کانون گرم محبت و معنای «ودود»

صحبت درباره ویژگی‌های یک زن نمونه و خوب از نظر اسلام و از نظر اولیاء الهی بود. یکی از موضوعاتی که مطرح شد، کلمه «ودود» بود. «ودود» از «وُدّ» می‌آید. توضیحاتی در این باره ظاهراً داده شد؛ یعنی کسی که با محبت است، یعنی خیلی با محبت. کلمه «ودود» در ادبیات عرب، از صیغه‌های مبالغه است؛ یعنی زیاد. وقتی کسی کاری را زیاد انجام می‌دهد، حالت مبالغه به خود می‌گیرد، یعنی آن صفت یا رفتار در او بسیار فراوان است.

یکی از صفات مورد نیاز و بسیار عالی برای یک زن، همین «خیلی با محبت بودن» است. این یک ویژگی ممتاز و مایه‌ی نمونه بودن است؛ چون آدم‌ها در محبت کردن کم و زیاد دارند و همه در یک اندازه و رتبه نیستند. بعضی‌ها محبت و بروز محبتشان بیشتر است و بعضی‌ها کمتر. آن زنی که خدا او را بیشتر دوست دارد، زنی است که محبت و ابراز محبتش در زندگی بیشتر است؛ حالا فرقی نمی‌کند این محبت نسبت به فرزندان باشد یا نسبت به همسر. این‌گونه زنان خیلی با محبت هستند. مصادیق این موضوع هم زیاد است و لزومی به مثال زدن ندارد، خودتان بهتر می‌دانید؛ شاید در جلسات قبل هم توضیح داده شده باشد.

یاریگری در سختی‌های روزگار: «تُعِینُ زَوْجَهَا عَلَى دَهْرِهِ»

یکی دیگر از آن صفات این است: «تُعِینُ زَوْجَهَا عَلَى دَهْرِهِ لِدُنْیَاهُ وَ آخِرَتِهِ». یکی از ویژگی‌ها این است که آن زن، همسرش را بر مشکلات روزگار یاری می‌کند؛ در برابر سختی‌هایی که همسرش در زندگی، کار، شغل، و اموری که به آن‌ها مشغول است و با آن‌ها مواجه می‌شود. زن در این حالت کمک‌کار است. کلمه‌ی «تُعِینُ» از ریشه‌ی «معین» می‌آید و معین یعنی کمک‌کار. [در صرف عربی] «أَعانَ، یُعِینُ، إِعانَة»، که اسم فاعل آن می‌شود «مُعین». «تُعِینُ زَوْجَهَا عَلَى دَهْرِهِ» یعنی همسرش را در مشکلات زندگی یاری می‌دهد.

زن؛ بارِ اضافه یا آرامش‌بخش؟

در این زمینه هم زن‌ها چند دسته‌اند؛ البته دسته‌بندی‌ها خیلی مهم نیست. بعضی زن‌ها هستند که وقتی همسرشان، مردشان، گرفتار مشکلات خودش است—در کارش، شغلش، درسش و امور جاری‌اش—آن مشکلات به جای خود، این همسر هم خودش یک مشکل و بار اضافه بر دوش مرد می‌شود. همان که می‌گویند «قوزِ بالا قوز»، اینجا همین اتفاق می‌افتد؛ این همسر خودش یک مصیبت می‌شود. یعنی مرد نگاه می‌کند و می‌بیند علاوه بر مشکلات و گرفتاری‌های خودش به‌خاطر اداره‌ی زندگی، تأمین مایحتاج، اقتصاد، معیشت و مدیریت امور مربوط به مرد در زندگی، یک مصیبت دیگر هم دارد به نام همسرش؛ حالا در هر جهتی که آن زن ممکن است مصیبت‌ساز باشد. این موضوع هم واضح است و خیلی مثال نمی‌خواهد.

اما بعضی زن‌ها این‌طور نیستند؛ آن‌ها تلاش می‌کنند بار اضافه‌ای بر دوش همسرشان نباشند و مصیبت اضافه درست نکنند. معتقدند همان گرفتاری‌هایی که خود مرد دارد کفایت می‌کند، دیگر چرا من هم یک دغدغه‌ی فکری یا عملیِ جدید برایش درست کنم؟ بعضی از زن‌ها هستند که این‌طوری مراعات می‌کنند. این‌ها خیلی زن‌های خوبی هستند.

