مقدمه و قرائت دعا

...عَلَى الطَّیِّبِینَ الطَّاهِرِینَ الْمَعْصُومِینَ، سِیَّمَا بَقِیَّةِ اللَّهِ فِی الْأَرَضِینَ، وَاللَّعْنَةُ عَلَى أَعْدَائِهِمْ أَجْمَعِینَ.

«اللَّهُمَّ وَفِّرْ بِلُطْفِکَ نِیَّتِی، وَصَحِّحْ بِمَا عِنْدَکَ یَقِینِی، وَاسْتَصْلِحْ بِقُدْرَتِکَ مَا فَسَدَ مِنِّی.»

اهمیت و حقیقت نیت در کلام امام سجاد (علیه‌السلام)

در ادامه‌ی این دعای شریف مکارم الاخلاق، مطلب و دعایی که امام سجاد (علیه‌السلام) می‌فرمایند، دوباره سراغ «نیت» می‌رود. در قسمت اولِ این دعای شریف، ایشان نسبت به نیت دعایی داشتند و فرمودند: خدایا نیت من را بهترین نیت قرار بده؛ انگیزه‌ی من، قصد من را در انجام کارها، بهترین قصد و انگیزه قرار بده.

دوباره اینجا صحبت از همین بحث نیت است؛ می‌فرمایند: «اللَّهُمَّ وَفِّرْ بِلُطْفِکَ نِیَّتِی». این یک دعای دیگر است نسبت به نیت. نیت هم یعنی همان قصد و انگیزه‌ی انسان؛ همان چیزی که محرک انسان است و باعثِ عمل می‌شود. همان که باعث می‌شود انسان به سمت انجام دادنِ کاری، یا انجام ندادنِ کاری، یا زدنِ حرفی، گفتنِ حرفی، یا نزدنِ حرفی حرکت کند؛ فرقی نمی‌کند، هر انجام دادن و انجام ندادنی در انسانِ عاقل، انگیزه‌ای در پشت آن هست، نیتی در آن هست و قصدی در آن وجود دارد. ابتدا فرمودند این را بهترین قرار بده، و اینجا می‌فرمایند: «وَفِّرْ بِلُطْفِکَ نِیَّتِی». این نیت من را، قصد من را در کارهای خیر و در انجامِ همه‌ی کارها، به عبارتی این انگیزه‌ی من را [کامل کن].

معنای «وَفِّرْ» و رهایی از آفت ریا

در کلمه‌ی «وَفِّرْ»، ممکن است دو جهت مطرح باشد؛ یکی به معنای تمام و کامل کردن، یعنی از نقص و ایراد درآوردن. یک معنایش می‌تواند این باشد: نیت و انگیزه و قصد من را در کارها از نقص و ایراد دربیار؛ یک‌طوری باشد که نقص و ایرادی در آن نباشد.

آن نقص و ایراد می‌تواند چه باشد؟ می‌تواند همین «ریا» باشد؛ همین که انسان در انجام کارش و انجام عبادتش، خدا را کنار بگذارد و یا خدا را با بقیه شریک کند. اگر یک وقت کار خیری برای کسانی انجام می‌دهد، انگیزه‌اش خالص برای خدا نیست و انگیزه‌اش مخلوط است؛ ممکن است بخشیش مال خدا باشد، اما بخشیش هم برای بقیه است؛ برای این است که بقیه ببینند، خوششان بیاید و از آدم تعریف کنند. خلاصه ریا، همین چیزی که واضح است و همه زیاد راجع به آن شنیده‌ایم و می‌دانیم.

ریا یعنی اینکه انسان، علت اصلی که این کار را انجام می‌دهد و این عبادت را به جا می‌آورد، دیدنِ بقیه است. یا «سُمعه» است؛ یعنی شنیدنِ بقیه و به گوش بقیه رساندن که: من این کار را کردم؛ این کار خیر را، این عمل خوب را، این خدمت را، این کار مهم را من انجام دادم، و این به یک نحوی بالاخره به گوش همه برسد. حضرت در نیت می‌فرمایند: خدایا به لطفت به من توفیق بده این نیتم را، قصدم را و انگیزه‌ام را در کارها از این ناخالصی‌ها درآورم.

ریشه‌ی ناخالصی در نیت: ضعف ایمان

این ناخالصی‌ها از اینجاست که آدم در اثر ایمانِ ضعیف، بقیه را هم دارای یک اختیاری و بقیه را هم دارای یک قدرتی می‌بیند؛ احساس می‌کند این کاری که انجام می‌دهد، اگر بقیه هم بدانند و ببینند خوب است. [می‌گوید] خوب است آن‌ها هم ببینند، بالاخره از آدم تعریف می‌کنند، برای آدم کاری انجام می‌دهند و بالاخره یک نفعی به جیب انسان می‌رسانند.

