مقدمه و حمد و ثنای الهی

بسم الله الرحمن الرحیم. الحمدلله رب العالمین، والصلاة والسلام علی سیدنا و نبینا ابی‌القاسم المصطفی محمد، و علی آله الطیبین الطاهرین المعصومین، سیما بقیة الله فی الارضین، و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین من الان الی قیام یوم الدین.

شرایط جامعه اسلامی در آغاز حکومت امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)

یکی از خطبه‌های امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)، خطبه‌ای است که پس از رسیدن ایشان به حکومت ظاهری بیان فرمودند. این خطبه از خطبه‌های ابتدایی است که در این جهت انشا فرموده‌اند. مطالب بسیار مهمی هم در آن وجود دارد؛ وضعیت خاصی که در دوران حکومت خلفا، مخصوصاً خلیفه سوم بر جامعه حاکم شده بود و اتفاقاتی که رخ داد و به قتل این خلیفه منجر شد، باعث گردید که جامعه اسلامی آسیب شدیدی ببیند. تشتت در افکار، عقاید، اعمال و مسائل دیگر زیاد شده بود و خلاصه به یک معنا، جامعه اسلامی از جهات مختلفی که منشأ آن به نحوی به حاکمیت برمی‌گشت، آسیب شدیدی دیده بود.

ایشان وقتی به حکومت رسیدند و مردم با ایشان بیعت کردند، این خطبه رو انشا فرمودند. در ضمن این خطبه، به وضعیت حاکم در آن زمان اشاره می‌کنند و توضیح می‌دهند. عبارت «لَتُبَلْبَلُنَّ بَلْبَلَةً وَ لَتُغَرْبَلُنَّ غَرْبَلَةً» و این مسائلی که معروف است را در همین خطبه بیان می‌کنند و اتفاقات و مسائلی را که جامعه اسلامی از این به بعد با آن مواجه خواهد شد، ترسیم می‌کنند. در همین خطبه، ایشان طوری صحبت می‌کنند که راه اصلی نجات از این اتفاقات، حوادث و امتحانات سختی را که امت اسلامی با آن مواجه شده است، نشان می‌دهند.

خطبه این‌طور آغاز می‌شود: «أَمَّا بَعْد». پس از آنکه حمد و ثنای الهی و صلوات و سلام بر خاتم انبیا و ائمه هدی (علیهم‌السلام) را ابراز می‌فرمایند، می‌فرمایند: «فَذِمَّتِي بِمَا أَقُولُ رَهِينَةٌ وَ أَنَا بِهِ زَعِيمٌ». من درستی و صحت آنچه را که می‌گویم بر عهده می‌گیرم و تضمین می‌کنم که این حرفی که می‌زنم حق است؛ «وَ أَنَا بِهِ زَعِيمٌ»، من ضامن درستی این مطلب هستم. ضمانتش با من؛ اگر خلاف این حرفی که می‌زنم درآمد یا اتفاق، دلیل و شرایط دیگری حاکم شد، یقه‌ی من را بگیرید؛ خلاصه‌اش به قول معروف.

منابع غنی دینی و لزوم استنباط و استخراج علم

مطالبی که در اینجا می‌فرمایند بسیار مهم است؛ یعنی هم به درد همین زندگی فردی ما می‌خورد و هم برای زندگی جمعی، اجتماعی و سیاسی ما مفید است. در همین زمانِ ما و مواجهه با همه مسائل سیاسی که در جامعه پیش می‌آید، مسائلی که ایشان مطرح می‌کنند راهگشاست. ما منبع غنی و عظیمی داریم که نامش را هم می‌دانیم: «کِتابَ اللهِ وَ عِتْرَتی» (کتاب و عترت). با داشتن این دو منبع غنی، به هیچ منبعی از هیچ‌کجا احتیاجی نداریم. منتها متأسفانه حوزه ما مبتلا به درد بزرگی است و تا این درد درمان نشود، خیلی از برنامه‌ها، کارها و چشم‌اندازها به جایی نمی‌رسد؛ که طبیعی هم هست.

