خطبه آغازین و تبریک عید غدیر

بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین. و الصلات و السلام علی سیدنا و نبینا ابی‌القاسم محمد [صلوات حضار] و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین المعصومین سیما بقیة الله فی الارضین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین من الان الی قیام یوم الدین.

صحبت درباره دعای شریف مکارم الاخلاق بود و مطالبی که مطرح می‌شد پیرامون این مسئله بود؛ منتها چون مصادف شدیم با این ایام مبارکه عید سعید غدیر خم، مناسب بود متناسب با این ایام مطالبی عرض بشود که از این توفیق بهره‌مند شویم و ادای دینی باشد و حقی باشد نسبت به این مسئله مهم، در حد وسع خودمان.

اهمیت و جایگاه عید غدیر در روایات

در روایت از امام صادق (علیه‌السلام) در کتاب شریف کافی نقل شده که راوی می‌گوید: «قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ لِلْمُسْلِمِینَ عِیدٌ غَیْرَ الْعِیدَیْنِ»؛ آیا مسلمان‌ها غیر از آن دو عید مشهور، یعنی عید فطر و عید قربان، آیا عید دیگری هم دارند؟ حالا اینکه چی شده این سؤال را این راوی می‌پرسد، آن حالا صحبت دیگری است؛ اینجا فرصت کم است و فرصت نیست که عرض کنیم.

اجمالاً اصل مطلب این است که می‌پرسد عید دیگری داریم؟ امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: «نَعَمْ أَعْظَمُهُمَا وَ أَشْرَفُهُمَا»؛ بله، یک عید دیگری داریم که از آن دو تا عظمت و شرافتش بیشتر است و اهمیتش بیشتر است. راوی می‌گوید: «قُلْتُ وَ أَیُّ یَوْمٍ هُوَ»؛ چه روزی است؟ فرمودند: «قَالَ هُوَ یَوْمٌ نُصِبَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ صَلَوَاتُ اللَّهِ وَ سَلَامُهُ عَلَیْهِ فِیهِ عَلَماً لِلنَّاسِ»؛ همان روزی است که امیرالمؤمنین علی (علیه‌الصلاة‌و‌السلام) در آن روز به امامت مسلمین و به عنوان پرچم اصلی هدایت مسلمان‌ها منصوب شد.

وظایف مؤمنان در روز عید غدیر

راوی می‌گوید: «قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاکَ وَ مَا یَنْبَغِی لَنَا أَنْ نَصْنَعَ فِیهِ»؛ خب، این روز نسبت به آن دو روزِ عید فطر و عید قربان، اهمیتش ـ فرمودید ـ بیشتر است. آن روزها نماز عید خوانده می‌شود، متناسب با خودش دعاهایی دارد، کارهایی دارد؛ در این روز عید غدیر ما چه‌کار کنیم؟ «مَا یَنْبَغِی لَنَا أَنْ نَصْنَعَ فِیهِ»؛ چه‌کار کنیم در این روز؟ «قَالَ» امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: «تَصُومُهُ»؛ روزه می‌گیری این روز را، «وَ تُکْثِرُ الصَّلَاةَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ» [صلوات حضار]؛ در این روز صلوات بر پیغمبر اکرم و آل ایشان زیاد بفرستید، «وَ تَبَرَّأُ إِلَى اللَّهِ مِمَّنْ ظَلَمَهُمْ»؛ و نسبت به کسانی که نسبت به حق این‌ها ظلم کردند و حق امامت این‌ها را غصب کردند، اظهار برائت می‌کنی.

به سه کار در این روایت اشاره فرمودند. روایات دیگری هم هست در خود همین کتاب شریف کافی و در روایات و در کتاب‌های دیگری به همین مضمون هست؛ که یکی از آن‌ها که خیلی سفارش شده نسبت به انجامش، روزه گرفتن است، یکی‌اش صلوات زیاد فرستادن است [صلوات حضار] و یکی هم اظهار برائت نسبت به دشمنان اهل‌بیت، به همان شکل مطلوب و مورد پسندی که باید اظهار بشود، باید داشته باشیم.

اهمیت تولی، تبری و حفظ معارف تشیع

توجه کنیم که این حق را که چنین روزی خدای متعال پیغمبر اکرم را موظف کردند که این مطلب را به مردم برسانند، این حق را در اندک زمانی بعد از این غصب کردند و گرفتند و شد آنچه نباید می‌شد. لذا توجه باید کرد؛ هم تولی یا عبارت عرفی‌اش تولا، هم تبری یا عبارت عرفی‌اش تبرا. هم محبت و ولایت اهل‌بیت، صلوات فرستادن و سلام فرستادن به آن‌ها و هم اظهار برائت و لعن به آن شکل مطلوب؛ به آن شکلی که بزرگان ما امروز دستور می‌دهند و مورد نظرشان هست؛ که این محبت و این برائت که پایه اصلی‌اش در قلب و دل ما هست، این در دل ما باقی بماند، بیشتر بشود و در نسل و ذریه ما، در فرزندان ما هم این راسخ بشود.

ما آن چیزی که موظفیم، حفظ وحدت بین مسلمین هست؛ اما حفظ وحدت در مقابل دشمن مشترک، به معنای بیان نکردن حقایق یا انتقال ندادن معارف دینی و خط تشیع به فرزندانمان نیست. منتها باید آن جهات صحیح‌اش مراعات بشود؛ جهات غلط در اظهار محبت و اظهار دشمنی و برائت، آن جهات در کار نباید باشد، اما باید توجه داشته باشیم که حفظ وحدت به معنای انتقال ندادن آن معارف و اصول مذهب تشیع به فرزندانمان و به دیگران نیست. آن‌ها باید سر جای خودش، منطقی و درست و خوب منتقل بشود، اما از کارهای غلط باید دوری بشود.

امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند در این روز روزه بگیر، صلوات بفرست، اظهار برائت کن نسبت به دشمنان و کسانی که حق آن‌ها را ضایع کردند و ظلم کردند به آن‌ها؛ «فَإِنَّ الْأَنْبِیَاءَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ کَانَتْ تَأْمُرُ الْأَوْصِیَاءَ بِالْیَوْمِ الَّذِی کَانَ یُقَامُ فِیهِ الْوَصِیُّ أَنْ یُتَّخَذَ فِیهِ عِیداً»؛ زیرا که انبیاء امر می‌کردند اوصیایشان را که این روز، روزی است که امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) به عنوان وصی پیغمبر خاتم به امامت منصوب می‌شود و همه انبیاء و اوصیای انبیاء این روز را عید می‌داشتند و بزرگ می‌داشتند.

پاداش روزه غدیر و فلسفه اعیاد اسلامی

بعد راوی می‌گوید که عرض کردم: «فَمَا لِمَنْ صَامَهُ»؛ حالا کسی که این روز را روزه بگیرد چقدر ثواب دارد؟ «قَالَ صِیَامُ سِتِّینَ شَهْراً»؛ به اندازه شصت ماه روزه گرفتن، خدا اجر و ثواب می‌دهد؛ این‌قدر ارزش دارد روزه گرفتنش.

مستحضرید در اسلام این چهار تا عیدی که ما داریم، به نحوی تناسب دارد با بندگی و اطاعت فرمان خدا. عید را وقتی انسان‌ها منهای دین می‌گیرند، رکن اصلی‌اش خوشگذرانی و خوردن و مسائل این‌طوری است؛ محور اصلی‌اش این است؛ صرف مسائل مادی و خوشگذرانی‌های مادی هست. اما در اسلام آن روزهایی که عید قرار داده شده، یک تناسب دیگری دارد؛ تناسبش متناسب با موردِ خاصِ خودش هست.

عید فطر هست؛ چرا عید شده؟ یک ماه خدا توفیق داده انسان‌ها روزه گرفتند؛ «کُتِبَ عَلَیْکُمُ الصِّیامُ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ». یک ماه روزه گرفتند، به تقوا و مراقبتِ خودشان و به بندگی خدا نزدیک‌تر شدند. حالا بعد از یک ماه، خدا یک روزی را قرار داده عید بگیرند. چرا عید بگیرند؟ چون یک ماه به تقوا نزدیک‌تر شدند؛ یک ماه بندگی خدا را بیشتر کردند و به این مسئله نزدیک‌تر شدند.

عید قربان را قرار داده خدا؛ چرا؟ چون حضرت ابراهیم (علی نبینا و آله و علیه الصلاة و السلام) در امتحانات سخت و دشواری که پیش آمد برایشان، بندگی خدا را با تمام وجود و با همه سرمایه ابراز کردند و نشان دادند. مهم‌ترین شاید سرمایه یک پدر پیر و کهنسال، یک پسر جوان و رعناست که داشته باشد و به دردش بخورد و عصای دستش باشد. در همان سنین جوانی دستور آمد که باید این را قربانی کنی برای خدا، و ایشان این را به این جوان هم عرضه کرد و این جوان هم ابراز کرد که هرچه خدا دستور داده، هرچه فرمان به تو رسیده انجام بده، من هم صبر می‌کنم. این امتحان بزرگ را این پدر و پسر پشت سر گذاشتند.

پشت‌بندش خدای متعال یک روز را به عنوان عید قرار داد تا الی یوم القیامة حاجی‌ها هم پا می‌شوند می‌روند مکه به یاد ابراهیم خلیل و اسماعیل ذبیح‌الله، و قدم جای پای آن‌ها می‌گذارند و به یاد آن‌ها کارهایی را انجام می‌دهند متناسب با وضعیت و موقعیت آن‌ها؛ که خدا این برنامه و این امتحان سختی که از ابراهیم (علیه‌الصلاة‌و‌السلام) گرفت و ایشان به بهترین شکل بندگی را نشان داد به همه تا قیامت، خدا این روز را هم به برکت آن کار بزرگ، برای همه تا قیامت عید قرار داد. این هم عید دوم؛ این هم متناسب با این مسئله شده عید.

عید سوم هم عید جمعه هست. عید جمعه هم چرا عید هست؟ جمعه روزی است که خب طبیعتاً همه از کار دست می‌کشند؛ از درس، از کار، از اشتغالشان دست می‌کشند. وقتی مراجعه می‌کند [انسان] به متون دینی، در این روز، زیاد عبادت نسبت به آن وارد شده است. یک روزی است که عبادت در آن بیشتر پررنگ است. شش روز آدم‌ها رفتند مشغول کار خودشان بودند، مشغول درس و شغل خودشان بودند؛ حالا یک روز را خدای متعال این‌طور قرار داده که سعی کنند تلاش کنند اینجا بیشتر به کارهای عبادی برسند.

لذا از همان اول صبح تا آخر روز می‌بینیم در این اوقات و ساعات روز جمعه عبادت وارد شده؛ نافله‌های ظهرش چند رکعت اضافه شده، نماز جعفر طیار وارد شده، عبادات دیگر وارد شده، اذکارش بیشتر شده، دعاهایش بیشتر شده؛ یعنی طوری برنامه‌ریزی شده که یک روز را مسلمین در طول هفته اختصاص بدهند به عبادت بیشتر؛ نه به صرفاً خوشگذرانی و مسائل دیگر؛ صرفاً آن‌ها نه، این هم پررنگ می‌شود روز جمعه. این هم روز جمعه؛ این هم سه روز شده عید. عید را وقتی خدا، خدای متعال قرار می‌دهد ملاکش این است؛ یک ربطی دارد به بندگی خدا، یک جهتی از جهات بندگی خدا در آن واضح هست، مشخص است. بر خلاف ما، بر خلاف بقیه که وقت‌های دیگری عید قرار دادند که عید روزی شده که فقط صرف مسائل مادی هست، اما این‌ها نه.

