📖 ۱. مقدمه و معرفی کتاب المراقبات

🌙 ۲. فضائل و ویژگی‌های ماه رجب

☀️ ۳. عظمت روز مبعث پیامبر (ص)

📣 ۴. حدیث ملک داعی و ندای آسمانی

🛡️ ۵. مراقبت‌های رفتاری و وظایف اهل علم

مقدمه و معرفی کتاب المراقبات

این کتاب، «المراقبات» مرحوم تبریزی (رضوان‌الله علیه)... ایشون، از اسمشم پیداست؛ سری مراقبت‌هایی که اضافه بر مراقبت بر تقوا، در هر ماهی و در هر زمانی لازم هست، مقداری از این‌ها رو متناسب با اون چیزی که تشخیص دادن، جمع کردن در این کتاب.

حالا چون ما به ماه رجب نزدیک هستیم، این قسمت مربوط به ماه رجبشو، مقداریشو می‌خونیم با هم.

فضائل و ویژگی‌های ماه رجب

فرمودند که:

«وَ هَذَا الشَّهْرُ بِمَحَلٍّ عَظِيمٍ مِنَ الشَّرَافَةِ وَ مِنْ أَسْبَابِ شَرَافَتِهِ أَنَّهُ مِنَ أَشْهُرِ الْحُرُمِ»

در ماه... یکی از ماه‎های حرامه دیگه. ماه رجب قبل از اسلام حرام بود، نمی‌جنگیدن. بعد از اسلام هم، اسلام اون سنت‌های خوبو نگه داشت. لذا خدا نگه داشت که دیگه تو این ماه جنگ حرامه.

چون می‌فرمایند از اسباب شرافت این ماه، یکی‌ش همینه که از این ماه‎های حرامیه که خدا جنگ با همدیگه رو حرام کرد.

«وَ أَنَّهُ مِنْ مَوَاسِمِ الدُّعَاءِ»

یکی از فصول، فصل‌ها و مواقعیه که خدا قرار داده برای دعا؛ که در اون فصل‌ها و مواقع، دعا بیشتر اجابت میشه.

«وَ كَانَ مَعْرُوفاً بِذَلِكَ فِي أَيَّامِ الْجَاهِلِيَّةِ»

اون ایام هم، اونام همین باور رو داشتن نسبت به ماه رجب.

«وَ كَانُوا يَنْتَظِرُونَهُ لِحَوَائِجِهِمْ»

منتظر بودن که بیاد ماه رجب، که اونجا مثلاً اسباب اجابت دعا بیشتر مهیاست.

«وَ أَنَّهُ شَهْرُ أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ كَمَا وَرَدَ فِي بَعْضِ الرِّوَايَاتِ كَمَا أَنَّ شَعْبَانَ شَهْرُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ وَ شَهْرَ رَمَضَانَ شَهْرُ اللَّهِ»

میگه از امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) شروع میشه و به خدای متعال تو ماه رمضان منتهی میشه.

«وَ أَنَّ اللَّيْلَةَ الْأُولَى مِنْهُ مِنَ اللَّيَالِي الْأَرْبَعِ الَّتِي يَتَأَكَّدُ فِيهَا الْإِحْياءُ بِالْعِبَادَاتِ»

شب اولش از شب‌های چهارگانه‌ایه که در طول سال گفتن احیاش، تأکید شده روش.

«وَ أَنَّ يَوْماً النِّصْفَ مِنْهُ وَرَدَ فِيهِ أَنَّهُ مِنْ أَحَبِّ الْأَيَّامِ إِلَى اللَّهِ»

نیمه رجب، یکی از اون روزهای محبوب خداست.

«وَ أَنَّهُ مِمَّا خَصَّ جَلَّ جَلَالُهُ هَذِهِ الْأُمَّةَ بِهِ وَ أَنَّهُ مَوْسِمُ عَمَلِ الْإِسْتِفْتَاحِ»

حالا بعداً توضیح میدیم اینو.

عظمت روز مبعث پیامبر (ص)

«وَ أَنَّ الْيَوْمَ السَّابِعَ وَ الْعِشْرِينَ مِنْهُ يَوْمُ مَبْعَثِ النَّبِيِّ الَّذِي هُوَ يَوْمُ ظُهُورِ الرَّحْمَةِ الرَّحِيمِيَّةِ ظُهُوراً لَمْ يُرَ مِثْلُهُ مِنْ أَوَّلِ الْعَالَمِ إِلَى هَذَا الْيَوْمِ»

از لحاظ عظمت، هیچ روزی به عظمت روز مبعث نیست. چون بالاخره خدای متعال این برنامه خلقت رو، با عبودیت و برنامه زندگی که برای انسان‌ها ترتیب داده و تنظیم کرده، تکمیل می‌کنه و پایه‌گذاری کرده اصلاً. روز مبعث هم شروعشه.

