اهمیت و آداب ماه مبارک رمضان در تقویت روح و ایمان

🌙 ۱. فلسفه و ضرورت تشریع روزه

⚖️ ۲. توازن ابعاد وجودی انسان؛ جسم و روح

🌿 ۳. تقابل تقویت بدن با تضعیف روح

✨ ۴. ایمان؛ نشاط‌بخش و نگهدارنده روح

🏚️ ۵. بحران معنویت و خلاء روحی در جوامع مادی

⛰️ ۶. نقش ایمان در افزایش ظرفیت و تحمل مشکلات

⏳ ۷. برکات تربیتی و معنوی ماه مبارک رمضان

🌅 ۸. سحرخیزی؛ بستر طاعت و سلامت

📜 ۹. منشور اخلاقی ماه رمضان در کلام پیامبر (ص)

🚫 ۱۰. ترک گناه؛ برترین عمل در ماه رمضان

مقدمه و آغاز سخن

بسم الله الرحمن الرحیم. الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام علی سیدنا و نبینا ابی‌القاسم محمد و آله طیبین الطاهرین المعصومین سیما و بقیة الله فی الارضین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

ضرورت و فلسفه روزه‌داری

یکی از چیزهایی که خدای متعال می‌دانست برای انسان خیلی لازم و ضروری است، روزه گرفتن است؛ اینکه همه سال انسان غذا بخورد، آب بخورد و خلاصه به شکم خود در طول شبانه‌روز برسد، این یک خطری دارد که به‌خاطر اینکه آن خطر گریبان‌گیر انسان نشود، خدای متعال یک ماه از سال روزه را واجب کرده است.

تفاوت عمده ماه مبارک رمضان با ماه‌های دیگر هم برای عمده مردم همین است؛ یک وعده غذایی حذف می‌شود و در طول روز چیزی نمی‌خورند. ولی حذف این یک وعده غذایی و نخوردن چیزی در طول روز، این‌قدر از نظر خدای متعال مهم بوده که خدا واجب کرده است انسان‌ها روزه بگیرند.

خدا که به این روزه و عبادات ما احتیاجی ندارد که ما حالا روزه بگیریم؛ نفعی به خدای متعال که نمی‌رسد، ما نماز بخوانیم نفعی به خدا نمی‌رسد. اما همه چیزهایی که خدا واجب کرده، دارای یک منافع مهمی برای انسان‌هاست که اگر آن منافع را انسان‌ها به دست نیاورند و آن واجبات را انجام ندهند، گرفتار مفاسد خیلی بد و سنگینی می‌شوند. یکیش همین زیادخوری و پرخوری است؛ چون انسان وقتی دائم زیاد می‌خورد و دائم به فکر خوردن است، آسیب‌هایی برای او دارد.

ابعاد وجودی انسان و ضرورت تقویت روح

یکیش این است که آن بُعد حیوانی انسان خیلی تقویت می‌شود. چون انسان دو بُعد دارد، یک بُعد حیوانی دارد، یعنی یک بُعد همین جسمش است، یک بُعد هم بُعد روحش است. همان‌طور که جسم نیاز به تقویت دارد، روح هم نیاز به تقویت دارد.

انسان‌ها چون روح را نمی‌بینند، به آن توجهی ندارند؛ مثلاً احساس می‌کنند همه چیز ما همین جسممان است. این جسم هم حفظش و بقایش به همین است که انسان غذا بخورد، استراحت کند، مثلاً ورزش کند و از این کارها بکند که بدنش حفظ بشود. اما روح را کسی به آن توجه ندارد، چون درکی از آن ندارد. چون درکی از آن ندارد به آن توجهی ندارد و متوجه آسیب‌های روحی نمی‌شود؛ یک درک کمی دارد انسان.

توی شرایط خاصی وجود روح را انسان درک می‌کند؛ اما مهم‌ترین قسمت وجودی ما روح ما است و اساس وجود ما به روح ما برمی‌گردد. این جسم از بین می‌رود و تمام می‌شود، اما روح باقی است. این روح که باقی است و از بین نمی‌رود، یک چیزهایی به آن آسیب می‌زند، از بینش می‌برد، یعنی خرابش می‌کند و یک چیزهایی تقویتش می‌کند.

احساس‌های خاصی که انسان دارد، همه‌اش برمی‌گردد به جنبه غیرجسمی‌اش؛ آن‌ها مربوط به روح است و این مقدار را انسان درک می‌کند. ترس و وحشت و خوشحالی و استرس و فشار روحی را، این‌ها را انسان درک می‌کند. این‌ها مسائلی است که خدای متعال خواسته ما غیر از اینکه به جسممان می‌رسیم، به روحمان هم برسیم، یعنی روح را هم مدنظر داشته باشیم.

روزه؛ راهکاری برای توازن جسم و روح

برای اینکه این روح تقویت بشود، یک مقداری نقطه مقابل جسم قرار داده شده که بدن است. این بدن هرچه خیلی تقویت بشود، خیلی خلاصه به آن زیاد از حد برسیم، در نقطه مقابلش روح ضعیف می‌شود. خدای متعال برای اینکه این اتفاق نیفتد، که روح انسان هم آسیب نبیند و از فواید و منافعی که لازم دارد، از آن ویتامین‌هایی که نیاز دارد روح هم بهره‌مند بشود، یکی از چیزهایی که قرار داده، همین مسئله روزه است.