مهم‌ترینش شده روز عید غدیر، که از جهت اهمیت، به خاطر امتداد نبوت پیغمبر اکرم با امامت امیرالمؤمنین و همه آن چیزهایی که پیغمبر اکرم می‌خواست برساند و خدای متعال اراده کرده بود به مردم برسد تا قیامت، امتدادش با امیرالمؤمنین بود و با اولاد ایشان بود. این هم شده روز عید؛ این هم باز در آن عبادت هست، در آن روزه گرفتن هست، در آن صلوات هست، در آن این کارها هست.

سنت دید و بازدید و فضیلت زیارت مؤمنان در غدیر

حالا در روایات دیگری هم داریم که در این روز عید غدیر به زیارت مؤمنین بروید. حالا سادات محترم روی سر ما جا دارند و بر همه فضیلت و برتری دارند؛ هم آن‌ها و هم سایر [مؤمنین]. در روایات همه را تأکید شده مؤمنین به زیارت همدیگر بروند؛ در رأسشان خب سادات و ذریه اهل‌بیت (علیهم‌السلام) هستند، اما این رسم دید و بازدید و دیدار همدیگر رفتن و صله رحم کردن و این‌ها، روایت دارد نسبت به همین روز عید غدیر.

این‌ها هست که روایت از امام رضا (علیه‌الصلاة‌و‌السلام) هست اگر این روز، کسی به زیارت مؤمنی برود، به دیدن مؤمنی برود، خدا در قبرش هفتاد نور قرار می‌دهد، قبرش را از تنگی و فشار قبر خارج می‌کند، وسعت می‌دهد و برایش هفتاد هزار ملک قرار می‌دهد که هر روز قبر این مؤمن را بعد مرگش زیارت کنند و بشارتش بدهند به بهشت. کی؟ کسی که در این روز به دیدن مؤمنی می‌رود به خاطر ایمانش، به خاطر محبت امیرالمؤمنین، به خاطر اینکه شیعه امیرالمؤمنین است. اطعام بدهد، مثل اطعام انبیاء و صدیقین است؛ یک مؤمن را ـ خیلی مهم است در این روایت هست ـ مؤمنی را اطعام کند، مؤمنی را زیارت کند، این‌قدر ارزش دارد.

آن چیزهایی که ما در سایر اعیاد داریم، چه بهتر که کشیده بشود این سمت؛ و از قبل عید ما یک وقت می‌خواهیم لباس نویی بخریم برای بچه، برای کسی، وضعیت خوب جدیدی ایجاد بکنیم، خب این را انتقالش بدهیم به این عید. این عید را جذاب و شیرین کنیم برای مردم، برای بچه‌هایمان. خود این روز، این عید غدیر علی‌الظاهر دو سه روز به طول کشیده تا همه زن و مرد بیعت کنند؛ دو سه روز خود عید هست. بعدش هم تا روز مباهله این ایام، ایام خاصی هست؛ تا برسد منتهی بشود به مباهله، کل این ایام جا دارد ما یک طوری تنظیم کنیم که همان‌گونه که وقت‌های دیگر دید و بازدید می‌رویم، کارهای خوب و مناسب عید را انجام می‌دهیم، این‌ها منتقل بشود اینجا؛ که اهمیتش و وجهه مهمش در نظر همه و در نظر فرزندان ما و در تربیت فرزندانمان، این اهمیتش از همان بچگی برایشان واضح بشود و شیرینی‌اش در کام این‌ها خودش را نشان بدهد. این چیزی است که در روایات ما داریم؛ از ما خواستند صله رحم به جا بیاورید، اطعام کنید، به دیدن مؤمنین بروید و این کارهایی که خواسته شده.

ان‌شاءالله خدای متعال توفیق مرحمت کند که ما بتوانیم این ایام عید را به آن نحو صحیحی که از ما خواستند برپا کنیم؛ و به طور کلی خدا این توفیق را به ما مرحمت کند که متناسب با آن روایت شریف که فرمودند هر روزی که در آن معصیت خدا نباشد عید است، هر روز ما عید باشد و هر روز ما خالی از معصیت طی بشود تا ان‌شاءالله مرضیِ رضای خدای متعال و اهل‌بیت (علیهم‌السلام) قرار بگیریم. نثار روح مطهر امیرالمؤمنین صلواتی عنایت بفرمایید. [صلوات حضار]

فرازی از دعای مکارم‌الاخلاق و حقیقت «لطف خدا»

در ادامه توضیح این قسمت از دعای شریف مکارم الاخلاق، امام سجاد (علیه‌السلام) فرمودند: «اللَّهُمَّ وَفِّرْ بِلُطْفِکَ نِیَّتِی»؛ خدایا به من توفیق بده به لطف خودت ـ که لطف خدا یعنی اینکه طوری اسباب و شرایط و زمینه‌ها را فراهم کند که من در این خط بندگی ثابت‌قدم‌تر باشم. اگر در این خط نیستم به این خط نزدیک‌تر بشوم، اگر در این خط هستم ثابت‌قدم‌تر باشم، ادامه بدهم، محکم‌تر باشم. ایشان خدا را به لطفش قسم می‌دهد و این دعا را مطرح می‌کند که خدایا به من توفیق بده نیتم را ـ که حالا دو جهت معنایی در این «وَفِّرْ» هست؛ یا این است که «وَفِّرْ» قبلاً عرض شد یعنی تام و خالص باشد، کامل باشد نیتم، کمال داشته باشد نیتم، تام باشد، خالص باشد از هر چیزی که نیت را خراب بکند؛ هر چیزی که نیت را خراب بکند که این قبلاً عرض شد.