«لَمْ يُرَ مِثْلُهُ مِنْ أَوَّلِ الْعَالَمِ إِلَى هَذَا الْيَوْمِ وَ هُوَ أَشْرَفُ الْأَيَّامِ مِنَ الْجِهَاتِ الْبَاطِنِيَّةِ»

از جهات باطنی، اشرف ایامه.

حدیث ملک داعی و ندای آسمانی

«وَ بِالْجُمْلَةِ فَضَائِلُ هَذَا الشَّهْرِ لَا تُحِيطُ بِهَا الْعُقُولُ وَ مِنْ مُهِمَّاتِ الْمُرَاقَبَاتِ فِيهِ مِنْ أَوَّلِهِ إِلَى آخِرِهِ تَذَكُّرُ حَدِيثِ الْمَلَكِ الدَّاعِي عَلَى مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِهِ»

به یاد داشتن حدیث «ملک داعی»ه که آدم متذکرش باشه؛ از اون چیزی که محتوای این روایت هست، محروم نشه شبا. که پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند:

«إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى نَصَبَ فِي السَّمَاءِ السَّابِعَةِ مَلَكاً يُقَالُ لَهُ الدَّاعِي فَإِذَا دَخَلَ شَهْرُ رَجَبٍ يُنَادِي ذَلِكَ الْمَلَكُ كُلَّ لَيْلَةٍ مِنْهُ إِلَى الصَّبَاحِ»

وقتی ماه رجب میاد، این تا صبح این ندا به گوش میرسه:

«طُوبَى لِلذَّاكِرِينَ طُوبَى لِلطَّائِعِينَ»

خوش به حال کسانی که استفاده کنند از این ماه و به یاد خدا باشند زیاد، توجه کنند. خوش به حال اون کسانی که تو این ماه گوش به حرف خدا بدن، گناه نکنند.

«يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى أَنَا جَلِيسُ مَنْ جَالَسَنِي»

از جانب خدای متعال این مطالب رو میگه که: هر کسی من رو به هم‌نشینی اختیار کنه، هم‌نشینی با من رو ترجیح بده به بقیه، من هم هم‌نشینش میشم.

«وَ مُطِيعُ مَنْ أَطَاعَنِي»

هر کسی اطاعت منو بر اطاعت بقیه ترجیح بده، من هم مطیعش میشم.

«وَ غَافِرُ مَنِ اسْتَغْفَرَنِي»

هر کسی از من بخواد که ببخشم گناهانش رو، خطاهایش رو، می‌بخشم.

«الشَّهْرُ شَهْرِي وَ الْعَبْدُ عَبْدِي»

این ماه، ماه منه. بنده‌ام که بنده منه دیگه؛ بنده کس دیگه [نیست]، خودم خلقش کردم.

«وَ الرَّحْمَةُ رَحْمَتِي»

رحمتی که تو این ماه شامل همه میشه، رحمتیه که من عهده‌دارشم، متکفلشم. از جانب من مستقیم داره میرسه به شما.

«فَمَنْ دَعَانِي فِي هَذَا الشَّهْرِ أَجَبْتُهُ»

تو این ماه دعا کنید، اجابت می‌کنم.

«وَ مَنْ سَأَلَنِي أَعْطَيْتُهُ وَ مَنِ اسْتَهْدَانِي هَدَيْتُهُ»

بخواهید میدم، و هدایت بخواهید، هدایت می‌کنم.

«وَ جَعَلْتُ هَذَا الشَّهْرَ حَبْلًا بَيْنِي وَ بَيْنَ عِبَادِي»

این ماه ریسمانیه بین من و بین بنده‌ام. اگه می‌خوای [به من برسی]، یکی از اون اسبابش و ریسمان‌ها و وسایلش همین ماهه، قابل استفاده‌ست.

«فَمَنِ اعْتَصَمَ بِهِ وَصَلَ إِلَيَّ»

هر کسی از این ماه خوب استفاده کنه، تو این ماه تصمیم بگیره گناه نکنه، کارهای بد نکنه، کارهای ناپسند نکنه، مراقبتشو بیشتر بکنه، اون وقت متصل میشه، میرسه به من. بعد این ماهو ادامه میده تا ماه رمضان، اونجا به مقصد میرسه ان‌شاءالله.

