پرسش‌وپاسخ‌های اخلاقی، تربیتی و سیاسی

مجموعه‌رهنمودها و پرسش‌وپاسخ‌های اخلاقی، تربیتی و سیاسی استاد در باب تقوا، بصیرت و سبک زندگی اسلامی

 

1. ⏰ ۱. آیا به تأخیر انداختن نماز صبح، به نحوی که قضا نشود، مصداق آیه «الَّذِينَ هُمْ عَن صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ» است؟

2. ⚖️ ۲. منظور از «الشر» و «فتنة» در آیه «وَنَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً» چیست؟

3. 🎓 ۳. اگر کسی در مسیر تقوا محکم نشده باشد، آیا صلاح است معمم شود؟

4. 🔄 ۴. آیا روش جبران و تدارک هر گناه با گناه دیگر متفاوت است؟

5. ⏳ ۵. تا چه حدی باید به گذشته و فرصت‌های از دست‌رفته توجه کرد که دچار افراط نشویم؟

6. 📿 ۶. نقش اذکار و یاد خدا در درمان رذائل اخلاقی و ترک گناه چیست؟

7. 🎯 ۷. برای تقویت اراده در مسیر ترک گناه چه باید کرد؟

8. 💼 ۸. آیا تضعیف اراده در امور دنیوی و درسی هم اثر می‌گذارد؟

9. 🛡️ ۹. برخورد مناسب با طلاب غیرمعممی که متهم به بی‌سوادی می‌شوند چیست؟

10. 🤝 ۱۰. وظیفه ما در قبال اصلاح عیوب فردی و حوزوی چیست؟

11. 👁️ ۱۱. چگونه می‌توان بصیرت مورد تأکید مقام معظم رهبری را در خود افزایش داد؟

12. 📜 ۱۲. ریشه‌ها و اهداف فتنه‌های سیاسی (مانند فتنه ۹۸) چیست؟

13. 📄 ۱۳. نگاه و تحلیل صحیح نسبت به اخبار استعفای برخی وزرا چیست؟

14. 📰 ۱۴. آیا آگاهی از اخبار و جناح‌های سیاسی برای مجتهدین و حوزویان لازم است؟

15. 🤲 ۱۵. آیا خواندن دعاهایی نظیر مکارم‌الاخلاق یا خطبه متقین در عمل تأثیر دارد؟

16. 👥 ۱۶. منظور از دوست در روایت «عاجزترین مردم کسی است که نتواند دوست پیدا کند» چیست؟

17. 🏛️ ۱۷. اگر انسان به صورت فردی حال گریه و معنویت نداشته باشد چه باید کند؟

18. 💧 ۱۸. علت اصلی قساوت قلب و خشکی چشم از دیدگاه روایات چیست؟

19. 🤐 ۱۹. با دوستانی که از سکوت و مراعات زبان انسان سوءاستفاده می‌کنند چگونه برخورد کنیم؟

20. 🔄 ۲۰. منظور از لزوم کنار گذاشتن «رفقای کاسه‌کوزه» چیست؟

21. 🧗‍♂️ ۲۱. چرا برخی افراد با وجود انجام کارهای مختلف، در ترک گناه موفق نمی‌شوند؟

22. 🕊️ ۲۲. چرا زلیخا با وجود کافر بودن گفت: «إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّي»؟

23. 🔍 ۲۳. مقصود زلیخا از کلمه «رب» در این آیه چه بوده است؟

24. 😊 ۲۴. حد و مرز شوخی چقدر است و آیا مشهور شدن به شوخ‌طبعی خوب است؟

25. ⚖️ ۲۵. رفتار امام زمان (عج) با افرادی که «نه با تقوا هستند و نه بی‌تقوا» چگونه است؟

26. 🛑 ۲۶. آیا کسانی که گاهی اطاعت و گاهی گناه می‌کنند در زمره بی‌تقواها هستند؟

27. 👑 ۲۷. معیار پذیرش و بکارگیری یاران در حکومت امام زمان (عج) چیست؟

28. 🤝 ۲۸. آیا عدم صمیمیت شدید در جمع‌های مؤمنانه یک آسیب است؟

29. 📺 ۲۹. تماشای فیلم و ورزش از تلویزیون برای رفع خستگی چه حکمی دارد؟

30. 📚 ۳۰. آیا تحصیلات حوزوی برای خانم‌ها (به‌ویژه با داشتن فرزند کوچک) مناسب است؟

31. 🏡 ۳۱. آیا ارزش عبادی خانه‌داری، بانوان را از عبادات مستحبی بی‌نیاز می‌کند؟

32. 🌇 ۳۲. زمان فضیلت و مناسب برای قرائت زیارت ندبه چه زمانی است؟

33. 🗓️ ۳۳. هماهنگی برای شرکت در جلسات بعدی چگونه است؟

تأخیر در نماز صبح و مصداق استخفاف به نماز

1- سوال: آیا به تأخیر انداختن نماز صبح، به نحوی که قضا نشه، مصداق این آیه شریفه که «الَّذِينَ هُمْ عَن صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ» هست؟

بله، هست. نماز وقتی بی‌جهت تأخیر می‌افته، مصداق استخفاف به صلاة هست، بله. چون تأخیر افتادنش که فقط در حد تأخیر نمی‌مونه که. یه وقتایی هم قضا می‌شه. از همه مهم‌تر نماز صبح. از همه اهمیتش بیشتره، بله. هرچه اول وقت بره عقب‌تر، انسان داره از دست می‌ده یه خیراتی رو.

