🌙 توفیقات اخلاقی و اجتماعی در ماه مبارک رمضان

👥 صله رحم؛ اهمیت و ابعاد آن

🏡 حق همسایگان و رسم‌های فراموش‌شده

🪙 پاکسازی اموال و ادای حقوق دیگران

🤝 بازسازی روابط و انصاف در مواجهه با ظالم

🛡️ مرزبندی در دوستی و دشمنی برای خدا

⌛ جمع‌بندی و دعا برای توفیق در اصلاح امور

صله رحم؛ اهمیت و ابعاد آن

«و وفقنا فیه لان نصل ارحامنا بالبر و الصلة»

در این ماه مبارک، [خداوند] به ما توفیق بدهد که با دو چیز صله رحم را به جا بیاوریم:

یکی اینکه در حق ارحام‌مان کار خیر انجام بدهیم؛

و دوم اینکه، ارتباط را با این‌ها برقرار بکنیم.

در اسلام، غیر از اینکه قطع رحم گناه کبیره شمارش شده، از آن طرف، روی صله رحم هم زیاد تاکید شده است؛ خودِ صله. این موضوع دو تا جنبه دارد؛ یک وقت آدم رابطه‌اش قطع نیست، اما وصل هم نیست.

در دستورات [دینی]، خیلی زیاد روی این حرف زده‌اند که صله به جا بیاورید، نه اینکه فقط قطع نکنید. قطع نکردن را گفته‌اند، اما [تاکید بر آن] کمتر است؛ بیشتر روی این بعد رفته‌اند که قطع کردن گناه کبیره است، اما بیشتر [توجه‌ها] روی بُعدِ صله رفته است که [رابطه] وصل باشد.

ایشان دو تا مسئله را نسبت به بُعد صله رحم مطرح می‌کنند: یکی «بِر» و یکی «صله».

«نصل ارحامنا بالبر و الصلة»

«بِر» یعنی کار نیک و خوب در حق‌شان انجام دادن؛ این هم یکی از اسباب و وسایل صله رحم است که آدم در حق این‌ها کاری انجام بدهد و خیری به آن‌ها برساند. دومی هم «صله» یعنی وصل کردنِ رابطه‌هاست.

حق همسایگان و رسم‌های فراموش‌شده

«و ان نتعهد جیراننا بالافضال و العطیه»

همسایه‌هامان را هم اگر می‌شناسیم و با هم روابط خوب داریم، و اوضاع‌شان هم مناسب است [نیازمندند]، به آن‌ها عطا و بخشش بکنیم؛ یک گاهی، یک چیزی به آن‌ها هم بدهیم.

مثل یک رسمی که آن روزها بیشتر بود؛ [در] ماه رمضان مثلاً یک شله‌زردی، حلوایی یا چیزی می‌پختند و به همسایه‌ها می‌دادند. رسم‌های خوبی بود که الان کمتر شده است.

پاکسازی اموال و ادای حقوق دیگران

«و ان نخلص اموالنا من التبعات»

اموال‌مان را از چیزهایی که گردن‌گیرمان می‌شود و دامنگیرمان می‌شود، خالص کنیم. در آن هرچه ناخالصی هست، حق و حقوقی از دیگران هست که باید به آن‌ها برگردد، برگردانیم.

خمسی بدهکاریم، بریم در همین ماه بدهیم. چیزهای دیگری بدهکاریم، کسی حقی در مال ما دارد، اگر الان پول داریم و می‌توانیم قرضش را ادا کنیم، بدهیم.

«و ان نطهرها باخراج الزکوات»

و با دادن زکات، اگر زکاتی به مال تعلق گرفته است، اموال‌مان را تطهیر بکنیم.

بازسازی روابط و انصاف در مواجهه با ظالم

«و ان نراجع من هاجرنا»

در این ماه رمضان نگاه بکنیم ببینیم اگر کسی با ما ترک رابطه کرده و قهر کرده است، ما به طرفش و به سراغش برویم؛ یک سراغی از او بگیریم.

