سلام علیکم و رحمه الله.

بسم الله الرحمن الرحیم.

تفاوت حسادت و غبطه در روابط اجتماعی

یکی از رفتارهای انسان در جامعه، مسئله‌ی حسادت است؛ خود حسادت درد بزرگی است که عده‌ای به آن مبتلا می‌شوند. این امر پیش می‌آید و امتحان سختی هم هست. گاهی موقعیت‌هایی برای بعضی افراد فراهم می‌شود، اما بعضی دیگر چشمِ دیدنِ این موقعیت و شرایط را ندارند. یک کسی حالا موقعیتی پیدا کرده، ثروتی به دست آورده، مقامی کسب کرده، یا استعداد و ویژگی خاصی دارد، اما بعضی‌ها خلاصه چشمِ دیدنش را ندارند. از سرِ حسادت حرفی می‌زنند یا رفتاری می‌کنند؛ این حرف و گفتاری که از سرِ حسادت از انسان‌ها صادر می‌شود، گناه است و چیز بسیار بدی است.

در مقابلِ حسادت، در اسلام نسخه‌ای که داده‌اند و فرموده‌اند آن چیزی که خوب است، «غبطه» است.

حسادت می‌گوید: چرا این شخص دارد؟ چرا این نعمت را پیدا کرده و به این موقعیت رسیده است؟ چشمِ دیدنِ این را ندارد و می‌گوید: چرا خدا به او داده و به من نداده است؟

اما غبطه این است که: خدایا! این نعمت را برای او محفوظ بدار؛ نوشِ جانش و گوارای وجودش باشد، اما به من هم عطا کن. او داشته باشد، من هم داشته باشم. نه اینکه ما حرفی بزنیم یا رفتاری داشته باشیم که ناراحتی‌مان را از اینکه چرا او دارد، نشان بدهیم. حالا [جدا از اینکه] من دارم یا ندارم، [حسود می‌گوید:] چرا او دارد؟ این حسادت است.

سیره امام کاظم (علیه‌السلام) در مواجهه با حسودان

گاهی انسان از طرف دیگر، خود دچار حسادتِ بعضی افراد واقع می‌شود؛ رفتاری می‌کنند یا حرفی می‌زنند که معلوم است از سرِ حسادت با آدم برخورد کرده‌اند. امام کاظم (علیه‌الصلاة‌والسلام) می‌فرمایند:

«اِصْبِرْ عَلَى أَعْدَاءِ النِّعَمِ»

اگر کسی... «أَعْدَاءَ النِّعَمِ» یعنی دشمنانِ نعمت. فرموده‌اند منظور از این عبارت، همین حسودان هستند. نعمتی را خدا به انسان داده است، اما بعضی حسودند و چشمِ دیدنش را ندارند؛ حرفی می‌زنند و رفتاری می‌کنند. حضرت می‌فرمایند: «اِصْبِرْ»؛ صبر کن. شما دست به اقدام متقابل نزن که [بگویی] چون این حرف را پشت سرِ من زده است، من هم حالا این حرف را می‌زنم که حالش را جا بیاورم و آبرایش را می‌برم! در روایاتِ قبلی هم عرض کردیم که فرموده‌اند این قاعده نیست و این‌طور رفتار کردن درست نیست.

برترین مجازات برای معصیت‌کاران

سپس امام کاظم (علیه‌السلام) می‌فرمایند: صبر کن بر دشمنانِ نعمتی که خدا به تو داده است، «فَإِنَّکَ لَمْ تُکَافِئْ مَنْ عَصَى اللَّهَ فِیکَ بِأَفْضَلَ مِنْ أَنْ تُطِیعَ اللَّهَ فِیهِ»؛ این یک قاعده است. بهترین مجازات و مکافاتی که می‌توانی با کسی داشته باشی که این‌طور نسبت به شما خدا را معصیت می‌کند — حسادت می‌کند، حرفی می‌زند که خداپسند نیست و دارد معصیتِ خدا را می‌کند — بهترین کاری که می‌توانی انجام دهی این است که شما نسبت به او، دچار معصیتِ خدا نشوی.

شما نسبت به او ببینید خدا چه خواسته است؟ خدا از من خواسته چه کاری انجام بدهم؟ آیا خدا اقدامِ متقابلِ شبیه به کارِ او را خواسته است؟ خواسته است من هم هم‌رنگِ او بشوم؟ در چاله یا چاهی که او افتاده است، من هم بیفتم؟ یا نه، خدا این را نخواسته است.