یک معنای «وَفِّرْ» هم از همان وفور بیاید، یعنی همان جهت کثرت؛ یعنی نیت من نسبت به انجام اعمال صالح زیاد بشود، زیاد قصد انجام کارهای خوب را داشته باشم. این خودش یک مسئله‌ای است در اسلام که انسان سعی کند اگر حتی توفیق ندارد، اسباب و شرایط برایش مهیا نیست که کارهای صالح، کار خیر انجام بدهد، اما قصدش را بکند، نیتش را بکند، نیتش را داشته باشد. این خیلی مهم است؛ نیتش را داشته باشد. این را مطرح کردند در روایات هم.

جایگاه و پاداش «نیت کار خیر» در فرهنگ اسلامی

ما در روایاتی داریم: «نِیَّةُ الْمُؤْمِنِ خَیْرٌ مِنْ عَمَلِهِ»؛ نیت انسان مؤمن، قصدش، آن چیزی که تصمیم می‌گیرد در ذهنش، آن از عمل صالحش بهتر است. این جهات متعددی در این روایت هست و فرمودند. یکی از جهاتش برمی‌گردد به همین مسئله؛ چون مؤمن ظرف نیتش خیلی وسیع است، نیت کارهای خیر زیادی را می‌کند و می‌تواند داشته باشد؛ هرچند در عمل ممکن است ضعیف باشد و شرایط و اسباب برایش مهیا نباشد، اما نیتش را دارد و می‌کند. لذا نیت از این جهت بارش و پیمانه‌اش پرتر است نسبت به عمل.

در روایتی در کتاب تحف‌العقول از امیرالمؤمنین (علیه‌الصلاة‌و‌السلام) که صفات یک مؤمن را بیان می‌کنند، این‌طوری می‌فرمایند که مؤمن ـ در این روایت آن مؤمنی است که به یک حد بالاتری از ایمان هست؛ مؤمن در روایات از کفِ ایمان که شهادت به وحدانیت خدای متعال و رسالت پیغمبر اکرم و ولایت امیرالمؤمنین و اولادشان هست شروع می‌شود تا بالاتر. حالا گاهی در روایات مؤمن را وقتی توصیف می‌کنند، آن حد بالاتر و مطلوب از ایمان است. یکی از صفات یک چنین مؤمنی را می‌فرمایند: «لَا یَبْلُغُ بِنِیَّتِهِ إِرَادَتَهُ فِی الْخَیْرِ»؛ این مؤمن مطلوبِ ما، اهل‌بیت، یکی از صفاتش این است که تصمیم و نیت کارهای خیر زیادی را در ذهنش دارد، خیلی آن‌ها زیاد است، هرچند در عمل نمی‌تواند به همه‌اش برسد؛ در عمل توفیق همه‌اش را ندارد. دلش می‌خواهد روز غدیر اطعام بدهد اما دستش خالی است، دستش خالی است. می‌فرماید اگر هم دستت خالی است از تصمیمش برنگرد، تصمیمش را داشته باش. اگر توفیق نداری زیارت خانه خدا بروی، زیارت اهل‌بیت برویم، قصدش را داشته باش، نیتش را داشته باشی؛ آن قصد و نیت مهم است.

یکی از آثارش این است که وقتی آدم قصد می‌کند، تصمیم می‌گیرد فلان کار را انجام بدهد، ولو حالا علی‌الظاهر شرایط مهیا نیست، اما اگر احیاناً خدا توفیق داد، همان به لطفش توفیق داد، یک‌دفعه‌ای اسباب فراهم شد، آن‌هایی که از قبل قصد و نیتش را دارند زود آن کار خیر را انجام می‌دهند؛ اما شده و پیش آمده و می‌آید آن‌هایی که قصد آن کار خیر را ندارند، چه بسا موقعیتش آمد و گذشت، اصلاً ملتفت نشدند، اصلاً حواسشان نبود که الآن من می‌توانستم این کار را انجام بدهم؛ موقعیتش آمد و گذشت اصلاً ملتفت نشد، اصلاً حواسشان نبود که الآن من می‌توانستم این کار را انجام بدهم.

آدم تصمیم بگیرد نیت کند من حج خانه خدا بروم، من زیارت اهل‌بیت بروم؛ حالا نگاه می‌کند می‌بیند دستش خالی است، پول ندارد؛ اما شده و پیش آمده برای کسانی که وقتش پول رسیده برایشان، اما چون از قبل نیت این کار خوب را نداشتند، قصد این کار خوب را نداشتند، این پول را رفتند یک‌جای دیگر خرج کردند؛ چه بسا خیلی هم مهم نبود، ضروری هم نبود، اما ذهنشان را برده بود یک‌جای دیگر. پول حتی آمد در دستشان، ظرفیت و زمینه‌اش مهیا شد، اما چون قصد نداشتند آن کار خیر را، از قبل در ذهنشان این تصمیم را نگرفته بودند، حتی فرصتش مهیا شد، از دست دادند. ما کسی را می‌شناسیم که فرصت حج برایش فراهم شد به صورت نیابتی مثلاً حتی، اما چون از قبل چنین زمینه و شرایطی در او نبود، خیلی راحت برایش مهیا شد [ولی] از دست داد؛ به ذهنش نرسید که خب خودم هم شاید بتوانم از این موقعیت استفاده کنم و از فوایدش بهره‌مند بشوم؛ رفت داد به یکی، بعدها یک‌دفعه‌ای در ذهنش این خطور کرد که من خودم هم می‌توانستم این کار را انجام بدهم؛ و از این چیزها زیاد هست در زندگی ما. لذا به ما دستور دادند شما اگر حتی نمی‌توانی کار خوب را انجام بدهی، قصدش را بکن.

