سخنان امام صادق (علیه السلام) درباره وظایف شیعیان

«...بعد هم به ابوعبدالله [علیه‌السلام] سلام بگو [و ابلاغ کن]:»

«أَبْلِغْ مَوَالِيَنَا السَّلَامَ وَ أَوْصِهِمْ بِتَقْوَى اللَّهِ وَ الْعَمَلِ الصَّالِحِ»

این شبیه به روایاتی است که قبلاً هم داشته‌ایم؛ دوباره دستورالعمل دیگری است.

توصیه به تقوا و عمل صالح

راوی که از اصحاب است می‌گوید امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند سلام ما را به شیعیان برسان. «وَ أَوْصِهِمْ بِتَقْوَى اللَّهِ»؛ و سفارش کن که تقوای الهی را مراعات کنند. «وَ الْعَمَلِ الصَّالِحِ»؛ اعمال صالح انجام دهند و در کارهایشان، کار بد نباشد.

عیادت از بیماران و یاری نیازمندان

«وَ أَنْ يَعُودَ صَحِيحُهُمْ مَرِيضَهُمْ»؛ افراد سالمِ آن‌ها به عیادت شخص مریض بروند؛ یعنی هرگاه کسی مریض شد، به عیادتش بروند.

«وَ لْيَعُدْ غَنِيُّهُمْ عَلَى فَقِيرِهِمْ»؛ اگر تمکن مالی دارید، پول دارید یا امکاناتی دارید که دیگری ندارد، اگر از دستتان برمی‌آید، او را هم تأمین کنید. نگذارید برادر دینی شما — اگر از دستتان برمی‌آید — با مشکلات ناشی از فقر دست‌وپنج نرم کند. چرا که فقر گاهی آدم را از خدا دور می‌کند. فشار که می‌آید، این فشار باعث می‌شود آدم از مسیر خارج شود.

به همین دلیل خدای متعال در اموال انسان‌های پول‌دار و متمکن، بخشی را واجب و لازم کرده است تا به فقرا بپردازند. همه‌ی مال نباید برای خودشان باشد، بلکه باید بخشی از آن را به کسانی که ندارند، بدهند.

 

آثار مخرب فقر و مشکلات معیشتی

فقر باعث می‌شود همه‌چیز از بین برود. همین آشوب‌ها و اعتراضاتی که گاهی اتفاق می‌افتد یا همین اواخر شاهد بودیم، ناشی از فقر است. گاهی کسانی دست به آشوب می‌زنند که دچار مشکلات معیشتی هستند.

وقتی مشکلات معیشتی سراغ مردم بیاید، دیگر متوجه مسائل دیگر نمی‌شوند؛ دیگر صحبت از حفظ اسلام و حکومت اسلامی سرشان نمی‌شود. می‌گویند زن و بچه‌ی ما گرسنه هستند. حتی می‌گویند ما حاضر هستیم با کفار هم رابطه داشته باشیم، اما زن و بچه‌مان گرسنه نمانند.

انسان واقعاً اذیت می‌شود؛ مردِ خانه وقتی می‌بیند خانواده‌اش به چیزی احتیاج دارد و او نمی‌تواند آن را تأمین کند، دچار فشار روحی شدیدی می‌شود.

به همین دلیل، اسلام مسئله‌ی فقر را بسیار مهم دانسته و اهمیت خاصی برای فقرا قائل شده است. صدقه که این‌قدر درباره‌ی آن سفارش شده، زکات، زکات فطره که همه باید بپردازند و خمس که به سادات فقیر داده می‌شود، همگی راه‌هایی است که اسلام باز کرده تا فقیران در وضعیت فقر نمانند و رشد کنند. مضاف بر این‌ها، دستورات دیگری نیز قرار داده شده است.

علت اینکه درباره‌ی فضائل و مناقب صدقه این‌قدر سفارش می‌کنند، همین است. لذا این موضوع از نظر اسلام بسیار اهمیت دارد؛ از وظایف اصلی مردم و حکومت این است که اگر شرایطی مهیا شد و وضع مالی کسی بهتر شد، حواش به کسانی که وضعشان ضعیف و نامناسب است باشد و آن‌ها را تأمین کند.

البته اکثر پول‌دارها این‌گونه نیستند و همه‌چیز را برای خودشان جمع می‌کنند، اما برخی از ثروتمندان این صفت خوب را دارند و بخشی از مال خود را به فقرا اختصاص می‌دهند.

اهمیت حضور در تشییع جنازه برادران دینی

در این روایت سفارش شده است که حواستان به همدیگر باشد. اگر مشکلی پیش آمد و شما توانستید گره از کار برادر دینی خود باز کنید، حتماً باز کنید و نگذارید مشکل او باقی بماند که آسیب می‌بیند.

«وَ أَنْ يَشْهَدَ حَيُّهُمْ جِنَازَةَ مَيِّتِهِمْ»؛ در تشییع جنازه یکدیگر شرکت کنید. ببینید چقدر معصومین (علیهم‌السلام) بر این مسائل تأکید و تکرار دارند. در روایات بسیار زیادی به این مسائل پرداخته شده است که نشان می‌دهد این موضوعات بسیار مهم هستند. اگر مطلع شدید فرد آشنایی فوت کرده است، در تشییع جنازه‌اش شرکت کنید.

 

دیدار در خانه‌ها و گفتگوی علمی و دینی

«وَ أَنْ يَتَلَاقَوْا فِي بُيُوتِهِمْ»؛ در خانه‌های خود با یکدیگر ملاقات کنید و به دیدن هم بروید. در خانه‌ها با همدیگر رفت‌وآمد و دیدار داشته باشید.