مراقبت‌های رفتاری و وظایف اهل علم

بعد ایشون میگن که:

«وَ مِنْ مُرَاقَبَاتِ هَذَا الشَّهْرِ أَنْ يَعْرِفَ السَّالِكُ مَعْنَى الشَّهْرِ الْحَرَامِ وَ حَقَّهُ»

باید بفهمید شهر حرام یعنی چی. و خدا وقتی یه چیزی رو بین بنده‌هاش ممنوع کرده، جنگ رو، به طریق اولی جنگ با خودشو ممنوع کرده. اون هم گناه کنه خیلی بدتره. بزنه یکی رو بکشه، چند برابر، دو برابر، چقدر دیه میدن؟ بیشتر می‌کنند دیگه. با خدا هم همین هست؛ گناه کنه، چند برابر [حساب میشه].

«حَتَّى يُرَاقِبَهُ فِي حَرَكَاتِهِ وَ سَكَنَاتِهِ»

تو این ماه مراقب باشید کارهاتون رو.

«وَ أَنْ يَعْلَمَ أَنَّ هَذِهِ الْأَشْهُرَ الثَّلَاثَةَ مَوَاسِمُ الْعِبَادَةِ»

این سه ماه، ماه عبادته دیگه. باید نسبت به عبادت آدم بیشتر [توجه کنه].

«فَيَنْبَغِي لِطُلَّابِ الْعِلْمِ أَنْ يَزِيدُوا فِيهَا جَهَةَ الْعِبَادَاتِ عَلَى جَهَةِ تَحْصِيلِ الْعِلْمِ»

اهل علم حواسشون باشه؛ علم تحصیل بکنید، اما شمایی که خیلی تو علمی‌اید، یه بخشیش رو این ماه مخصوصاً جهت عبادت رو در این ماه بیشتر بکنید از اون جهت.

«وَ إِنْ كَانَ تَحْصِيلُ الْعِلْمِ أَيْضاً مِنْ أَفْضَلِ الْعِبَادَاتِ»

خود تحصیل علم افضل عباداته، اما حالا اونایی که خیلی غرق در علمن و دنبال علمن، این جهت رو مراعات کنند که از فرصت این ماه ان‌شاءالله بهره‌مند بشیم.

ان‌شاءالله خدای متعال توفیق به همه بده.

 

۱. عظمت و شرافت ماه رجب

ماه رجب یکی از ماه‌های حرام است که پیش از اسلام نیز جنگ در آن ممنوع بود و اسلام نیز این سنت حسنه را تثبیت کرد. یکی از جهات اصلی شرافت این ماه، همین نهی الهی از جنگ و نزاع است. علاوه بر این، رجب از مواسم ویژه دعا و نیایش به شمار می‌رود؛ به طوری که حتی در روزگار جاهلیت نیز مردم منتظر فرا رسیدن آن بودند تا حوایج خود را مسئلت نمایند، چرا که اسباب اجابت دعا در این ماه بیش از دیگر زمان‌ها مهیاست.

۲. رجب؛ آغاز مسیر عبودی تا ماه رمضان

در روایات آمده است که ماه رجب، ماه امیرالمؤمنین (ع)، شعبان ماه رسول خدا (ص) و رمضان ماه خدای متعال است. این سیر عبادی از ولایت امیرالمؤمنین (ع) آغاز شده و در نهایت به خدای متعال در ماه مبارک رمضان منتهی می‌شود. همچنین شب اول ماه رجب، از جمله شب‌های چهارگانه‌ای است که در طول سال، بر احیا و شب‌زنده‌داری به عبادت در آن تأکید فراوان شده است. علاوه بر این، نیمه ماه رجب نیز از محبوب‌ترین روزها نزد پروردگار به شمار می‌رود.

۳. عظمت بی‌نظیر روز مبعث پیامبر (ص)

روز بیست‌وهفتم ماه رجب، روز مبعث پیامبر اکرم (ص) و زمان ظهور الرحمة الرحیمیة پروردگار است. از لحاظ عظمت باطنی، هیچ روزی از آغاز عالم تا به امروز به عظمت و شرافت روز مبعث نمی‌رسد؛ چرا که خدای متعال برنامه خلقت، تکامل انسان و مسیر عبودیت و زندگی بشر را در این روز با بعثت پیامبر خاتم (ص) پایه‌گذاری و تکمیل کرده است. از این رو، مبعث شریف‌ترین روزها از جهات باطنی محسوب می‌شود.

۴. ندای شبانه ملک داعی در ماه رجب

از مهم‌ترین مراقبت‌های ماه رجب، توجه به «حدیث ملک داعی» است. پیامبر اکرم (ص) فرمودند: خداوند فرشته‌ای به نام «داعی» را در آسمان هفتم قرار داده که هر شب تا صبح ندا می‌دهد: خوشا به حال ذاکران و مطیعان! خداوند می‌فرماید: «من هم‌نشین کسی هستم که با من هم‌نشینی کند، مطیع کسی هستم که از من اطاعت کند و بخشنده کسی هستم که از من طلب آمرزش نماید. ماه، ماه من است و بنده، بنده من؛ هر کس در این ماه مرا بخواند اجابتش می‌کنم.»

