صراط مستقیم؛ راهکارهای عملی در سلوک اخلاقی، تربیت نفس و احکام خانواده

 

👥 ۱- آداب معاشرت اخلاقی با مردم به گونه‌ای که پس از مرگ مایه‌ی نیک‌نامی شود، چیست؟

💎 ۲- اکسیرهای اعظم در حوزه‌ی اخلاق و ادعیه کدامند؟

🚸 ۳- اگر کسی فردی را سرزنش کند و فرزند خودش به همان رفتار مبتلا شود، تکلیف چیست؟

🔄 ۴- راه جبران و توبه از گناهِ سرزنش کردن دیگران چیست؟

🎯 ۵- چگونه می‌توان تعهد به برنامه و هدف را حفظ کرد تا در مسیر متوقف نشد؟

📉 ۶- راهکار عملی برای افرادی که همت پایینی دارند و در مسیر بندگی سست می‌شوند، چیست؟

⏳ ۷- چگونه می‌توان عادات نامناسب و انجام کارهای لغو را از بین برد؟

🕌 ۸- شرح و تفسیر عبارت «یا مَنْ اَرْجُوهُ لِکُلِّ خَیْر» در دعای ماه رجب چیست؟

📜 ۹- حکمت حذف و عدم تکرار لفظ «جمیع» در فقره‌ی دوم دعای ماه رجب چیست؟

🤲 ۱۰- آداب و کیفیت ظاهری دست گرفتن در هنگام دعای ماه رجب بر اساس روایات چیست؟

🏡 ۱۱- نحوه مدیریت رفتار و روابط خانوادگی در مواجهه با نامحرم چگونه باید باشد؟

🤝 ۱۲- نقش و میزان تأثیرگذاری بانوان در موفقیت و پیشگیری همسر از گناه چیست؟

🔥 ۱۳- در هنگام بروز عصبانیت میان زوجین، بهترین برخورد برای آرام کردن فضا چیست؟

🛡️ ۱۴- معنا و مفهوم عبارت «امن از خشم و مکر الهی» در ادعیه چیست؟

🌌 ۱۵- مقصود از هفت آسمان و هفت زمین مطرح‌شده در قرآن کریم چیست؟

🚪 ۱۶- حریم شوخی و گشاده‌رویی با محارم در حضور نامحرم چگونه تبیین می‌شود؟

🍂 ۱۷- خاستگاه و علت اصلی میل انسان به افراط در مال‌ا‌ندوزی و حب دنیا چیست؟

🎯 ۱۸- حقیقت اخلاص در بندگی و نفی انگیزه‌های غیرالهی چگونه است؟

💡 ۱۹- جایگاه و نقش معصومین (ع) در مسیر اخلاص و عبودیت بندگان چیست؟

🌀 ۲۰- تبیین مفهوم ولایت تکوینی و علم به مجاری تقدیر الهی در زیارت ندبه چیست؟

🏃‍♂️ ۲۱- چه ورزش‌ها و تحرکاتی برای نشاط و حفظ تندرستی جوانان مناسب است؟

🚫 ۲۲- آیا جدال و مراء لفظی میان زن و شوهر در خانه گناه محسوب می‌شود؟

⚖️ ۲۳- در هنگام بروز اختلافات زناشویی، معیار و حق تقدم با کدام‌یک از زوجین است؟

📖 ۲۴- مقصود از اینکه قرآن برای عموم نیست و فهم آن نیاز به یادگیری زبان دارد، چیست؟

✍️ ۲۵- نسبت و فضیلت روزه مستحبی با تواناییِ درس خواندن در ماه‌های رجب و شعبان چیست؟

☕ ۲۶- فضیلت و پاداش افطار روزه مستحبی به خاطر تکریم و تعارف مؤمن چیست؟

🔄 ۲۷- آیا روزه استیجاری نیز همان برکات و فواید روزه مستحبی را دارد؟

🕌 ۲۸- با توجه به روایات، حکم و شرایط اعتکاف برای بانوان با حفظ حقوق همسر چیست؟

📜 ۲۹- علت عدم چاپ رساله توسط مقام معظم رهبری با وجود مقلدین زیاد چیست؟

📝 ۳۰- تکلیف شرعی و علمی مقلدین مقام معظم رهبری در مسائل فقهی چیست؟

⚠️ ۳۱- تبیین روایتی که کبر، حرص و حسد را خاستگاه و خصلت‌های گناه‌آفرین می‌داند، چیست؟

🌱 ۳۲- روش‌های عملی و اخلاقی برای ریشه‌کنی رذایل سه‌گانه‌ی اخلاقی چیست؟

📈 ۳۳- آیا به جا آوردن روزه قضا در ماه رجب، در رشد ایمانی انسان مؤثر است؟

📖 ۳۴- میزان و مداومت مناسب در تلاوت روزانه‌ی قرآن کریم چقدر باید باشد؟

💰 ۳۵- کیفیت و شیوه پرداخت صدقه در ماه مبارک رجب به چه صورت است؟

💼 ۳۶- ارزش معنوی تلاش برای روزی حلال و نسبت آن با تقوا و مشغله‌های فکری چیست؟

🧠 ۳۷- راهکار ریشه‌کنی بدبینی و سوءظن نسبت به همسر در کانون خانواده چیست؟

⏳ ۳۸- علت احساس عدم پیشرفت معنوی علیرغم تلاش برای رعایت تقوا چیست؟

🎯 ۳۹- ضرورت و اهمیت استقامت در مسیر تقوا تا پایان عمر چگونه تبیین می‌شود؟

معاشرت با مردم و یادگار نیک پس از مرگ

1- سوال: در یکی از حکمت‌های نهج‌البلاغه این عبارت نقش شده که: «خَالِطُوا النَّاسَ مُخَالطَةً إِنْ مُتُّمْ بَکَوْا عَلَیْکُمْ وَ إِنْ عِشْتُمْ حَنُّوا إِلَیْکُمْ». توضیح بفرمایید.

فرمودند یه جوری با مردم معاشرت کنید که مردم اگه یه وقت شما از میان رفتید و مردید، ناراحت باشن از رفتن شما، گریه کنان؛ و وقتی هم زنده هستید، دلشون بخواد با شما باشن. چون آدما درگیر یه خلقیاتی هستن که بعضی اون خلقیات طوریه که آدما از آدم فراری می‌شن؛ بدشون می‌آد، خوششون نمی‌آد. بعضی‌ها این‌جوری‌ان. با هرکی از اطراف و اکناف و رفقا و اقوام مرتبط‌ان، همه از دستش گله و شکایت دارن. خب این ایراد داره بله. یه جای کار می‌لنگه که این‌طوریه. گفتند طوری اخلاق حسنه رو در خودتون پیاده کنید که از این اثر بزرگشم استفاده کنید؛ که اگه مردید، مردم خوشحال نشن از مردن ما، ناراحت بشن؛ تا هستیم هم دلشون بخواد با آدم باشن، نه فراری باشن. چون گاهی وقت‌ها بعضی‌ها رو آدما از شر زبونشون فراری‌ان؛ از شر کارایی که می‌کنه، بقیه ازش فراری‌ان. شر در شما راهش بسته باشه.

