اهمیت و جایگاه عبادی اعیاد در اسلام

بسم الله الرحمن الرحیم. الحمدلله و الصلاة علی رسول الله و علی آله المعصومین آل الله.

در اسلام، می‌دانیم و شنیده‌ایم که چهار عید وجود دارد. ماهیت عید هم در اسلام، یک ماهیت عبادی است؛ یعنی بر خلاف آن چیزی که ما از عید تصور داریم و انجام می‌دهیم، در اسلام ماهیت آن عبادی است و هر کدام از عیدها این ویژگی را دارد.

یکی از این اعیاد، خود روز جمعه است. در واقع چهار عید داریم: عید غدیر، عید جمعه، عید فطر و عید قربان؛ که در رأس آن‌ها عید غدیر است. بعد از عید غدیر، بالاترین عید، عید جمعه است؛ یعنی طبق روایات، خود روز جمعه. بعد از آن هم عید فطر و عید قربان قرار دارد.

علت این جایگاه آن است که خداوند شش روز هفته را قرار داده تا آدم‌ها به کار، زندگی و مسائل خود برسند؛ اما خدای متعال خواسته است در این شبانه‌روز [ـِ جمعه]، آدم‌ها مقدار بیشتری وقت برای عبادت و توجه به خدا بگذارند؛ حتی عبادت به معنی خاص خودش. لذا در شب و روز جمعه، خیلی از عبادات و اعمال خیر سفارش شده است؛ هم برای شب آن و هم برای روز آن.

فضیلت شب و روز جمعه در کلام امام صادق (ع)

در کتاب شریف کافی روایتی آمده در بخشی به نام «فضل یوم الجمعة و لیلته» (فضیلت شب و روز جمعه). امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید:

«إنَّ لِلْجُمُعَةِ، حَقّاً وَ حُرْمَةً»

جمعه پیش خدای متعال حق و حرمتی دارد؛ حقی گردن ما دارد و دارای حریم است.

سپس می‌فرماید:

«فَإِیَّاکَ أَنْ تُضَیِّعَ أَوْ تُقَصِّرَ فِی شَیْءٍ مِنْ عِبَادَةِ اللهِ وَ التَّقَرُّبِ إِلَیْهِ»

مبادا این روز و این شب و روز به بطالت بگذرد؛ مبادا آن را ضایع کنی یا در عبادت خدا و تقرب به خدای متعال کوتاهی کنی.

به چه وسیله‌ای؟

«بِالْعَمَلِ الصَّالِحِ»

با عمل صالح؛ حالا هر عمل صالحی که باشد. این روز باید یک فرقی با سایر روزهای هفته بکند.

و در ادامه می‌فرماید:

«وَ تَرْکِ الْمَحَارِمِ کُلِّهَا»

و با ترک همه محرمات. در این شب و روز جمعه، مخصوصاً آدم باید بیشتر مراقبت کند تا گرفتار گناهی نشود. حالا گناه نکردن مال همیشه‌ است، اما در این روز آدم باید بیشتر مراقبت کند.

«فَإِنَّ اللهَ یُضَاعِفُ فِیهَا الْحَسَنَاتِ وَ یَمْحُو فِیهَا السَّیِّئَاتِ»

چرا که خدا در این شب و روز جمعه، کارهای خیر آدم را چند برابر ارزش می‌دهد و به آن ثواب می‌دهد؛ و گناهان را بیشتر در این شب و روز می‌بخشد.

«وَ یَرْفَعُ فِیهَا الدَّرَجَاتِ»

و درجات را بالا می‌برد. آن چیزهایی که باعث ترفیع درجه بشود و هست، در این شب و روز عنایت بیشتر و اثر بیشتری دارد.

بعد فرمودند که شب و روز آن فرقی نمی‌کند؛ روزش هم مثل شبش است و شبش هم مثل روزش. سپس می‌فرماید:

«فَإِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تُحْیِیَهَا بِالصَّلَاةِ وَ الدُّعَاءِ فَافْعَلْ»

اگر کسی توانست این شب جمعه را مثلاً به نماز و دعا احیا بدارد، اگر توانستی این کار را انجام بده.

نزول رحمت خاص الهی در شب جمعه

«فَإِنَّ رَبَّکَ یَنْزِلُ فِی أَوَّلِ لَیْلَةِ، فِی أَوَّلِ لَیْلَةِ الْجُمُعَةِ إِلَى سَمَاءِ الدُّنْیَا»

خدای متعال رحمت خاصی را از همان اول شب جمعه بر دنیا فراگیر می‌کند. حالا روایت هست که در شب‌های دیگر، در ثلث آخر شب (یک سوم آخر شب که سحر هست) آن‌جا خدا رحمت خاصی را شامل حال بنده‌هایش می‌کند؛ اما شب جمعه از همین سر شب، از همین اذان مغرب، آن حالت بر عالم حاکم می‌شود و رحمت خاص خدا فراگیر می‌گردد.

«فَیُضَاعِفُ فِیهَا الْحَسَنَاتِ وَ یَمْحُو فِیهَا السَّیِّئَاتِ»

هر کار خیری امشب انجام بشه، فرقش با دیشب این است که چند برابر حساب می‌شود. این‌جا توبه و محو گناه بیشتر و عمیق‌تر است.

«إنَّ اللهَ وَاسِعٌ کَرِیمٌ»

خدای متعال رحمتش وسیع و کریم است.