الگوی متعالی همسرداری: «نِعْمَ الْعَوْنُ»

شبیه همین تعبیر، حتی از لحاظ کلمه و لغت، همان تعبیر معروفی است که شنیده‌اید؛ وقتی از امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) [یا در روایات دیگر از حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها)] پرسیده شد که همسرت چطور بود؟ فرمودند: «نِعْمَ الْعَوْنُ... نِعْمَ الْعَوْنُ»؛ این خیلی مهم است: «نِعْمَ الْعَوْنُ عَلَى طَاعَةِ اللَّهِ». یعنی کلاً کمک‌کارِ بسیار خوبی بود. این تعریفی است که ایشان از همسرشان داشتند.

خلاصه بعضی‌ها حالت معین بودن دارند و بعضی نه؛ بار که برنمی‌دارند و کمک که نمی‌کنند هیچ، یک مصیبت و باری هم هستند روی دوش همسرشان. به این موضوعات توجه کنید، خوب توجه کنید. خیلی مهم است تلاش کنیم در زندگیمان ما مصیبت فکری، روحی، عملی، یا هر مصیبت دیگری برای همسرمان نباشیم و بار اضافه روی دوش او نگذاریم. هرکدام از زن و مرد مشکلات خودشان را دارند، ولی خانواده‌هایی هستند که این مشکل را دارند؛ یعنی مشکلات مرد و گرفتاری‌هایش یک طرف، اینکه با خود این زن چکار کنند یک طرف؛ از لحاظ اذیت‌هایی که می‌کند، ناراحتی‌هایی که درست می‌کند، توقعاتی که دارد، و بدذهنی‌ها و بدفکری‌هایی که در زندگی می‌آورد. این‌ها زن‌های بدی هستند، این‌ها زن‌های خوبی نیستند.

زنِ خوب، این‌گونه است که اگر مرد بخواهد تعریفش کند، بگوید کمک‌کار من بود و تلاش می‌کرد بار از روی دوش من بردارد؛ یا اگر نمی‌تواند باری بردارد، لااقل باری بر دوش من نباشد. همان امور مربوط به زندگی و معیشت کفایت می‌کند، دیگر نباید یک دغدغه‌ی فکریِ اضافه ایجاد کرد.

پس آن زن‌های خیلی خوب که حضرت می‌فرماید، این‌ها هستند: «امْرَأَةً وَدُود»، زن با محبت، زنی که خیلی با محبت است. چون کانون گرم محبت در زندگی، زن است؛ منبع و منشأ ایجاد محبت در زندگی، زن است. این محبت بسیار کارساز است؛ زن‌هایی که خیلی عاطفی و با محبت هستند—توجه کنید—خیلی از مشکلات را با همین محبت حل می‌کنند و خیلی از کمبودهایی را هم که در زندگی وجود دارد، با این محبتشان جبران می‌کنند.

زن به عنوان مسکّن در طوفان‌های زندگی

ودود اولی بود، دومی: «تُعِینُ زَوْجَهَا عَلَى دَهْرِهِ». خیلی هم جالب است، تعبیر روایت «دَهر» است. دهر یعنی چه؟ یعنی مشکلات روزگار؛ دهر خودش یعنی روزگار، حالا می‌گوید «تُعِینُ عَلَى دَهْرِهِ»، یعنی در مشکلاتی که این مرد با آن‌ها مواجه است. حالا یک مرد چه مشکلاتی دارد؟ مشکلات مربوط به کارش است، مشکلات شخصی خودش است، گاهی مشکلات با خانواده‌اش دارد، در مسائلی که با آن‌ها درگیر است یا در خودِ کار؛ خودِ کار خیلی مسئله‌ی مهمی است. حالا همان‌طور که مردها زن‌ها را کاملاً درک نمی‌کنند، زن‌ها هم عمراً مردها را درک نمی‌کنند؛ هرکسی هم برای خودش فکر می‌کند کار خودش از همه سخت‌تر است. نه، هرکسی سختی‌های خاص خودش را در کارش دارد که دیگری اصلاً نمی‌تواند آن را درک بکند.

«تُعِینُ عَلَى دَهْرِهِ»؛ در این سختی‌ها و تلخی‌های مشکلاتی که مرد با آن‌ها مواجه است، این زن حکمِ مسکّن را دارد، این زن معین است، این زن آرام‌بخش است، آرام‌گاه است برای مرد؛ یک چنین حالتی. «لِدُنْیَاهُ وَ آخِرَتِهِ»؛ هم در امور دنیاییِ مرد این‌طور است، هم در امور آخرتیِ او. هم دنیایی مرد و هم آخرتی؛ هم کارهایی که مربوط به شغل، درآمد و اشتغالاتش است.