«مراجعة من هاجرنا»؛ یعنی کسی که با ما این کار را کرده است، او کاری کرده که ارتباط ما با او قطع شده و ما را ترک کرده است، ما برویم یک سراغی از او بگیریم.

«و ان ننصف من ظلمنا»

در این ماه توفیق بدهد اگر یک وقت کسی در حق ما ظلم کرد، با او با انصاف برخورد کنیم. چون آدم‌ها در مواجهه با کسی که به آن‌ها ظلم می‌کند، از [جاده] انصاف بیرون می‌روند.

این یک حالت آدمیزاد است؛ وقتی با یک کسی میانه‌اش بد شد، دچار افراط می‌شود؛ در بدگویی، بدفکری نسبت به او و بدعملی. حالا به دلیلی او به آدم ظلم کرده است، اما آدم از حد می‌گذراند. دیگر حتی شاید [این بدبینی را] سرایت می‌دهد به کارهایی از او که خیلی هم کاری به ما ندارد یا حتی بدی هم در آن نیست. حتی ممکنه کار او کار خیری بوده باشد، غیر از این ظلمی که به ما کرده است؛ کارهای دیگری کرده که کار خوبی بوده‌اند، اما آدم وقتی با یک کسی بد می‌شود این‌جوری است؛ [بدی را] سرایت می‌دهد به خیلی از کارها و حرف‌هایش. می‌گوید فلان وقت هم یک کارهایی می‌کرد، یا الان یک کارهایی می‌کند، و [همه را] به این جهت، یعنی جهت بد می‌برد.

در حالی که آدم نگاه می‌کند، این کارهایی که او می‌کند کارهای مثلاً بدی نیست، یا کارهایی که می‌کرده کارهای بدی نبوده است. اما چون آدم با او درافتاده است، از حد می‌گذرد. یکی از خطراتی که نسبت به کسانی که در حق آدم ظلم می‌کنند برای آدم حاصل می‌شود، همین است؛ اینکه آدم از انصاف بیرون می‌رود. از انصاف خارج نشو؛ اگر کار خوبی هم در حق شما کرده، آن را فراموش نکن. خوبی هم کرده، حالا بدی هم کرده است.

مرزبندی در دوستی و دشمنی برای خدا

«و ان نسالم من عادانا»

اگر کسی با ما دشمنی می‌کند، ما با او دشمنی نکنیم، بلکه از درِ دوستی وارد بشویم. کارهایی می‌کند یا حرف‌هایی می‌زند که مصداق دشمنی است و از قهر و این‌ها گذشته و به دشمنی رسیده و دشمن شده است؛ نه، ما از درِ دوستی با او ظاهر بشویم.

«حاشا من عودی فیک و لک»

مگر آن‌هایی که ما به خاطر خدای متعال و در راه دین خدا با آن‌ها دشمنیم. مثلاً خدای متعال دستور داده است با این دسته از آدم‌ها دشمن باشید و با آن‌ها بجنگید؛ آن‌ها طوری نیست، آن‌ها نه. سراغ دوستی با آن‌ها نرویم.

«و ان نسالم من عادانا حاشا من عودی فیک و لک»؛ کسانی که به خاطر تو و در راه تو با آن‌ها دشمنیم؛ دشمنان دین تو مثلاً. آن‌ها نه؛ آن‌ها نمی‌شود باهاشان از درِ سلم و مسالمت وارد شد.

«فانه العدو الذی لا نوالیه»

آن کسی که به خاطر تو و در راه تو با او دشمنیم، آن دشمنی است که هیچ‌وقت با او رفیق نمی‌شویم؛ رفاقت، دوستی و محبت نمی‌کنیم.