یکی از مسائل مهم این است که ما باید به معنای حقیقی و کامل کلمه، به «کتاب الله و عترتی» رجوع کنیم. بخش عظیمی از معارفی که در روایات و آیات ماست و گردوخاک می‌خورد، باید غبارروبی و احیا شود و بیرون بیاید. رسالت ما در حوزه، به آن معنا «تولید علم» نیست؛ تولید علم با معنای جامع و درستش شاید بیشتر در محیط دانشگاه صادق باشد. اما در حوزه، آنچه در راستای تولید علم اهمیت دارد، «کشف و استنباط علم» است. این‌همه روایات و آیاتی که اهل‌بیت و قرآن کریم به ما عرضه کرده‌اند، مطالبشان واقعاً بکر مانده است و روی آن‌ها کار نکرده‌ایم. باید این گردوغبارها کنار برود و علمی که پنهان و مخزون شده است، استنباط و استخراج شود. این علوم هم به درد زندگی فردی ما می‌خورد و هم به درد زندگی اجتماعی‌مان.

اگر در خطبه‌های قبلی دقت می‌کردید، کلام امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) حاوی مسائل عظیم و مبنایی مهمی بود که همه‌جا به درد می‌خورد؛ یعنی نسخه حل تمام مشکلات ماست. منتها ما باور نداریم و به این مضامین بزرگ خیلی توجه نمی‌کنیم. ایشان پیش از آنکه شروع کنند وضعیت سیاسی جامعه را بیان کنند و بگویند قرار است چه اتفاقاتی بیفتد و اوضاع جامعه اسلامی چگونه است، در اینجا یک جمله مهم می‌فرمایند و مقدمه و زمینه‌ی مهمی می‌چینند.

جایگاه تقوا و پرهیز از شبهات

آن مقدمه این است که ما در دین مسئله‌ای داریم که پیش‌تر هم زیاد درباره‌اش صحبت کردیم: [مسئله‌ی] تقوا. آدم متقی چون بسیار مراقب است که مبادا حرفی خلاف کلام خدا بزند یا کاری خلاف دستور او انجام دهد، ناچار در مسائلی که برایش حالت شبهه دارد، خودداری و احتیاط می‌کند تا مبادا گرفتار مسیر و اتفاق غلطی شود. ما «حَلالٌ بَیِّن» و «حَرامٌ بَیِّن» داریم که تکلیفشان و حد و حدودشان مشخص است و باید مراعات شود، اما در کنار آن «شُبُهاتٌ بَیْنَ ذلِکَ» هم داریم؛ همان روایاتی که در رسائل مرحوم شیخ هم می‌خواندیم.

یعنی گاهی شرایط و مسائلی در جامعه پیش می‌آید که راه صحیح و موضع‌گیری درست کاملاً واضح نیست. در این موقعیت‌ها، ویژگی آدم باتقوا این است که خویشتن‌دار است؛ یعنی نه‌تنها واجبات و محرماتش رو خوب مراقبت می‌کند، بلکه در شبهات هم حالت خودداری و احتیاط در او زیاد است. با مسائلی مواجه می‌شود که نمی‌داند واقعیت امر چیست؛ شبیه فضای فتنه‌گونی که در دوران امیرالمؤمنین و امام حسن (علیهماالسلام) اتفاق می‌افتاد. غبار فتنه بلند می‌شد و واقعیات برای عده‌ای مشتبه و شبهه‌ناک می‌گردید.

آدم باتقوا در این شرایط چگونه است؟ خودش رو حفظ می‌کند. حرفی نمی‌زند که از تویش مشکلی دربیاید و فردا نتواند درستی‌اش رو اثبات کند؛ کاری را که ممکن است دامنگیرش شود و برایش مصیبت درست کند، انجام نمی‌دهد و احتیاط می‌کند. همان روایتی که درباره احتیاط داریم: «أَخُوکَ دِینُکَ فَاحْتَطْ لِدِینِکَ»؛ دین تو برادر توست، پس مراقب باش دینت رو به باد ندهی. در این حوادث روزگار باید احتیاط رو برنامه و راه خودت قرار دهی؛ آنجاهایی که نمی‌دانی، احتیاط کن.