مفهوم امتحان الهی با خیر و شر

2- سوال: «أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ * وَنَبْلُوكُم بِالشَّرِّ وَالْخَيْرِ فِتْنَةً»؛ منظور از «الشر» و منظور از «فتنة» در این آیه چیست؟

خب با چیزهای بد، خدا وسایلی که برای امتحان داره، هم از چیزهای خوب استفاده می‌شه هم از چیزهای بد. فرق نمی‌کنه. از همه‌اش استفاده می‌کنه. 

شرط معمم شدن و ارتکاب گناهان کبیره

3- سوال: کسی که هنوز در مسیر تقوا محکم نشده، آیا اگر درسش به اون مقداری هست که توی حوزه معمم بشه، ولی تو این جهت هنوز کامل محکم نشده...؟

اگه مرتکب گناهان کبیره است، نه، معمم نشه، بله، آسیب می‌زنه.

تفاوت روش‌های جبران گناهان مختلف

4- سوال: آیا هر گناهی جبرانش با گناه دیگه متفاوت هست؟

بله، فرق داره. آبروی یکی رو ریخته، باید بره اصلاحش کنه. ظلم کرده، باید اونایی که بهشون ظلم کرده پیدا‌شون کنه، اصلاح‌شون کنه. نماز نخونده، نماز قضا می‌کنه، اما اون‌ها گاهی کار سخت‌تر می‌شه. لذا تدارک و جبران گناهان مختلفه.

میزان توجه به گذشته و جلوگیری از افراط

5- سوال: تا چه حدی باید به گذشته و وضعیتی که از دست دادیم توجه بکنیم که افراط نباشه؟

عرض شد، بله.

نقش اذکار و یاد خدا در درمان رذائل اخلاقی

6- سوال: برخی از فقهای اهل تقوا در علاج برخی از رذائل اخلاقی توصیه به برخی از اذکار داشتند. این اذکار رو تا چه حد مفید می‌دونید؟

خب یکی از چیزایی که انسان رو، زمینه در انسان ایجاد می‌کنه که از گناه دور بشه، یاد خداست. زمینه‌اش فراهمه، اما ممکن بازم گناه بکنه. غفلت، عامل اصلی گناه در بیشتر انسان‌ها و در بیشتر گناه‌هاست. یعنی بعضی وقت‌ها آدم ملتفت بشه، یاد خدا، ملتفت بشه که این گناهه، دست می‌کشه؛ چون غفلت می‌کنه. اون که ذکر می‌دن البته برای این مسئله، جهتش اینه که این غفلته از بین بره. اما ذکر جلوی گناه رو نمی‌گیره. اگه بخواد با ذکر، انسان گناه نکنه، موفق نمی‌شه. بله. اون چیزی که آدم رو کمک می‌کنه که گناه نکنه، اون تصمیمی که خدا به انسان داده که می‌تونه کوه رو جابه‌جا کنه، حالا می‌خواد یه گناه رو نکنه، می‌تونه. با ذکر تنها نه. ذکر اون زمینه ایجاد می‌شه که آدم به یاد خدا می‌افته، اما دست و پای آدم رو نمی‌بنده تو گناه. طرف ذکر می‌گه و گناه می‌کنه. کاری نداره. ذکر می‌گه و گناه می‌کنه. مقتضی هست اما بله، باعث اصلی نیست که دست و پای آدم رو در گناه ببنده. اون چیزی که دست و پای آدم رو تو گناه می‌بنده، مخزنش رو خدا گذاشته تو دل انسان. اون هم همون نیته، تصمیم، اراده است.

راهکارهای تقویت اراده در ترک گناه

7- سوال: در همین رابطه برای تقویت اراده پرسیدند چه‌کار باید کرد؟

خب آدم اراده داره، الان پا شه کارشو بکنه، می‌شینه تنبلی می‌کنه، اراده‌اش ضعیف می‌شه. اون اراده‌ای که انسان داره، وقتی به جاش تو اون کاری که پیش میاد براش به کار نگیره ضعیفش می‌کنه. مثلاً با تنبلی و سستی و اهمال‌کاری و فردا فردا کردن عقب بندازه، اراده رو ضعیف می‌کنه. کاری الان وقتشه، الان بکنید. اگر همین الان که وقتشه کردید، اراده تقویت می‌شه. دفعه بعدی می‌بینی کار جدی‌تر و سخت‌تری هم می‌تونه آدم بکنه سر وقت. راه دیگه‌ای هم نداره. بله. مخزنیه که هرچی ازش استفاده بکنه انسان، بیشتر می‌شه.

شمول تقویت اراده در امور دنیوی و درسی

8- سوال: تو همه مسائل این‌جوریه؟ حتی تو مسائل دنیوی؟

فرق نمی‌کنه. آدم‌هایی که دنیای‌شون خرابه، تو دنیا گرفتارند، یک بخشیش همینه‌. خود اون دنیا رو که باید درست، محکم، باقاعده انجام بدن، نمی‌دن. تنبلی می‌کنه، از دست می‌ده، خراب می‌شه کار. به وقت نمی‌کنه. خود دنیا رو به ما گفتن درست و خوب و محکم انجام بدید. کاری که بهتون معطل می‌شه، یا کاری که دارید. اون هم ضعیف می‌شه، فرق نمی‌کنه. تو درس هم ضعیف می‌شه، تو هر شغل و کاری داره، وقتی به کار نگیره سر وقتش، کمک می‌کنه به ضعیف شدن اراده.

