👁️‍🗨️ غفلت از گناهان خویش و مقایسه نادرست خود با دیگران

🔗 عدم غفلت از مُنعِم در برابر نعمت‌های واسطه‌ای

🌱 شیوه‌ی تبلیغ و پرهیز از ناامید کردن مردم از رحمت خدا

⚖️ ویژگی‌های فقیه و تعادل میان بیم و امید

📿 دستورالعمل‌های معنوی: حمد، استغفار و ذکر حوقله

🛡️ شرح کلام امیرالمؤمنین (ع) و حقیقت نعمتِ «عدم بلا»

خطبه و احادیث افتتاحی

قال رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم):

قال الله تبارک و تعالی: «یا ابن آدم! لا یغُرَنَّکَ ذَنبُ النّاسِ عَن ذَنبِ نَفسِکَ».

غفلت از گناهان خویش و مقایسه نادرست خود با دیگران

مواظب باش یک وقت، اگر دیدی مثلاً مردم گناه می‌کنند، زیاد گناه می‌کنند، گناه‌هاشان را می‌بینی، گناه‌های علنی‌شان را می‌بینی، یا شیوع گناه را در بین مردم می‌بینی، یک وقت گول نخوری و از خودت غافل بشوی!

آدم گول می‌خورد... پیش می‌آید که این‌جوری بشود؛ انسان در این مسائل، خودش را با عقب‌تر از خودش می‌سنجد؛ البته عقب‌ترِ ظاهری! ظاهراً نگاه می‌کند که او گناه می‌کند و من آن گناه را نمی‌کنم؛ او ریش‌تراشی کرده و من نمی‌کنم. حالا مواظب باش! به گناه‌های بدتر که توجه نمی‌کنند آدم‌ها! بعضی وقت‌ها آن که ریش می‌تراشد، یک گناه‌های بدتری دارد که ریشه‌دار است، اما این ندارد... به هر حال، این هم گناه است.

آدم گناه‌های بقیه را می‌بیند و یک وقت گول می‌خورد؛ یک سری چیزها هست که آدم را گول می‌زند و انسان یک وقت توجهِ لازم را به خودش نمی‌کند؛ دلش خوش می‌شود به همین که دارد و همین که هست.

«لا یغُرَنَّکَ ذَنبُ النّاسِ عَن نَفسِکَ»؛ گناهِ مردم گولت نزند که از خودت غافل بشوی!

عدم غفلت از مُنعِم در برابر نعمت‌های واسطه‌ای

«وَ لا نِعمَةُ النّاسِ عَن نِعمَةِ اللهِ عَلَیکَ»؛ و مواظب باش حالا اگر کسی یا کسانی برایت کاری می‌کنند و نعمتی از جانب آن‌ها به تو می‌رسد، نعمت دادنِ خدا و مُنعِم بودنِ خدا را فراموش نکنی و غافل نشوی.

نعمت دادنِ این‌ها گولت نزند که فکر کنی این‌ها کاره‌ای هستند! مستمراً این‌ها می‌دهند... یک وقت مثلاً دائم خوب پول می‌دهد، دائم می‌گوید او کیست که گرفتاریِ آدم را حل می‌کند و به دادِ آدم می‌رسد... گول نخور! که از خدا غافل بشوی، از منعم بودنِ خدا غافل بشوی و از نعمت‌های خدا غافل بشوی.

اتصال نعمت به خدا، در باورِ انسان بسیار مهم است.

شیوه‌ی تبلیغ و پرهیز از ناامید کردن مردم از رحمت خدا

«وَ لا تُقنِطِ النّاسَ مِن رَحمَةِ اللهِ وَ انتَ تَرجوُها لِنَفسِکَ»؛ مردم را یک وقت از رحمت خدا، از آمرزش خدا، و از این‌که می‌شود رفت طرف خدا، با خدا آشتی کرد، صلوات فرستاد، توبه کرد و با تقوا شد... نترسانشان! یک جوری حرف نزن که ناامید بشوند.