عبرت گرفتن از حوادث روزگار

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) می‌فرمایند وقتی حوادثی پیش می‌آید، آدم باتقوا به گذشته نگاه می‌کند و از حوادث عبرت می‌گیرد. گاهی اتفاقی می‌افتد، موضعی می‌گیریم، تصمیمی می‌گیریم یا کسی را محکوم می‌کنیم، اما بعداً می‌فهمیم غلط بود! خیلی از مسائل سیاسی را هم به این زودی‌ها متوجه نمی‌شویم؛ شاید تا ابد در سینه‌ها باقی بماند یا پنجاه سال دیگر منتشر کنند تا بفهمیم چه مصلحت‌هایی در کار بوده است. این موارد کم‌وبیش پیش می‌آید.

خیلی باید مواظب باشیم دینمان فدای سیاست نشود. سیاست ما در حکومت اسلامی، بحمدالله سیاستی الهی است. امام (رضوان‌الله‌علیه) فرمودند: «سیاست ما عین دیانت ماست»؛ اما حواسمان باشد رفتاری نکنیم که نتوانیم بعداً آن را جمع کنیم. در فضای مجازی موضعی می‌گیرید، چیزی را بازنشر می‌دهید، با آبروی کسی بازی می‌کنید و بعد می‌فهمید اشتباه بوده است. جبران این خسارت‌ها و عواقب کار آسانی نیست.

لذا اولین جمله‌شان این است؛ وقتی می‌خواهند شرایط را ترسیم کنند، زمینه‌ای می‌چینند و می‌گویند: آی مردم! تقوا یکی از چیزهایی است که در این شرایط خیلی به درد می‌خورد. چون تقوا می‌گوید حوادث گذشته را دیدی که چگونه عده‌ای دینشان رو به باد دادند؟ حرفی زدند که نباید می‌زدند و تصمیمی گرفتند که چوبش رو هم خودشان خوردند و هم جبهه حق خورد. پس حواست رو جمع کن.

لزوم احتیاط در قضاوت‌ها و کلام

«إِنَّ مَنْ صَرَّحَتْ لَهُ الْعِبَرُ عَمَّا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْمَثُلَاتِ، حَجَزَتْهُ التَّقْوَى عَنْ تَقَحُّمِ الشُّبُهَاتِ.» می‌گوید آدم باتقوا، به معنای درست کلمه یعنی کسی که با «حلالٌ بَیِّن» مثل حلال برخورد می‌کند و در «حرامٌ بَیِّن» هم محکم می‌ایستد و زیر بار هیچ حرامی نمی‌رود؛ اما در شبهات احتیاط می‌کند. همان روایاتی که می‌خواندیم که طریق نجات در شبهه‌ها احتیاط است. می‌فرمایند: «حَجَزَتْهُ التَّقْوَى عَنْ تَقَحُّمِ الشُّبُهَاتِ.» شبیه همان «اقتحام فی الهلکات» که در روایات می‌خواندیم. ما حلال بَیّن داریم، حرام بَیّن داریم و شبهاتی بین این‌ها. «مَنْ تَرَکَ ما اشْتَبَهَ عَلَیْهِ مِنَ الاثْمِ، فَهُوَ لِما اسْتَبانَ لَهُ أَتْرَکُ.» آدمی که در مشتبهات و خطاها اهل احتیاط است، توان و قدرتش در ترک گناهان واضح، بیشتر است.