امیرالمؤمنین فرمود مؤمن مطلوب ما این‌طوری است که قصد کارهای خیرِ زیاد در ذهنش هست؛ «یَنْوِی کَثِیراً مِنَ الْخَیْرِ»، خیلی از کارهای خیر را در نیتش دارد انجام بدهد و «وَ یَعْمَلُ بِطَائِفَةٍ مِنْهُ»، اما به بخشی‌اش می‌تواند برسد و انجام بدهد، شرایط همه را ندارد، «وَ یَتَلَهَّفُ عَلَى مَا فَاتَهُ مِنَ الْخَیْرِ»؛ غصه‌دار می‌شود از یک کار خیری که دلش می‌خواست انجام بدهد ولی نتوانست انجام بدهد، غصه‌دار شد؛ نتوانست برود زیارت، نتوانست آن کار خوب را انجام بدهد، غصه‌دار شد؛ اما همین را خدا به او اجر و مزد می‌دهد. «یَتَلَهَّفُ عَلَى مَا فَاتَهُ مِنَ الْخَیْرِ کَیْفَ لَمْ یَعْمَلْ بِهِ»؛ چی شد من توفیق پیدا نکردم این کار خیر را انجام بدهم؟ نتوانستم انجام بدهم. دنبالش می‌رود بالاخره شرایطش را مهیا کند. این مال مؤمنی است که قصد کار خیر را می‌کند، این حالت را دارد؛ اگر هم می‌بیند نمی‌تواند، این نیت در ذهنش هست.

جلوه‌های پاداش نیت در اعمال عبادی و مالی

یا باز روایت دیگر از امام صادق (علیه‌السلام) در کتاب علل، علل الشرایع روایت شده از ایشان: «إِنَّ الْعَبْدَ لَیَنْوِی مِنْ نَهَارِهِ أَنْ یُصَلِّیَ بِاللَّیْلِ»؛ ممکن است پیش بیاید یک بنده‌ای روز تصمیم گرفته نماز شب بخواند، این تصمیم را گرفت با خودش، «فَتَغْلِبُهُ عَیْنُهُ فَیَنَامُ»؛ اما خوابش برد، موقع نماز شب خوابش برد، چشمش را خواب برد؛ اما روز تصمیمش را گرفته بود. «فَیُثْبِتُ اللَّهُ لَهُ صَلَاتَهُ»؛ خدا ثواب نماز شب را برایش می‌نویسد، این نماز را برایش تثبیت می‌کند، قرار می‌دهد برایش، «وَ یَکْتُبُ نَفَسَهُ تَسْبِیحاً»؛ این خواب است اما همین نفسش را خدا ارزش و ثواب تسبیح به آن می‌دهد، «وَ یَجْعَلُ نَوْمَهُ عَلَیْهِ صَدَقَةً»؛ این خوابش را هم ارزش و ثواب صدقه خدا به آن می‌دهد. کی؟ روز تصمیم گرفته، تصمیم گرفته به طور جدی که این کار را انجام بدهد. نتوانست انجام بدهد، اما خدا برایش می‌نویسد. خب ما اگر نمی‌توانیم [عمل کنیم]، که می‌توانیم تصمیمش را بگیریم!

یا در روایت دیگر باز از امام صادق (علیه‌الصلاة‌و‌السلام) در کتاب شریف کافی نقل شده: «إِنَّ الْعَبْدَ الْمُؤْمِنَ الْفَقِیرَ»؛ حالا آن مسئله‌اش روی نماز شب بود، این روی کارهای خیر است؛ مثلاً کارهای خیر مادی، بتواند خدمتی بکند به مردم، کمکی بکند، خیری برساند. یک بنده مؤمن فقیری وضعش خوب نیست، فقیر است؛ «لَیَقُولُ یَا رَبِّ ارْزُقْنِی حَتَّى أَفْعَلَ کَذَا وَ کَذَا مِنَ الْبِرِّ وَ وُجُوهِ الْخَیْرِ»؛ خدایا به من توفیق بده، بده پولش را، امکاناتش را که من فلان وجوه خیر و کارهای خیر را بتوانم انجام بدهم. خب حالا گاهی بعضی‌ها می‌گویند‌ها، ولی خب اگر به آن‌ها دادند، نه، یادشان می‌رود، می‌روند خرج همان کارهای خودشان می‌کنند یا می‌زنند زیرش.

لذا می‌فرماید: «فَإِذَا عَلِمَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ ذَلِکَ مِنْهُ بِصِدْقِ نِیَّه»؛ خدا ببیند این راست می‌گوید و از آن‌ها نیست که اگر به او دادم برود خرج یک‌جای دیگر بکند، بزند زیرش؛ به او دادم می‌رود، واقعاً می‌رود در آن چیزی که نیت کرده خرج می‌کند ـ چه بسا ممکن است جاهای دیگر خودش هم نیازی داشته باشد اما چون نیت کرد و تصمیم گرفت این پول را خدایا تو بده من فلان کار خیر را باهاش می‌کنم، نیت کرد و تصمیم گرفت ـ «کَتَبَ اللَّهُ لَهُ مِنَ الْأَجْرِ مِثْلَ مَا یَکْتُبُ لَهُ لَوْ عَمِلَهُ»؛ خدا عین همان اجری را که اگر توفیق پیدا می‌کرد این کار را بکند به او می‌داد، الآن که نتوانسته انجام بدهد خدا به او می‌دهد. «إِنَّ اللَّهَ وَاسِعٌ کَرِیمٌ»؛ خدا مثل ما نیست، دستش بسته نیست، کریم است، سخت‌گیر نیست؛ تصمیم بگیرد آدم، خدا کمک می‌کند. تصمیم، قدم اولیه‌ای است که آدم می‌گذارد در خط بندگی. تصمیم بگیرد؛ با تصمیم است، با اراده است، با نیت است که آدم موفق می‌شود به این کارها.