این روزه فوایدی برای جسم ما دارد، اما مهم‌تر از آن فواید برای جسم ما، فوایدی برای روح ما دارد. فایده عمده‌اش هم همین است که انسان‌ها تو ماه مبارک رمضان که روزه می‌گیرند، یک مقداری از این قوه بدنی و جسمانی‌شان کم می‌شود و یک مقدار ضعیف‌تر می‌شود. این مقدار نیاز بوده، لازم بوده و مهم بوده برای اینکه روح کمتر آسیب ببیند و برای اینکه روح تقویت بشود.

تقویت روح با ایمان و پیامدهای مادی‌گرایی

روح چطور تقویت می‌شود؟ با ایمان، با مسائل معنوی الهی و خوب. انسان گاهی حرف‌های خوب می‌شنود، روحش شاد می‌شود؛ گاهی توی یک حال و هوا و آب و هوا و شرایط خوبی قرار می‌گیرد، روحش شاد می‌شود. این‌ها چیزهایی است که انسان با روح احساس می‌کند. با چشم می‌بیند، با گوش می‌شنود، اما احساس نشاط و شادابی مربوط به روح انسان است.

از نظر خدا که خالق انسان است و جسم و روح را با هم آفریده، مهم‌ترین چیزی که روح را نشاط می‌دهد و سرپا نگه می‌دارد، ایمان انسان است؛ ایمان انسان. ایمان به کی؟ ایمان به خدا، توجه به خدا، خدایی بودن، خدایی شدن، صفات خدا را، صفات الهی را پیدا کردن. این‌ها آن چیزی است که انسان روحش با آن آرام می‌شود و روحش با آن تقویت می‌شود.

جامعه ما هرچه برود به سمت اینکه—جامعه بشری هرچه برود به سمت مادی شدن—از نیازهای مهم روحی و تامینش دورتر می‌شود، یک خلاء مهمی اینجا احساس می‌کند، آن خلاء را نمی‌داند از چه راهی پر کند، دست به یک کارهایی هم می‌زند برای اینکه آن خلاء روحی‌اش را پر کند و پر نمی‌شود.

الان مثلاً در جوامعی که خیلی از لحاظ مادی و امکانات رفاهی و این‌ها پیشرفت دارند، از لحاظ مادی خیلی تامینند، اما از لحاظ روحی و معنوی تامین نیستند. تو آن‌ها راه‌های زیادی را می‌روند آدم‌ها برای اینکه روحشان مثلاً شاد بشود، نشاط پیدا بکند؛ خیلی راه‌ها را دارند. مثلاً این کنسرت‌ها که می‌گذارند، نمی‌دانم فرصتی که می‌گذارند برای امثال این‌جور برنامه‌ها و تفریح‌ها و حتی بعضی از انواع حالا اصطلاحاً ورزش‌ها که اوج هیجان تویش است، این‌ها همه‌اش برای این است؛ این‌ها این‌ها را درست کردند چون احساس می‌کنند مثلاً تامین نیاز روحی با این کارهاست، با این چیزهاست که مثلاً روح من می‌تواند حالم می‌تواند جا بیاید. حالا روح را با آن معنا شاید بعضاً قبول ندارند، اما مثلاً این «حال» را یک چیزی می‌دانند، حالمون جا آمده مثلاً. این برای اینکه این حالش جا بیاید دست به یک کارهایی می‌زند، یک راه‌هایی را درست کردند، اما با این چیزها مشکلشان حل نمی‌شود.

خیلی‌ها اوضاعشان بدتر می‌شود، خیلی‌ها به خودکشی از این جهت [رو می‌آورند]—نه از جهت، تو جوامع دیگر هم مثلاً خودکشی هست، خیلی‌ها به‌خاطر مشکلات اقتصادی هم خودکشی می‌کنند—اما خودکشی‌هایی و مشکلاتی که در اثر مشکلات روحی است، این‌ها برمی‌گردد به این مسئله. چون بشر روح را نمی‌شناسد، چون روح را نمی‌شناسد، نمی‌داند دوای درد روحی‌اش و راه‌های نشاط روحی‌اش دقیقاً چه چیزهایی است؛ یک چیزهایی را می‌تواند مقداری بفهمد، ولی اصل و اساس، آن درمان اصلی را نمی‌تواند بداند.

ایمان؛ اساسی‌ترین درمان روح

آن درمان اصلی را خدا که خالق روح است می‌داند چیه، و آن همین جهت ایمانی انسان است؛ ایمان به خدا که این‌قدر مهم است و تو دین الهی، تو اسلام، تو این چیزها رویش کار شده که ایمان آدم ضعیف نشود، ایمان آدم تقویت بشود، برای این است که ایمان، مهم‌ترین و اساسی‌ترین درمان روح انسان است، ایمان به خدا.