آدم باتقوایی سراغ نداریم که این حالت در او نباشد؛ یعنی متقین در حلال و حرامی که واضح است محکم‌اند و در مشتبهات هم می‌بینیم که این حالت [احتیاط] رو دارند. اینکه گاهی می‌بینید بعضی علما در بیان مطالب دقت می‌کنند، اگر چیزی باشد می‌گویند: «نمی‌دانم، مطمئن نیستم، این‌طور نقل کرده‌اند یا می‌گفتند.» رهبر شهید ما قضیه‌ای رو نسبت به امام عظیم‌الشأن ما (رضوان‌الله‌تعالی‌علیه) تعریف می‌کردند که یک زمانی فرمودند: من پیش ایشان بودم، راجع به شخصی حرفی زدند و مطلبی رو گفتند؛ اما خیلی زود در فاصله کمی برگشتند و گفتند که «این به نظرم می‌آید...» یعنی درباره‌ی آن حرفی که راجع به آن فرد زدند، خیلی زود وقتی بحث ادامه پیدا کرد یا در اولین فرصتی که من رو دیدند، اشاره کردند که: «شما به آن چیزی که من گفتم ترتیب اثر ندهید، به نظرم می‌آید، شاید این‌طور باشد.» این‌جور احتیاط می‌کنند.

علمای باتقوا هم همین‌طورند؛ در حرف زدنشان چیزی رو که مطمئن نیستند یا اطمینان ندارند، ابراز می‌کنند. این‌طور نیست که همین‌جور روی هوا حرف بزنند. نه؛ می‌گویند: «اینجایش رو مطمئن نیستم، اینجایش شاید این‌جوری بود، به نظرم می‌آید.» از این خرده‌ریزه‌ها که اتفاقاً خیلی هم درشت و مهم است، ما در حرف زدن‌ها، موضع‌گیری‌ها و کارهایمان زیاد داریم؛ منتها وقتی مراقبت نباشد، این‌ها همین‌طور از دست آدم در می‌رود.

خلاصه می‌فرمایند آدم باتقوا یک ویژگی‌اش این است که احتیاط در کارهایش دیده می‌شود. یک جاهایی حرفی رو نمی‌زند؛ چون مطمئن نیست نمی‌زند و نشان می‌دهد که مطمئن نیست. این حالتِ مراقبت در شبهه‌ها در آن‌ها وجود دارد. حالا می‌فرمایند آدم باتقوا ویژگی‌اش این است که وقتی نگاه می‌کند که من چه جاهایی اشتباه کردم، چه بلاهایی از حرف‌های غلط و تصمیم‌های ناپخته و نسنجیده‌ای که گرفتم به سرم آمد، یا حرف‌های ناپخته‌ای زدم که برای خودم و بقیه مشکل ایجاد کرد، عبرت می‌گیرد. عبرت می‌گیرد که از این به بعد حواسش را جمع کند؛ واضحات که جای خود، در مشتبهات هم خودش را حفظ کند که یک‌وقت در دام مشتبهات نیفتد.

پرهیز از تکرار تجربه‌های سیاسی تلخ

«إِنَّ مَنْ صَرَّحَتْ لَهُ الْعِبَرُ عَمَّا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْمَثُلَاتِ». این عبارت خیلی راه‌گشاست. به جای حرف‌زدن‌های اضافی و بی‌فایده، بنشینیم در عمق این کلمات امیرالمؤمنین برویم و استخراج، استنباط و کشف علم کنیم؛ علمی که زیر آوار غفلت‌ها و کوتاهی‌ها مخزون و مدفون شده است. بنشینیم این‌ها را کشف کنیم، دربیاوریم و استنباط کنیم. منبع ما آن‌قدر غنی و دستمان آن‌قدر پر است که اصلاً نوبت به این نمی‌رسد که بخواهیم از غرب و شرق عالم مطالبی را قرض بگیریم و به علوممان اضافه کنیم. نه، کار ما در اینجا استنباط و استخراج علم است.