پاداش شهید برای مؤمن صاحب نیت و معرفت

یا باز روایتی، آخری باشد که عرض می‌کنیم ان‌شاءالله، در نهج‌البلاغه امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) هست: «مَنْ مَاتَ مِنْکُمْ عَلَى فِرَاشِهِ وَ هُوَ عَلَى مَعْرِفَةِ حَقِّ رَبِّهِ وَ حَقِّ رَسُولِهِ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ مَاتَ شَهِیداً»؛ خب مستحضرید شهادت خیلی مقام بزرگی است، ما نمی‌دانیم. یکی جاهایی را در روایات شمردند کسانی را ثواب و ارزش شهادت را خدا بهشان می‌دهد، غیر از آن شهید معرکه، کسانی دیگر در شرایط دیگری. یکی از آن‌ها به طبق این روایت و روایات دیگری که داریم، مؤمنین‌اند؛ «مَنْ مَاتَ مِنْکُمْ عَلَى فِرَاشِهِ»، کسی که در بستر از دنیا برود ولی «عَلَى مَعْرِفَةِ حَقِّ رَبِّهِ»، آن حق خدای متعال را خوب شناخته؛ حق خدا هم در روایات قدم اولش نفی شرک است از خدای متعال، قدم دومش عبودیت خدای متعال. مشرک نباشد انسان، بنده خدا باشد، خدا را بنده باشد. یک چنین معرفتی دارد این مؤمن؛ مؤمن در بستر از دنیا رفت، اما خدا به او توفیق داده بود این حق الهی را خوب درک کرده بود، شناخته بود، «وَ حَقِّ رَسُولِهِ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ»؛ هم حق خدا را خوب شناخته بود ـ اطاعت فرمان و بندگی ـ هم حق رسول را شناخته بود، هم حق اهل‌بیت پیغمبر اکرم را، امامتشان را، نبوت را، امامت آن‌ها را و در این، ادای این حق ثابت‌قدم بود؛ «مَاتَ شَهِیداً»؛ این شهید از دنیا می‌رود، ولو در بستر از دنیا رفت و تیر نخورد به او، اما «مَاتَ شَهِیداً وَ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ»؛ اجرش با خداست، خدا می‌داند چی بناست به او بدهد.

«وَ اسْتَوْجَبَ»؛ خیلی جالب است اشاره به این مطلب در ادامه روایت که نشان می‌دهد این مؤمن این ویژگی را هم داشته: «وَ اسْتَوْجَبَ ثَوَابَ مَا نَوَى مِنْ صَالِحِ عَمَلِهِ»؛ ثواب آن اعمال صالحی که در نیت و تصمیمش هم بود را خدا به او می‌دهد، آن را هم از خدا طلب دارد و خدا به او می‌دهد، «ثَوَابَ مَا نَوَى مِنْ صَالِحِ عَمَلِهِ وَ قَامَتِ النِّیَّةُ مَقَامَ إِصْلَاتِهِ لِسَیْفِهِ»؛ همین نیتی که داشت نسبت به کارهای خیر، نسبت به اعمال صالح، نسبت به جهاد در راه خدا حتی؛ ممکن است در خانه و در بستر از دنیا رفت، اما قصدش، نیتش، آرزویش این بود که شمشیر بزند در راه دین خدا و شهید بشود، می‌فرماید خدا همین نیتش را جانشین آن شمشیر زدنش با دشمنان خدا می‌کند و ارزش آن شمشیر زدن را خدا به نیت این مؤمن می‌دهد؛ ارزش را به او می‌دهد، ثوابش را به او می‌دهد. «وَ اسْتَوْجَبَ ثَوَابَ مَا نَوَى مِنْ صَالِحِ عَمَلِهِ وَ قَامَتِ النِّیَّةُ مَقَامَ إِصْلَاتِهِ لِسَیْفِهِ»؛ این نیتی که داشت، این تصمیم کارهای خیری که داشت، جای آن را که نتوانست برود در جبهه و در راه خدا شمشیر بزند و بجنگد، جای آن را می‌گیرد. چرا؟ چون صدق نیت دارد، راست می‌گوید؛ اگر می‌توانست و شرایطش بود رفته بود و انجام داده بود. این را خدا به او می‌دهد. ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت کند که بتوانیم توفیق داشته باشیم نسبت به هم عمل صالح و هم نیت اعمال صالحی که توفیق به انجامش داریم یا نداریم ان‌شاءالله.

نثار ارواح طیبه خاتم انبیاء و حضرات معصومین (علیهم‌السلام)، ارواح طیبه علمای ربانی، ارواح طیبه شهدا و روح مطهر حضرت امام، سه صلوات عنایت بفرمایید. [صلوات حضار]

خطبه پایانی و دعا

این قسمت دعا هم همین مقدار کفایت می‌کند: «اللَّهُمَّ وَفِّرْ بِلُطْفِکَ نِیَّتِی»؛ خدایا به من توفیق بده که نیتم کم و ضعیف نباشد نسبت به کارهای خیر، کثیر باشد، زیاد باشد، تصمیم کارهای خیر زیادی را داشته باشم که اگر زمینه‌اش مهیا شد، زود تنور داغ شد این خمیر را بچسبانم، وقت نگذرد و از دست ندهم ان‌شاءالله. ان‌شاءالله خدا توفیق به ما مرحمت کند که بتوانیم توفیق داشته باشیم نسبت به هم عمل صالح و هم نیت اعمال صالحی که توفیق به انجامش داریم یا نداریم ان‌شاءالله.