انسان در اثر ایمان ضعیف... چون ایمانش به خدا ضعیف است، خدا را در آن حد باور ندارد که اگر من این کار را به خدا سپردم و برای خدا انجام دادم، خدای متعال خودش می‌داند، بلد است و می‌داند چطور این کار من را جبران کند؛ فراموش نمی‌کند، از علمش مخفی نمی‌ماند و بالاخره یک روزی جبرانش خواهد کرد. اما چون انسان ایمانش ضعیف است، وقتی کاری را انجام می‌دهد احساسش این است که اگر آدم‌ها متوجه نشوند و ندانند، این کار کأنه از بین رفت و تمام شد. [می‌گوید] من انجام دادم، زحمتش را کشیدم، اما کسی نبود ببیند، یک تشکری بکند، کاری بکند، اسم من را کنارش بزنند، اسم من را روی آن حک کنند و به اسم من آن کار انجام بشود. احساس می‌کند وقتی این‌ها نباشد، یعنی کار از بین رفت. این یکی از بزنگاه‌های اصلی و مشکلی است که انسان با خدا دارد؛ در اثر ایمان ضعیفِ انسان به خدا.

انسان خدا را دارای آن‌چنان قدرتی و آن‌چنان علمی و آن‌چنان کمالی نمی‌داند که همه‌ی این عمل را خالص و دربست به خدا تحویل دهد؛ در آن حد نمی‌بیند. خدا را ضعیف‌تر از اینی که هست می‌داند. احساس می‌کند من اگر فقط این کار خیر را انجام دادم و رفتم و صدایش را هم درنیاوردم، کسی هم متوجه نشد من انجام دادم، این تمام شد و رفت. [تصور می‌کند] وعده‌ای هم اگر دادند نسیه است، نقدی نیست، شاید هم باشد اما بعدش هم معلوم نیست به درد من بخورد. این باور انسان است متأسفانه، و همه‌اش هم در اثر ضعف ایمان انسان به خداست. ایمان، که اولین دعایی بود که امام سجاد در این دعا فرمودند، خیلی اهمیتش بالاست.

آثار تقویت ایمان به خدا

ما ایمان را هرچه در خودمان و جامعه تقویت کنیم، سود می‌بریم و همه‌اش سود است. چرا؟ چون طرفِ ایمانِ ما، خدای متعال است. خدا یعنی همه‌چیز، یعنی همه‌ی کمالات؛ یعنی منبع همه‌ی کمالات، منبع همه‌ی خیرات و معدن همه‌ی چیزهایی که ما دوست داریم داشته باشیم و آن‌ها را خوب می‌دانیم؛ منبع و معدنش خداست.

ایمان ما وقتی به خدا بالاتر برود، این باور در ما تقویت می‌شود که همه‌چیز مال خداست و دست خداست. اینکه یک کسی حتی به فکرش بیفتد بیاید از ما به خاطر یک کاری تشکر کند، خود همین هم کار خداست که در ذهن و یاد او می‌اندازد که بلند شود و بیاید از ما به خاطر یک کاری تشکر کند. خداست و دست خداست.

درس توحید در داستان حضرت یوسف (علیه‌السلام)

در داستان حضرت یوسف (علیه‌السلام) خب همه می‌دانیم؛ وقتی آن دو نفر را که خوابشان را دیدند، ایشان تعبیر کردند، آن کسی که بنا بود به سمت قبلی‌اش برگردد، ایشان دم درِ زندان به او گفتند که: خلاصه به پادشاه یادآوری کن که من بی‌گناه اینجا افتاده‌ام؛ بنا بود من یک مدت موقت اینجا باشم، نه این‌قدر طولانی. یک یادآوری بکن شاید یادش رفته باشد.

از آنجا که خدای متعال نخواست، این کلاً از ذهن او رفت و کلاً فراموش کرد. چند سال طول کشید تا یک اتفاقی بیفتد و آنجا خدا بخواهد به ذهن این فرد بیاید که: اِ، یک کسی چند سال پیش به تو یک چیزی را گفت، چطور یادت رفت؟ چطور فراموش کردی؟ کار اصلی دست خداست.