آسیب‌های دنیاگرایی و پرتوقعی در خانواده

اما پناه به خدا از زن‌های غرغرو، زن‌های نق‌نقو، زن‌های پرتوقع، زن‌های اذیت‌کن، که دائم مرد را به زحمت می‌اندازند؛ به‌خاطر پرتوقع بودنشان، به‌خاطر ولخرجی‌هایشان، به‌خاطر پرخرج بودنشان، به‌خاطر چشم‌وهم‌چشمی‌هایشان، به‌خاطر تجمل‌گرایی‌هایشان، و به‌خاطر این مسابقه‌ی تجملات و دنیاگرایی که گاهی بین زن‌ها می‌افتد. این زن یک مصیبت است برای مردش. از این نمونه‌ها کم نداریم، مخصوصاً در فضای مجازی که تلاش می‌کنند زن‌های ما را به این سمت سوق بدهند. چون می‌خواهند به خانواده آسیب جدی بزنند، تلاش دارند یکی از ارکان اصلی خانواده که زن است را به این سمت بکشند.

این‌ها امور دنیایی بود، در امور آخرتی هم همین‌طور است و فرقی نمی‌کند؛ مردی که از وقتی ازدواج کرد، از لحاظ معنوی افت کرد؛ چون همسرش همه‌اش مانع است، همه‌اش مشکل‌زا است، همه‌اش سد ایجاد می‌کند و اجازه نمی‌دهد مردش از لحاظ معنوی و آخرتی رشد بکند.

رسالت واقعی زن در نگاه اسلام

به هر حال، بعضی زن‌ها بار برمی‌دارند از روی دوش مرد و بعضی‌ها خودشان مصیبت هستند و بار تولید می‌کنند؛ حالا هر باری که می‌خواهد باشد. آن زنی که بار برمی‌دارد خیلی زن خوبی است، ببینید چه تعریف‌هایی از او کرده‌اند. یعنی دیگر چیز دیگری از او نمی‌خواهند؛ همین‌ها را درست کن، دیگر کار دیگری از تو نمی‌خواهند که مثلاً پاشی کارهای آن‌چنانی بکنی.

ببینید، در اسلام حتی می‌گویند برای زن مثلاً خیلی فضیلتی حساب نمی‌شود که پاشود برود نماز جمعه، یا خیلی فضیلتی برایش حساب نمی‌شود که حالا دغدغه‌ی این را داشته باشد که من حتماً باید بروم فلان کارهای اجتماعی را انجام بدهم؛ آن‌چنان فضیلتی به آن معنا [که برای مردان هست] برای زن نیست—حالا نه اینکه اصلاً نباشد—ولی این را به عنوان یک دغدغه‌ی اصلی برای زن‌ها قرار نداده‌اند. می‌توانی؟ خوب است، نمی‌توانی هم اشکالی ندارد. اصلاً رشد تو در این‌ها نیست. لذا «تَضَعُ عَنِ الْمَرْأَةِ الْجُمُعَةُ وَ الْجَمَاعَةُ» و فلان و فلان تا آخر؛ این‌ها همه از دوش زن‌ها ساقط است، چون اصلاً این‌ها مسیر اصلی رشدشان نیست. می‌گوید تو بار بردار از روی دوش مردت، تو محبت تولید کن در زندگی. «نِعْمَ الْعَوْنُ عَلَى طَاعَةِ اللَّهِ»، «تُعِینُ زَوْجَهَا عَلَى دَهْرِهِ»؛ همسرش را بر سختی‌های زندگیش کمک می‌کند. این مرد دیگر دغدغه‌ی این زن را ندارد؛ با خود می‌گوید مشکلات بیرون بس است، دیگر خودِ خانم یک مشکل جدید نیست که وقتی می‌روم خانه فلان چیز را به من بند کند، فلان چیز را گیر بدهد و اذیت کند.

این‌ها را باید خودمان مقایسه کنیم و ببینیم ما برای همسرمان بار هستیم یا بار را برمی‌داریم؟ توجه کنید، توجه کنید، توجه کنید. بار هستیم یا داریم بار برمی‌داریم؟ داریم دغدغه برایش تولید می‌کنیم یا دغدغه‌هایش را کم می‌کنیم؟ داریم یک مشغولیت ذهنیِ مدام برایش تولید می‌کنیم—حالا در هر چیزی و در هر مسئله‌ای—یا داریم یک دغدغه‌اش را کم می‌کنیم؟ یک بار از بار ذهنی‌اش را سبک می‌کنیم؟ فشار روحی‌اش، فشار فکری‌اش، فشار عملی را از روی دوشش کم می‌کنیم؟ این‌ها مهم است.