«حَجَزَتْهُ التَّقْوَى عَنْ تَقَحُّمِ الشُّبُهَاتِ». کسی که گذشته رو پیش چشمش دارد و دید چه بلاهایی سرش آمد، به چه عقوبت‌هایی مبتلا شد و چه گرفتاری‌هایی برایش پیش آمد، از این به بعد خوب حواسش رو جمع می‌کند. این مسئله هم در زندگی فردی ماست و هم در زندگی اجتماعی و سیاسی‌مان. ما دهه گذشته رو عمدتاً به تجربه و خسارت گذراندیم؛ به ورود در مسائلی و انجام کارهایی که خسارت محض بود. این همان «عَمَّا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْمَثُلَاتِ» است؛ یعنی آن گرفتاری‌هایی که پشت سر گذاشتی، الان جلوی چشمت است و دیده‌ای. دیدید که دشمن شما چه ویژگی‌هایی دارد؛ دیدید که ادعای مذاکره‌اش چیست و تقیدش به قوانین بین‌المللی، حقوق بشر و حقوق عمومی و اجتماعی چگونه بود. همه‌چیز رو که دیدید.

دوباره نروید تجربه‌های گذشته رو تکرار کنید. این دشمن دیگر چطور باید به شما نشان دهد که به هیچ‌چیزی پایبند نیست و هیچ قیدوبندی سرش نمی‌شود؟ هرچه قانون بین‌المللی است برای ما نوشته، نه برای خودش و به هیچ قانونی پایبند نیست. از دلِ هیچ مذاکره‌ای با او خیری برای ما درنیامد؛ پر از خسارت بود، خسارت محض، ابتلائات شدید و مصیبت‌های بزرگ. ما نباید دوباره از یک سوراخ گزیده شویم و باید حواسمان رو جمع کنیم. «عَمَّا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْمَثُلَاتِ»، یعنی این گرفتاری‌ها، ابتلائات و اتفاقات بدی که قبلاً برای خودت و جامعه‌ات افتاده، همه‌جا جلوی چشمت است.

توقف در مواضع مشتبه و آثار بی‌تقوایی

این اتفاقات که افتاد و این تجربه‌ها رو که دیدید، چرا دوباره تکرار می‌کنید؟ «حَجَزَتْهُ التَّقْوَى عَنْ تَقَحُّمِ الشُّبُهَاتِ». آنجایی که برایت مشتبه است و نمی‌دانی که آیا این دشمن راست می‌گوید یا دروغ؟ پای کار و تعهدش می‌ماند یا نمی‌ماند؟ عمل می‌کند یا نمی‌کند؟ او که نشان داده به هیچ‌چیزی پایبند نیست، دیگر چطور باید نشان بدهد؟ حالا گیرم که این مسئله برای شما «حرامٌ بَیِّن» نباشد و شبهه باشد؛ خب «حَجَزَتْهُ التَّقْوَى عَنْ تَقَحُّمِ الشُّبُهَاتِ». تقوا می‌گوید از چیزی که برایت شبهه‌ناک است احتیاط کن و دور شو. نزدیکش نرو.

صبر کن... در مشتبهات باید وقوف کرد... تا بالاخره امامت راه رو مشخص کند...

پروردگارا! ما را از اعوان و انصار ایشان قرار بده... عاقبت ما را ختم به خیر بفرما... مقام معظم رهبری را محافظت بفرما. بحق النبی و آله. اللهم صل علی محمد و آل محمد.

#تقوا, #امیرالمؤمنین, #عبرت_سیاسی, #پرهیز_از_شبهات, #بصیرت, #نهج_البلاغه, #دشمن_شناسی, #کتاب_و_عترت, #سیاست_اسلامی, #فضای_مجازی, #خطبه_امیرالمؤمنین, #خسارت_محض

۱. تضمین حقانیت کلام در سیره امیرالمؤمنین (ع)

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) پس از رسیدن به حکومت، خطبه‌ای انشا فرمودند و راه اصلی نجات از حوادث و امتحانات سخت امت اسلامی را نشان دادند. ایشان در آغاز می‌فرمایند: «فَذِمَّتِي بِمَا أَقُولُ رَهِينَةٌ وَ أَنَا بِهِ زَعِيمٌ». من درستی و صحت آنچه را که می‌گویم بر عهده می‌گیرم و تضمین می‌کنم که این حرفی که می‌زنم حق است. من ضامن درستی این مطلب هستم. ضمانتش با من است؛ اگر خلاف این حرفی که می‌زنم درآمد یا اتفاق، دلیل و شرایط دیگری حاکم شد، یقه‌ی من را بگیرید. مطالبی که ایشان می‌فرمایند بسیار مهم است و هم به درد زندگی فردی ما می‌خورد و هم برای زندگی جمعی، اجتماعی و سیاسی ما در مواجهه با مسائل جامعه راهگشا است.