این‌ها فرصت‌هایی است که ما اگر به آن توجه نداشته باشیم، همین‌طور می‌آید و از زندگی‌مان رد می‌شود؛ از کنارش رد می‌شویم و نمی‌توانیم استفاده بکنیم. ماهیت شب و روز جمعه این است، واقعیتش این است. حالا ان‌شاءالله خدای متعال به همه‌مان توفیق مرحمت کند که تمام این فرصت‌هایی را که در طول ایام زندگی‌مان هست، هم درک کنیم و نسبت به اهمیت و ارزش آن معرفت پیدا بکنیم، و هم بتوانیم از آن‌ها استفاده کنیم.

برنامه‌های عبادی و دعای پایانی

ان‌شاءالله امشب بعد از نماز عشا دعای کمیل هست و صبح هم ان‌شاءالله دعای ندبه حدود ساعت ۵ صبح برقرار است ان‌شاءالله. حالا این‌ها هم یک حداقل کاری است که جزء عبادت می‌شود انجام داد.

پروردگارا، به محمد و آل محمد، توفیق بهره‌مندی از این فرصت‌های خیر را به ما فراهم بفرمای. اموات و گذشتگان ما را ببخش و بیامرز. حق‌داران ما را ببخش و بیامرز. مرضای مسلمین، مرضای جمع حاضر را عافیت عنایت بفرما. کسانی که گردن ما حق دارند، آن‌هایی که زنده‌اند طول عمر با برکت [عطا بفرما] و آن‌هایی که در قید حیات نیستند، رحمت و مغفرتت را در این شب جمعه نصیب و روزی‌شان بفرما. اموات، شهدا، علما، حق‌داران و روح حضرت امام را غریق رحمت بفرما، بالنبی و آله.

(اللهم صل علی محمد و آل محمد)

۱. ماهیت و جایگاه عبادی اعیاد در اسلام

در اسلام، چهار عید وجود دارد که ماهیت آن‌ها یک ماهیت عبادی است؛ یعنی بر خلاف آن چیزی که ما از عید تصور داریم و انجام می‌دهیم، در اسلام ماهیت آن عبادی است و هر کدام از عیدها این ویژگی را دارد. یکی از این اعیاد خود روز جمعه است. در واقع چهار عید شامل عید غدیر، عید جمعه، عید فطر و عید قربان وجود دارد که در رأس آن‌ها عید غدیر است. بعد از عید غدیر بالاترین عید، عید جمعه یعنی خود روز جمعه طبق روایات است و بعد از آن عید فطر و قربان قرار دارد. علتش نیز این است که شش روز هفته را خدا قرار داده تا آدم‌ها به کار و زندگی‌شان برسند و یک روز را خدای متعال خواسته تا آدم‌ها بیشتر وقت بگذارند.

۲. حق و حرمت روز جمعه در کلام امام صادق (ع)

در روایت کتاب شریف کافی، بخشی به نام «فضل یوم الجمعه و لیلته» وجود دارد که به فضیلت شب و روز جمعه می‌پردازد. امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «انّ للجمعةِ حقّاً و حُرمَةً»؛ جمعه حق و حرمتی پیش خدای متعال دارد، حقی گردن ما دارد و دارای حریم است. «فإیّاکَ أن تُضیِّعَ أو تُقصِّرَ فی شیءٍ من عبادةِ الله و التقربِ إلیه»؛ مبادا این شب و روز به بطالت بگذرد، مبادا آن را ضایع کنید یا در عبادت خدا و تقرب به خدای متعال کوتاهی کنید. این روز باید یک فرقی با سایر روزهای هفته بکند و در این شب و روز جمعه مخصوصاً آدم بیشتر مراقبت کند تا گرفتار گناه‌ نشود؛ چرا که گناه نکردن مال همیشه‌ است، اما این روز بیشتر باید مراقبت کرد.

۳. پاداش مضاعف و ترفیع درجات در روز جمعه

امام صادق (علیه‌السلام) در فضیلت روز جمعه می‌فرمایند: «فإنّ الله یُضاعِفُ فیها الحسنات و یَمحو فیها السیّئات و یَرفعُ فیها الدرجات»؛ خدا در این شب و روز جمعه کارهای خیر آدم را چند برابر ارزش می‌دهد و به آن ثواب می‌دهد، گناهان را بیشتر در این شب و روز می‌بخشد و درجات را بالا می‌برد. آن چیزهایی که باعث ترفیع درجه بشود، در این شب و روز عنایت بیشتر و اثر بیشتری دارد. شب و روز آن نیز فرقی نمی‌کند؛ روزش مثل شبش و شبش مثل روزش است. در ادامه می‌فرمایند: «فإن استَطعتَ أن تُحیِیَها بالصلاةِ و الدعاءِ فافعَل»؛ اگر کسی توانست این شب جمعه را به نماز و دعا احیا بدارد، اگر توانستید این کار را انجام دهید.

۴. نزول رحمت خاص الهی از ابتدای شب جمعه

«فإنّ ربَّکَ یَنزِلُ فی أوّلِ لَیلةِ الجمعةِ إلی سماءِ الدنیا»؛ خدای متعال رحمت خاصی را از همان اول شب جمعه بر دنیا فراگیر می‌کند. در شب‌های دیگر آن ثلث آخر شب و یک سوم آخر که سحر هست، خدا رحمت خاصی را شامل حال بندگان می‌کند؛ اما شب جمعه از همین سر شب و از همین اذان مغرب، آن حالت بر عالم حاکم می‌شود و رحمت خاص خدا فراگیر می‌گردد. هر کار خیری امشب انجام شود، فرقش با دیشب این است که چند برابر حساب می‌شود و توبه و محو گناه در آن بیشتر و عمیق‌تر است؛ چرا که «إنّ الله واسعٌ کریمٌ» و خدای متعال رحمتش وسیع و کریم است. این‌ها فرصت‌هایی است که اگر به آن‌ها توجه نکنیم، از زندگی‌مان رد می‌شود.