اکسیر اعظم تقوا و تغییر ماهیت نفس

2- سوال: اکسیرهای اعظم اخلاقی و دعایی کدامند؟

اکسیر اعظم تقواست؛ گوش به حرف خدا دادن. اون چیزی که مس رو کیمیا طلا می‌کنه اینه بله. نفس رو از اماره بودن خارج و به مطمئنه بودن متصف می‌کنه. آدم از این گرفتاری‌ها و بدبختی‌هایی که در اثر گناه گریبان‌گیر آدم شده، می‌آد بیرون. این مسِ وجودِ انسان، به برکت طلا به برکت تقوا، بالاتر از طلا می‌شه بله. اینو می‌گن اکسیر.

آثار وضعی سرزنش و دار مکافات در تربیت فرزند

3- سوال: در روایت داریم اگر کسی دیگری را سرزنش بکنه از دنیا نمی‌ره مگر اینکه مبتلا می‌شه به کاری که دیگران، همون رو سرزنش می‌کنند. حالا اگر کسی در مورد فردی این کار را انجام داده، نسبت به فرزندش که اخلاق بد داشته سرزنش کرده، بعد الآن می‌بینه که بچه خودش هم داره مثل اون می‌شه و می‌خواد...

دیگه دار مکافاته بله. بچه این‌جوریه دیگه، بچه یه برهه‌ای یه خلقیاتی داره که مأمن آدما تحملش نمی‌کنند. شاکی‌ان از دستش بله. اینجا راهش این نیست که پدر و مادر رو سرزنش کنند. راهش اینه که خود پدر و مادر کاری کنند که مورد شماتت واقع نشن، نه بشینند نگاه کنند. بله.

راه جبران گناه سرزنش دیگران

4- سوال: حالا اگر بخواد این شخص مبتلا به این مطلب نشه و جبران کنه اون سرزنشی که سابقاً انجام داده...

دیگه باید توبه کنه از حالا به بعد کسی رو سرزنش نکنه. چون در روایات گفتند بکنی نصیبت می‌شه بله.

به کارگیری همت در مسیر طاعت الهی

5- سوال: چطور می‌توانیم تعهد به برنامه، هدف و تقوا داشته باشیم تا در بین راه متوقف نشیم؟

خب خدا همت داده به آدم. این همت رو هر مقدار که بیشتر کار بگیره، بیشتر موفق می‌شه. خدای متعال فرموده این همت رو باید نسبت به گوش به حرف من دادن، صددرصد به کار بگیری. کم بذاری ازش، خرج یه چیز دیگه‌ای بکنی، ادامه پیدا نمی‌کنه این حالت در تو.

نقش تقوا در تقویت همت و دوری از گناه

6- سوال: همت بسیار پایینی دارند و بعد از چند روز جدیت شل می‌شن؛ راهکار خواستند.

خود تقوا یکی از آثارش اینه که همت رو بالا می‌بره. چون گناه رو خدا هیچ در هیچ شرایطی اجازه نداده؛ اون وقتی که گناه هست، مجوز انجام نداره. اگر آدم گناه رو مقید باشه انجام نده، ولو در کارهای دیگه‌اش شله، اینو درست بکنه در همه چیز همتش می‌ره بالا.

چگونگی از بین بردن عادات و کارهای لغو

7- سوال: عادت به انجام برخی از کارهای لغو رو چطور میشه از بین برد؟

عادت، برای از بین رفتنش خلافش باید عمل کرد. آدم کار لغو می‌کنه، همین‌جور دستش به ریششه مثلاً، همین‌جور می‌شینه حرف‌های صدمن... بله، زبون‌انداز می‌زنه. حالا می‌خواد عوضش کنه، چیکار باید بکنه؟ باید دست رو بندازه بله. خلاف عادت. خلاف عادت هم کالمعجزه است؛ اون اولش سخته. اون اول باید همت بکنه، چاره‌ای نیست. بخواد بشینه بگه یکی بیاد دست من رو بکشه پایین، نمیاد هیچ‌وقت. اون همت رو خدا داده به آدم که دستشو بکشه پایین، زبونشو ببنده. یه بار، دو بار، چند بار که بست، راحت می‌شه.

شرح انحصار خیرات در دست خدای متعال

8- سوال: در دعای ماه رجب که فرمودند «یا مَنْ اَرْجُوهُ لِکُلِّ خَیْر»، این عبارت رو توضیح می‌خوام.

همه خیرات مال خداست. هرچی خوبی هست؛ زن خوب، زندگی خوب، مال خوب، ایمان خوب؛ همه چیزای خوب مال خداست. مال این و اون نیست، دست این و اون هم نیست؛ «بِیَدِهِ الْخَیْر». خیر مال خداست، همه‌اش در اختیار خدای متعال. شما هم هرکدوم از اینا رو می‌خوای باید از خود خدا بخوای. اگه رفتی سراغ زید و عمرو، به همون واگذارت می‌کنه؛ اونم هیچی نداره، دستش خالیه. لذا در دعاهای این ماه هست: «خابَ الوافِدُونَ عَلى غَیْرِکَ». اونایی که امید می‌بندند به غیر تو، همه پشیمون می‌شن؛ ضرر می‌کنند. «وَ خَسِرَ المُتَعَرِّضُونَ اِلاّ لَکَ». هر کسی به خاطر گرفتاری‌ای متعرض غیر تو شد، پشیمون می‌شه، دچار خسران می‌شه؛ مگر اونایی که میان سراغ تو. خیر اونجاست. شما گرفتار بشی، ذهنت بره روی اینکه میرم با کجایِ که و با کیِ که صحبت می‌کنم درستش بکنند، خدا امیدتو ناامید می‌کنه بله. چون مال اون نیست. جوراً آدما وقتی یه مشکلی پیش می‌آد، ذهنشون می‌ره رو فلان کسه؛ یعنی تو ذهن می‌گرده ببینه کدوم یکی از آدمایی که می‌شناسه از عهده‌اش برمی‌آد اینو درست کنه. ذهنش می‌ره رو اون، بعد نوعاً هم ناامید می‌شه بله. مبدأ خیر رو گم کرد بله. «بِیَدِهِ الْخَیْر»، «یا مَنْ اَرْجُوهُ لِکُلِّ خَیْر»، «وَ اَجْدَبَ الْمُنْتَجِعُونَ اِلاَّ مَنِ انْتَجَعَ فَضْلَکَ». هر کسی رو به درگاه هرکی آورد، هرچی داشت از دستش رفت؛ مگر اونایی که اومدن سراغ تو. «وَ ضاعَ الْمُلِمُّونَ اِلاَّ بِکَ». هر کسی به هرکی اصرار کرد، ضایع شد؛ الا اونایی که به تو اصرار کردند و التماس کردند سر اون حاجتشون، هرچی خواستند. قاعده اینه؛ چون همه این خیر مال خداست، باید از خودشم بخوای، نه از این دمِ دست‌افتاده‌ها. پشیمون می‌شه آدم. این دعا رو امام صادق علیه‌السلام فرمود بخونید بعد از نمازها؛ ظهر، صبح و عصر، همه‌اش بخونید زیاد. مضامین این‌طوری داره. از اینجا آدم رو می‌برند طرف خدا تا به ما برسانند انشاالله.