۲. گنجینه بی‌پایان کتاب و عترت؛ نیازمند استخراج علم

ما منبع غنی و عظیمی داریم که نامش را می‌دانیم: «کِتابَ اللهِ وَ عِتْرَتی». با داشتن این دو منبع غنی، به هیچ منبعی از هیچ‌کجا احتیاجی نداریم. یکی از مسائل مهم این است که باید به معنای حقیقی و کامل کلمه، به «کتاب الله و عترتی» رجوع کنیم. بخش عظیمی از معارفی که در روایات و آیات ما است و گردوخاک می‌خورد، باید غبارروبی و احیا شود. رسالت ما در حوزه، تنها «تولید علم» نیست؛ بلکه آنچه اهمیت دارد، «کشف و استنباط علم» است. این‌همه روایات و آیاتی که اهل‌بیت و قرآن کریم به ما عرضه کرده‌اند، مطالبشان بکر مانده است و باید این علمی که پنهان و مخزون شده، استنباط و استخراج شود.

۳. تقوا؛ سپر نجات در برابر شبهات و فتنه‌ها

ما در دین مسئله‌ای داریم به نام تقوا. انسان متقی چون بسیار مراقب است که مبادا حرفی خلاف کلام خدا بزند یا کاری خلاف دستور او انجام دهد، ناچار در مسائلی که برایش حالت شبهه دارد، خودداری و احتیاط می‌کند. ما «حَلالٌ بَیِّن» و «حَرامٌ بَیِّن» داریم که تکلیف و حد و حدودشان مشخص است و باید مراعات شود، اما در کنار آن «شُبُهاتٌ بَیْنَ ذلِکَ» هم داریم. گاهی شرایط و مسائلی در جامعه پیش می‌آید که راه صحیح و موضع‌گیری درست کاملاً واضح نیست. در این موقعیت‌ها، شبیه فضای فتنه‌گونی که غبار فتنه بلند می‌شود و واقعیات مشتبه می‌گردد، ویژگی انسان باتقوا این است که خویشتن‌دار است و در شبهات با احتیاط عمل می‌کند.

۴. سکوتِ آگاهانه؛ ویژگی مؤمن در غبار فتنه‌ها

انسان باتقوا در شرایط فتنه‌گون و شبهه‌ناک خود را حفظ می‌کند. حرفی نمی‌زند که از درون آن مشکلی دربیاید و فردا نتواند درستی‌اش را اثبات کند؛ کاری را که ممکن است دامنگیرش شود و برایش مصیبت درست کند، انجام نمی‌دهد و احتیاط می‌کند. همان روایتی که درباره احتیاط داریم می‌فرماید: «أَخُوکَ دِینُکَ فَاحْتَطْ لِدِینِکَ»؛ دین تو برادر تو است، پس مراقب باش دینت را به باد ندهی. در این حوادث روزگار باید احتیاط را برنامه و راه خودت قرار دهی؛ آنجاهایی که نمی‌دانی، احتیاط کن. تقوا می‌گوید حوادث گذشته را دیدی که چگونه عده‌ای دینشان را به باد دادند؟ حرفی زدند که نباید می‌زدند و تصمیمی گرفتند که چوبش را هم خودشان خوردند و هم جبهه حق خورد.