یک وقت ما می‌رویم روی منبر، آقا... بالاخره... یک جوری دهن‌پرکن حرف می‌زنیم؛ مثلاً همین، می‌خواهیم خیلی مردم را بترسانیم، اما یک جوری می‌ترسانیم که اصلاً مایوس می‌شود از رحمت خدا! یا از خوب شدن مایوس می‌شود. می‌خواهد آدمِ خوبی بشود، اما خوب بودن را تو حرف‌هایمان، تو قصه‌هایمان، تو تعاریفمان، و با تقوا بودن را یک چیزی می‌گیریم که این‌ها مایوس می‌شوند؛ می‌گویند ما فلان نیستیم دیگر! می‌خواهی مثلاً ما اهل تقوا بشویم و جزء این‌ها بشویم، باید نمی‌دانم چه کارها بکنیم! یک چیزهای دیگری؛ یک کارهای سخت و شاقی غیر از واجب و حرام، جلویشان می‌آید و تو باورشان می‌آید.

خلاصه مایوس می‌شوند؛ از این مسائل مایوس می‌شوند؛ از خوب بودن مایوس می‌شوند، از با تقوا بودن مایوس می‌شوند، از رفتنِ طرفِ خدا مایوس می‌شوند، و از توبه کردن مایوس می‌شوند... از بالاخره... این خطر دارد! خدای ما هیچ وقت این‌جوری نداده... می‌زنیم کاسه و کوزه را خراب می‌کنیم!

ویژگی‌های فقیه و تعادل میان بیم و امید

از علامات فقیه در روایات، اشاره می‌کنند این است که نه از آن‌ور بلیط بهشت می‌دهد دست مردم—که خیلی دلشان خوش بشود که حتماً می‌روند بهشت چون شیعه‌ی امیرالمؤمنین هستند—و نه از آن‌ور می‌ترساند مردم را که مردم کلاً دیگر مایوس بشوند از همه‌چی!

باید بین این دو تا نگه دارد؛ وسط. هم از آن‌ور فکر نکند خیلی راحت می‌شود رفت بهشت، و هم از آن‌ور فکر نکند خیلی سخت می‌شود رفت بهشت. وسطش باشد.

مردم را از رحمت خدا—رحمت خدا هرچه، به هر مصداق و آن معنایی که بگیری—از این‌ها مایوس نکن! راه رزق برای همه باز است، راه خوب بودن باز است، راهِ حلِ گرفتاری‌هایشان برایشان باز است؛ همه‌ی این راه‌ها باز است. همه‌ی این چیزها که به رحمت خدا شامل حالِ آدم‌ها می‌تواند باشد، همه‌اش... خدا هم خب رحمتش مال همه است. این را باید نزدیک کنیم به مردم؛ دور نکنیم، مایوس نکنیم.

دستورالعمل‌های معنوی: حمد، استغفار و ذکر حوقله

«وَ مَن اَنعَمَ اللهُ عَلَیهِ اَو عَزَّ وَ جَلَّ عَلَیهِ نِعمَةً فَلِیَحمَدِ اللهَ»؛ هر وقت یک وقت یک نعمتی خدا به تو داد، خدا را حمد کن. سریع حمدِ خدا... دهن‌بسته نباش!

«وَ مَنِ استَبطَاَ الرِّزقَ فَلِیَستَغفِرِ اللهَ»؛ هر وقت دیدی انگار روزی دارد کم می‌شود، دارد یواش‌یواش این... این جریانِ آب کند می‌شود و روزی دارد کم می‌شود، استغفار کن! استغفار... استغفار که مثل حمد می‌ماند، هم زبانی است و هم عملی. باید بکنی تا درست بکند. می‌بینی دارد کم می‌شود، [اما با استغفار] زیاد شد. این‌ها همین‌جور نسخه‌است؛ تو زندگیِ آدم مصداق دارد. هر وقت دچار این حالت شدی، بچسب به استغفار؛ درست می‌شود. آن کس که می‌کند، تجربه می‌کند؛ آن کس هم که نمی‌کند، همه‌اش می‌آید نگرانِ روزی است.

«وَ مَن حَزَبَهُ اَمرٌ فَلِیَقُل لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ اِلاّ بِاللهِ»؛ یک وقت یک‌دفعه‌ای یک گرفتاری برایت پیش آمد، یک چیزِ سخت و ناگواری برایت پیش آمد—پیش می‌آید یک‌دفعه‌ای گاهی... آدم الان اوضاعش خوب است، می‌رود تا فردا، این شب یک وقت دیگر مشکل دیگر، چیزی... یک‌دفعه‌ای برای آدم پیش می‌آید و درگیر می‌کند آدم را؛ حالا هر مشکلی می‌خواهد باشد. سنگینی هم می‌کند برای آدم، چون تا حالا نبود، آدم راحت داشت، به نبودش عادت داشت، یک‌دفعه‌ای... خیلی مشکلات مثل زلزله می‌ماند، آدم را خیلی تکان می‌دهد. بعد هم که تمام می‌شود، می‌بیند خیلی هم چیزی نبود، ولی چون نیست، تا می‌آید خیلی تکان می‌دهد آدم را.