فصاحت کلام و حکمت حذف لفظ «جمیع» در ادعیه

9- سوال: «أَعْطِنِی بِمَسْأَلَتِی إِیَّاکَ جَمِیعَ خَیْرِ الدُّنْیَا وَ جَمِیعَ خَیْرِ الْآخِرَةِ وَ اصْرِفْ عَنِّی بِمَسْأَلَتِی إِیَّاکَ جَمِیعَ شَرِّ الدُّنْیَا وَ شَرِّ الْآخِرَةِ». پرسیدن این در فقره دوم چرا لفظ «جمیع» تکرار نشده؟

عبارت اصطلاحی داره در بلاغت بله؛ اطناب مخل. اینو شما طولانیش می‌کنی، ملالت‌آوره کلام. اونجا عطف به جمیعه، فرق نمی‌کنه جمیع سر اونم می‌آد. «جَمِیعَ شَرِّ الدُّنْیَا وَ شَرِّ الْآخِرَةِ»، این شر دوم هم عطف به شر اوله؛ شر اول سرش جمیع نشسته، اینجا هم سرش جمیع می‌آد. منتهی قبلاً چون سه بار جمیع رو گفت، دیگه الآن دوباره بار چهارم بگه جمیع، یه مقداری ناموزون و از این لحاظ هم بد ریخت می‌شه بله. این جهت‌ها رو هم در دعاها لحاظ کردند بله. وگرنه معنا همونه. مثل اینه که شما همین جمیع رو سر اینم بیارید. عطف، تشریک در حکم می‌کنه بله.

کیفیت و آداب ظاهری دعا بر اساس روایات امام صادق (ع)

10- سوال: اینکه در پایان دعا نقل شده که در هنگام «یا ذَا الْجَلالِ وَ الْإِکْرامِ» دست رو حضرت به محاسن گرفتند، این به چه معناست؟

این‌جوری نیست، غلطه بله؛ در روایتش این‌جوری نگفتند بله. راوی می‌گه رفتم پیش ایشون، امام صادق علیه‌السلام و خواستم یه دعای خوبی که مفید باشه برام؛ ایشون فرمودند که اینه، دعا رو برای من انشاء کردند که من بنویسم، منم نوشتم. بعد می‌گه ایشون دستشون رو دست چپشون رو ظاهراً آوردند بالا و انگشت رو که یکی از حالات دعا کردن و توجه انسان به خداست، که این انگشت سبابه رو به حالت اشاره‌ای به سمت بالا می‌گیرند و مثلاً یه مقداری دست رو تکون می‌دن؛ ایشون دست چپ رو آوردند بالا به همین حالت، و با دست راست محاسن مبارک رو گرفته بودند و این دعا رو خوندند، همه کل این دعا رو. از اول تا آخر خوندند، در انتهاش هم این تیکه رو خوندند بله. این‌جوریه بله، اشتباه معنی کردند. دست چپ و راست می‌فرمایند... این کارا می‌کنند نیست. امام صادق علیه‌السلام در روایتی حالات مختلف انسان در دعا رو مطرح کردند که مثلاً در فلان حالت این‌طوریه آدم، که با واقعیت هم مطابقت داره. آدمایی که خیلی مضطر می‌شن در حالتی جور خاصی‌ان، در حالت طور خاص دیگه‌ای هستند؛ از لحاظ هیئت ظاهری بدن و دست‌ها. ایشون بیان کردند؛ یکی‌ش هم مربوط به همین بود که در حالت ابتهال، انگشت، دست می‌آد بالا به حالتی که یه انگشت ممکنه اشاره باشه رو به بالا. از اول تا آخر دعا این‌جوری بودند ایشون.

نقش متقابل زن و شوهر در پیشگیری از گناه و معصیت

12- سوال: خانوم‌ها چه مقدار در موفقیت همسرشون مؤثرند؟

فرق نمی‌کنه؛ هرکدوم از زن و شوهر باید کمک بدند به همدیگه. نعم‌العون باشن علی طاعت‌الله. از این جهت خانوم و آقا نداره، مال هر دوتاست، مال یه طرف نیست. هر دوتا باید اسباب اسباب رو یه طوری مهیا کنند که طرف مقابلشون بهتر بتونه تو گوش به حرف خدا بده. زن‌ها یه درخواست‌هایی از شوهرهاشون نکنند که شوهر به گناه بیفته، تو معصیت بیفته. عروسی بده، شوهر صلاح نمی‌دونه بره از اول مجلس؛ این‌قدر اصرار کنه بیا من می‌خوام برم، باید بریم. پول نداره، بگه حالا مبل نداریم بیا بریم مبل بخریم، عید اومده مبل بخریم؛ این کارا رو نباید بکنه، نباید وادار کنه شوهرش رو به همچین چیزایی که این تو گرفتاری بیفته، یه وقت هم به گناه می‌افتاد. پلو می‌خواد به هر قیمتی جور کنه، گرفتار می‌شه. شوهرم همین‌جور؛ به یه شرایطی در خونه مهیا کنه که زن هم بتونه به وظایفی که داره برسه بله. اونم وظایفی داره، باید کمکش کرد که برسه به اون وظایف.

نحوه برخورد با عصبانیت و پیشگیری از لجاجت در خانواده

13- سوال: وقتی که بین زن و شوهر یه طرف عصبانی می‌شه، اون طرف مقابل چیکار بکنه؟ بهترین کار چیه؟

خب عصبانیت طرف مقابل می‌شه یا آتیشِ دیگه به آتیش. باید سعی کنه که اونو، آتیش اونو خاموش کنه. کرد، به نفع خودشم هست؛ نکرد، کمکش کرد. زنه ذهنش ریخته به هم، نسبت به یکی بدبین شده، بدفکر شده، اعصابش خورده؛ می‌آد گله و شکایت که فلان کس این حرفو به من زد، این برخوردو کرد، نمی‌دونم این کارو کرد، این‌جوری... شوهره هم شروع کنه تأیید کنه، پشتش دربیاد، بگه آره فلان، یه چند تام بذاره روش، می‌شه آتیش رو آتیش. این باید کمکش بده این آروم شه یه مقداری؛ با یه حرف‌های مناسب، نه حرفهایی که تازه این زن رو بیشتر عصبانی کنه. با یه حرفهای مناسب که بستگی به خلقیات طرف مقابل داره، که آدم با عقلش باید تشخیص بده، باید اینو آرومش کنه؛ نه کمکش بده. یه چیزی گفت، به آدم برمی‌خوره، کسی حرفی زده به آدمم برمی‌خوره؛ آدمم پیشو بگیره که کی چی گفت؟ چرا گفت؟ بعضی این‌جوری‌ان دیگه. الان بری بهش بگی فلان کس، ای کسی یه حرفی راجع به شما زده، پیگیری می‌کنه که کی گفت؟ چرا گفت؟ می‌ریزه به هم. این از خلقیات بده که آدما رو به گناه می‌اندازه؛ این‌جور آدما اهل گناهند که این‌جورند. اگه اهل گناه از گناه فراری باشه، تو این شرایط پیشو نمی‌گیری؛ بگیری به جاهای بد می‌رسی، بدتر می‌شه اوضاع. لذا بهترین کار اینه که زن و شوهر تو این چیزا کمک هم بدند؛ هی آتیش او بیشتر نشه بله. ولی کنجکاوی و اخلاق زمِ بد نمی‌ذاره خوب، آدم کنجکاوِ کی چی گفت، چرا گفت؟ پیشو بگیره بله، بعد هم می‌گه می‌خوام اصلاح کنم، درستش کنم.