هرچه ایمان به خدا در انسان بیشتر بشود، انسان به خدای متعال از لحاظ روحی و ایمانی تقرب پیدا بکند، صفات خدایی، صفات خداپسند در انسان بیشتر محقق می‌شود. آن صفات خوب که در انسان می‌آید، روح انسان وسیع‌تر می‌شود، ظرفیت انسان وسیع‌تر می‌شود، صبر و تحمل انسان بیشتر می‌شود، سعه صدر انسان بیشتر می‌شود. مشکلات دارد، مثل همه مردم که مشکلات دارند؛ اما مشکلات بعضی‌ها را خیلی آسیب می‌زند، از پا درمی‌آورد، کمرشان را خم می‌کند، کمرشان را می‌شکند.

اما بعضی‌ها نه، آن‌طور هم نیستند؛ شاید سخت‌ترین مشکلات را هم دارند. بعضی‌ها شاید مواجه شده باشیم، می‌روی می‌بینی نه خانه درست‌حسابی دارند، نه زندگی، نه وضع مالی، یک مریض سرطانی دارند، یک فلان بچه مشکل‌دار دیگر هم دارند، یکی دیگرشان هم فلانه؛ اصلاً هرجای زندگی را نگاه می‌کنی می‌بینی یک مشکلی جدی‌ای هم هست. هر یکی از این مشکلات گاهی یک نفر را، یک خانواده را از پا درمی‌آورد، از هم می‌پاشد. ولی گاهی هم انسان می‌رود می‌بیند بعضی‌ها هستند، همین الان من تو ذهنم سراغ دارم، شاید شما هم سراغ داشته باشید، که مشکلات شدید و سنگینی دارند از جهات مختلف، اما نه، این آن حدی که خیلی‌ها از پا درمی‌آیند می‌شکنند، نشکسته؛ مقاومت دارد. اصلاً یکی بیرون ببینتش فکر می‌کند این هیچ غمی توی این دنیا ندارد، انگار احساس اصلاً این است که این هیچ غمی ندارد؛ خیلی‌ها بیرون می‌بینند باورشان نمی‌شود این تو زندگی‌اش چقدر مشکلات دارد. الان داریم از این‌ها.

این‌ها بعضاً که انسان نگاه می‌کند می‌بیند این این از بُعد روحی و روحانی یک قوتی دارند، یعنی یک احساس قویِ روحی، یک احساس عمیق روحی، یک ایمان قوی روحی درشان هست که این با مشکلات و با این سختی‌ها توانسته کنار بیاید، توانسته باهاش زندگی بکند، توانسته آن سعه صدرش خیلی زیاد شده، ظرفیتش خیلی بالا رفته، تحملش خیلی زیاد است. خیلی از این موارد مثال‌هایی داریم، شما هم شاید داشته باشید.

این‌ها یک جهتش برمی‌گردد این مسئله؛ روح یک مسئله مهمی است که اگر روح انسان تقویت بشود با ایمان، مشکلات مادی، مشکلات جسمی، مشکلات ظاهری نمی‌تواند آدم را از پا دربیاورد. اما اگر این روح ضعیف باشد، کم‌ترین مشکلی خیلی سنگین می‌شود، کاهی کوه می‌شود. بعضی‌ها بعضی‌ها هم این‌طرفی‌اند؛ یعنی چن وقتی می‌بینی انگار می‌کنی تمام مشکلات دنیا را دارد. ولی وقتی تو عمق مسائل زندگی‌اش می‌روی می‌بینی خب حالا این مشکلاتش نهایتاً مثل مشکلات بقیه‌ست، آن‌چنان چیزهای برجسته و درشت و خیلی خاصی تو زندگی‌اش نیست، مثل بقیه؛ بقیه هم گرفتاری دارند، این هم دارد. اما چنان آشفته‌ست که انگار تمام مشکلات که آن داشت و آرام بود، انگار همه آن‌ها را این دارد! از کاهی کوه ساختن می‌شود حالت انسان. به یک کم‌ترین فشاری، سختی‌ای در زندگی خیلی به هم می‌ریزد انسان، روحش آشفته می‌شود.

واجبات الهی و آثار معنوی ماه مبارک رمضان

خدا برای این ایمان رو قرار داد. برای ایمان راه‌هایی رو قرار داده؛ یکیش نماز رو قرار داده، نماز، اصلاً واجبات خدا، یکیش نمازه؛ خدا که به این نماز ما احتیاج ندارد که مثلاً ما بیایم بایستیم نماز بخوانیم، حالا هیچ‌کدام هم نماز نخوانند، خدا بهش برنمی‌خورد، چون احتیاجی ندارد. یکیش از این‌ها روزه‌ست. خدا می‌دانسته این انسان باید یک مقداری، یک ماه از سال را کمتر بخورد، یک مقداری از سال را باید کمتر بخورد مستمر. این را قرار داده؛ تجربه هم نشان می‌دهد وقتی آدم‌ها وارد ماه مبارک می‌شوند، ماه مبارک هرچه پیش می‌رود، احساس و حال معنوی انسان‌ها بهتر می‌شود، زمینه روحی انسان‌ها خیلی مساعدتر می‌شود.