به هر حال، هر وقت گرفتاری، هرچه، این حالتی شدید، بگویید چه؟ «لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ اِلاّ بِاللهِ العَلِیِّ العَظیمِ». این را بگویید! این را بگویی، کمک می‌کند خدا به آدم؛ که یا مشکلت زود رفع می‌شود یا حلمت می‌رود بالا و تحملت زیاد می‌شود. چون حول و... حول‌دهنده و قوّت‌دهنده خداست.

شرح کلام امیرالمؤمنین (ع) و حقیقت نعمتِ «عدم بلا»

و قال علی (ع): «لِعَمروِ بنِ حُمِقٍ الخُزاعیِّ عَلَیهِ السَّلامُ لَمّا رَآهُ شَکَرَ نِعمَةً مُعَرَّفَةً لَکَ. قالَ: نَظَرتُ اِلی بَلاءٍ قَد صَرَفَهُ عَنّی وَ اَبلی بِهِ غَیری»؛ نگاه کردم می‌بینم گاهی وقت‌ها یک کسی گرفتاری دارد، خب من ندارم. این گرفتاری می‌توانست برای من هم باشد؛ همین وقتی تو آن هست، می‌توانست برای من هم باشد، هیچ فرقی با هم ندارد. همین‌قدر که آن‌جا هست و این‌جا نیست، می‌فهمم خدا این بلا را از من صرف‌نظر کرده و نخواسته برای من.

«نَظَرتُ اِلی بَلاءٍ قَد صَرَفَهُ عَنّی وَ اَبلی بِهِ غَیری»؛ بالاخره یک بلای مادی یا معنوی، گرفتار شده طرف؛ یک چیزی، آسیبی دارد می‌بیند، دیده... الان من ندارم، او که داشت.

«فَعَلِمتُ اَنَّهُ قَد اَنعَمَ عَلَیَّ»؛ فهمیدم خدا به من نعمت داده. چه‌جوری نعمت داده؟ چیزی که نداده به او! نعمت دادنش به همین است که آن را از او دور کرده و آن بلا سرش نیامده.

نعمت همه‌اش یک چیزِ دادنی نیست؛ از آن‌ور نبودِ... چیزهای بدی هم که تو آدم‌ها هست، نبودِ آن‌ها برای انسان نعمت است. نبودش... نبودِ بیماری، نبودِ گرفتاری‌ها، نبودِ...

بودنش هم اگر آدم صبر کند، باز می‌شود نعمت؛ صبر و تحمل کند می‌شود نعمت. نباشد هم، نبودش می‌شود نعمت.

خب آدم هم وقتی که می‌آید، قدرش را می‌فهمد دیگر! می‌گوید چقدر نه گرفتاری نبود، راحت بودیم، چه زندگیِ خوبی داشتیم... یک‌چی گرفتار شدی، یک‌دفعه یک بادی می‌وزد تو خانواده‌ها، تو زندگی‌ها، به همه‌شان می‌ریزد؛ یک‌دفعه یکی سرطان می‌گیرد، زندگی را از هم می‌پاشاند. همه‌چی... تکان می‌دهد زندگی را. یک مسائلی پیش می‌آید، یک اختلاف‌هایی، چیزهایی که خدا خودش می‌داند چه خبر است تو خانواده‌ها و این‌ها... این‌ها می‌آید می‌ریزد آدم‌ها را به هم.

نبودش وقتی در آدم نیست، کنارِ آدم نیست، نعمت است؛ قدرش را بدانیم، خدا را شکر کنیم.

«فَعَلِمتُ اَنَّهُ قَد اَنعَمَ عَلَیَّ»؛ به این‌که آن بلا به سرِ من نیامده.

«فَشَکَرتُهُ»؛ شکرش کردم.

همین گرفتاریِ آن را که می‌بینم، شکر می‌کنم که خدایا خودت دیگر رفع کن. فرمودند وقتی دیدید یک کسی مبتلا به گرفتاری شده، تو دلتان خدا را شکر کنید. خدا را شکر فعلاً به این مبتلا نیستیم؛ آن وقت می‌بیند خیلی بلاها نمی‌آید، نیست، خبرش نیست... دور می‌کند خدا از انسان.