وسعت خزانه‌ی الهی و بی‌نیازی از خلق

این نیت ما، ایمان ما، باور ما، باید به سمت خدای متعال باشد و به خدا هرچه می‌توانیم تقویتش بکنیم، چون همه‌چیز دست اوست. ما هرچه به خدا و به کمالات خدا باورمان بیشتر بشود، به همان اندازه‌ی باور، از کمالات الهی استفاده می‌کنیم؛ از چیزهایی که خدا دارد، از خزانه‌ی الهی. خزانه‌ی خدا به میزان ایمان ما به روی ما باز است؛ هرچه ایمانمان ضعیف‌تر باشد، خزانه‌اش ضعیف‌تر به روی ما باز می‌شود و هرچه ایمانمان قوی‌تر باشد، خزانه‌اش بیشتر و پرپیمان‌تر به روی ما باز است.

حالا خزانه‌ی خدا چه دارد؟ همه‌چیز؛ دنیا دارد، آخرت دارد، مادی دارد، معنوی دارد، علم دارد، قدرت دارد، شجاعت دارد، کمال دارد، عزت دارد، همه‌چیز دارد. همه‌چیز دست خداست: «وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِیعًا». همه‌ی عزت، همه‌ی اختیار عزت و همه‌ی اسباب عزت دست خداست.

شما دنبال عزت می‌گردی؟ به سمت خدا برو، شمای انسان. ما عزت می‌خواهیم، منبعش و معدنش خداست. این آدم هم اگر یک کاری از دستش برمی‌آید، خدا به او داده است و خدا اسبابش را برایش مهیا کرده است. این آقا که در یک پستی، در یک سمتی قرار گرفته و ما الان احساس می‌کنیم گره‌ی کار ما دست این است که باز شود، همین اگر خدا نخواهد و ذهن و فکر او را منصرف کند از ما، یا راه او را برای برآوردن حاجت ما ببندد، کاری از دستش برنمی‌آید.

این چیزها را در زندگیمان تجربه کرده‌ایم؛ چه کسانی و چه جاهایی که ما توجهمان و دلمان را خلاصه بستیم به یک کسی، به یک جایی که: الان این مشکل من را فلانی از دستش برمی‌آید و حل می‌کند. اتفاقاً این فلانی هیچ کاری از دستش برنمی‌آید و هیچ کار نمی‌کند؛ به درِ بسته خوردیم، از جانب همین فلانی. این‌ها را گاهی تجربه می‌کنیم. گاهی خدا این‌طوری قرار می‌دهد که به درِ بسته بخوریم؛ همان خانه‌ای و همان جایی که امید داشتیم و تمام امیدمان به این بود که درِ او باز است و اگر همه‌ی درها بسته‌ است، درِ او باز است. اتفاقاً همان در، زودتر از همه بسته شد و از همان‌جا زودتر از همه مأیوس و ناامید شدیم. چرا؟ چون آن در و صاحب آن در، هرچه دارد مال خودش نیست، مال خداست. خدای متعال باید بخواهد؛ خدا باید بخواهد تا این از فکرش و انگیزه‌اش شروع شود و سایر مقدماتش فراهم بشود تا بتواند فلان کار را برای ما انجام دهد. این‌ها را باید توجه کنیم به این مسائل.

رابطه‌ی مستقیم ایمان، نیت و عمل

به میزانی که ما باور داریم به خدای متعال و صفاتش، به همان میزان از خدای متعال استفاده می‌کنیم. گاهی ایمانمان ضعیف است، استفاده‌مان هم کم است، پایین است و خیلی نیست؛ اما اگر ایمان را با تقوا تقویتش بکنیم، استفاده بالا می‌رود. این است که امام سجاد (علیه‌السلام) اول دست می‌گذارند روی ایمان، بعد دست می‌گذارند روی نیت. این‌ها همه ارتباط مستقیم با همدیگر دارند؛ ایمان هرچه ضعیف‌تر، نیت ناقص‌تر، نیت خراب‌تر. نیت، درونش خرده‌شیشه زیاد هست، ناقصی زیاد دارد و خالص و زلال و شفاف نیست. چه جور خالص می‌شود؟ هرچه عمل صالح ما بیشتر بشود، هرچه تقوای ما تقویت بشود؛ هرچه این‌ها تقویت بشود، باور ما به خدا و ایمان ما به خدا بیشتر می‌شود و نیت ما در انجام کارهای خیر بیشتر می‌رود به سمت و سوی خدای متعال.