اول ماه مبارک برای خیلی‌ها خیلی سخت است روزه گرفتن، چون تا حالا نگرفته، تا روز قبلش تا دو روز قبلش همیشه مثل هر روز می‌خورده، همه‌چی مثل روزه و این‌ها تو کار نبوده. حالا ماه مبارک شده، شروع کرده به روزه گرفتن؛ اوایل هم یک مقدار تا می‌آید بدن عادت کند سخت است، به هم می‌ریزد اصلاً گاهی انسان. ولی یواش‌یواش که ادامه پیدا می‌کند، ادامه پیدا می‌کند، این روزهای ماه مبارک می‌گذرد، می‌رود کم‌کم دهه اول تمام می‌شود، می‌رود دهه دوم، یک ثبات و قراری پیدا می‌کند انسان، جسمش، بعد یواش‌یواش روح انگار دارد از آن حالت بدش کم می‌شود، یک حالت معنوی خاصی دارد در آدم‌ها حاکم می‌شود.

لذا همیشه آن‌هایی که تو دادگستری‌اند اذعان دارند که وقتی ماه مبارک تمام می‌شود، آمار—یعنی ماه مبارک که می‌آید و هرچه رو به آخر می‌رود و یک مقدار بعد ماه مبارک—آمار جرم و جنایت خیلی پایین می‌آید. کلاً جامعه، حالا همه هم که روزه نمی‌گیرند که، یک عده زیادی هم خب روزه نمی‌گیرند به هر دلیلی، ولی همین مقدار که این روزه می‌آید، حاکم می‌شود تو جامعه، یک عده زیادی روزه می‌گیرند، همین اثر می‌گذارد، یعنی درصد آمار جرم و جنایت و مشکلات می‌آید پایین.

ماه رمضان هرچه دارد پیش می‌رود، حال معنوی آدم‌ها بیشتر است، کم‌کم می‌رسد شب‌های قدر می‌شود، احیاء، خیلی‌ها پا می‌دهند بروند بالاخره یک شب تا صبح بیداری بکشند، احیاء. حالا در طول سال بعضی شب‌های دیگر هم هست احیاء خوب است، هیچ‌کس از حالش ندارد، اصلاً هیچ زمینه‌ای درش نیست، مثلاً نیمه شعبان. اما اینجا که می‌رسد نه، همه انگار این یک شب، این دو شب، این سه شب حال دارند، می‌کشانند خودشان رو که بیایند مثلاً احیاء؛ این اثر روزه‌ست، این اثر آن گرسنگی هست، چیزیه که خدا قرار داده، چون نیاز بوده. اگر این نبود همین‌طور این آدم مثل بقیه وقت‌های سال رو همون روال خاص خودش که یک روال خطرناکی هم هست، خیلی حیوانیتش، بُعد حیوانیش قویه، رو همون روال حرکت می‌کرد؛ خدا می‌خواهد یک مقدار از این کم بکند، بیفتد انسان یک مقدار رو غلتک ایمان و معنویت.

برکات سحرخیزی و آداب ماه رمضان در کلام معصومین

لذا سحرها آدم‌ها پا می‌شوند؛ حالا در طول سال کی سحر به این راحتی پا می‌شود؟ به اسم خوردن، سحری خوردن پا می‌شوند. این خود سحری سحر پا شدن، سحر بیدار شدن چقدر خودش آثار جسمی دارد؛ حالا روحی و ایمانی که بماند. اطبا، پزشکان، برای کسانی که آن موقع صبح، مثلاً خواب آن موقع، خیلی آثار بدی رو الان محسوس درک کردند، بهش رسیدند؛ و خیلی‌ها به‌خاطر روزه، به‌خاطر همین سحری پا می‌شوند، چیکار می‌کنند؟ سحری می‌خورند و بیداره؛ همین بیداری برای بدنش مفیده، اصلش که برای ایمانشه، برای روحشه. بیدار می‌ماند، چه بسا گاهی خدا توفیق می‌دهد یک دعایی، یک دو رکعت نمازی، یک نماز صبحش رو سر وقت می‌خواند؛ چقدر تو این ماه رمضان نماز صبح‌ها سر وقت می‌شود، این‌ها خیلی مهمه، این‌ها از نظر خدا این‌ها خیلی مهمه، این‌ها اثر دارد تو روح و ایمان ما؛ نماز صبح خیلی اثر دارد، از مهم‌ترین نماز تو نمازها نماز صبحه؛ این را خدا قرار داده. این‌ها همه‌اش برای همینه که انسان از این فرصت خوب استفاده بکند.