مهلت الهی و تبیین مفهوم امنیت از خشم خدا

14- سوال: با توجه به اینکه امن از مکر خداوند متعال از گناهان کبیره است، معنای این فقره از دعا که «و آمَنُوا سَخَطَهُ عِنْدَ کُلِّ شَرٍّ» چیه؟

خب هر گناهی آدم می‌کنه که همون وقت خدا عذاب نمی‌کنه آدم رو. اگه بنا به این بود، کسی زنده نمی‌موند، همه الان مرده بود. «عِنْدَ کُلِّ شَرٍّ» نمی‌آد آدمو عذاب کنه. اما نه اینکه عذاب منتفی شده؛ بنا نیست آثار بد گناه هیچ‌وقت سراغ آدم بیاد. امن از مکر خدا یعنی این؛ یعنی دیگه آدم بگه نه، ما مثلاً به ولایت امیرالمؤمنین دیگه گناه هم اگه کردیم، پامون نمی‌نویسند مثلاً؛ یا عذابمون نمی‌کنند، ایشون اونور فوت می‌کنه خاموش می‌کنه بله. این حرف‌ها امن از مکر خداست بله. وگرنه خدای متعال آناً عذاب نمی‌کنه؛ بعد، مهلت میده.

مفهوم هفت آسمان و زمین در فرهنگ زمانه نزول قرآن

15- سوال: مقصود از هفت آسمان و هفت زمین که در قرآن آمده چیست؟

آسمان در لغت عرب یعنی هر چیزی که بالا باشه؛ که این معمولاً در محسوساته دیگه، اون کراتی که بالای سر آدم هستند، سیاره‌ها، می‌گن آسمان. سقفم می‌گن آسمان. خود جهت بالا رو می‌گن آسمان، همه اینا رو می‌گن آسمان. آسمان وقتی می‌شه «سبع»، ناظر می‌شه به این هفت تا سیاره‌ای که کشف شده بود تا اون وقت. چون قرآن کریم کتاب علمی نیست که بیاد پیشگوییای علمی بکنه، بگه نه بعداً بیشتر می‌شه، می‌شه ۲۰ تا ۱۵ تا. با همون چیزی که الان در اختیار بشر بود باهاشون حرف زده. می‌گه خدای متعال رب سماوات سبعه؛ رب این هفت تا کره‌ای که شما اون بالا می‌بینید، دسترسی هم بهش ندارید، دوره از حیطه قدرت و اختیار شما هم خارجه، مسخر شما نیست؛ خدا رب ایناست، اختیار همه اینا با خداست. در این موارد منظور از آسمان هفت تا یعنی این. در جاهای دیگه در روایاتی آسمان سبع می‌آد که اون منظور چیز دیگه‌ایه بله. «و من الارض مثلهن»؛ ارضین سبع هم الان می‌گن قاره؛ قاره‌ها. زمین، خشکیای زمین رو تقسیم کردند به پنج تا مثلاً قاره. در لغت عرب اینا همه رو می‌گن ارض. هفت تا اقلیم اون وقت می‌شناختند؛ یعنی خشکیایی که آشنا بودند باهاش رو در روی زمین تقسیم کرده بودند به هفت اقلیم. که در کتب فارسی می‌گن اقلیم، فارسی قدیم، که مطابق با علم اون روز بود. این تعبیر اقلیم رو به کار می‌برند، عرب‌ها می‌گفتند ارض. عرب‌ها به تکه‌های زمین هم می‌گن ارض. ارضین سبع یعنی همون هفت اقلیم که تا حالا می‌شناسید. اون هفت تا هم ربش منم، منِ خدا.

ملاک قصد و حریم محرم و نامحرم در روابط خانوادگی

16- سوال: طرز برخورد با محارم وقتی که نامحرم وجود داره، مثلاً شوخی و گشاده‌رویی با خواهر وقتی که نامحرم هست؟

قصدِ آدم دخیل‌ه. بعضی‌ها بله، خودشرینی می‌کنند که این نامحرمه دلش جذب بشه بله؛ حرام. بعضی‌ها بله این‌جوری‌ان، تو دلاشم خرابه‌ بله. بله. اگه این قصد باشه، لایجوز بله. ولی این نباشه، محرم محرمه بله. هر حدی که با محارم آدم هست، طوری نیست، با اینا مشکلی نداره.

ریشه‌یابی میل به افراط در مال‌اندوزی و حب دنیا

17- سوال: عامل اصلی حب دنیا چیه؟ چرا به جای اعتماد به وعده‌های خداوند، انسان به سمت دنیا می‌ره؟

حب دنیا خدا خودش در انسان قرار داده؛ که آدم خب زندگی می‌خواد بکنه، به خاطر اینکه این بدن احتیاج داره باید تأمین بشه. اگه آدم حب نداشته باشه به دنیا، اهمیت نمی‌ده بدنش از بین می‌ره، زن و بچه‌اش از بین می‌رند. یه مقداری از حب دنیا ممدوحه، طوری نیست. در قرآن کریم خدا به پیامبر اکرم می‌فرماید این مقدار رو بهره ببر. اما این، در این حد آدم قانع نیست؛ میلش به بیشتره، پای خودشو از گلیم خودشش فراتر می‌ذاره. یعنی اگه پول داره، دلش بیشتر می‌خواد؛ زمین داره، مال داره، به اینی که داره قانع نیست، تأمینه قانع نیست، بیشتر دلش می‌خواد. نشسته, پستی نداره، انتخاباته الان، دلش پست می‌خواد، دلش می‌خواد رئیس بشه؛ می‌بینی چقدر می‌رن ثبت‌نام می‌کنند؟ حب دنیاست. این‌جوریه بله. پست، مقام، شهرت؛ اینا همه چیزایی است که همه دوست دارند، هیچ‌کس نمی‌تونه بگه من دوست ندارم. دوست داره آدم. میدانش باز بشه، همه شناگر خوبی‌ان. اما این مقدارِ اضافه خطرآفرینه. چون وقتی آدم می‌خواد این مقدارِ اضافه رو به دست بیاره، دست به کارهای غلط می‌زنه؛ مثل همین ریاسته‌، ریاست‌ها که می‌خوان الان فصلشه به دست بیارند. شروع می‌کنند؛ بده بستون می‌کنند، می‌خرند، می‌فروشند، کارها رو می‌کنند، وعده‌های غلط می‌دند، مهمونیای بد، کارهای بد؛ این کارها رو شروع می‌کنه برای اینکه تهش چی بشه؟ بشه رئیس جمهور. اهلشم نیست. اینا همه منشأش همون حب دنیاییه که آدم نسبت بهش زهد نورزیده. زهد مال اینجاست؛ گفتند نسبت به اون مقدار اضافه زاهد باش. چشمت خورد حالا یه دفعه‌ای فردا می‌بینی یه تلویزیون اومده به ضخامت یه ورق کاغذ، ندو برو زود بخر، بگو خب چیزیه، جا کمتر می‌گیره، یه سانت. یه وقت گاهی وقت‌ها آدما این‌جوری‌ان، آدمای ضعیف در مسایل مادی از بقیه جلو زدند. اینا غلطه بله. این میله آدمو به گناه می‌اندازه؛ خب می‌خوای این‌جورد چیز بخری پول نداری که، چیکار می‌کنه؟ می‌ره وام می‌گیره که بخره، فردا قسط پول نداره قسطاشو بده. تا می‌گیره می‌گه یه جور جورش می‌کنم، بعد با وقت قسطش که می‌رسد نداره بده چیکار کنه؟ گرفتار می‌کنه خودشو. لذا فرمودند «حُبُّ الدُّنْیا رَأْسُ کُلِّ خَطِیئَةٍ»؛ همه گناه‌ها منشأش حب دنیاست. اونایی که این حالت زهد رو نسبت به دنیا دارند، هرچی می‌بینند نمی‌دوند طرفش؛ برمی‌گردونند فکر و چشمشون رو. اونا موفقند در این زمینه بله. راحت نمی‌رند تو دل این کارا.