نثار ارواح طیبه خاتم انبیاء و حضرات معصومین (علیهم‌السلام)، ارواح طیبه علمای ربانی، ارواح طیبه شهدا و روح مطهر حضرت امام، سه صلوات عنایت بفرمایید. [صلوات حضار]

۱. عظمت و شرافت بی‌نظیر عید غدیر

در روایت از امام صادق (علیه‌السلام) نقل شده است که راوی می‌پرسد: آیا مسلمان‌ها غیر از عید فطر و عید قربان، عید دیگری هم دارند؟ امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: «نَعَمْ أَعْظَمُهُمَا وَ أَشْرَفُهُمَا»؛ بله، عید دیگری داریم که عظمت و شرافتش از آن دو عید بیشتر است. راوی پرسید: آن چه روزی است؟ فرمودند: همان روزی است که امیرالمؤمنین علی (علیه‌الصلاة‌و‌السلام) به عنوان پرچم اصلی هدایت مسلمان‌ها منصوب شد. عید غدیر به خاطر امتداد نبوت پیغمبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) با امامت امیرالمؤمنین و فرستادن معارف الهی تا قیامت، از جهت اهمیت بالاترین جایگاه را دارد و همه انبیاء و اوصیای الهی این روز را عید می‌داشتند و بزرگ می‌شمردند.

۲. وظایف سه‌گانه مؤمنان در روز غدیر

راوی از امام صادق (علیه‌السلام) پرسید: در روز عید غدیر ما چه‌کار کنیم و چه وظیفه‌ای داریم؟ امام صادق (علیه‌السلام) در پاسخ فرمودند: «تَصُومُهُ وَ تُکْثِرُ الصَّلَاةَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ وَ تَبَرَّأُ إِلَى اللَّهِ مِمَّنْ ظَلَمَهُمْ». بر اساس این روایت شریف، سه کار اصلی برای روز عید غدیر سفارش شده است؛ اول روزه گرفتن است که پاداش بسیار بزرگی دارد. دوم، فرستادن صلوات زیاد بر پیغمبر اکرم و آل پاک ایشان است. سومین وظیفه نیز اظهار برائت به درگاه الهی نسبت به کسانی است که به حق اهل‌بیت (علیهم‌السلام) ظلم کردند و حق امامت آن‌ها را غصب نمودند؛ این محبت و برائت باید همیشه در دل ما باقی بماند.

۳. پاداش شگفت‌انگیز روزه عید غدیر

روزه گرفتن در روز عید سعید غدیر خم یکی از اعمالی است که در روایات اهل‌بیت (علیهم‌السلام) تأکید بسیار زیادی بر انجام آن شده است. در روایت کتاب شریف کافی آمده است که راوی از امام صادق (علیه‌السلام) پرسید: اگر کسی این روز شریف را روزه بگیرد، چقدر ثواب و پاداش نزد خدای متعال دارد؟ امام صادق (علیه‌السلام) در پاسخ به او فرمودند: «صِیَامُ سِتِّینَ شَهْراً»؛ یعنی روزه گرفتن در روز عید غدیر، به اندازه شصت ماه روزه گرفتن ارزش دارد و خداوند این‌قدر اجر و ثواب به بنده خود عنایت می‌کند. این نشان‌دهنده عظمت این روز بزرگ در مقایسه با سایر اوقات است.

۴. فلسفه بندگی در اعیاد اسلامی

در اسلام، روزهایی که به عنوان عید قرار داده شده‌اند، تناسب مستقیمی با بندگی، تقوا و اطاعت از فرمان خدا دارند. برخلاف اعیاد مادی که محور اصلی آن‌ها صرفاً خوشگذرانی و مسائل مادی است، اعیاد اسلامی جهت الهی دارند. عید فطر بعد از یک ماه روزه و نزدیک شدن به تقواست؛ عید قربان به یادبود موفقیت حضرت ابراهیم (علیه‌السلام) در امتحان سخت بندگی و قربانی کردن سرمایه زندگی‌اش در راه خداست؛ روز جمعه روز اختصاصی عبادت در طول هفته است و عید غدیر نیز عید امتداد ولایت الهی است. در تمام این اعیاد، جهت بندگی و تقوای الهی کاملاً واضح و مشخص است.

۵. پاداش دیدار و اطعام مؤمنان در عید غدیر

در روایات اهل‌بیت (علیهم‌السلام)، به ویژه روایتی از امام رضا (علیه‌الصلاة‌و‌السلام)، تأکید فراوانی بر صله رحم، اطعام و دیدار مؤمنان در روز عید غدیر شده است. در روایت آمده است اگر کسی در این روز به دیدار مؤمنی برود، خدا در قبرش هفتاد نور قرار می‌دهد، قبرش را وسعت می‌بخشد و هفتاد هزار ملک را مأمور می‌کند که هر روز قبر او را زیارت کنند و به او بشارت بهشت بدهند. همچنین اطعام دادن به یک مؤمن در این روز شریف، ارزشی به اندازه اطعام انبیاء و صدیقین دارد؛ پس چه بهتر که شادی‌ها و هدیه‌های خود را به این عید بزرگ منتقل کنیم.

۶. حقیقت لطف خدا و استواری در بندگی

امام سجاد (علیه‌السلام) در دعای مکارم الاخلاق می‌فرمایند: «اللَّهُمَّ وَفِّرْ بِلُطْفِکَ نِیَّتِی». لطف خدا به این معناست که پروردگار طوری اسباب، شرایط و زمینه‌ها را برای انسان فراهم کند که در خط بندگی ثابت‌قدم‌تر و محکم‌تر بشود؛ اگر در این مسیر نیست، به آن نزدیک شود و اگر هست، آن را با استواری ادامه دهد. کلمه «وفِّر» دو معنا دارد؛ یکی اینکه نیت انسان تام، خالص و کامل باشد و از هر چیزی که آن را خراب می‌کند پاک بماند. معنای دیگر آن از وفور می‌آید؛ یعنی قصد و نیت انسان نسبت به انجام اعمال صالح زیاد و فراوان شود و همیشه اراده کار خیر داشته باشد.