لذا رسول خدا، امام سجاد (علیهم السلام والصلوة والسلام)، این‌ها برای اینکه بیایم تو این ماه استفاده بکنیم، دعا یاد دادند. رسول خدا آخرین جمعه ماه شعبان خطبه خواندند، مطالب مهمی رو فرمودند؛ فرمودند تو این ماه شروع کنید، اخلاقتون رو روش کار کنید، اگر اخلاق کسی خوب باشه این ماه رو، یک کسی تلاش کنه اخلاقش خوب باشه این ماه، پل صراط ردش می‌کند خدا، معطلش نمی‌کند. تو این ماه صله رحم بکنید؛ یک وقت یک کسی با یک کسی در طول سال از اقوامش، از ارحامش ناراحتی‌ای، کدورتی پیش آمده، برود حل کند، نمی‌شود قطع رحم کرد. آدم باید حواش باشه به اقوامش، به ارحامش. به همسایه‌ها باید توجه کند، به ایتام؛ کسانی که مشکلی بچه‌هایی که بی‌پدر شدند، این‌ها چطور دارند زندگی می‌کنند؟ تو این اوضاع گرونی و نابسامانی اقتصادی این‌ها دارند چیکار می‌کنند؟ مادر خانواده داره چجوری اوضاع این‌ها رو طی می‌کند از لحاظ چیز؛ ماه رمضان نگفتند فقط روزه و فقط دعا و الغوث الغوث، آن یک بخشی از کاره، یک بخشیش می‌گوید پاشو برید ببینید بچه یتیمی کسی تو محل، تو اقوام، در همسایه‌ها هست، دارند چجوری زندگی می‌کنند این‌ها. و مسائل دیگر ایشون توصیه می‌کنند برای ماه رمضان همه‌اش؛ هم ایمانی عبادی خاص، نماز خوبه بخواند آدم چقدر ثواب دارند، قرآن بخواند تو این ماه چقدر ثواب داره؛ هم قرآن بخواند هم آن، هم حواش به ایتام مردم باشه، حواش به این بدبخت‌بیچاره‌ها باشه، فقرا، مساکین، این‌ها باشه؛ خیلی کارها رو فرمودند.

ارزش کارهای خیر و افطاری دادن

مهم‌ترین کار رو امیرالمومنین (علیه السلام) می‌فرمایند وقتی رسول خدا کارهای خوبی تو ماه رمضان رو شمردند که این خوبه، افطاری دادن خوبه، نمی‌دانم حتی افطاری فرمودند بدهید. بعد خیلی‌ها گفتند ما که نمی‌توانیم، این‌قدر وسع این را نداریم، الان یک سفره افطاری چند میلیون خرجشه، مثلاً من نمی‌توانیم اصلاً، گرفتاریم. حضرت فرمود شما در حد یک خرما اگر می‌تونی بده، یعنی این‌قدر می‌تونی خودت رو از عذاب جهنم دور کنی، دور کن، در حد یک خرما، که به یک نفر روزه‌دار بدهی که افطارش رو باهاش باز کنه؛ همین رسمی که هست. یعنی کارهای خیر رو نباید آدم اینه ظاهرش خیلی چیزی نیست، این‌ها نباید کوچیک بهش بشماره.

فرمود تا آن بنده خدا گفت ما نداریم، نمی‌توانیم سفره بندازیم، شما سفره نمی‌تونی بندازی، یک لیوان آب خنک، یک لیوان شیر، یک دونه خرما اگر اونو می‌تونی به یک روزه‌دار بدهی، اونو بده؛ به همین اندازه چیزی رو کم ندانید، کار خیری رو رها نکنید که این مگه به کجا می‌رسه؛ به همین الان اموات ما به همین دونه خرمایی که ما بدهیم به یک روزه‌دار، به انجام یک همچین چیزی نیازمندند، محتاجند. این‌ها رم می‌گوید از این این‌ها رو از دست ندید، همه کارها رو بکنید؛ هم به داد مردم برسید، هم به داد فقرا برسید، به داد ایتام برسید، صله رحم بکنید، دعا کنید، قرآن بخوانید، همه‌اش.

ترک گناه؛ برترین عمل در ماه رمضان

بعد امیرالمومنین فرمود من پرسیدم که حالا تو این ماه بهترین کار چیه که هرکدام از این‌ها رو من نتوانستم انجام بدهم، شرایط هم نبود، اونو انجام بدهم لااقل، اون که بهترین کاره. وقت رسول خدا فرمودند بهترین کار تو این ماه، گناه نکردنه.

حالا شما پول نداری افطاری بدی، اختیار چشممون رو که داریم، نگاه حرام نکنیم؛ اینو که داریم که، این نه پول می‌خواهد، نه هزینه می‌خواهد، نه انرژی می‌خواهد، نه خستگی داره؛ یک پلکه می‌خواهیم کرکره‌اش رو بکشیم پایین نگاه حرام نکنیم. گوش آدم نشنوه، زبون یک چیزیه نباید بگه، آبرو مردمه، نریزه آبرو مردم رو؛ حرف زشتیه، سبکه نزنه. این‌ها رو که می‌تونه آدم انجام بده، این نه پول می‌خواهد، نه هزینه داره. وقت رسول خدا فرمود این‌ها از همه مهم‌تره، اینکه گناه نکنی. یک ماه رمضان بیاد بگذره، ما گناهانمون یا خیلی کم بشه یا به صفر برسه؛ بهترین حالتش رو صفره. منتها خب حالا یکی هم نتوانست به صفر برسونه، لااقل کمش کنه. بترسه از عذاب الهی، از ایمانی که این گناه ایمان منو از بین می‌بره بترسه، نگاه نکنه.