برخورد با طلاب غیرمعمم و حفظ حرمت مؤمن

9- سوال: گفتند که بعضی از کسانی هستند که توی حوزه هستند و جزء طلاب هستند اما معمم نیستند، ولی حرف‌های خوب و مفیدی می‌زنند. بعضی وقت‌ها بعضی از بزرگان به اون‌ها نسبت بی‌سوادی می‌دن و اون‌ها رو نفی می‌کنند.

باید امتحان کنند. از امتحان کردن معلومه بی‌سواده، خب. امتحان نکرده که نمی‌شه گفت، تهمت می‌زنه بله. حالا شاید عذری دارند که معمم نیستند. واجب نیست، بله. باید حفظ کرد آبروی مؤمن رو. همین‌طور نمی‌شه یکی رو زد، زیرآبش رو زد و... بله. آبرو خیلی پیش خدا مهمه. تهمت خیلی سنگینه. «مَنْ بَهَتَ مُؤْمِناً أَوْ مُؤْمِنَةً... ذَوَبَانَ الْمِلْحِ فِي الْمَاءِ» تهمت بزنی به برادر مؤمنت، چطور نمک تو آب حل می‌شه، ایمانت هم همین‌جوری تو قلبت از بین می‌ره. چیز نمی‌مونه. خیلی بده، بله. باید تحقیق بشه. اگه تحقیق کردند، ثابت شد که سواد نداره، خب طوری نیست. اما تحقیق نکرده حرف زده بشه، گناه کبیره است، بله.

وظیفه ما در اصلاح عیوب فردی و حوزوی

10- سوال: ما وظیفه‌مون چیه در این جور مسائل؟

ما باید حق رو همیشه بفهمیم درست و صحیح تو هر شرایطی چیه. نسبت به هرجایی چیه. ایرادهایی هست، در همه‌جا هست، در حوزه هم هست، در بیرون حوزه هم هست. این‌ها رو باید اصلاح کرد. یه بخشیش برمی‌گرده به فردفرد ما. چون فردفرد ماها می‌شیم حوزه، طلاب. خود ما وقتی نسبت به اصلاح خودمون همت نمی‌کنیم، چه انتظاری داریم بقیه خودشون رو اصلاح کنند؟ عیب‌های رفتاری تو کارهای من می‌بینند مردم، چه انتظاری هست بقیه خودشون رو اصلاح کنند؟ خب من خودم یکی. همه یکی‌یکی‌ها می‌شه حوزه.

تقوا به عنوان پایه و سرچشمه بصیرت

11- سوال: این بصیرتی که مقام معظم رهبری می‌فرمایند رو چطور در خودمون افزایش بدیم؟

پایه اصلیش تقواست. گناه، بصیرت رو از آدم می‌گیره. بصیرت تو قرآن کریم به فرقان تعبیر شد. همون فرقان. «إِن تَتَّقُوا اللَّهَ يَجْعَل لَّكُمْ فُرْقَانًا» گوش رو به حرف خدا بدید تا خدا بصیرت بهتون بده. اونایی که بصیرت رو از دست می‌دن چون تقوا ندارند. یه جای کار می‌لنگه. نتیجه غلط، یعنی مقدماتش خرابه، غلطه. مقدمه خراب تو این مسئله، بی‌تقواییه. بعد آدم بصیرتش رو از دست می‌ده، حواسش نیست، درست و غلط قاطی می‌شه، خوب و بد مخلوط می‌شه، مشتبه می‌شه، نمی‌تونه درست تشخیص بده. اما اگر گناه نمی‌کرد، تو مسائل سیاسی چشم و گوشش به دهن ولی فقیه بود، نفر دوم و سومی نمی‌آورد وسط، خب کار حل بود دیگه. اما تو همین ما مشکل داریم. مشکل اصلی‌مون الان تو همین مساله‌ست. همین یک کلمه ساده. هرکسی هرجایی مشکلی داره از مسئولین، یا مشکلی درست می‌کنه، یا فتنه درست کردن یا می‌کنند، همینه. این‌ها چشم و گوش‌شون به ولی فقیه نیست. می‌گن او به درد نمی‌خوره، او این‌کاره نیست، ما اونو قبولش نداریم. تقوا همینه دیگه، اون‌جا هم به درد بخوره. هرجا باشه، تو هر منصبی باشه به درد... می‌گه تو اگه علمت، سنت، همه چیزت از آدم بیشتر از ولی فقیهه، باید به او بگی چشم. نمی‌شه جلو او اظهار وجود کنی. اگه ولی فقیه شاگرد آدم بوده، اگه ولی فقیه رفیق آدم بوده، همسایه آدم بوده، هم‌مباحثه آدم بوده، هرچیت بوده، بوده. الان تو باید بگی چشم. شاگردت بوده، باشه، بگو چشم. این امتحان‌ها فردا برای ما هم پیش میاد. یه وقت یکی از زیردست‌ ما می‌ره بالا رو دست، بالا سر ما. اگر حالا تقوا نداشته باشیم، فردا ما هم همیناییم. همه‌اش نباید فکر کنیم بدهامون و فتنه‌گرها یکی دیگن، ما خوبیم. و ما اونایی که نیستیم و اگه جای اونا بودیم راه درست رو می‌رفتیم. معلوم نیست! اونا خیلی‌‌هاشون شکنجه‌دیده و زندان‌رفته و گرفتاری‌کشیده بودند در راه اسلام. خیلی بیش از ما زحمت کشیدند، ما کاری نکردیم که. اونا با اون چیزها این گرفتاری‌ها دچارش می‌شدند و می‌شن. لذا آدم باید بترسه؛ چون این مال بقیه نیست، این بقیه خود ماییم. اونایی که این‌جور می‌شن خود ماییم. فردا می‌ریم بالا، نمی‌تونیم بپذیریم که یک کسی دیگه بخواد به ما دستور بده. زمان مرحوم امام هم همین بود. اونایی که جلو مرحوم امام ایستادند به‌خاطر چی بود؟ همین احساس درشون بود، بعضی‌هاشون. حالا شاگرد هم بودند، شاگرد مرحوم امام هم بودند. اما می‌گفتند من با مردم بیشتر سر و کار دارم، آشناترم تا او، و بیشتر مسائل رو می‌فهمم تا او. او اشتباه می‌کنه. این‌ها اگه تقوا نباشه، آدم یواش‌یواش ساده می‌گه این‌ها رو. تا این حد! که شاگرد هم باشه همینه. این از این‌ور. مرجع بود، قائم‌مقام بود، هرچی بود، همه اون عزت دنیا رو از دست داد. با این حرف‌ها بله، با این بی‌تقوایی‌ها. همه رو از دست داد. از اون‌ور، مرحوم آیت‌الله‌العظمی اراکی، خب ایشون وقتی مقام معظم رهبری به رهبری رسیدند، ایشون ۵۰ سال‌شون بود، حضرت آقای اراکی حدود ۱۰۰ سال‌شون بود. پدربزرگ حساب می‌شدند! مرجع تقلید بود تو حوزه، کسی بود، ریشش تو این راه سفید شده بود، تو این خط بود. همه چیزش جلوتر بود، اما یکی رو نیامد علم کنه بگه من. ابراز کرد، اظهار کرد. خود مرحوم امام ظاهراً یه درسی پیش ایشون مقداری خوانده بودند. سنش از مرحوم امام بیشتر بود، بزرگ‌تر بود از مرحوم امام. اما برای اظهار ارادت به مرحوم امام پا شدند رفتند جماران. تقوا باشه، اون علم به درد می‌خوره. اون علم آدم رو به تواضع وامی‌داره. تقوا نباشه، می‌شینه می‌گه که آره ما بیشتر می‌فهمیم. همه چیزش رو از دست می‌ده. اون چیز که داد خدا، ازش گرفته می‌شه. و مرحوم آقای اراکی طوری تنظیم شد که سال آخر عمرشون مرجع کل شدند، مرجع علی‌الاطلاق شدند. همه مراجعی که بودند اون زمان مثل مرحوم آقای گلپایگانی و مرعشی و این‌ها همه فوت شدند. ایشون تک ماندند. یک سال بلا منازع ایشون بودند. هیچ‌کسی جرأت اظهار وجود مقابل ایشون نداشت. همه سر تعظیم آوردند. یک سال خدا به ایشون جبران کرد، یه عزتی داد در این حد. اون هم خدا بهش داده بود، ازش نگرفت؟ بله. تقوا عزیز می‌کنه انسان رو، معصیت ذلیل می‌کنه انسان رو.