۵. مراقبت از دین در برابر سیاست‌زدگی

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) می‌فرمایند وقتی حوادثی پیش می‌آید، انسان باتقوا به گذشته نگاه می‌کند و از حوادث عبرت می‌گیرد. گاهی اتفاقی می‌افتد، موضعی می‌گیریم، تصمیمی می‌گیریم یا کسی را محکوم می‌کنیم، اما بعداً می‌فهمیم غلط بود! خیلی از مسائل سیاسی را هم به این زودی‌ها متوجه نمی‌شویم؛ شاید تا ابد در سینه‌ها باقی بماند تا بفهمیم چه مصلحت‌هایی در کار بوده است. خیلی باید مواظب باشیم دینمان فدای سیاست نشود. سیاست ما در حکومت اسلامی، بحمدالله سیاستی الهی است. امام فرمودند: «سیاست ما عین دیانت ماست»؛ اما حواسمان باشد رفتاری نکنیم که نتوانیم بعداً آن را جمع کنیم و در مواضع خود دچار اشتباهات جبران‌ناپذیر نشویم.

۶. خطرات فضای مجازی و بازی با آبروی افراد

در حوادث و اتفاقات روزگار، حواسمان باشد رفتاری نکنیم که نتوانیم بعداً آن را جمع کنیم. شما در فضای مجازی کار می‌کنید، موضعی می‌گیرید، چیزی را نشر می‌دهید، چیزی را بازنشر می‌دهید، با آبروی کسی بازی می‌کنید، موضوعی را محکوم می‌کنید و یا چیزی را تأیید می‌کنید، بعد هم می‌فهمید اشتباه بود. جبران این خسارت‌ها و عواقب، کار آسانی نیست و گاهی اصلاً نمی‌شود این‌ها را اصلاح کرد. لذا تقوا یکی از چیزهایی است که در این شرایط خیلی به درد می‌خورد. انسان باتقوا وقتی نگاه می‌کند که از حرف‌های غلط و تصمیم‌های ناپخته و نسنجیده چه بلاهایی به سرش آمده و چه مشکلاتی ایجاد کرده است، عبرت می‌گیرد و حواسش را جمع می‌کند.

۷. احتیاط؛ سیره علمای باتقوا در سخن گفتن

انسان‌های باتقوا در حلال و حرامی که واضح است محکم هستند و در مشتبهات نیز اهل احتیاط می‌باشند. گاهی می‌بینید بعضی علما در بیان مطالب دقت می‌کنند؛ اگر چیزی باشد می‌گویند: «نمی‌دانم، مطمئن نیستم، این‌طور نقل کرده‌اند.» علمای باتقوا در حرف زدنشان چیزی را که مطمئن نیستند یا به آن اطمینان ندارند، با احتیاط ابراز می‌کنند. این‌طور نیست که روی هوا حرف بزنند؛ بلکه می‌گویند: «اینجایش را مطمئن نیستم، اینجایش شاید این‌گونه بود، به نظرم می‌آید.» از این خرده‌ریزه‌ها که اتفاقاً بسیار درشت و مهم است، ما در حرف زدن‌ها، موضع‌گیری‌ها و کارهایمان زیاد داریم؛ منتها وقتی مراقبت نباشد، این‌ها همین‌طور از دست انسان در می‌رود و تبعات سنگینی به همراه می‌آورد.

۸. درس گرفتن از عقوبت‌ها و پرهیز از دام شبهات

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «إِنَّ مَنْ صَرَّحَتْ لَهُ الْعِبَرُ عَمَّا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْمَثُلَاتِ، حَجَزَتْهُ التَّقْوَى عَنْ تَقَحُّمِ الشُّبُهَاتِ.» کسی که گذشته را پیش چشمش دارد و دید چه بلاهایی سرش آمد، به چه عقوبت‌هایی مبتلا شد و چه گرفتاری‌هایی برایش پیش آمد، از این به بعد خوب حواسش را جمع می‌کند. انسان باتقوا با حلالِ روشن مثل حلال برخورد می‌کند و در حرامِ روشن هم محکم می‌ایستد؛ اما در شبهات احتیاط می‌کند. کسی که در مشتبهات و خطاها اهل احتیاط است، توان و قدرتش در ترک گناهانِ واضح، بیشتر است. او عبرت می‌گیرد که از این به بعد حواسش را جمع کند و در مشتبهات خودش را حفظ نماید تا در دام نیفتد.