وقت نگاه حرام نکرد، این‌ها ادامه بده، یکی بشه دوتا، دوتا بشه سه تا، خدا یک لذتی از این ایمان در دل انسان قرار میده، در اثر آن نگاه حرامی که نکرد؛ یک لذتی از ایمان، گاهی وقت‌ها ایمان ما داریم اما لذتش رو نمی‌چشیم. یک کارایی گفتند لذت ایمان رو تو کام شما قرار میده و می‌چشید؛ یکیش آنجاست که یک گناهی راحت، مفت، مجانی جلو چشم انسانه، آن انسان به‌خاطر خدا، به‌خاطر که فرمان خدا، حرف خدا زیر پا نره، گناهو نمی‌کنه؛ فایده‌اش برای کیه؟ برای خدا؟ نه، فایده‌اش برای خود منه. خدا می‌خواهد من این ایمانم ضعیف نشود، من این حال معنویم از بین نره، چون حال معنویم از بین بره، اخلاقم بد میشه؛ وقت که آدم حال معنویش بهتره، اخلاقش هم بهتره، حوصله‌اش هم بیشتره. اما تا حال معنوی آدم از دست می‌ره، اصلاً آدم انگار یک حیوانی میشه که فقط عاقله، یک عقل داره ولی حال نیست؛ بداخلاق میشه، تند میشه، عصبی میشه، صبرش کم میشه، این‌ها برای اینه.

لذا باید ان‌شاءالله حالا که داریم به ماه مبارک نزدیک می‌شیم، ان‌شاءالله خدا بهمون عمر بده، برسیم این ماه رو درک بکنیم کامل بتونیم کامل روزه‌هاش بهره‌مند بشیم، از عباداتش بهره‌مند بشیم، از کارهای خیرش بهره‌مند بشیم؛ اما حواسمون باید باشه رسول خدا به‌عنوان عبد صالح الهی می‌فرماید از این ماه اگر بخواهید خوب استفاده کنید، بهترین راهش اینه که آدم اگر هیچ کار دیگه‌ای هم نمی‌تونه بکنه، گناه رو نکنه؛ این رو نکنه، این بالاترین کار رو انجام داده.

یک کسی خیلی هم افطاری داده، اما لابلایش عصبانی شده یک داد هم سر یک عده زده، تندی و عصبانیت هم به خرج دادست؛ سر زن و بچه داد زده، سر رفیقش چیکار کرده، سر اون کلاه گذاشته، حق یک کسیو خورده، سفره هم می‌ندازه؛ خب خدا این‌ها رو قبول نداره که. می‌گوید آن این کارهای غلط باید از تو زندگی آدم حذف بشه؛ حالا سفره بنداز خیلی هم خوبه، قرآن بخوان خیلی هم خوبه، اما این‌ها باید حذف بشه. ان‌شاءالله تو این فرصت باقی‌مونده بتونیم یک مقداری فکر کنیم و یک راه‌هایی پیدا کنیم برای اینکه بهتر بتونیم از این ماه مبارک که میاد، تو این جهت بندگی خدا و تقویت ایمانمون بیشتر ان‌شاءالله بتونیم کار بکنیم.

دعای پایانی

پروردگارا، به محمد و آل محمد به ما توفیق بده که این ماه مبارک رمضانمون، بهترین ماه مبارک در طول عمرمون تا اینجا برای ما قرار بده ان‌شاءالله.

ما رو در این مقدار باقی‌مانده از ماه شعبان ببخش و بیامرز.

ما رو با پایان ماه مبارک رمضان به طور کامل ببخش و بیامرز.

اموات، گذشته‌گانمون، ذوی‌الحقوق، کسانی که گردنمون حق دارند، آن‌ها رو ببخش و بیامرز.

مشکلات ما، مشکلات مردم ما برطرف بفرما.

شر دشمنان ما، شر آن‌هایی که به این مردم ظلم می‌کنند به خودشون برگردون.

کسانی که به این مردم خدمت می‌کنند یاری کن.

ما رو در صراط مستقیم قرار بده، ما رو بنده حقیقی خودت قرار بده.

توفیق دعا، عمل خالص، عبادت خالصانه به ما عنایت بفرمای.

توفیق خدمت به مردم به ما عنایت بفرمای.

ما رو با وظایفمون آشنا بفرمای.

شر دشمنانمون به خودشون برگردون.

اموات، گذشته‌گانمون، حق‌دارانمون، روح شهدا، علما، حضرت امام غریق رحمت بفرما.

کسانی که به این مردم خدمت می‌کنند، مخصوصاً رهبر معظم، یاری کن.

امر فرج امام عصر تعجیل بفرمای.

با ظهور ایشون مشکلات ما برطرف بفرما.

سلام ما به محضر ایشون برسان، عاقبت ما ختم به خیر بفرمای.

بالنبی و آله.

۱. فلسفه و ضرورت تشریع روزه

یکی از چیزهایی که خدای متعال می‌دانست برای انسان خیلی لازم و ضروری است، روزه گرفتن است. اینکه در همه سال انسان غذا بخورد، آب بخورد و خلاصه به شکم خود در طول شبانه‌روز برسد، این یک خطری دارد که به‌خاطر گریبان‌گیر نشدن آن خطر، خدای متعال یک ماه از سال روزه را واجب کرده است. تفاوت عمده ماه مبارک رمضان با ماه‌های دیگر هم برای عمده مردم همین است؛ یک وعده غذایی حذف می‌شود و در طول روز چیزی نمی‌خورند. ولی حذف این یک وعده غذایی و نخوردن چیزی در طول روز، این‌قدر از نظر خدای متعال مهم بوده که خدا واجب کرده است انسان‌ها روزه بگیرند. خدا که به این روزه و عبادات ما احتیاجی ندارد؛ بلکه همه واجبات الهی، دارای منافع مهمی برای انسان‌هاست که اگر آن منافع را به دست نیاورند، گرفتار مفاسد سنگینی می‌شوند.