جمع‌بندی و دعا

همین‌جوری است، با همین مسائل... حلِ گرفتاری‌ها، وسعتِ رزق، آرامشِ درون، قوّتِ ایمان، این مسائل...

ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت کند که عبدِ شاکری باشیم و ناسپاسی نکنیم نسبت به نعمت‌های خدا.

 

۱. خطر غفلت از خود با نگاه به گناهان دیگران

مواظب باشید اگر دیدید مردم گناه می‌کنند یا شیوع گناه را در جامعه مشاهده کردید، گول نخورید و از خودتان غافل نشوید! گاهی انسان خودش را با عقب‌تر از خود می‌سنجد؛ ظاهراً نگاه می‌کند که او گناهی را انجام می‌دهد و من انجام نمی‌دهم. اما باید مواظب بود؛ زیرا گاهی آن فرد گناهی ظاهری دارد، ولی دیگری دچار گناه‌های بدتر و ریشه‌دارتری است که به آن توجه نمی‌کند. گناهِ مردم نباید شما را گول بزند تا از خودتان غافل شوید و به آنچه هستید دلخوش باشید.

۲. توهمِ بی‌نیازی و فراموشیِ منعم حقیقی

اگر کسی یا کسانی برای شما کاری انجام می‌دهند و نعمتی از جانب آن‌ها به شما می‌رسد، مواظب باشید که نعمت‌دادن و منعم‌بودنِ خدا را فراموش نکنید. نعمت‌دادنِ واسطه‌ها شما را گول نزند که فکر کنید آن‌ها کاره‌ای هستند و مستمراً به شما سود می‌رسانند. گول نخورید که از خدا و نعمت‌های او غافل شوید! اتصال نعمت‌ها به خداوند متعال، مسئله‌ای بسیار مهم در باور و ایمان انسان است.

۳. پرهیز از ناامید کردن مردم از رحمت الهی

مردم را از رحمت و آمرزش خدا، و از این‌که می‌شود به سوی خدا برگشت، توبه کرد و با تقوا شد، نترسانید! به‌گونه‌ای سخن نگویید که مردم ناامید شوند. گاهی می‌خواهیم مردم را بترسانیم، اما چنان می‌ترسانیم که فرد از خوب‌شدن و رحمت الهی مایوس می‌شود. وقتی با تقوا بودن را چنان سخت تعریف کنیم که مردم بگویند «ما اهل این حرف‌ها نیستیم»، این رفتار خطرناک است؛ چرا که رحمت الهی شامل حال همگان می‌شود.

۴. تعادل میان بیم و امید؛ نشانه شناخت عمیق دینی

از علامات فقیه این است که نه چنان بهشت را آسان نشان دهد که مردم دلخوش شده و از تلاش باز بمانند، و نه چنان مردم را بترساند که کلاً از همه‌چیز مایوس شوند. باید میان این دو حالت تعادل برقرار کرد؛ نه رفتن به بهشت را بی‌نهایت ساده فرض کنیم و نه آن را دست‌نیافتنی بدانیم. راه رزق، راه خوب‌شدن و راه حلِ گرفتاری‌ها برای همه باز است و نباید مردم را از رحمت خدا مایوس کرد.

۵. شکرانه نعمت‌ها و راه گشایش روزی

هرگاه خداوند نعمتی به شما عطا کرد، سریعاً او را حمد و سپاس گویید و زبان‌بسته نمانید. همچنین هرگاه احساس کردید روزی شما کم شده و جریان آن کند شده است، استغفار کنید. استغفار مانند حمد، هم زبانی است و هم عملی. اگر دچار تنگی روزی شدید، به استغفار مداوم بچسبید تا گشایش حاصل شود. آنان که این نسخه را عمل می‌کنند آن را تجربه خواهند کرد، اما دیگران همواره نگران روزی خود می‌مانند.

۶. ذکر «حوقله»؛ پناهگاه انسان در سختی‌های ناگهانی

اگر ناگهان گرفتاری سخت و ناگواری برای شما پیش آمد و درگیرتان کرد، ذکر «لا حَولَ وَ لا قُوَّةَ اِلاّ بِاللهِ العَلِیِّ العَظیمِ» را بگوئید. مشکلات ناگهانی مانند ززلزله انسان را تکان می‌دهند، اما گفتن این ذکر سبب کمک الهی می‌شود؛ یا مشکل شما به‌سرعت برطرف می‌گردد و یا صبر و تحمل شما در برابر آن افزایش می‌یابد؛ چرا که تمامی قدرت‌ها و دگرگونی‌ها تنها به دست خداست.