تحلیل ریشه‌ها و اهداف فتنه‌های سیاسی

12- سوال: در مورد فتنه ۹۸ که مقام معظم رهبری متذکر شدند، سوالاتی پرسیدند که مثلاً چطوریه و آیا کار خاصی مثلاً حالا ما باید انجام...؟

به هر حال جهت اصلیش همینه که این‌ها همه سرمایه‌هاشون رو ریختند پایین. بله. رو جام، یا برجام! بله! همه سرمایه‌ها اون‌جا ریخته شد، همه آبروشون رو پاش خرج کردند. همه توان و قدرت و پول و کارشناسی و همه چیزشون رو اون‌جا خرج کردند. هیچ‌چی. کسی که به خدا دل نمی‌بنده، می‌بنده به جام، جام هم وارونه می‌شه، بله. برگشت. فکر نمی‌کردند. فکر می‌کردند همه کارها با اراده این‌ها پیش می‌ره. اگر این‌جا رو درست بکنند، آمریکا خودش درست می‌شه! نه اون خرتوآمریکاییه، خدا میاره رو کار که هیچ‌چی سرش نمی‌شه به اصطلاح خودی. رو جام و زیر جام و برجام سرش نمی‌شه که! فکر این‌اش رو دیگه نمی‌کردند، بله. خدا از یه جایی که فکرش رو نمی‌کنند، بله، مچ‌شون رو می‌گیره گرفتارشون می‌کنه. و دیگه خب می‌بینند اوضاع اقتصادی خرابه، مردم ناراحتند، دنبال اینند که این... جهت مطالبات مردم رو ببرند به یه سری... به سمت ولی فقیه. چون هرکسی تو این انقلاب و در ادامه زاویه‌ای پیدا می‌کنه، حالا تو هر گروه و جناحی باشه، با ایشون مشکل پیدا می‌کنه. همه با هم سر یه سفره جمع می‌شن. همه، هرکس از صراط مستقیم پاش رو می‌ذاره اون‌ور با ایشون مشکل پیدا می‌کنه. حالا چپ باشه، راست باشه، خبردار باشه، هرچی می‌خواد باشه! فرق نمی‌کنه. هرچی باشند، در ادامه هم همینه، با ایشون مشکل پیدا می‌کنند. لذا این‌ها هرچی پیش می‌ره، جمعیت‌شون و تجارب‌شون بیشتر می‌شه. تجربه می‌کنند از قبل، اختلافات‌شون کم کنند، مثلاً کنار بگذارند، متحد بشند، یک‌جور پیش بروند. یک برنامه‌ای داشته باشند که هرچی تیر هست بخوره به ایشون. الان بیشتر مسئولین ما، که عرض می‌کنیم حالا بیشتر یا کمتر، کاری نداریم اما ظاهرش همین برمیاد، که متأسفانه در خیلی مسائل، که مثل این مسئله مشکل پیش میاد، جاخالی می‌دن تیر بخوره به ایشون. می‌گن ایشون کرد، ایشون درستش کنه، ایشون امضا کرد، ایشون اصلاحش کنه، ایشون مشکلات رو حل کنه. می‌خوان ببرند اون سمت تا هر دسته و هر گروهی فردا بتونند این‌ها رو، مردم رو بیارند تو خیابون و کار خودشون رو بکنند، بله. شبیه اون چیزی که ۸۸ انجام دادند، منتها با تجربه بیشتری و از تجارب‌شون استفاده می‌کنند، بله. پارسال همین موقع‌ها یه مقدار تمرین کردند، حالا دنبال تجهیز نیرو هستند برای در فرصت بعدی که دیگه درست انجام بدند. خود بعضی مسئولین هم متأسفانه تو همین فکرها هستند. بله، چون می‌بینند اگر این سمت مطالبات و این مسائل رو نبرند اون‌جا، به خودشون می‌خوره، خودشون بدنام می‌شن تو تاریخ. دوست دارند یک‌جوری بشه اصلاً از اساس یک مسئله دیگه بشه. ان‌شاءالله خدا یاری می‌کنه و تیرشون به سنگ می‌خوره. ما باید مردم رو هدایت کرد که مردم خوب رأی بدند، بد رأی می‌دند. بله.