«وَ أَنْ يَتَفَاوَضُوا عِلْمَ الدِّينِ»؛ در این دیدارها، درباره‌ی مسائل علمی و دینی گفتگو کنید. اگر کسی مسئله‌ای را بلد است، به دیگری یاد بدهد و اگر دیگری آگاه‌تر است، از او استفاده کند.

شایسته است انسان کاری کند که جمع‌های خانوادگی‌اش صرفاً به نشستن دور هم و گفتگوهای بی‌فایده و بی‌ثمر خلاصه نشود که بعد هم بلند شوند و بروند بدون اینکه فایده‌ای برده باشند. بلکه باید گوشه‌ای از این جلسات به مطرح کردن مسائل دینی و نکات مفید و خیری که به درد دنیا و آخرتشان می‌خورد، اختصاص یابد. این کار کاملاً شدنی است؛ ما که در میان کفار یا اهل‌تسنن زندگی نمی‌کنیم، جامعه‌ی ما مسلمان است.

البته چون تا به حال این‌گونه عمل نکرده‌ایم یا شاید خجالت می‌کشیم، گمان می‌کنیم زمینه‌ی این کار فراهم نیست. در حالی که کار سختی نیست و باید حواسمان به این موضوع باشد؛ چرا که غیر از ما، از شخص دیگری چنین انتظاری نمی‌رود. کسی از یک استاد دانشگاه یا فردی با شغل آزاد و معمولی انتظار ندارد که بیاید برای مردم مسائل دینیِ مفید را بیان کند. وای به روزی که دیگران مسائل مفید را بیشتر از ما بدانند و مردم به سمت آن‌ها بروند!

بنابراین فرمودند به خانه‌های یکدیگر بروید؛ هم دیداری تازه می‌کنید و هم حال روحی‌تان بهتر می‌شود. در این ملاقات‌ها و رفت‌وآمدها، انسان حالش جا می‌آید و آن خستگی کارها، درس‌ها و دغدغه‌ها تا حدودی برطرف شده و سبک می‌شود. اما در این دیدارها از حضور یکدیگر استفاده کنید و بی‌تفاوت نباشید؛ به یکدیگر فایده علمی و معنوی برسانید و برای هم مفید باشید. اگر شما چیزی نمی‌دانید و دیگری آگاه‌تر است، از او بهره ببرید. در خانواده‌ها و جمع‌هایتان این‌گونه رفتار کنید.

احیای امر اهل بیت (علیهم‌السلام)

«فَإِنَّ ذَلِكَ حَيَاةٌ لِأَمْرِنَا»؛ اگر این رفت‌وآمدها برقرار باشد و در این جمع‌ها، میان اقوام، دوستان و آشنایان، احادیث، مسائل دینی و نکات مفیدی که به کارشان می‌آید مطرح شود، این کار باعث زنده نگه‌داشتن نام، راه و سخنان ما می‌شود.

«رَحِمَ اللَّهُ عَبْداً أَحْيَا أَمْرَنَا»؛ خداوند رحمت کند بنده‌ای را که امر ما را احیا کند. رحمت خدا شامل حال کسی می‌شود که همواره در صدد است به هر طریقی سخنان معصومین (علیهم‌السلام) را به گوش مردم برساند؛ چرا که بسیاری از مردم خیلی از مسائل دینی را نمی‌دانند.

لزوم همراهی ایمان و عمل صالح

«وَ أَعْلِمْهُمْ أَنَّا لَا نُغْنِي عَنْهُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئاً إِلَّا بِالْعَمَلِ الصَّالِحِ»؛ به آن‌ها اعلام کن و بگو که مبادا گمان کنند صرفِ ادعای تشیع و محبت ما برای نجاتشان کافی است و مشکلاتشان حل می‌شود. خیر، اگر عمل صالح نداشته باشید، ما نمی‌توانیم کاری برای شما انجام دهیم. نجات و شفاعت در گروی داشتن اعمال صالح است.

«فَإِنَّ وَلَايَتَنَا لَا تُنَالُ إِلَّا بِالْوَرَعِ»؛ ولایت و دوستی ما به دست نمی‌آید مگر با تقوا، پاکدامنی و ورع. کسی در ادعای محبت ما صادق است و این دوستی واقعاً در قلبش ریشه دوانده که اهل ورع و پرهیز از گناه باشد؛ چرا که تنها از راه ورع است که محبت معصومین (علیهم‌السلام) در دل انسان جای می‌گیرد.

عاقبت هولناک عالمان بی‌عمل

«وَ إِنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَذَاباً يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَنْ وَصَفَ عَدْلًا ثُمَّ خَالَفَهُ إِلَى غَيْرِهِ»؛ بدترین و سخت‌ترین عذاب را در روز قیامت چه کسی دارد؟ کسی که کارهای خوب و راه صحیح را به مردم آموزش داده و آن‌ها را دعوت کرده، اما خودش در عمل، خلاف آن رفتار کرده است.

عذاب این شخص از همه سخت‌تر است؛ چرا که دیگرانی که عذاب می‌شوند، شاید نمی‌دانستند و عمل نکردند، اما این شخص هم می‌دانسته و عمل نکرده، و هم کسانی را که به دست او هدایت شده و عمل کرده‌اند می‌بیند که چه جایگاه و سرنوشت خوبی یافته‌اند. به همین دلیل حسرت و عذاب او از همه بیشتر است.

حضرت در این بخش می‌فرمایند به شیعیان ما بگو که دعوت کردن دیگران به کارهای خوب، به تنهایی مشکل خودتان را حل نمی‌کند. هدایت دیگران کار خوبی است، اما بدانید تا زمانی که خودتان اهل عمل صالح نباشید، ما کاری برایتان نخواهیم کرد.

نثار ارواح پاک و مطهر همه‌ی حضرات معصومین (علیهم‌السلام)، صلوات بفرستید.