حقیقت اخلاص و نفی دخالت انگیزه‌های غیرالهی

18- سوال: گفتند که اگر بخوایم اخلاص رو رعایت کنیم و همه کارهای نیک رو بدیم به خدا و حتی پای حضرات رو هم وسط نکشیم، این با این مطلب چطور سازگاره که ما شنیده بودیم که چون ما این‌قدر خوب نیستیم...

دستور در قرآن کریم هست: «أَلا لِلَّهِ الدِّینُ الْخالِصُ». اطاعت خالص مال مال خداست. «مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ»؛ هر کسی عبودیت می‌کنه خدا را، باید در این عبودیت اخلاص داشته باشه لهو؛ مال خدا. پای کسی دیگه‌ای وسط نیست بله. این دیگه حرف صریح قرآن کریمه بله. خدا می‌خواد تو این بندگی هیچی دیگه نباشه این وسط، فقط خودش بله طرف حساب ما باشه. لذا بگی نمی‌دونم چیکار می‌کنم که چه تو بشه که فلان بشه، این چیزای دیگه‌ای که تو نیت آدم می‌آد دخیل می‌شه و اون باعث عمل می‌شه که آدم عمل رو بده به اون، این درست نیست بله. «کُلُّ رِیاءٍ شِرْکٌ».

جایگاه و نقش تبیینی حضرات معصومین (ع) در اخلاص و عبودیت

19- سوال: پرسیدن که نقش حضرات چیه در این؟

حضرات امامند، به ما این‌ها رو یاد می‌دند، خودشون هم در عمل اجرا می‌کنند. امام حسین علیه‌السلام چقدر به خدا حرف می‌زنه در این... بله. «تَقَبَّلْ مِنَّا هَذَا الْقُرْبَانَ» رو کی گفت؟ اینا همه مستقیم با خدا سر و کار داشتند. اعمالشون رو همه رو می‌دادند به خدا. بله. حضرات هم نقششون اینه بله. بعدی.

ولایت تکوینی و علم به مجاری تقدیر الهی

20- سوال: قسمتی از زیارت ندبه هست که «قَدْ آتَاکُمْ یَا آلَ یَاسِینَ خِلَافَتَهُ وَ عِلْمَ مَجَارِی أَمْرِهِ فِیمَا قَضَاهُ وَ دَبَّرَهُ وَ رَتَّبَهُ وَ أَرَادَهُ Fِی مَلَکُوتِهِ فَکَشَفَ لَکُمُ الْغِطَاءَ».

خدای متعال که داره عالم‌ها اداره می‌کنه، فرمان می‌ده و اینا، فرمان تکوینند، در تکوین، عالم تکوین، غیر از عالم تشریع. فرمان خدا ساری و جاریه، همه مخلوقات هم مطابق با اون امر تکوینی خدا دارند پیش می‌رند. خب اینجا همه دایر مدار اسباب و مسبباته. هر چیزی سببی داره، هر اتفاقی منشأی داره، سببی داره. این که سببِ چی چه‌چیزی هست، یا نتیجه چه‌چیزی چه‌چیزهایی هست، مجرا و کانالش کجاست، اینا همه علمش پیش حضرات هست.

حفظ تندرستی و ورزش‌های مناسب برای جوانان

21- سوال: جوان‌ها برای تخلیه انرژی و نشاط پیدا کردن در کارهایشان چیکار بکنند؟

جوان خودش به یه مقدار لازمی تحرک داره؛ مثل پیران نیست که افتاده باشه گوشه‌ای. اما گاهی بعضی مثل مثلاً طلاب ممکن در شرایطی این‌جور باشند که تحرکشان کمه، اینا باید روزانه یه مقدار وقت بذارند بله، پیاده‌روی کنند، که برای بدنشان مفید باشه بله. این لازم هست. و یا محیط مناسبی بود برای شنا، شنا مثلاً گاهی بروند؛ اینا برای بدن مفیده بله.

حرمت جدال لفظی در خانواده

22- سوال: محسوب جدال با همسر گناهه؟

استثنا نداره که بگی با همسر مجازه. اونجایی که جدل جایز نیست، مال همه جایز نیست.

حکم الهی به عنوان معیار نهایی در حل اختلافات زناشویی

23- سوال: تو اختلافاتی که بین زوجین پیش می‌آید تو خونه کدام مقدم هستند؟

هیچ‌کدوم، دستور خدا مقدمه. اونو باید ببینند چی. یه بار زن راست می‌گه می‌گه دیگه یه بار من، یه بار هم هر دوتا غلط می‌گند؛ سومی راست می‌گه. باید ببینند خدا چی می‌گه بله. اگه خدا حرفی نداشت اونجا، واگذار کرده بود، باید بشینند با هم بریزند رو هم، حساب کنند ببینند چه صلاحشون‌ه، توافق کنند بله. اختلاف نباید باقی بمونه، باید طرفین با هم به توافق برسونند.

لزوم یادگیری زبان عربی جهت فهم هدایت قرآنی

24- سوال: اینکه در جلسه سابق فرمودید که قرآن برای عموم نیست و عموم نمی‌توانند آن را بفهمند مقصودتان چی بود؟

قرآن جنبه هدایتی‌ش مال همه‌است، خدا «هُدًى لِلنَّاسِ» که می‌تونه بگه مال عموم نیست. اما زبانش چون عربی‌ه، کسانی می‌توانند الان از این زبان استفاده بکنند و معناش رو بفهمند که عربی بلدند، همین. اما محتواش و مضمونش رو حالا اونایی که عربی بلدند باید یاد بگیرند، یاد بدند با مابقی که عربی بلد نیست. اونی که عربی بلد نیست، نمی‌تونه هرچی هم قرآن بخونه نمی‌فهمه چی می‌گه. دستورای قرآن مال اونم هست، هدایت قرآن مال اونم هست، اما عربی‌ه؛ چه‌جور می‌خواد بفهمه چی می‌گه؟ باید زبان عربی یاد بگیره، چون به این زبان‌ه. مقصود اینه، وگرنه «هُدًى لِلنَّاسِ» دیگه بله. این دستورات مال همه است تا آخر.