نگاه کلی به اخبار سیاسی و استعفاها

13- سوال: این استعفای بعضی از وزرا هم...؟

اون‌ها رو کاری نداشته باشید، بله. مسائل کلیه، مسائل مهمه که آدم حواسش باشه تو جهت کلان این مسائل دنبال یک‌چیزی هستند. بله، اگر هم گاهی اختلافی هست، این‌ها بعضاً صوریه، واقعی نیست، بله.

لزوم آگاهی سیاسی مجتهدین و حوزویان

14- سوال: گفتند که مقام معظم رهبری در جایی فرمودند که بنده شانزده هفده تا روزنامه رو لااقل تیترشون رو نگاه می‌کنم روزانه هر روز. آیا برای مجتهد هم‌چین کاری لازم هست برای این‌که مسائل جامعه و جناح‌ها دستش بیاد؟

مجتهد اگه کسی هست که مردم بهش خب رجوع می‌کنند، نظرش اعتبار داره برای مردم، نگاهش می‌کنند این با کی دیدار کرد، با کی نکرد، به کی رای داد، به کی رای نداد، چی گفت امروز تو صحبت‌هاش؛ اگه یک هم‌چین منصبی داره، جزء تقواش اینه که تو این مسائل هم حواسشو جمع بکنه درست تشخیص بده، که ازش سوءاستفاده نکنند. تو یک بخشی از این فتنه‌ای که دنبالش هستند رو می‌خوان از راه حوزه پیگیری کنند. از بصیرت نداشتن و نداشتنِ بعضی سوءاستفاده دارند می‌کنند. برنامه ریختند این‌ها. یک‌دفعه یک دامی پهن می‌کنند یکی رو می‌اندازند توش، حالا طرف میاد می‌گه من مثلاً خبر نداشتم. اون‌ها اون مقصود حاصل می‌شه براشون. اون‌ها همین رو می‌خوان که تو دام بیفتند این‌ها. که بعد هم فردا از همین... راهش در این دیدند که این انقلاب از راه حوزه درست شد، بتونند از راه خود حوزه از بینش ببرند. از راه خود حوزه این وسایل ولایت فقیه و جمعش کنند، بله. دنبال اینند. لذا دارند به هر حال کار می‌کنند از این جهت، بله.

اهمیت و نقش دعا در حل مشکلات

15- سوال: زیاد خواندن دعاهایی مثل دعای مكارم الأخلاق یا خطبه متقین می‌تونه در عمل به انسان کمک کنه؟

دعاها خیلی مفیده و مهمه. تا دعا نباشه آدم نمی‌تونه چه‌کار کنه، خدا هم با انسان کاری نداره. «قُلْ مَا يَعْبَؤُا بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ» تا دعا اهل دعا نباشید، دعا نکنید، از خدا نخواید، مشکلات‌تون حل نمی‌کنه. کاری بهتون نداره، مال خودتون، هرکار خواستید بکنید. بله.

عجز در انتخاب و حفظ دوست با تقوا

16- سوال: روایتی هست که مضمونش اینه که عاجزترین افراد کسیه که نتونه دوست پیدا کنه و عاجزتر از اون کسیه که نتونه دوست خودش رو حفظ بکنه. منظور از دوست تو این روایت، دوست با تقواست؟

بله، دوستی که می‌گن اون‌ها منظورشون دوست خوبه. صدیق، با تقوا. می‌گه عاجز اونیه که نمی‌تونه از این کسب پیدا کنه. عاجزه بله، این عاجز به این می‌گن، نه به او که نمی‌تونه راه بره. تو رفیقِ با تقوا نداره! عاجزتر از او اونیه که داره ولی از دست میده! اون رفیقِ با تقوا می‌بینه این تقوا رو زیرپا گذاشت، می‌گه خداحافظ، شما نیای دیگه خانه من! این عاجزتر از اون اولیه‌است. که آدم گناه می‌کنه، از دست میده.