۵. ریسمان الهی برای پیوند با پروردگار

خداوند متعال در حدیث ملک داعی می‌فرماید: «رحمتی که در ماه رجب نازل می‌شود، رحمتی است که من خود متکفل آن هستم و مستقیماً از جانب من به شما می‌رسد. اگر طلب هدایت کنید، شما را هدایت می‌کنم و این ماه را ریسمانی میان خود و بندگانم قرار داده‌ام.» هر کس در این ماه تصمیم بر ترک گناه و کارهای ناپسند بگیرد و مراقبت خویش را بیشتر کند، به این ریسمان الهی چنگ زده و به پروردگار متصل می‌شود تا در ماه رمضان به مقصد نهایی برسد.

۶. حرمت گناه و مراقبت در ماه حرام

یکی از مراقبت‌های اساسی ماه رجب، درک معنا و حق «شهر حرام» است. هنگامی که خداوند جنگ و خون‌ریزی میان بندگان را در این ماه ممنوع کرده است، به طریق اولی مخالفت و جنگ با خودش نیز ممنوع و دارای عقوبت سنگین‌تری خواهد بود. همان‌گونه که در مجازات‌های ظاهری و دیه در ماه‌های حرام تشدید صورت می‌گیرد، گناه در این ماه نیز جرمی چندبرابر دارد؛ بنابراین انسان باید در تمام حرکات و سکنات خویش در این ماه مراقبت کامل داشته باشد.

۷. اولویت عبادات برای اهل علم و طلاب

ماه‌های رجب، شعبان و رمضان، فصل ویژه عبادت هستند. بر طلاب و جویندگان علم شایسته است که در این سه ماه، جهت عبادی و رازونیاز خود را بر بعد آموزشی و تحصیلی غلبه دهند یا آن را پررنگ‌تر نمایند. اگرچه خود تحصیل علم از برترین عبادات محسوب می‌شود، اما کسانی که همواره غرق در مباحث علمی هستند، باید این جهت را مراعات کنند تا از فرصت‌های معنوی و برکات خاص این ماه‌های شریف به‌طور کامل بهره‌مند گردند.

۸. حقیقت مراقبت در کتاب المراقبات

کتاب «المراقبات» اثر مرحوم تبریزی (ره)، مجموعه‌ای از دستورالعمل‌ها و مراقبت‌های معنوی است که علاوه بر تقوای عمومی، رعایت آن‌ها در هر ماه و هر زمانی برای سالک الی الله لازم است. ایشان متناسب با تشخیص خود، این مراقبت‌ها را گردآوری نموده‌اند تا مومنان بتوانند با عمل به آن‌ها و بهره‌گیری از مواسم خاصی مانند ماه رجب، مسیر سیر و سلوک و تقرب به خداوند را با هوشمندی و طهارت نفس طی نمایند.

1️⃣ معرفی کتاب المراقبات و ماه رجب

◽️ معرفی کتاب المراقبات اثر مرحوم تبریزی (ره)

◽️ اهمیت مراقبت‌های معنوی و تقوا در ماه رجب

2️⃣ ویژگی‌ها و شرافت ماه رجب

◽️ حرمت ماه رجب و نهی از جنگ و گناه

◽️ جایگاه رجب به عنوان موسم اجابت دعا

3️⃣ مناسبت‌ها و روزهای خاص ماه رجب

◽️ فضیلت شب اول، نیمه رجب و ماه امیرالمؤمنین (ع)

◽️ پیوند معنوی ماه‌های رجب، شعبان و رمضان

4️⃣ عظمت و مقام روز مبعث پیامبر (ص)

◽️ تجلی رحمت رحیمیه الهی در روز مبعث

◽️ اشرف بودن روز مبعث از جهات باطنی

5️⃣ حدیث ملک داعی و النداء الملاکوتی

◽️ بشارت فرشته داعی به ذاکران و مطیعان

◽️ منشور رحمت، مغفرت و هم‌نشینی خدا با بندگان

6️⃣ ماه رجب؛ حبل‌الله و ریسمان اتصال

◽️ قرار گرفتن رجب به عنوان واسطه میان خدا و بنده

◽️ نقش مراقبت و ترک گناه در رسیدن به مقصد رمضان

7️⃣ مراقبت‌های عملی و وظایف اهل علم

◽️ مضاعف بودن جرم و اثر گناه در ماه حرام

◽️ ضرورت ترجیح بعد عبادی بر تحصیل علم برای طلاب