«وَ لَا تُعِینُ الدَّهْرَ عَلَیْهِ»؛ دوباره از آن طرف تاکید می‌کنند. تک‌تک این کلمات را گوش بدهید و به هیچ وجه حواستان پرت نشود. «وَ لَا تُعِینُ الدَّهْرَ عَلَیْهِ». «تُعِینُ زَوْجَهَا عَلَى دَهْرِهِ» را که فرمودند، یعنی کمک می‌کند مرد بارش سبک باشد و همان مشکلاتی که دارد کفایت می‌کند. دوباره از این طرف می‌فرماید: «لَا تُعِینُ الدَّهْرَ عَلَیْهِ»؛ یعنی خودش نمی‌آید یک بار، یک مصیبت یا یک گرفتاری جدید برای مرد تولید کند. این تاکید دوم از این جهت است. این‌ها هستند، این‌ها زن‌های والایی هستند که «خَیْرُ نِسَائِکُمْ»، بهترین زن‌های شما این‌ها هستند؛ که بتواند به این نقطه برسد.

نمونه‌های عینی و تجلی همسر علامه طباطبایی

حالا از این نمونه‌ها هم داشته‌ایم؛ بزرگان و کسانی که آدم می‌بیند—چه از علما و چه غیر علما، کسانی که حالا لزوماً عالم هم نبوده‌اند، افراد دیگر—بعضاً امتیازی که در همسرانشان بود همین بود. مثلاً می‌گفت من دیگر اصلاً دغدغه‌ای از آن جهت ندارم، همسرم کاری می‌کند که من فقط همان درگیری‌ها و مشکلات بیرون خودم را داشته باشم. گاهی می‌گفت من اصلاً مدت‌ها نمی‌دانستم که فلان مشکل را ما در خانه داریم، این‌قدر این زن مشکل را می‌پوشاند یا طوری با آن پیش می‌رفت که من متوجه نشده بودم. زنی که می‌دیدی خودش خیلی کار دارد و بار روی دوشش است، اما نمی‌گذاشت یک بارِ جدید تولید شود.

یک نمونه‌ی برجسته‌ی آن، همسر علامه طباطبایی است؛ که ایشان خیلی ابراز ارادت می‌کرد به این زن. می‌گفت من که این‌قدر بالاخره... ایشان را خدا به خودش، به کارهایش، به عمرش و به وقتش برکت داده بود. خب، یک چنین کسانی حیف است وقتشان در خیلی جاها مصرف بشود، حیف است هدر برود. این زن کاری کرده بود که ایشون فقط دغدغه‌اش همان کار خودش باشد؛ به او می‌گفت تو برو آن کارت را انجام بده، تو اصلاً خدا خلقت کرده برای آن کار، تو یک فرصت استثنایی هستی که باید وقتت، عمرت و همه‌چیزت صرف تولید آن مسائل و مسائل علمی باشد و روی آن کار متمرکز شوی. به هر حال طوری بود که این دغدغه را از روی دوش ایشان برداشته بود؛ با تمام سختی‌هایی که خود آن بانو با آن‌ها مواجه بود، چه سختی‌هایی که خود طرف با آن‌ها مواجه بود. کسانی هم هستند که همین الان هم این ویژگی را دارند. تلاش باید در این جهت باشد که زن، باری بر دوش همسرش—ان‌شاءالله—نباشد.

عاقبت‌اندیشی در زندگی مشترک و سخن پایانی

ان‌شاءالله خدا به همه‌ی ما این توفیق و مرحمت را بکند که این حرف‌ها را بفهمیم؛ چون اگر نفهمیم دیر می‌شود، خسارت و تجربه‌ی سنگینی در زندگیمان حاصل می‌شود که بعد جبرانش سخت است، جبرانش تلخ است و گاهی هم اصلاً جبران نمی‌شود. ان‌شاءالله به همه‌ی ما خدا توفیق و مرحمت کند؛ به زن‌ها توفیق و مرحمت کند که بفهمند و بدانند چه کاری باید بکنند و چه کاری را نباید بکنند، به مردها هم همین‌طور. ان‌شاءالله به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.