تأثیر حضور در مجالس عمومی بر قساوت قلب و گریه

17- سوال: این‌که انسان به صورت فردی نمی‌تونه این حالتی که به حال خودش گریه بکنه و برای خودش تحصیل بکنه، علتش چیه‌ و چه‌کار باید بکنه؟

اگر فردی نمی‌تونه، جمعی بکنه. تو مجامع عمومی که مثلاً اهل دعایی می‌کنند تو، همه دعایی می‌خوانند، توجه دارند به خدا، جمعاً، جماعتاً، از اون که می‌تونه استفاده کنه، از اون استفاده کنه. بره اون‌جا، از اون حال و فضا و معنویتی که حاکم شده استفاده کنه، این هم هست. بله.

علل قساوت قلب و خشکی چشم

18- سوال: گفتند متوجه شدم که بیشترین...

«جَفَّتِ الدُّمُوعُ إِلَّا لِقَسْوَةِ الْقُلُوبِ» چشم‌ها چرا خشک می‌شه؟ به‌خاطر قساوت قلب. «وَ مَا قَسَتِ الْقُلُوبُ إِلَّا لِكَثْرَةِ الذُّنُوبِ» قلب‌ها چرا قساوت پیدا می‌کنند؟ چون زیاد گناه می‌کنند. این گناه زیاد نمی‌ذاره اشکِ آدم جاری شه. سنگینی می‌کنه، بله. نمی‌ذاره.

اصلاح زبان و کنترل روابط با دوستان غیرمتقین

19- سوال: گفتند این‌طور متوجه شدند که بیشترین ضربه‌ای که به تقواشون می‌خوره به‌خاطر زبان‌شون هست. تصمیم به سکوت می‌گیرند ولی به‌خاطر دوستانی که باهاشون در ارتباط هستند، اون دوستان استفاده بد می‌کنند از این سکوت‌شون، برداشت‌های بدی می‌کنند. چه‌کار باید بکنه که این راه اون سکوته...؟

سکوت مطلق که نیست، یک حرف‌هایی که معمول و لازم و ضروریه آدم می‌زنه، سکوت مطلق که نداریم که. بله. ولی اگر بی‌جهت شما رعایت می‌کنید عیب نداره، شما ادامه بده، یک مقداری اون‌ها ممکن بعضی‌شون اذیت کنند، بعداً یواش‌یواش دیگه دلسرد می‌شن. رها می‌کنند. بالاخره آدم بخواد بره تو تا مسیر تقوا، باید رفقای کاسه‌کوزه رو بگذاره کنار. نه این‌که باهاشون دشمنه، همه مؤمنند، مریض شده عیادتش می‌ره، احوالش رو می‌پرسه، کمکش می‌کنه؛ اما بخواد معاشرت کنه، رفاقت کنه، زیاد ارتباط داشته باشه، نمی‌شه. چوب می‌خوره، آسیب می‌بینه. فردا هم با هم دشمن می‌شید! «الْأَخِلَّاءُ يَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِينَ» هرکی با هرکی رفیقه فردا با هم دشمنند، غیر از اهل تقوا. این‌ها نه، آسیب به هم نزدند. «يَا وَيْلَتَىٰ لَيْتَنِي لَمْ أَتَّخِذْ فُلَانًا خَلِيلًا» می‌زنه آدم تو سر خودش می‌گه چرا با فلانی رفیق نشده بودم؟ خب می‌ارزه این‌جا یک مقداری حواسشو جمع کنه آدم.

تعریف رفقای «کاسه‌کوزه» و ضرورت تغییر آن‌ها

20- سوال: این رفقای کاسه‌کوزه که فرمودید، یعنی رفقای سابق قبل از...؟

همون‌هایی که نمی‌خوان تقوا رو مراعات کنند، مراعات نمی‌کنند. گناه می‌کنند راحت. آدم خودش هم این‌جوری بوده، با این‌ها رفیق شده. بالاخره هم‌جنس با هم‌جنس کند پرواز. بالاخره آدم با تقوا نمی‌ره که با بی‌تقوا رفیق شه که. ما مثل اونا بودیم با اونا بودیم. حالا الان می‌خوای مراعات کنی، خب عوضش کنی، جایگزین کنه آدم معاشرت‌هاشو. با کسی که اهل مراعاته معاشرت کنه. با بقیه فقط همون مسائلی که در اسلام به عنوان اخلاق اسلامی گفته شده رو انجام می‌ده، بیش از اون، نه.

تصمیم قطعی؛ تنها راه ترک گناه و تقویت همت

21- سوال: گفتند در اعمال‌شون گناه زیاد وجود داره، کارهایی هم کردند که حالا این، جلوی این رو بگیرند ولی موفق نشدند. گفتند چطور می‌تونم این رو حل بکنم؟

شما همه کار می‌کنی، آقا رضا همه کار می‌کنه عرض شد، جز این‌که تصمیم بگیره گناه نکنه. چون تصمیم نمی‌گیره، اگر هم تصمیم می‌گیره، تصمیم تا دمِ گناه می‌گیره! به گناه که رسید می‌کنه، تصمیمشو می‌ذاره کنار! اگه یک تصمیم می‌گرفت که وقتی رسید نکنه و نمی‌کرد، درست می‌شد، بله. همینه. بیش از این و غیر از این هم راهی نیست. هرکی هم رفته از همین راه رفته. اگه دنبال یک چیز دیگرست انسان که او بیاد کمک کنه، اصلاح کنه، اون نمیاد، بله. زورش نمی‌رسه. در خود انسان اون نیرو رو خدا قرار داده. بله. اهل تقوا به‌خاطر به‌کارگیری تصمیم و اراده، صاحب همت‌های بلندند. چون همین‌جوری همت رو به کار گرفته. همت بلند می‌شه، بعد تو مسائل دیگه هم موفق می‌شن. خب با همت محکم و بلند، آدم به هر خیری می‌رسه، از دنیا و آخرت. نمی‌رسه.

