پرسش:

به دلیل مشکلات مالی ناچارم مشغول کسب‌ و کار باشم و این مسئله باعث شده تا حدودی از وظایف طلبگی و درس فاصله بگیرم. این وضعیت مرا از نظر روحی آزار می‌دهد؛ تکلیف من چیست؟

 پاسخ استاد محمدی:

یکی از شؤون تقوا، «نفقه» است که بر انسان واجب است؛ یعنی انسان باید در حد واجب، هزینه زندگی همسر و فرزندانش را فراهم کند.

۱. اصلاح نگرش: کار به مثابه عبادت

کاری که انسان برای تأمین نفقه انجام می‌دهد، خودش عبادت است؛ بلکه جهاد است. این روایات را که بلد هستید؛ پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند:

(کسی که برای تأمین معاش خانواده‌اش تلاش می‌کند، مانند مجاهد در راه خداست.)

باور انسان در کارها باید درست باشد. خدای متعال در دین اسلام، باورها را به‌گونه‌ای تنظیم کرده است که انسان به هر کاری مشغول باشد—حتی کار دنیایی—اگر با پشتوانه آن باور صحیح باشد، رشد می‌کند. وگرنه اگر آن باور نباشد، رشد نمی‌کند و همه‌اش را خسارت حساب می‌کند.

اما وقتی دید و باور انسان این باشد که «من دارم برای تأمین نفقه که دستور خدا و واجب است کار می‌کنم» و خودِ اهل‌بیت فرموده‌اند که تلاش در این راه جهاد است، آن‌وقت انسان از لحظه‌لحظه کارش استفاده معنوی می‌برد.

۲. سیره بزرگان و اولویت بندگی

البته در حدی که نفقه تأمین شود کفایت می‌کند و بخشی از وقت را هم باید بگذارد و درس بخواند. طبیعتاً در این شرایط مقداری از درس کم می‌شود، اما خب خیلی‌ها در گذشته هم همین‌طور بودند. زندگی خیلی از علما را که می‌خوانیم، همه‌شان این‌طور نبودند که همه‌چیزشان تأمین و آماده باشد؛ گاهاً نصف روز کشاورزی می‌کردند و نصف روز درس می‌خواندند. مثلاً این هیچ اشکالی ندارد.

مهم، بندگیِ خداست. سرِ کار هم که می‌روید، اگر به عنوان «بندگی خدا» باشد، انسان در مسیر بندگی است و خسارت نمی‌بیند. اما اگر انسان در مسیر بندگی نباشد، کارش خسارت‌بار است؛ حتی اگر درس هم بخواهد بخواند ولی در مسیر بندگی نباشد، دارد خسارت می‌بیند و فرقی نمی‌کند.

اگر فکر کنیم ملاکِ خسارت دیدن یا ندیدن به «درس خواندن» است، اشتباه کرده‌ایم؛ ملاک به آن مسئله‌ اصلی (نیت و جهت‌گیری) است. اگر آدم در آن خطِ بندگی باشد، همه‌چیزش عین سود و رِبح است؛ اگر نباشد، همه‌چیزش در ضرر است.