خدا دستور داده است صبر کن؛ و اگر صبر کنی، خدا بهترین [پشتیبان] است. ما خیلی جاها باید با خدا معامله کنیم. خدا هست و خدا می‌داند که چطور تقاص کند و چطور این مشکل را حل بکند. ما باید صبر کنیم، با صبرمان از عقلمان استفاده کنیم و راهِ درستی را طی کنیم، نه اینکه با کسی که دچار این مشکل [اخلاقی] شده است، هم‌رنگ بشویم.

دعا برای دوری از صفات رذیله

ان‌شاءالله خدا به همه‌ی ما توفیق مرحمت کند که از صفاتِ بد دور بشویم و به صفاتِ الهی متخلق بشویم؛ به برکتِ انوارِ طیبه‌ی حضراتِ معصومین (علیهم‌الصلاة‌والسلام) و برای سلامتیِ وجودِ مقدسِ امامِ عصر و سلامتیِ همه‌ی شیعیان و سلامتیِ خودتان، صلواتی ختم کنید.

۱. درمان حسادت: تفاوت «حسادت» و «غبطه» در چیست؟

یکی از رفتارهای انسان در جامعه، مسئله‌ی حسادت است؛ خود حسادت درد بزرگی است که عده‌ای به آن مبتلا می‌شوند و امتحان سختی هم هست. گاهی موقعیت‌هایی برای بعضی افراد فراهم می‌شود، اما بعضی دیگر چشمِ دیدنِ این شرایط را ندارند. شخصی ثروتی به دست آورده یا مقامی کسب کرده، اما بعضی‌ها از سرِ حسادت رفتاری می‌کنند که گناه است.

در مقابلِ حسادت، در اسلام فرموده‌اند آن چیزی که خوب است، «غبطه» است. حسادت می‌گوید: چرا این شخص نعمت را دارد؟ چشمِ دیدنِ این را ندارد که چرا خدا به او داده و به من نداده است. اما غبطه این است که بگوییم: خدایا! این نعمت را برای او محفوظ بدار؛ نوشِ جانش، اما به من هم عطا کن تا من هم داشته باشم.

۲. در برابر آدم‌های حسود چه واکنشی نشان دهیم؟

گاهی انسان خود دچار حسادتِ بعضی افراد واقع می‌شود؛ رفتاری می‌کنند که معلوم است از سرِ حسادت برخورد کرده‌اند. امام کاظم (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «اِصْبِرْ عَلَى أَعْدَاءِ النِّعَمِ». «أَعْدَاءَ النِّعَمِ» یعنی دشمنانِ نعمت؛ فرموده‌اند منظور از این عبارت، همین افراد حسود هستند. نعمتی را خدا به انسان داده، اما بعضی چشمِ دیدنش را ندارند.

حضرت می‌فرمایند: «اِصْبِرْ»؛ صبر کن. شما دست به اقدام متقابل نزنید که بگویید چون این حرف را پشت سرِ من زده است، من هم حالا حرفی می‌زنم که حالش را جا بیاورم و آبرویش را ببرم! در روایاتِ همواره تاکید شده است که این رویه قاعده نیست و این‌طور رفتار کردن در برابر حسادتِ دیگران، رویکردی صحیح و اخلاقی نمی‌باشد.

۳. بهترین تقاص و مجازات برای رفتار حسودانه‌ی دیگران

امام کاظم (علیه‌السلام) می‌فرمایند: صبر کن بر دشمنانِ نعمتی که خدا به تو داده است، «فَإِنَّکَ لَمْ تُکَافِئْ مَنْ عَصَى اللَّهَ فِیکَ بِأَفْضَلَ مِنْ أَنْ تُطِیعَ اللَّهَ فِیهِ». بهترین مجازات و مکافاتی که می‌توانی با کسی داشته باشی که این‌طور نسبت به شما خدا را معصیت می‌کند — یعنی حسادت می‌کند و حرفی می‌زند که خداپسند نیست — این است که شما نسبت به او، دچار معصیتِ خدا نشوی.

خدا دستور داده است صبر کن؛ و اگر صبر کنی، خدا بهترین پشتیبان است. ما خیلی جاها باید با خدا معامله کنیم. خدا هست و می‌داند که چطور این مشکل را حل بکند. ما باید با صبرمان از عقلمان استفاده کنیم و راهِ درستی را طی کنیم، نه اینکه با فرد خطاکار هم‌رنگ بشویم.