وگرنه ابتداعاً من هرچه تلاش کنم نیتم درست بشود، وقتی در عمل کارهایم اشکال دارد، خدای نکرده گاهی واجباتی را ترک می‌کنم، خدای نکرده گاهی گناهانی را انجام می‌دهم، خب این گناه، این ترک واجب، این سیلی زدن به خداست، این نه گفتن به خداست، این رو برگرداندن از خداست. ما رویمان را از خدا برمی‌گردانیم، بعد انتظار داریم سر وقتش خدا هم هرچه ما گفتیم و خواستیم، بگوید چشم؟ همان مشکلی که ما داشتیم، راحت بگوید چشم من حل می‌کنم؟

نباید این‌جور انتظار داشته باشیم. گرچه خدای متعال فضل و کرمش بیش از این‌هاست و بدون استحقاق و با وجود اینکه ما گناه‌کاریم به ما می‌دهد، اما ما نباید این‌قدر جسور باشیم که وقتی مشکلی پیدا می‌کنیم، گرفتاری داریم و دست به دعا برمی‌داریم که: خدایا مشکل را حل بکن، [اگر] خدا یک مقداری عقب می‌اندازد اجابت حاجتمان را و دعامان عقب می‌افتد، با خدا بد بشویم و ایمانمان ضعیف بشود. یک نگاهی باید به عمل خودمان بیندازیم؛ ببینیم در عمل چه‌کار کرده‌ایم، در رابطه‌مان با خدا چه‌قدر خرابی به بار آورده‌ایم. لااقل به همان اندازه... به همان اندازه‌ای که کار درست داریم و کنارش هم خدای نکرده گناه داریم، به همین اندازه لااقل توقع داشته باشیم از خدا. اما توقع ما بیشتر از این حرف‌هاست. مشکل سنگینی پیش می‌آید، می‌خواهیم همین الان که به خدا گفتیم «بده»، خدا هم بگوید «لبیک، من هم می‌دهم».

اثر مخرب گناه بر حقیقت ایمان

ایمان با چه تقویت می‌شود؟ با عمل صالح است، که رکن اصلی ایمان است. گناه و معصیت... امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: هیچ چیزی به اندازه‌ی گناه، ایمان را در دل انسان نمی‌میراند؛ هیچ چیزی به اندازه‌ی گناه، دل انسان را زیر و رو نمی‌کند. همان‌طور که نمک در آب چطور حل می‌شود، گناه هم این‌طوری ایمان را از بین می‌برد؛ گناه، معصیت، خطیئه. هیچ‌چیزی... «مَا مِنْ شَیْءٍ أَفْسَدَ لِلْقَلْبِ مِنَ الْخَطِیئَةِ»؛ هیچ‌چیزی دل ما را، قلب ما را، روح ما را، عقل ما را نمی‌میراند به اندازه‌ی گناه. این‌قدر که گناه آسیب می‌زند، هیچ‌چیزی به ما آسیب نمی‌زند. ما هرچه می‌خواهیم ایمانمان تقویت بشود، باید سمت و سوی برنامه‌هایمان، زندگیمان، رفتارمان و تصمیماتمان همین باشد که از گناه و معصیت دورتر باشیم و به عبودیت خدا نزدیک‌تر باشیم؛ چون هدف خلقت را خدای متعال بر پایه‌ی عبودیت قرار داده است...

۱. حقیقت نیت و محرک اصلی رفتار انسان

نیت، همان قصد و انگیزه‌ی انسان است؛ همان چیزی که محرک انسان است و باعثِ عمل می‌شود. همان که باعث می‌شود انسان به سمت انجام دادنِ کاری، یا انجام ندادنِ کاری، یا زدنِ حرفی، گفتنِ حرفی، یا نزدنِ حرفی حرکت کند؛ فرقی نمی‌کند، هر انجام دادن و انجام ندادنی در انسانِ عاقل، انگیزه‌ای در پشت آن هست، نیتی در آن هست و قصدی در آن وجود دارد. امام سجاد (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «اللَّهُمَّ وَفِّرْ بِلُطْفِکَ نِیَّتِی». این یک دعای دیگر است نسبت به نیت. ابتدا فرمودند این را بهترین قرار بده، و اینجا می‌فرمایند نیت من را از نقص و ایراد دربیار؛ یک‌طوری باشد که نقص و ایرادی در آن نباشد.

۲. آفت ریا و انگیزه‌های ناخالص در عمل

نقص و ایراد در عمل می‌تواند همین «ریا» باشد؛ همین که انسان در انجام کارش و انجام عبادتش، خدا را کنار بگذارد و یا خدا را با بقیه شریک کند. اگر یک وقت کار خیری برای کسانی انجام می‌دهد، انگیزه‌اش خالص برای خدا نیست و انگیزه‌اش مخلوط است؛ ممکن است بخشیش مال خدا باشد، اما بخشیش هم برای بقیه است؛ برای این است که بقیه ببینند، خوششان بیاید و از آدم تعریف کنند. ریا یعنی اینکه انسان، علت اصلی که این کار را انجام می‌دهد و این عبادت را به جا می‌آورد، دیدنِ بقیه است. یا «سُمعه» است؛ یعنی شنیدنِ بقیه و به گوش بقیه رسوندن که: من این کار را کردم.

