پرسش:
امام صادق (علیه‌السلام) در روایتی ملاک‌های خاصی را برای امتحان کردن دوستان و اطرافیان بیان فرموده‌اند. لطفاً این روایت را شرح دهید و بفرمایید اگر کسی فاقد این ویژگی‌ها بود، وظیفه ما چیست؟

متن روایت:
«اخْتَبِرُوا إِخْوَانَكُمْ بِخَصْلَتَيْنِ، فَإِنْ كَانَتَا فِيهِمْ وَ إِلَّا فَاعْزُبْ ثُمَّ اعْزُبْ ثُمَّ اعْزُبْ: مُحَافَظَةٍ عَلَى الصَّلَوَاتِ فِي مَوَاقِيتِهَا، وَ الْبِرِّ بِالْإِخْوَانِ فِي الْعُسْرِ وَ الْيُسْرِ»
(اصول کافی، ج۲، ص۶۷۲)

پاسخ استاد محمدی:

امام صادق (علیه‌السلام) در این روایت شریف می‌فرمایند دو خصلت وجود دارد که باید دوستانتان را با آن بیازمایید؛ اگر این دو ویژگی در آن‌ها بود که بسیار خوب است، اما اگر نبود، باید از آن‌ها دوری کنید. حضرت سه مرتبه با تأکید می‌فرمایند: «از او دوری کن، دوری کن، دوری کن!»

۱. حساسیت نسبت به نماز

اولین ویژگی، مراقبت نسبت به نماز است. باید ببینید آیا نماز برای آن فرد اهمیت دارد؟ آیا آن را مهم می‌شمارد یا نسبت به آن سهل‌انگار است؟ اگر این ویژگی را دارد خیلی خوب است، اما اگر ندارد باید از او فاصله بگیرید. کسی که در نماز سهل‌انگار است، گاهی نمازش قضا می‌شود، عقب می‌افتد و بی‌جهت آن را به تأخیر می‌اندازد؛ خلاصه اینکه نماز را خیلی جدی نمی‌گیرد.

باید از چنین انسانی فاصله بگیرید؛ چراکه دوستی با او هم برای دنیای انسان خسارت دارد و هم برای آخرت.

۲. خیر رساندن در تنگی و گشایش

خصلت دوم مربوط به کسانی است که اهل خیر رساندن به دیگران هستند؛ آن هم چه در سختی و چه در آسانی، برایشان فرقی نمی‌کند. در هر حالی خیرشان به بقیه می‌رسد. تلاش می‌کند خیرش را برساند؛ آن وقتی که دارد و دستش باز است، یک‌جور کمک می‌کند و آن وقتی هم که ندارد و مثلاً پول ندارد، اما قوه و قدرت و توانِ بدنی که دارد! همان را در اختیار برادر دینی‌اش می‌گذارد.

اما از بعضی‌ها این هم برنمی‌آید و هیچ خیری از آن‌ها به مردم نمی‌رسد. از این گروه نیز باید بر حذر باشید. این‌ها کسانی هستند که درهای خیر به رویشان بسته شده و تبدیل به منبع شر برای انسان‌ها می‌شوند. انسانی که دستش بسته شده و راه خیرش به بقیه مسدود است، آمادهٔ شر رساندن می‌شود و به انسان آسیب و خسارت وارد می‌کند.