۲. توازن ابعاد وجودی انسان؛ جسم و روح

انسان دو بُعد دارد؛ یک بُعد حیوانی و جسمانی و یک بُعد روحی. همان‌طور که جسم نیاز به تقویت دارد، روح هم نیاز به تقویت دارد. انسان‌ها چون روح را نمی‌بینند، به آن توجهی ندارند و احساس می‌کنند همه چیز ما همین جسممان است. بقای جسم به این است که انسان غذا بخورد، استراحت کند، ورزش کند و از این کارها بکند تا بدنش حفظ بشود. اما روح را کسی به آن توجه ندارد، چون درکی از آن ندارد و متوجه آسیب‌های روحی نمی‌شود. در حالی که مهم‌ترین قسمت وجودی ما روح ما است و اساس وجود ما به روح برمی‌گردد. این جسم از بین می‌رود و تمام می‌شود، اما روح باقی است. این روح که باقی است و از بین نمی‌رود، یک چیزهایی به آن آسیب می‌زند، از بینش می‌برد و یک چیزهایی تقویتش می‌کند.

۳. تقابل تقویت بدن با تضعیف روح

احساس‌های خاصی که انسان دارد، همه‌اش برمی‌گردد به جنبه غیرجسمی‌اش که مربوط به روح است؛ مثل ترس، وحشت، خوشحالی، استرس و فشار روحی. خدای متعال خواسته ما غیر از اینکه به جسممان می‌رسیم، به روحمان هم برسیم و روح را هم مدنظر داشته باشیم. برای اینکه این روح تقویت بشود، یک مقداری نقطه مقابل جسم قرار داده شده که بدن است. این بدن هرچه خیلی تقویت بشود و خیلی خلاصه به آن زیاد از حد برسیم، در نقطه مقابلش روح ضعیف می‌شود. خدای متعال برای اینکه این اتفاق نیفتد و روح انسان آسیب نبیند و از ویتامین‌هایی که نیاز دارد بهره‌مند بشود، یکی از چیزهایی که قرار داده، همین مسئله روزه است. انسان‌ها تو ماه مبارک رمضان که روزه می‌گیرند، یک مقداری از این قوه بدنی‌شان کم و روح تقویت می‌شود.

۴. ایمان؛ نشاط‌بخش و نگهدارنده روح

روح چطور تقویت می‌شود؟ با ایمان و با مسائل معنوی الهی. انسان گاهی حرف‌های خوب می‌شنود یا در شرایط خوبی قرار می‌گیرد و روحش شاد می‌شود. این‌ها چیزهایی است که انسان با روح احساس می‌کند. با چشم می‌بیند، با گوش می‌شنود، اما احساس نشاط و شادابی مربوط به روح انسان است. از نظر خدا که خالق انسان است و جسم و روح را با هم آفریده، مهم‌ترین چیزی که روح را نشاط می‌دهد و سرپا نگه می‌دارد، ایمان انسان است؛ ایمان به خدا، توجه به خدا، خدایی بودن، خدایی شدن و صفات الهی را پیدا کردن. این‌ها آن چیزی است که انسان روحش با آن آرام می‌شود و روحش با آن تقویت می‌شود. بشر هرچه به سمت مادی شدن برود، از نیازهای مهم روحی دورتر می‌شود.

۵. بحران معنویت و خلاء روحی در جوامع مادی

جوامع بشری هرچه به سمت مادی شدن بروند، از نیازهای مهم روحی و تامین آن دورتر می‌شوند و یک خلاء مهمی احساس می‌کنند. آن‌ها نمی‌دانند آن خلاء را از چه راهی پر کنند و دست به یک کارهایی می‌زنند تا آن خلاء روحی را پر کنند اما پر نمی‌شود. در جوامعی که از لحاظ مادی و امکانات رفاهی پیشرفت دارند، از لحاظ مادی خیلی تامینند، اما از لحاظ روحی و معنوی تامین نیستند. آن‌ها راه‌های زیادی را می‌روند برای اینکه روحشان شاد بشود و نشاط پیدا بکند؛ مثل کنسرت‌ها و تفریح‌ها و ورزش‌هایی که اوج هیجان تویش است. احساس می‌کنند تامین نیاز روحی با این کارهاست تا حالشان جا بیاید، اما با این چیزها مشکلشان حل نمی‌شود؛ چون بشر روح را نمی‌شناسد و نمی‌داند دوای درد روحی‌اش دقیقاً چیست.