۹. تکرار نکردن تجربه‌های تلخ سیاسی با دشمنان

ما دهه گذشته را عمدتاً به تجربه و خسارت گذراندیم؛ به ورود در مسائلی و انجام کارهایی که خسارت محض بود. این همان «عَمَّا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْمَثُلَاتِ» است؛ یعنی آن گرفتاری‌هایی که پشت سر گذاشتی، الان جلوی چشمت است. دیدید که دشمن شما چه ویژگی‌هایی دارد؛ ادعای مذاکره‌اش چیست و تقیدش به قوانین بین‌المللی و حقوق بشر چگونه است. دوباره نروید تجربه‌های گذشته را تکرار کنید. دشمنی که نشان داده به هیچ قانونی پایبند نیست، از دلِ هیچ مذاکره‌ای با او خیری برای ما درنیامد؛ بلکه پر از خسارت محض و مصیبت‌های بزرگ بود. ما نباید دوباره از یک سوراخ گزیده شویم و باید حواسمان را جمع کنیم تا اشتباهات گذشته تکرار نشود.

۱۰. تقوا و توقف در برابر مواضع مشکوک

وقتی تجربه‌های تلخ گذشته را دیدید، چرا دوباره تکرار می‌کنید؟ امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «حَجَزَتْهُ التَّقْوَى عَنْ تَقَحُّمِ الشُّبُهَاتِ». آنجایی که برایت مشتبه است و نمی‌دانی که آیا این دشمن راست می‌گوید یا دروغ؟ پای کار و تعهدش می‌ماند یا نمی‌ماند؟ تقوا می‌گوید از چیزی که برایت شبهه‌ناک است احتیاط کن، دور شو و نزدیکش نرو. دشمنی که نشان داده به هیچ‌چیزی پایبند نیست، دیگر چطور باید نشان بدهد؟ حالا گیرم که این مسئله برای شما «حرامٌ بَیِّن» نباشد و شبهه باشد؛ تقوا تو را از ورود به شبهات بازمی‌دارد. در مشتبهات باید وقوف و توقف کرد تا بالاخره امامت راه را مشخص کند. کسی که از مسیر تقوا جدا شود، در سرگردانی سقوط می‌کند.

1️⃣ آغاز حکومت امیرالمؤمنین (ع) و ترسیم آینده امت

◽️ تشتت افکار و آسیب‌های وارده بر جامعه اسلامی

◽️ تضمین حقانیت کلام و نشان دادن راه نجات از فتنه‌ها

2️⃣ منابع غنی دینی و لزوم استنباط علم

◽️ بی‌نیازی از بیگانگان با رجوع به «کتاب الله و عترتی»

◽️ لزوم استخراج و غبارروبی از علوم مخزون اهل‌بیت (ع)

3️⃣ جایگاه تقوا و احتیاط در شبهات

◽️ مرزبندی میان حلال و حرامِ بیّن با مشتبهات

◽️ خویشتن‌داری و سکوت انسان باتقوا در غبار فتنه‌ها

4️⃣ عبرت از حوادث روزگار و مراقبت از دین

◽️ پرهیز از فدا کردن دیانت در پای سیاست‌زدگی

◽️ لزوم احتیاط در قضاوت‌ها، موضع‌گیری‌ها و فضای مجازی

5️⃣ پرهیز از تکرار تجربه‌های تلخ سیاسی

◽️ عبرت از عقوبت‌ها و گرفتاری‌های گذشته (المَثُلات)

◽️ شناخت بدعهدی دشمن و پرهیز از مذاکراتِ پرخسارت

6️⃣ توقف در مواضع مشتبه و آثار بی‌تقوایی

◽️ توقف و احتیاط در شبهات تا روشنگریِ امامت

◽️ سرگردانی و سقوط در شهوات به دلیل جدایی از تقوا