اعتدال در روزه مستحبی و تناسب آن با توان یادگیری

25- سوال: با توجه به اینکه روزه گرفتن باعث ضعف می‌شه، آیا درس خوندن در این ماه رجب و شعبان مقدمه یا روزه گرفتن؟

هر دووانه بله، میشه جمع کرد بله. قابل جمع‌ه. حالا نمی‌تونه همه‌اش رو روزه بگیره، بالاخره دایر مدار صفر و صد نیست. سه روز در ماه هم در روایت هست روزه بگیری و مقید باشی هر ماه بگیری، مثل اینه که کل سال روزه‌ای. روزه‌های... «صوم الدهر» بهش می‌گن. شما نمی‌تونی از این ماه ۳۰ روز بگیری؟ ۲۰ روز بگیر. نمی‌تونی؟ ۱۵ روز بگیر. نمی‌تونی؟ سه روز بگیر. نمی‌تونی؟ یه روز بگیر. این‌قدر دستِ آدم بسته‌است؟ چون ما یا در افراطیم یا در تفریط؛ یا ۳۰ تا یا هیچی. این‌جوریه آدم، لذا همین‌جوری از دست می‌ده. می‌آد شروع کنه، شیطان می‌شینه به گوشش می‌گه آخه مریض می‌شی، ضعیف می‌شی، زن و بچه منتظره. این حرفا که شیطان در گوش آدم می‌خونه نمی‌ذاره. بعد می‌آد از این حرفا می‌زنه، می‌گه من بخوام روزه بگیرم نمی‌دونم چی می‌شه. چرا؟ یه روز روزه بگیر، دو روز روزه بگیر. چطور ماه رمضان ۳۰ روز هم می‌تونی بگیری؟ الان که شده یه روز نمی‌تونه آدم بگیره؟ می‌تونه. نمی‌خواد. نمی‌خواد. درس مهم‌تره.

ارزش تکریم مؤمن و افطار روزه مستحبی

26- سوال: در روزه مستحبی که گفته شده اگر غذایی رو تعارف کردند آدم بخوره ثوابش بیشتره، یعنی همون کیفیت و ثواب روزه مستحبی رو داره؟

بله دیگه. چون مؤمنین خدا، خدای متعال بین مؤمن مسایلی را مقرر کرده، موافاتی رو لازم کرده نسبت به مؤمن. یکی‌ش اینه؛ مثلاً رفتی خونه‌اش زحمت کشید پاشد یه چای آماده کرد آورد، رفتی چای رو آماده کرده آورده گذاشته جلو شما، می‌گی نمی‌خوام. چقدر به آدم برمی‌خوره، ناراحت می‌شه. «الاحسان لا یرد الاحسان الا الحمار». این زحمت کشیده می‌گه نمی‌خوام، چرا؟ روزه‌ام. تقبل الله. دین دستور داده مجاهده با نفست کن، بذار زیر پات. و در اون حدی که دعوتش رو اجابت کنی، بخور؛ بعد هم ادامه بده، دیگه چیزی نخور. دیگه نگو داد خوردن دیگه تا شب می‌خورم. نه دیگه، اون مقداری که این زحمتش رو رد نکنی بخور و دیگه نخور تا شب ادامه بده انشاالله، که از آثارش آدم بهره‌مند شه انشاالله. انشاالله.

تفاوت ماهوی برکات روزه مستحبی با روزه استیجاری

27- سوال: روزه استیجاری هم فواید روزه مستحبی رو داره؟

نه. در حد مستحبی نیست؛ مستحب اثرش از واجب بیشتره بله. واجب مجبوره آدم بکنه، مستحب با اختیار خودش همت می‌کنه پامی‌شه، اضافه‌است؛ می‌تونه هم نکنه اما می‌کنه، این اثرش بیشتره.

شرایط اعتکاف بانوان و اولویت حقوق همسر

28- سوال: اینکه گفتند «مَسْجِدُ الْمَرْأَةِ بَیْتُهَا»، آیا با توجه به این روایت، اعتکاف رفتن برای خانم‌ها مطلوب هست؟

خب خانم‌ها مواظب باشن حقوقی که در زندگی شوهر داره، اینا دارند، ضایع نشه بله. اونو گفتند که زن‌ها، خب گاهی وقت‌ها در شرایطی هم نمی‌تونند برن مسجد، وضعیتشون، زندگیشون، بچه‌شون، شرایط ایجاب... اجازه نمی‌ده الان بره مسجد. اون طوری نیست، شما این‌قدر سخت نیست برات؛ همین‌جا هم نماز بخونی مثل مسجد حساب می‌شه برات.

شیوه‌ی عمل به مرجعیت و تکلیف مقلدین رهبری

29- سوال: پرسیدند که چرا مقام معظم رهبری با اینکه مقلدین زیادی دارند رساله چاپ نمی‌کنند و مقلدین‌شان باید چیکار بکنند؟

خب ایشون از اول گفتند من نمی‌خوام بله. حریص نبود به این مسئله بله. مثل اونا نبود که جلو جلو بدوآند رساله بدند. گفت من نمی‌خوام بله. هستند در قم جاهای دیگه کسانی که کافی‌ان به حد کافی هستند، از همونا تقلید کنید بله. هنوزم ایشون رو حرفشون هستند.

تکالیف علمی و عملی مقلدین مقام معظم رهبری

30- سوال: مقلدین‌شان چیکار باید بکنند؟

خب ظاهراً گفتند خب به رساله مرحوم امام مراجعه کنند دیگه. مراجعه کنند، یه کتاب‌هایی هم از ایشون چاپ شده اولش مهر ایشون خورده، اونا هم بانضمامش ببینند کافیه دیگه بله. چیزی پیش اومد بلد نیستند استفتاء باید بکنند.

رذایل اخلاقی سه گانه به عنوان خاستگاه گناهان

31- سوال: در روایت آمده: «الْحِرْصُ وَ الْکِبْرُ وَ الْکَبْرُ وَ الْحَسَدُ دَوَاعٍ إِلَى التَّقَحُّمِ فِی الذُّنُوبِ».

سه تا صفت بد هست خیلی گناه‌ها رو، آدمو تو گناه غرق می‌کنه. یکی‌ش کبره؛ آدم خودش رو از بقیه بالاتر ببینه، اجل از این ببینه که مثلاً بقیه... مثل بقیه باشه، مزیتی برای خودش قائل باشه. این خودش منشأ یه سری از گرفتاری‌هاست، خودشم گناه کبیره‌است کبر. دومی‌ش حرصه؛ همین حرصِ به دنیا، به این مسایلی که عرض شد، حریصه آدم؛ می‌خواد اینا رو به چنگ بیاره. در سایه اینم خیلی گناه‌ها رو گرفتار می‌شید. سومی‌ش هم حسده؛ حسدم همینه حالته، آدم تو زندگی مواجهه با افرادی که چشم دیدن این وضعیت اینو نداره. می‌بینه با هم هم‌بحث بودیم، هم‌درس بودیم، حالا این شده مثلاً مشغول درسه، تدریس می‌کنه در حوزه، مشغول چیکاره مثلاً، این عزت رو خدا بهش داده من نداده؛ می‌آن بهش می‌گن فلانی چطوره؟ می‌گن ای... چیزی نداره دیگه، ما با هم بودیم می‌شناسمش. بله این‌جوری از باب حسادت می‌خواد اونو ضایع کنه. چشم دیدن این نعمتی که خدا به او داده نداره. خیلی‌ها گرفتار اینن. خدا به یکی عزت بهش داده، چشم دیدن این عزت رو ندارند، به یه نحوی می‌خوان اینو از این عزت ساقطش کنند. گناهایی از توش درمی‌آد. این سه تا مبدأ خیلی گناهان.

روش‌های علمی و عملی جهت ریشه‌کنی رذایل اخلاقی

32- سوال: چطور میشه این سه تا را ریشه‌کن کرد؟

خب هرچی با با مقابلش باید عمل کرد بله. هر چیزی، هر صفت بدی خلافش بله. حسادت هست باید به هیچ وجه مواظب باشه ترتیب اثر نده؛ کبر هست این کارو نکنه، یه کارایی که مخالفت کبرش حساب می‌شه در نظر خودش انجام بده. حرصم هست همین دگر؛ از حالا هرچی دید ندوه دنبالش، یه مقدار صبر کنه بله. راحت باشه.