معرفت فطری و اضطراری به ربوبیت خدا

22- سوال: «وَ مَا أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّي» گفتند که زلیخا با این‌که کافر بود چطور این، این‌طوری از نفس خبر میده و می‌گه که «مَا رَحِمَ رَبِّي»؟

اون‌ها هم رب داشتند، فرق نمی‌کنه. کمونیست نبودند که، بله. هرکی رب داره، داشتند، خیلی از... کمونیست‌ها هم رب دارند، بله! سقوط می‌کنه هواپیمای‌شون خدا خدا می‌کنند! بله. وقتی نجات پیدا می‌کنند می‌گن نه، یکی دیگه بود، بله! دارند بله، اون هم داره، بله. وقتی انسان مضطر می‌شه، اون کسی که مشکلش رو حل می‌کنه ربه، بله. همون خداست. بعد دیگه راه دیگه نمانده بود براش. واضح شد که حق باهاش نیست. بله.

مراد زلیخا از لفظ «رب»

23- سوال: مقصود از رب این‌جا همون خدای...؟

خداش دیگه، هرکسی خدا می‌دونه ازش، بله.

حد و مرز شوخی و مزاح شایسته

24- سوال: خنده و شوخی در چه حدی باید باشه و این‌که انسان مشهور بشه در بین فامیل و رفقا که انسان شوخ‌طبعیه، خوب هست یا نه؟

اگه گناه نمی‌کنه، باشه. اما اگه گناه می‌کنه، نه. شرطش اینه، بله. یه ذره باید مذمت کردند، منع کردند از مزاح، در اینه که تو مزاح، انسان با زبان خیلی به گناه می‌افته، بله. از این زبان اصلاح شد، چشم! اون وقت مزاحش هم عبادته. بلده کجا چه مزاحی بکنه، یه مزاحی بکنه که کسی سبک نشه مثلاً، خرد نشه. خودش سبک نشه. امیرالمؤمنین علیه‌السلام کثیرالمزاح بودند، بله. امام‌المتقین بود، بله. این هم بود، کثیرالمزاح. یک‌جوری بود که اصحاب می‌گن تا ایشون حرف نمی‌زد و اجازه نمی‌داد ما جرأت نمی‌کردیم حرف... اما در عین حال چنان مزاح بود که... بله. زیاد گفتند این مسائل رو.

تقسیم‌بندی انسان‌ها در حوزه تقوا

25- سوال: امام زمان علیه‌السلام رفتارشون با انسان‌هایی که نه با تقوان، نه بی‌تقوا...؟

نداریم آخه! از کجا یک کسی...؟ تو مریخه اون؟ تو این زمین هرچی هست یا اونه[باتقوا] یا اونه[بی تقوا]. تو دستور دین رسیده به ما مکلفه، یا اونه یا اون. وسط نداریم بله. نه با تقوا یعنی نه به حرف خدا گوش می‌دهم نه نمی‌دم! پس چه‌کار می‌کنه؟! یا می‌ده یا نمی‌ده! بله.

مرز شمول بی‌تقوایی

26- سوال: این‌که گاهی گوش می‌دن و گاهی گوش نمی‌دن می‌رن تو زمره بی‌تقواها؟

نمی‌شه این که، با تقوا نیست که بله. متقین به اون می‌گن که در بست، بله.

معیار کارگزاران و یاران در حکومت امام زمان (عج)

27- سوال: بعد گفتند که وقتی که ایشون ظهور کنند، در حکومت‌شون با این‌جور افراد چطوری برخورد می‌کنند؟

هیچ‌چی، با مردم ایشون اداره می‌کنند جامعه رو، مملکت رو. ولی اونایی که تو دست و پای ایشونند و کمک ایشونند، شرط اول و اصلی و اساسیشون، تقوای صددرصده. با اون‌ها کار داره ایشون. «أَيْنَمَا تَكُونُوا يَأْتِ بِكُمُ اللَّهُ جَمِيعًا... عَلَى التَّقْوَى» وقتی میاد همه معیارش اینه. به اون‌ها کار میده، بقیه خراب می‌کنند. این‌ها نمی‌کنند. همین الان هم که تو غیبتند همین‌جورند. همین الان هم که تو غیبتند همین‌جورند، با این‌ها کار دارند. به این‌ها توجه خاص دارند. وگرنه نه! خودشون فرمودند: «یک کارهایی می‌کنید ما ناراحت... ما رو ناراحت می‌کنید. اگر نبود این ذنوب و گناهان‌تون، دیدار ما براتون لحظه‌ای به تأخیر نمی‌افتاد. اما یک کارهایی می‌کنید هی پرده می‌اندازید جلوی ما.»

ضرورت انس و ملاقات با اهل تقوا

28- سوال: بعضی از جمع‌های خوب و کسانی هستند که دغدغه این رو دارند که دنبال تقوا باشند و این‌ها، این‌ها هستند، انسان‌های این‌جوری هستند، رفقای این‌جوری هستند، ولی خیلی با هم رابطه محکم و صمیمی ندارند. آیا هم‌چین چیزی طبیعیه یا نه، این آسیب هست و باید درستش کرد؟

خب تقوا احتیاج داره، آدم با اهل تقوا رفت و آمد هم داشته باشه. یکی از چیزهایی که فرمودند مؤمن احتیاج داره «لَذَّةً فِي غَيْرِ حَرَامٍ»‌ه. خب باید لذت غیرحرام داشته باشه تو کارهاش. یکی از مصادیقش همینه: دیدار مؤمنینه که اهل تقوان، بره، بیاد. فرمودند برید دیدن همدیگه، بله. گاهی حالا طول هفته درس هست، آخر هفته وقت می‌ذاره آدم. ساده و سبک، بله. دوست داره خدا، حضرات هم خوشحال می‌شن. خصوصاً لقاء المتقین. بله.