۷. حکمت بلاها و درک نعمتِ «عدم مبتلا شدن»

گاهی انسان به فرد گرفتاری نگاه می‌کند و می‌بیند خود به آن بلا مبتلا نیست؛ در حالی که آن بلا می‌توانست برای او هم باشد. همین که آن گرفتاری برای دیگری هست و برای ما نیست، یعنی خداوند آن بلا را از ما دور کرده است. نعمت همیشه یک بخشش مادی نیست؛ بلکه «نبودِ بیماری» و «عدم ابتلا به گرفتاری‌ها» خود از بزرگ‌ترین نعمت‌های الهی است که باید قدر آن را دانست و شکرگزارش بود.

۸. اثر صبر بر بلاها و ضرورت شکرگزاری

اگر انسان در برابر مشکلات صبر و تحمل کند، همان بلا برای او تبدیل به نعمت می‌شود. با این حال، وقتی سختی‌ها نباشند، «نبودِ آن‌ها» نعمتی بزرگ است. گاهی یک مشکل یا بیماری، تمام آرامش خانواده و زندگی را به هم می‌ریزد. بنابراین وقتی فرج و آسایشی در زندگی داریم و مبتلا نیستیم، باید قدر آن را بدانیم، خدا را شکر کنیم و از او بخواهیم از دیگران نیز رفع گرفتاری کند.

۹. شکر قلبی هنگام دیدن گرفتاری دیگران

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) فرمودند وقتی فرد مبتلایی را دیدید، در دل خود خدا را شکر کنید که فعلاً به آن بلا مبتلا نیستید. همین شکرگزاری قلبی باعث می‌شود که خداوند متعال بسیاری از بلاها و گرفتاری‌ها را از انسان دور کند و آرامش را به زندگی او ببخشد.

۱۰. کلیدهای معنوی آرامش و وسعت رزق

حل گرفتاری‌ها، وسعت رزق، آرامش درون و تقویت ایمان، همگی در گروِ نوع نگاه ما به نعمت‌ها و بلاهاست. ان‌شاءالله خداوند متعال توفیق دهد که همواره بندگانی شاکر باشیم و نسبت به نعمت‌های بی‌پایان الهی ناسپاسی نکنیم.

1️⃣ غفلت از گناهان خویش و مقایسه نادرست خود با دیگران

◽️ عدم مقایسه خود با افراد عقب‌تر و پرهیز از غرور

◽️ هشدار نسبت به گناهان ریشه‌دار و پنهان

2️⃣ عدم غفلت از مُنعِم در برابر نعمت‌های واسطه‌ای

◽️ پرهیز از غفلت از خدا به دلیل واسطه‌گری بندگان

◽️ ضرورت اتصال قلبی تمام نعمت‌ها به ذات پروردگار

3️⃣ شیوه‌ی تبلیغ دینی و پرهیز از ناامید کردن مردم

◽️ دوری از سخت‌گیری‌های بی‌جا و ناامید ساختن مردم از توبه

◽️ ضرورت ترسیمِ مسیرِ ملموس و آسان برای خوب بودن

4️⃣ ویژگی‌های فقیه و حفظ تعادل میان بیم و امید

◽️ حفظ تعادل میان بیم از عذاب و امید به رحمت الهی

◽️ گشوده بودن همیشگیِ مسیر رزق، توبه و حل گرفتاری‌ها

5️⃣ دستورالعمل‌های معنوی: حمد، استغفار و ذکر حوقله

◽️ حمدِ سریع هنگام دریافت نعمت و گشایش

◽️ استغفار مداوم برای رفع تنگیِ روزی

◽️ ذکر «لا حول و لا قوة الا بالله» در مواجهه با بحران‌ها

6️⃣ شرح کلام امیرالمؤمنین (ع) و حقیقتِ «نعمتِ عدمِ بلا»

◽️ درکِ نبودِ بلا و گرفتاری به‌عنوان نعمتی بزرگ

◽️ شکرگزاری قلبی هنگام دیدن ابتلا و سختیِ دیگران

7️⃣ صبر در ابتلا و دستیابی به آرامش درون

◽️ تبدیلِ سختی‌ها به نعمت در سایه صبر و تحمل

◽️ نیل به وسعت رزق، آرامش درون و قوّت ایمان