قرآن کریم در توصیف مؤمنان می‌فرماید: «وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ» (دل‌هایشان ترسان و لرزان است). چگونه می‌توانیم به این جایگاه برسیم که هنگام شنیدن آیات الهی، چنین حالتی در ما ایجاد شود و تحت تأثیر قرار بگیریم؟

رسیدن به این حالت پیش‌نیازهایی دارد. آن‌هایی که گناه نکردند، رابطه‌شان را با خدا اصلاح کردند و تقوا را مراعات نمودند، با خدا میانه‌شان خوب شده است. اگر این جاده بین ما و خدای متعال از این مشکلات (گناهان) پاک و اصلاح شود، انسان یک «معرفت» نسبت به خدای متعال پیدا می‌کند. وقتی معرفت آمد، هر چیزی که مربوط به خداست، در انسان تأثیر خاصی ایجاد می‌کند؛ از جمله مهم‌ترین چیزهایی که تأثیر عمیقی در انسان دارد، آیات خدای متعال است.

۱. ترس برخاسته از محبت و عظمت

در اثر این محبت و معرفت به خدا، وقتی آیات الهی تلاوت می‌شود، انسان تأثیر خاصی را احساس می‌کند. لذا خداوند متعال وقتی می‌خواهد «مؤمنین به ایمان حقیقی» را معرفی کند، همین اثر و نشانه را برایشان ذکر می‌فرماید:

(مؤمنان، تنها کسانی هستند که هرگاه نام خدا برده شود، دل‌هایشان ترسان می‌گردد.) این‌ها وقتی یاد خدا می‌شود ـ یا هر چیزی که ربطی به خدا دارد ـ قلب‌هایشان در اثر آن محبت و معرفتی که به او دارند، حالتی خاص پیدا می‌کند؛ یک حالت ترس که از «اوج محبت و معرفت» ناشی می‌شود.

دقت کنید! این ترس، نه آن ترسِ بدی است که ما از برخی چیزهای خطرناک داریم؛ این سنخِ ترس با آن ترس فرق می‌کند. این ترس از هیبت و عظمتی است که آن‌ها از خدای متعال درک می‌کنند.

۲. کلام محبوب و ازدیاد ایمان

اثر دوم را در ادامه آیه می‌فرماید:

(و هنگامی که آیات او بر آن‌ها خوانده می‌شود، بر ایمانشان می‌افزاید.) وقتی قرآن خوانده می‌شود، خوب گوش می‌دهند و اثرش برای آن‌ها این است که با همین شنیدن، ایمانشان زیاد می‌شود؛ چرا؟ چون نسبت به خدا آن محبت و معرفت را دارند.

قاعده این است: حرف‌های محبوب برای انسان، محبت را زیاد می‌کند. کسی را که آدم خیلی به او علاقه دارد، وقتی حرف‌هایش را می‌خواند یا می‌شنود، لذت می‌برد و علاقه‌اش به او بیشتر می‌شود. این‌ها هم با خدا این‌جور هستند؛ وقتی آیات خدا خوانده می‌شود، معرفت و ایمانشان به خدا زیاد می‌شود.

ان‌شاءالله خدا توفیق این معارف را به همه ما بدهد که درک کنیم و بچشیم.