۷. عظمت نیت مؤمن و برتری آن بر عمل

در فرهنگ اسلامی، نیت و تصمیم بنده ارزش بسیار بالایی دارد؛ تا جایی که در روایات آمده است: «نِیَّةُ الْمُؤْمِنِ خَیْرٌ مِنْ عَمَلِهِ»؛ نیت انسان مؤمن از عملش بهتر است. یکی از جهات این برتری آن است که ظرف نیت مؤمن بسیار وسیع است؛ او قصد کارهای خیر زیادی را در ذهن خود دارد، هرچند در عمل ممکن است ضعیف باشد یا شرایط و امکانات مادی برایش مهیا نباشد. امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در توصیف مؤمن مطلوب می‌فرمایند او کسی است که کارهای خیر زیادی را نیت می‌کند («یَنْوِی کَثِیراً مِنَ الْخَیْرِ») اما به بخشی از آن می‌رسد و بر آنچه از دست داده غصه‌دار می‌شود.

۸. پاداش صدق نیت در کارهای مادی و معنوی

بر اساس روایات امام صادق (علیه‌السلام)، اگر بنده مؤمن و فقیری که دستش خالی است، از صمیم قلب بگوید: «خدایا به من امکانات بده تا فلان کار خیر و خدمت را برای مردم انجام دهم»، خداوند بر نیت او پاداش کامل می‌نویسد. شرط اصلی این است که خدای متعال صدق نیت را در دل او ببیند؛ یعنی بداند که اگر این مال به او داده شود، واقعاً آن را در راه خیر خرج می‌کند. در این صورت، خداوند عین همان اجری را که در صورت انجام دادن عمل به او می‌داد، به خاطر نیت صادقانه‌اش عنایت می‌کند؛ چرا که خداوند واسع و کریم است.

۹. ثبت ثواب عبادت برای نیت‌های صادقانه

گاهی انسان تصمیم جدی دارد که عمل عبادی خاصی را انجام دهد، اما شرایط طبیعی مانع او می‌شود. در روایت از امام صادق (علیه‌السلام) آمده است: «بنده‌ای در طول روز تصمیم می‌گیرد که شب‌هنگام نماز شب بخواند، اما خواب بر چشمانش غلبه می‌کند و موفق نمی‌شود.» در این حالت، چون او نیت صادقانه داشته است، خداوند ثواب نماز شب را برایش ثبت می‌کند، نفس‌های او را در خواب تسبیح قرار می‌دهد و خوابش را به عنوان صدقه‌ای بر او محسوب می‌کند. این پاداش بزرگ تنها به خاطر تصمیمی است که بنده از قبل برای بندگی خدا گرفته بود.

۱۰. مقام شهادت برای مؤمنان صاحب معرفت و نیت

امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) در نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «مَنْ مَاتَ مِنْکُمْ عَلَى فِرَاشِهِ وَ هُوَ عَلَى مَعْرِفَةِ حَقِّ رَبِّهِ وَ حَقِّ رَسُولِهِ وَ أَهْلِ بَیْتِهِ مَاتَ شَهِیداً»؛ هر کس از شما در بستر خود بمیرد، در حالی که حق پروردگار، حق رسول و حق اهل‌بیت او را به خوبی شناخته باشد، شهید از دنیا رفته است و اجرش با خداست. چنین مؤمنی ثواب تمام اعمال صالحی را که در نیت و تصمیمش بود دریافت می‌کند؛ حتی اگر در جبهه نبرد شمشیر نزده باشد، نیت صادقانه او برای جهاد در راه دین، جانشین شمشیر زدنش با دشمنان خدا می‌شود و ثواب آن را می‌برد.

1️⃣ اهمیت و جایگاه بی‌نظیر عید غدیر

◽️ غدیر؛ برترین و شریف‌ترین عید در کلام امام صادق (ع)

◽️ غدیر به عنوان امتداد خط نبوت و پرچم هدایت

2️⃣ تکالیف و اعمال عبادی در روز غدیر

◽️ فضیلت روزه غدیر و پاداش معادل شصت ماه آن

◽️ برکت صلوات زیاد و اهمیت ابراز تولی و تبری

3️⃣ فلسفه و ملاک اعیاد در مذهب تشیع

◽️ تفاوت اعیاد مادی با اعیاد اسلامی مبتنی بر بندگی

◽️ پیوند اعیاد فطر، قربان و جمعه با تقوا و عبادت

4️⃣ آداب اجتماعی و سنن اخلاقی غدیر

◽️ ثواب شگفت‌انگیز زیارت مؤمنان و صله رحم در این روز

◽️ ارزش و برکت اطعام مؤمنان و احیای چندروزه عید

5️⃣ حقیقت نیت و مفهوم لطف الهی

◽️ تبیین فراز «اللَّهُمَّ وَفِّرْ بِلُطْفِکَ نِیَّتِی» در دعای مکارم‌الاخلاق

◽️ کمال، خلوص و کثرت نیت در خط بندگی

6️⃣ ارزش و آثار وضعی نیت صادقانه

◽️ بررسی قاعده «نِیَّةُ الْمُؤْمِنِ خَیْرٌ مِنْ عَمَلِهِ» در روایات

◽️ ثبت پاداش کامل برای کارهای مادی و معنویِ انجام‌نشده

7️⃣ مقام شهادت و معرفت حق

◽️ پاداش شهید برای مرگ در بستر همراه با معرفت اهل‌بیت (ع)

◽️ قرار گرفتن نیت صادقانه به جای شمشیر زدن در راه خدا