آثار وضعی روزه قضا بر ارتقای مرتبه ایمان

33- سوال: از خانوم‌ها پرسیدن که روزهای قضایی که به گردنشان هست رو اگر در ماه مبارک رجب بگیرند در رشد ایمان مؤثر هست؟

اونجا اثر خودش رو داره. روزه مقداری از اثرش اگه با تقوا باشه در رشد ایمان مؤثر هست حتماً. بله. منتهی شرطش تقواست؛ تقوا باشه هر کار می‌کنه آدم در ایمانش مؤثره. بله. چه استیجاری بگیره، چه قضا بگیره، چه هر کار بکنه مؤثره.

ممارست مداوم بر تلاوت قرآن و رشد معنوی

34- سوال: و پرسیدند که علاقه زیادی دارند که روزانه چند جزء قرآن بخونند، آیا این هم در متقی شدن و رشد تقوا مؤثره؟

۵۰ تا بخونند، مقید باشه ادامه بده و استمرار داشته باشه کافیه. یک دفعه‌ای گاهی چند جزء بخونه با این فشار، تو ماه رمضان آدما بیشتر از یه جزء... بله یه جزء رو به زحمت می‌خونند حالا، فشار بهش می‌آد. بله. همون ۵۰ تام بخونه کافیه.

شیوه و کیفیت پرداخت صدقه در ماه رجب

35- سوال: نیت صدقه دادن برای هر روز ماه رجب، برای ابتداش یا وسطش یا آخرش که کفایت می‌کنه یا هر روز باید صدقه را کنار بگذارد؟

اون‌طور هم می‌تونه بله. به تعداد روزها حساب کنه کنار بذاره. می‌تونه دم هر روز بده.

منزلت کسب روزی حلال و نسبت آن با تقوا

36- سوال: کسی که برای به دست آوردن نفقه مشغول کار هست ولی این باعث می‌شه که درس و معنویات و رسیدگی به خانواده‌اش و این‌ها لطمه ببینه و مشغله فکری پیدا کرده، این راهکار چیه؟

دیگه کسی که مشغله در و تأمین نفقه‌است، «کالْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ». دیگه مثل اینه که الان داره جهاد می‌کنه. اینو به ما گفتند. خب با این کارهای عبادات معمول آدم یه چیزایی خیلی گیرش نمی‌آد؛ با اونا، که خیلی مخالف هوای نفس آدمه، بیشتر رشد می‌کنه آدم. اگه گناه نکنه همون‌جا هم استفاده می‌کنه. کاسب‌هایی بودند، اهل تقوا بودند، خیلی‌ام جلوتر بودند از اونایی که مشغول به درسند؛ الان هم هست. طلبه نیست، تو حوزه نیست، یه کاسبه یا کارهای دیگه‌ای مشغله‌ان اما تقواش که نگاه می‌کنی تو تعداد زیادی طلبه پیدا نمی‌شه این‌جور ایمان و نورانیت.

ریشه‌کنی بدبینی در کانون خانواده از طریق تقوا

37- سوال: کسی که دچار بدبینی نسبت به همسرش هست چیکار باید بکنه؟

آدم که اهل گناه باشه، یکی از آثارش اینه این فکر خرابه؛ حالا یا به همسرش خراب می‌شه، یا به رفیقش خراب می‌شه، یا به کیه کیه خراب می‌شه، خراب می‌شه بله، خرابه. همین‌طور زمینه داره نسبت به آدما ذهنش بد و آشفته باشه. راهی نداره جز اینکه گناه رو شروع کنه ترک کنه، که این ذهن از این گرفتاری دربیاد بله.

پایداری و استقامت در رعایت تقوای الهی

38- سوال: پرسیدند هر مقدار سعی می‌کنم تقوا رو رعایت کنم ولی احساس می‌کنم از این حالت هم جدا نمی‌شم و هیچ فرقی با قبلم نمی‌کنم.

مگه قراره چه خبر بشه بله؟ چه اتفاقی بیفته؟ تقوا دستور خداست، گفته گناه نکن، چشم. دیگه وحی منانیست نازل بشه، که می‌شینه ببینه میاد یا نه. هستش که. تا آخر عمر آدم باید به حرف خدا گوش بده؛ این حرف‌ها رم برنمی‌داره.

ضرورت استمرار تقوا تا پایان عمر

39- سوال: و در همین زمینه پرسیدند چند ساله که مشغول شدم تقوا رو رعایت کنم ولی...

کمه بله، تا آخر عمر. هنوز خیلی بدهکاری. داری گول می‌خوری با این حرف‌ها. نزن، فکرشم نکن. برو جلو. وگرنه همین حرف‌ها از بینت می‌بره. می‌می... از راه تقوا آدم رو میاره بیرون یواش‌یواش. نباید از این حرف‌ها بزنه و از این فکرها هم نباید بکنه. حالا به بعدت رو درست کن؛ خیلی‌ها ۱۰ سال، ۲۰ سال با تقوا بودند بعد نخواستند، گذاشتند زمین. تا اونجا، تا مرگ و لحظه مرگ باید ادامه بده؛ فکرت تا اونجا رو شما بکن، پس ادامه بده اینو. خدا رم شاکر باش که بهت توفیق داده چند ساله تقوا داری مراعات می‌کنی. شاکر باشی ادامه بدی، درست می‌شه انشاالله. انشاالله خدای متعال توفیق مرحمت کنه تا لحظه مرگ خوب نگهش داریم. بعد هم دودستی تحویل خدای متعال بدیم، سالم و کامل. رب صل علی محمد و آل محمد.

۱. عاقبت‌بخشی در معاشرت با مردم

فرموده‌اند طوری با مردم معاشرت کنید که اگر از میان رفتید و مردید، بر رفتن شما ناراحت و گریه‌کنان باشند و وقتی زنده هستید، دلشان بخواهد با شما باشند. آدما درگیر خلقیاتی هستند که بعضی از آن‌ها طوری است که مردم از آدم فراری و بدشان می‌آید. بعضی‌ها این‌جوری هستند که با هرکس از اطراف، رفقا و اقوام مرتبط می‌شوند، همه از دستشان گله و شکایت دارند؛ این یک ایراد است و کار می‌لنگه. اخلاق حسنه را در خود پیاده کنید تا از این اثر بزرگ استفاده کنید؛ طوری که اگر مردید مردم خوشحال نشوند و تا هستید، دلشان بخواهد با شما باشند، نه اینکه از شر زبانتان فراری باشند. شر در شما باید راهش بسته باشد.

۲. حقیقت تقوا و اکسیر تغییر ماهیت نفس

اکسیر اعظم تقوا و گوش به حرف خدا دادن است؛ همان چیزی که مسِ وجود انسان را کیمیا و طلا می‌کند. تقوا نفس را از اماره بودن خارج و به مطمئنه بودن متصف می‌سازد و آدم از گرفتاری‌ها و بدبختی‌هایی که در اثر گناه گریبان‌گیرش شده است، بیرون می‌آید. مسِ وجودِ انسان، به برکت تقوا، بالاتر از طلا می‌شود و این را اکسیر می‌گویند. در زندگی، آدما با افرادی مواجه می‌شوند که چشم دیدن وضعیت آن‌ها را ندارند و از باب حسادت می‌خواهند آن‌ها را ضایع کنند. حسادت، کبر و حرص، خصلت‌های گناه‌آفرینی هستند که آدما را در گناه غرق می‌کنند و منشأ خیلی از گرفتاری‌ها هستند؛ هر صفت بدی را باید با خلاف آن صفت ریشه‌کن و مداوا کرد.