۶. نقش ایمان در افزایش ظرفیت و تحمل مشکلات

هرچه ایمان به خدا در انسان بیشتر بشود و انسان به خدای متعال از لحاظ روحی و ایمانی تقرب پیدا بکند، صفات خدایی و خداپسند در انسان بیشتر محقق می‌شود. آن صفات خوب که در انسان می‌آید، روح و ظرفیت انسان وسیع‌تر می‌شود و صبر، تحمل و سعه صدر انسان بیشتر می‌گردد. انسان با ایمان هم مشکلات دارد، مثل همه مردم؛ اما مشکلات، بعضی‌ها را خیلی آسیب می‌زند، از پا درمی‌آورد و کمرشان را می‌شکند، اما بعضی‌ها نه، این‌طور نیستند و سخت‌ترین مشکلات را هم تحمل می‌کنند. اگر روح انسان با ایمان تقویت بشود، مشکلات مادی، مشکلات جسمی و مشکلات ظاهری نمی‌تواند آدم را از پا دربیاورد. اما اگر این روح ضعیف باشد، کم‌ترین مشکلی خیلی سنگین می‌شود و کاهی، کوه می‌گردد.

۷. برکات تربیتی و معنوی ماه مبارک رمضان

تجربه نشان می‌دهد وقتی آدم‌ها وارد ماه مبارک رمضان می‌شوند، این ماه هرچه پیش می‌رود، احساس و حال معنوی انسان‌ها بهتر و زمینه روحی آن‌ها خیلی مساعدتر می‌شود. اوایل ماه مبارک برای خیلی‌ها روزه گرفتن سخت است تا بدن عادت کند، اما یواش‌یواش که ادامه پیدا می‌کند و روزهای ماه مبارک می‌گذرد، یک ثبات و قراری پیدا می‌شود و روح انگار دارد از آن حالت بدش کم می‌شود و یک حالت معنوی خاصی در آدم‌ها حاکم می‌گردد. کلاً در ماه مبارک رمضان، هرچه رو به آخر می‌رود، آمار جرم و جنایت و مشکلات در جامعه پایین می‌آید. همین مقدار که این روزه می‌آید و حاکم می‌شود، اثر می‌گذارد؛ چون زمینه روحی انسان‌ها مساعدتر می‌شود و روی غلتک ایمان و معنویت می‌افتند.

۸. سحرخیزی؛ بستر طاعت و سلامت

در ماه مبارک رمضان، سحرها آدم‌ها پا می‌شوند. در طول سال کی سحر به این راحتی پا می‌شود؟ به اسم سحری خوردن پا می‌شوند. این خود سحر پا شدن و بیدار شدن، چقدر آثار جسمی و روحی دارد. این بیداری برای بدن مفیده و اصلش برای ایمان و روح انسان است. بیدار می‌ماند، چه بسا گاهی خدا توفیق می‌دهد یک دعایی، یک دو رکعت نمازی بخواند و نماز صبحش را سر وقت می‌خواند. چقدر در ماه رمضان نماز صبح‌ها سر وقت می‌شود؛ این‌ها خیلی مهم است و از نظر خدا اثر زیادی در روح و ایمان ما دارد. نماز صبح از مهم‌ترین نمازهاست که خدا قرار داده است. این‌ها همه‌اش برای همین است که انسان از این فرصت خوب استفاده بکند و با وظایفش آشنا بشود.

۹. منشور اخلاقی ماه رمضان در کلام پیامبر (ص)

رسول خدا (ص) در آخرین جمعه ماه شعبان خطبه خواندند و مطالب مهمی را فرمودند. فرمودند در این ماه شروع کنید و روی اخلاقتان کار کنید؛ اگر اخلاق کسی در این ماه خوب باشد، خدای متعال او را از پل صراط رد می‌کند و معطلش نمی‌کند. در این ماه صله رحم بکنید؛ اگر در طول سال با اقوام و ارحام ناراحتی و کدورتی پیش آمده، بروید حل کنید، نمی‌شود قطع رحم کرد. به همسایه‌ها و به ایتام توجه کنید؛ بچه‌هایی که بی‌پدر شدند، چطور دارند زندگی می‌کنند؟ در این اوضاع گرانی اقتصادی این‌ها دارند چکار می‌کنند؟ ماه رمضان فقط روزه و دعا و الغوث الغوث نیست؛ آن یک بخشی از کار است، یک بخشیش این است که بروید ببینید یتیمی و فقیری هست و چطور زندگی می‌کنند.

۱۰. ترک گناه؛ بالاترین و برترین عمل در ماه رمضان

امیرالمومنین (ع) می‌فرمایند از رسول خدا (ص) پرسیدم در این ماه بهترین کار چیست؟ رسول خدا فرمودند: بهترین کار در این ماه، گناه نکردن است. حالا اگر شما پول نداری افطاری بدهی، اختیار چشمت را که داری؛ نگاه حرام نکن. این نه پول می‌خواهد، نه هزینه می‌خواهد و نه انرژی؛ نگاه حرام نکنیم. گوش آدم نشنود، زبان آبرو و راز مردم را نریزد، حرف زشت و سبک نزند. این‌ها را که می‌شود انجام داد؛ این نه پول می‌خواهد و نه هزینه دارد. رسول خدا فرمود این‌ها از همه مهم‌تر است، اینکه گناه نکنی. اگر کسی گناه نکند، خدا یک لذتی از ایمان در دل انسان قرار می‌دهد. پیامبر فرمود این از همه کارها مهم‌تر است؛ اینکه گناهانمان خیلی کم بشود یا به صفر برسد.