«و الحزب الذی لا نصافیه»

آن‌ها دسته و گروهی هستند که هیچ‌وقت ما با آن‌ها، خلاصه دل‌مان صاف نمی‌شود. «لا نصافیه»؛ هیچ‌وقت به اصطلاح خودمان دل‌مان با آن‌ها صاف نخواهد شد و این کار را نمی‌کنیم.

جمع‌بندی و دعا برای توفیق در اصلاح امور

بله، ان‌شاءالله خدای متعال توفیق مرحمت کند به برکت این ماه موفق بشویم این مسائلی را که زیاد روی آن تاکید می‌شود، انجام بدهیم. یکی [رابطه با] ارحام بود، یکی در حق همسایه‌ها بود، یکی اموال بود، یکی هم که قسمتش بسیار مهمه، نسبت به آدم‌هایی بود که به نحوی با ما میانه‌شان به هم خورده است. این‌ها را برویم در این ماه، تا تمام نشده است اصلاح کنیم.

چون اگر آدم با کسانی که میانه‌اش به هم خورده قدمی برندارد و سعی نکند اصلاح بشود، مشکلات بیشتر و بدتری باز پیش می‌آید. باید یک کاری بکند و دنبال اصلاحش باشد. حالا ممکن است تاثیر بگذارد و اصلاح بشود، ممکن هم هست نشود. اگر هم اصلاح نشد، دیگر عذر آدم موجه است و مقصر نیست.

و صلی الله علی محمد و آل محمد.

 

۱. تفاوت میان قطع نکردن رابطه و برقرار کردن صله

در اسلام، غیر از اینکه «قطع رحم» گناه کبیره شمارش شده، در مقابل، روی «صله رحم» هم زیاد تاکید شده است. این موضوع دو جنبه دارد؛ یک وقت آدم رابطه‌اش با بستگان قطع نیست، اما در عین حال وصل هم نیست و ارتباطی جریان ندارد. در دستورات دینی، خیلی زیاد روی این حرف زده‌اند که صله را به جا بیاورید، نه اینکه فقط رابطه را قطع نکنید. قطع نکردنِ رابطه را گفته‌اند، اما تاکید بر آن کمتر است. بیشترِ توجه‌ها و تاکیدها روی بُعدِ «صله» رفته است؛ یعنی هدف این است که رابطه برقرار و وصل باشد. این موضوع دو مسئله دارد: یکی «بِر» یعنی انجام کار نیک در حق آن‌ها و دیگری خودِ «صله» یعنی وصل کردن رابطه‌ها.

۲. حقیقت صله رحم؛ احسان و پیوند با خویشاوندان

در این ماه مبارک، خداوند به ما توفیق بدهد که با دو چیز صله رحم را به جا بیاوریم. یکی اینکه در حق ارحام و خویشاوندانمان کار خیر انجام بدهیم و خیری به آن‌ها برسانیم؛ و دوم اینکه، ارتباط و رفت‌آمد را با این‌ها برقرار بکنیم. «بِر» یعنی کار نیک و خوب در حق خویشان انجام دادن؛ این موضوع، یکی از اسباب و وسایل اصلی صله رحم است که آدم در حق نزدیکانش کاری انجام بدهد و گرهی باز کند. دومی هم خودِ «صله» به معنی وصل کردنِ دوباره رابطه‌ها و حفظ پیوند است. آدم باید در حق این‌ها کاری انجام دهد و خیری به آن‌ها برساند تا معنای حقیقی صله محقق شود.

۳. رسم فراموش‌شده؛ همسایه‌داری و بخشش

همسایه‌هامان را هم اگر می‌شناسیم و با هم روابط خوب داریم، و اوضاع‌شان هم مناسب است و نیاز به حمایت دارند، به آن‌ها عطا و بخشش بکنیم؛ گاهی اوقات، یک چیزی به آن‌ها هم هدیه بدهیم. این کار مثل یک رسمی است که در گذشته‌ها و آن روزها بیشتر میان مردم رواج داشت؛ در ماه مبارک رمضان مثلاً یک شله‌زردی، حلوایی یا چیزی می‌پختند و آن را به همسایه‌ها می‌دادند و آن‌ها را یاد می‌کردند. این‌ها رسم‌های بسیار خوبی بود که متأسفانه الان در جامعه کمتر شده است و چقدر خوب است که دوباره این فرهنگِ اصیلِ توجه به همسایه را احیا کنیم.

