رازِ برآورده نشدن حاجت
خب، انسان باید بررسی کند که آیا خودش هم در این مسئله تقصیری دارد؟ آیا خودش هم کوتاهی کرده است یا خیر؟
۱. توهمِ دعا بدون عمل
ما گاهی یک چیزهایی را فقط به خدا میگوییم و توقع داریم: «خدایا! خودت درستش کن دیگر.» یعنی منِ بنده هیچ کاری نباید بکنم، نمیخواهم حرکتی انجام دهم و دست به سیاه و سفید نمیزنم، فقط خدا بیاید و درست کند! خب، اینطور نمیشود. امیرالمؤمنین (علیهالسلام) میفرمایند:
(دعاکننده بدون عمل، مانند تیرانداز بدون "زِه" کمان است [که تیرش هرگز به هدف نمیرسد]).
۲. قانون اسباب و مسببّات
در بحث دعا قبلاً هم اشاره کردیم که امور عالم اسبابی دارد؛ یکسری کارها هست که باید خودمان درست کنیم. موانعی وجود دارد که خودِ ما نباید ایجاد کنیم و اگر هست، باید خودمان از بین ببریم. حالا باید دید آن حاجتی که شما دارید، از این نوع ملزومات دارد یا ندارد؟ شما چقدر مقدماتش را فراهم کردید؟
۳. حکمت الهی و تلاش بنده
خدای متعال کارش بر اساس «حکمت» است. خداوند که راه دعا را باز کرده، نفرموده است شما فقط گوشهای بنشینید و دعا کنید، من هم بقیه کارها را انجام میدهم. خیر، بخشی از کار با ماست. اینکه این اسباب به نتیجه برسد و بعد از برطرف کردن موانع توسط شما، کار به سرانجام نهایی برسد، این بخش دیگر با خداست.
اینجاست که بزرگان گفتند: «بعد از انجام این کارها و تلاشها، دعا هم بکنید.» در واقع، گاهی دعا آخرین و اساسیترین سبب است برای اینکه تمام آن تلاشها به نتیجه حاصل شود.