مدیریت رسانه و تماشای فیلم و ورزش در خانواده

29- سوال: گفتند مثلاً برای همین تفریح و برای این که حالا فرمودید «لَذَّةً فِي غَيْرِ حَرَامٍ»، بعضی وقت‌ها هستش تو منزل که اصلاً مثلاً به‌خاطر این‌که خستگی‌شون در بره بعضی از فیلم‌ها یا بعضی از ورزش‌ها رو مثلاً بخوان نگاه بکنند از تلویزیون.

بعضی چیزها حرام نیست، اما یواش‌یواش شما می‌شینی پاش می‌بینی ای! وقت رفت! درست موند؟ فردا خراب شد درست. بله، یا می‌بینی این فیلمه یک چیزهای بدی یاد می‌ده. می‌گه خب فیلم‌ها حالا کیا می‌نویسند و می‌سازند؟ فکرشون که به این نیست که بیان اصلاح کنند جامعه رو، ببرند سمت مسائل خوب اخلاقی. فکرها غربیه، غرب توش چیز نوشته، بله. این‌ها متناسب با همون فیلم می‌سازند. یک فیلم می‌سازه زنه به مرده بد و بیراه می‌گه، فحش میده، چی‌کار می‌کنه. خب زن می‌بینه یاد می‌گیره! می‌گه مگه می‌شه این‌جوری هم به مرد حرف زد؟! بچه می‌بینه یاد می‌گیره! خود آدم می‌بینه، بله، کدورت پیدا می‌کنه. بله! بعضی چیزها این‌جوری آدم رو گرفتار می‌کنه یواش‌یواش. حرام نیست، اما یواش‌یواش همین چیزهایی که آدم داره از معنویت هم یواش‌یواش می‌گیره از آدم. خب بهتره جاشو با کارهای دیگه پر کنه، کارهای بهتری.

اولویت‌بندی وظایف خانوادگی و تحصیل بانوان در حوزه

30- سوال: برای خانم‌ها رفتن به حوزه، تحصیلات حوزوی رو مناسب می‌دونید؟ و کسانی که فرزند مثلاً کوچک دارند اون‌ها چطور؟

خانم‌ها اولویت اول‌شون به هر حال زندگی‌شونه. اگر درس و هر کار دیگری داره آسیب می‌خواد بزنه به زندگی‌شون، اعصاب‌شون رو به هم بریزه و زندگی آسیب ببینه، نه. اساس اینه، به وظایف‌شون، به واجبات‌شون، به چون اونی که در زندگی مربوط به ایشون هست برسند. یکیش مربوط به تربیت فرزنده. اگه بخواد بره حوزه درس بخونه، باز بچه رو می‌خواد بگذاره مهد، اون‌جا بچه‌ها تو سر و کله هم بزنند، این فقط ساعت یک بار بره شیر بده و برگرده بیاد، این بچه‌ها آسیب می‌بینند. بچه احتیاج داره به محبت و آغوش و ارتباط با مادر. تا یک سنی خیلی احتیاج داره شدید. بخواد به این‌ها منتهی بشه، نه. نه اون درس برکت داره، نه اون کار. اما اگر در این شرایط نیست، خیلی هم خوبه. بتونه یک چیزهایی از حوزه یاد بگیره، مسائل که بتونه فرضاً آیه، حدیثی، چیزی، یک مقدار بتونه معنی کنه بفهمه، فردا که آقاشون می‌ره تبلیغ، این هم باهاش بره، اون تو آقایون اداره کنه، اون هم تو خانم‌ها مثلاً. خیلی هم خوبه، کمک خوبیه‌. اما به شرطی که سر جاش و وقتش باشه. بی‌جا نباشه، بله. آسیب نبینه حق شوهر پایمال نشه، تربیت فرزند هم پایمال نشه.

ارزش و اهمیت عبادی امور خانه‌داری و تربیتی

31- سوال: این‌که خانه‌داری و بچه‌داری برای خانم‌ها عبادت هست، آیا یعنی به این معناست که از انجام عبادات مستحبی اون‌ها رو بی‌نیاز می‌کنه؟

از خیلی چیزها گفتند بله. از زن‌ها احتیاج نیست خیلی کارها رو بکنند. بله، همونو خدا ازشون قبول می‌کنه. چون سخته، مشکله. زحمت می‌خواد، فکر می‌خواد، توان می‌خواد. اون مهم‌تره، او داره فردا یک آدم تحویل جامعه میده. این آدم‌ها همینان دیگه، یک آدم می‌ره یک‌دفعه می‌شه رئیس جمهور یک مملکت خراب می‌کنه! مثلاً! این‌جوری تأثیر داره، بله. باورش نمی‌شد. یعنی همین بچه فردا شده یک کاره‌ای. یک رئیسی که می‌شه کسر بودجه...! [خنده استاد و حاضران]. هرجا برسه زیر دستش زور می‌گه. تربیت خرابه، بله.

زمان فضیلت قرائت زیارت ندبه

32- سوال: این وقت خواندن زیارت ندبه نوشته‌اند نزدیک غروب جمعه هست، نزدیک عصر؟

عصر جمعه فرصت هست، بله. عصر جمعه.