۴. آفتِ خروج از انصاف در مواجهه با ظالم

اگر یک وقت کسی در حق ما ظلم کرد، توفیق داشته باشیم که با او با انصاف برخورد کنیم. چون آدم‌ها معمولاً در مواجهه با کسی که به آن‌ها ظلم می‌کند، از جاده انصاف بیرون می‌روند. این یک حالتِ طبیعی در آدمیزاد است؛ وقتی با یک کسی میانه‌اش بد شد، دچار افراط می‌شود؛ هم در بدگویی، هم در بدفکری نسبت به او و هم در بدعملی. حالا به دلیلی او به آدم ظلم کرده است، اما آدم در تلافی از حد می‌گذراند. یکی از خطراتی که در حق ظالم برای انسان حاصل می‌شود، همین است که آدم از انصاف بیرون می‌رود. اما نباید از انصاف خارج شد.

۵. اصلاح روابط تیره‌شده پیش از پایان ماه رمضان

در این ماه رمضان نگاه بکنیم ببینیم اگر کسی با ما ترک رابطه کرده و قهر کرده است، ما به طرفش و به سراغش برویم و یک سراغی از او بگیریم؛ یعنی کسی که با ما این کار را کرده و رابطه‌اش را قطع کرده است، ما برویم و پیش‌قدم شویم. ان‌شاءالله موفق بشویم این مسائلی را که زیاد روی آن تاکید می‌شود، انجام بدهیم؛ به‌خصوص نسبت به آدم‌هایی که به نحوی با ما میانه‌شان به هم خورده است. این‌ها را برویم در این ماه، تا تمام نشده است اصلاح کنیم. چون اگر آدم برای اصلاح روابط قدمی برندارد، مشکلات بیشتر و بدتری پیش می‌آید.

1️⃣ مفهوم حقیقی صله رحم

◽️ تفاوت میان قطع نکردن رابطه و برقرار کردن صله

◽️ ابعاد دوگانه صله رحم؛ «بِر» (نیکوکاری) و «صله» (اتصال)

2️⃣ حقوق همسایگان و سنت‌های اصیل

◽️ اهمیت تفقد، بخشش و هدیه به همسایگان

◽️ احیای رسم‌های فراموش‌شده و فرهنگ توجه به مجاورین

3️⃣ پاکسازی اموال و ادای حقوق مالی

◽️ خالص‌سازی مال از ناخالصی‌ها و تبعات دامنگیر

◽️ تطهیر اموال از طریق پرداخت خمس، زکات و دیون دیگران

4️⃣ پیش‌قدم شدن در بازسازی روابط

◽️ ضرورت مراجعه و دلجویی از کسانیکه ترک رابطه کرده‌اند

◽️ گشودن باب مراجعت با ارحام قطع‌رابطه‌کرده

5️⃣ حفظ انصاف در مواجهه با ظالم

◽️ آفت افراط، بدگویی و خروج از جاده انصاف در تلافی ظلم

◽️ فراموش نکردن کارنامه کارهای خوب و خیرِ افراد در زمان خصومت

6️⃣ مرزبندی مسالمت و دشمنی برای خدا

◽️ اصل مواجهه با دشمنان شخصی از درِ دوستی و سلم

◽️ استثنای دشمنان دین؛ ناپایداری رفاقت با محاربانِ راه خدا

7️⃣ فرصت پایانی ماه رمضان برای اصلاح

◽️ غنیمت شمردن روزهای باقی‌مانده برای رفع کدورت‌ها

◽️ اتمام حجت و رفع مسئولیت شخصی با اقدام برای اصلاح