۳. آثار وضعی سرزنش و دار مکافات در تربیت

در روایت آمده است اگر کسی دیگری را سرزنش کند از دنیا نمی‌رود مگر اینکه مبتلا می‌شود به کاری که دیگران را بر آن سرزنش می‌کرده است؛ این دار مکافات است. بچه در برهه‌ای خلقیاتی دارد که مأمن آدما تحملش نمی‌کنند و از دستش شاکی هستند. اینجا راهش این نیست که پدر و مادر او را سرزنش کنند، بلکه راهش این است که خود پدر و مادر کاری کنند که مورد شماتت واقع نشوند، نه اینکه بنشینند و فقط نگاه کنند. اگر کسی بخواهد مبتلا به این مطلب نشود و سرزنش‌های سابق را جبران کند، باید توبه نماید و از حالا به بعد کسی را سرزنش نکند؛ چون در روایات گفته‌اند اگر این کار را بکنی، قطعاً روزی نصیب خودت می‌شود.

۴. همت؛ سرمایه طاعت و آفت‌های سستی در مسیر

خداوند به انسان همت داده است و این همت را هر مقدار که بیشتر کار بگیرد، بیشتر موفق می‌شود. خدای متعال فرموده این همت را باید نسبت به گوش به حرف من دادن، صددرصد به کار بگیری؛ اگر کم بگذاری و خرج چیز دیگری بکنی، این حالت در تو ادامه پیدا نمی‌کند. خود تقوا یکی از آثارش این است که همت را بالا می‌برد؛ چون خداوند در هیچ شرایطی اجازه گناه نداده است. اگر آدم مقید باشد گناه نکند، ولو در کارهای دیگرش شل باشد، اگر این را درست کند در همه چیز همتش بالا می‌رود. برای از بین رفتن عادات و کارهای لغو نیز باید بر خلاف آن عمل کرد؛ خلاف عادت اولش سخت و کالمعجزه است اما باید همت کرد.

۵. انحصار خیرات در دست خدای متعال و ناامیدی از غیر

در دعای ماه رجب می‌گوییم «یا مَنْ اَرْجُوهُ لِکُلِّ خَیْر»؛ همه خیرات و چیزهای خوب از جمله ایمان، مال و زندگی خوب مال خداست و در اختیار اوست. باید از خود خدا بخواهی؛ اگر سراغ دیگران بروی، به همان‌ها واگذارت می‌کند که آن‌ها هم هیچی ندارند و دستشان خالی است. کسانی که امید به غیر خدا می‌بندند، پشیمون و دچار خسران می‌شوند؛ مگر کسانی که سراغ خدا بیایند. اگر گرفتار شدی و ذهنت رفت روی اینکه بروی با فلان کس صحبت کنی تا درستش کند، خدا امیدت را ناامید می‌کند. وقتی مشکلی پیش می‌آید، نباید در ذهن بگردی ببینی کدام یک از آدما کار از دستش برمی‌آید؛ این کار ناامیدی می‌آورد چون مبدأ خیر گم شده است.

۶. تکالیف متقابل زوجین در کانون خانواده

زن و شوهر باید به همدیگه کمک کنند و «نعم‌العون باشن علی طاعت‌الله»؛ این مسئله مال هر دوتاست و یک‌طرفه نیست. هر دو باید اسباب را طوری مهیا کنند که طرف مقابل بهتر بتواند گوش به حرف خدا بدهد. زن‌ها درخواست‌هایی از شوهرشان نکنند که او به گناه و معصیت بیفتد؛ مثلاً پول ندارد، اصرار نکنند مبل بخر یا درخواست‌های غیرمعقول نکنند و او را وادار به کارهایی نکنند که در گرفتاری و گناه بیفتد. شوهر هم همین‌جور؛ شرایطی در خونه مهیا کند که زن بتواند به وظایفش برسد و کمکش کند. عصبانیت یک طرف، مثل آتیش روی آتیش است؛ طرف مقابل باید تلاش کند آتیش او را با حرف مناسب خاموش و آروم کند، نه اینکه با تأییدِ اشتباه، لجاجت ایجاد کند.

۷. ریشه‌یابی سوءظن و بدبینی با ترازوی تقوا

آدم اگر اهل گناه باشد، یکی از آثارش این است که فکرش خراب می‌شود؛ حالا این فکرِ خراب یا به همسرش، یا به رفیقش و یا به دیگران بدبین و آشفته می‌شود. آدمِ اهلِ گناه، زمینه‌ای دارد که نسبت به آدما ذهنش بد باشد. این بدبینی راهی ندارد جز اینکه آدم گناه را شروع کند به ترک کردن، تا ذهنش از این گرفتاری و سوءظن دربیاید. تقوا دستور خداست که گفته گناه نکن، چشم؛ این دیگر وحی منانیست که آدم بنشیند ببیند اثرش می‌آید یا نه. تا آخر عمر، آدم باید به حرف خدا گوش بدهد و این فکرها را بردارد. نباید از این حرف‌ها بزند که فرقی نکرده‌ام؛ بلکه باید آینده را درست کند و تا لحظه مرگ استقامت داشته باشد.

۸. حقیقت حب دنیا و مرزهای خطرآفرین آن

خداوند حب دنیا را در انسان قرار داده است چون برای زندگی و تأمین نیازهای بدن به آن احتیاج دارد؛ اگر آدم حب به دنیا نداشته باشد و اهمیت ندهد، خودش و خانواده‌اش از بین می‌روند؛ پس مقداری از آن ممدوح است. اما آدم در این حد قانع نیست، میلش به بیشتر است و پایش را از گلیمش فراتر می‌گذارد. اگر پول دارد، بیشتر می‌خواهد و به تأمین بودن قانع نیست. پست، مقام و شهرت چیزهایی است که همه دوست دارند، اما این مقدارِ اضافه خطرآفرین است؛ چون وقتی آدم مقدار اضافه را بخواهد، دست به کارهای غلط و وعده‌های دروغ می‌زند. حب دنیا «رأسُ کُلِّ خَطِیئَةٍ» و منشأ همه گناه‌ها است؛ باید نسبت به مقدار اضافه زاهد بود و کنترلش کرد.

۹. منزلت تلاش برای روزی حلال و کسب حلال

کسی که مشغول به کار و تأمین نفقه خانواده است، «کالْمُجَاهِدِ فِی سَبِیلِ اللَّهِ» و مثل این است که دارد جهاد می‌کند. با کارهای عبادیِ معمول، آدم چیز زیادی گیرش نمی‌آید؛ بلکه با کارهایی که خیلی مخالف هوای نفس است، انسان بیشتر رشد می‌کند. اگر آدم گناه نکند، در همان محل کارش استفاده معنوی می‌برد. کاسب‌های زیادی بوده‌اند که اهل تقوا بوده و از کسانی که مشغول به درس هستند، جلوتر بوده‌اند؛ الان هم هستند. طرف در حوزه نیست، یک کاسب است اما تقوا و نورانیتی دارد که در تعداد زیادی از طلبه‌ها پیدا نمی‌شود. اگر انسان تقوا داشته باشد، هر کاری که انجام بدهد در ایمانش مؤثر است، چه کار مادی باشد و چه عبادی.