۳. ریشه‌ی ناخالصی در نیت چیست؟

ناخالصی‌ها از اینجاست که آدم در اثر ایمانِ ضعیف، بقیه را هم دارای یک اختیاری و بقیه را هم دارای یک قدرتی می‌بیند؛ احساس می‌کند این کاری که انجام می‌دهد، اگر بقیه هم بدانند و ببینند خوب است. می‌گوید خوب است آن‌ها هم ببینند، بالاخره از آدم تعریف می‌کنند، برای آدم کاری انجام می‌دهند و بالاخره یک نفعی به جیب انسان می‌رسانند. انسان در اثر ایمان ضعیف، خدا را در آن حد باور ندارد که اگر من این کار را به خدا سپردم و برای خدا انجام دادم، خدای متعال خودش می‌داند، بلد است و می‌داند چطور این کار من را جبران کند؛ فراموش نمی‌کند، از علمش مخفی نمی‌ماند و بالاخره یک روزی جبرانش خواهد کرد.

۴. بزنگاه اصلی مشکلی که انسان با خدا دارد

چون انسان ایمانش ضعیف است، وقتی کاری را انجام می‌دهد احساسش این است که اگر آدم‌ها متوجه نشوند و ندانند، این کار کأنه از بین رفت و تمام شد. می‌گوید من انجام دادم، زحمتش را کشیدم، اما کسی نبود ببیند، یک تشکری بکند، کاری بکند، اسم من را کنارش بزنند، اسم من را روی آن حک کنند و به اسم من آن کار انجام بشود. احساس می‌کند وقتی این‌ها نباشد، یعنی کار از بین رفت. این یکی از بزنگاه‌های اصلی و مشکلی است که انسان با خدا دارد؛ در اثر ایمان ضعیفِ انسان به خدا. انسان خدا را دارای آن‌چنان قدرتی و آن‌چنان علمی و کمالی نمی‌داند که همه‌ی عمل را خالص به خدا تحویل دهد.

۵. وسعت خزانه‌ی الهی و میزان ایمان ما

ما ایمان را هرچه در خودمان و جامعه تقویت کنیم، سود می‌بریم و همه‌اش سود است. چرا؟ چون طرفِ ایمانِ ما، خدای متعال است. خدا یعنی همه‌چیز، یعنی همه‌ی کمالات؛ یعنی منبع همه‌ی کمالات، منبع همه‌ی خیرات و معدن همه‌ی چیزهایی که ما دوست داریم داشته باشیم و آن‌ها را خوب می‌دانیم. ایمان ما وقتی به خدا بالاتر برود، این باور در ما تقویت می‌شود که همه‌چیز مال خداست و دست خداست. خزانه‌ی خدا به میزان ایمان ما به روی ما باز است؛ هرچه ایمانمان ضعیف‌تر باشد، خزانه‌اش ضعیف‌تر به روی ما باز می‌شود و هرچه ایمانمان قوی‌تر باشد، خزانه‌اش بیشتر و پرپیمان‌تر به روی ما باز است.

۶. عزت و اسباب آن تماماً دست خداست

خزانه‌ی خدا چه دارد؟ همه‌چیز؛ دنیا دارد، آخرت دارد، مادی دارد، معنوی دارد، علم دارد، قدرت دارد، شجاعت دارد، کمال دارد، عزت دارد، همه‌چیز دارد. همه‌چیز دست خداست: «وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِیعًا». همه‌ی عزت، همه‌ی اختیار عزت و همه‌ی اسباب عزت دست خداست. شما دنبال عزت می‌گردی؟ به سمت خدا برو، شمای انسان. ما عزت می‌خواهیم، منبعش و معدنش خداست. این آدم هم اگر یک کاری از دستش برمی‌آید، خدا به او داده است و خدا اسبابش را برایش مهیا کرده است. این آقا که در یک سمتی قرار گرفته و ما احساس می‌کنیم گره‌ی کار ما دست این است، اگر خدا نخواهد، کاری از دستش برنمی‌آید.

۷. تجربه‌ی تلخ بستن دل به غیر خدا

این چیزها را در زندگیمان تجربه کرده‌ایم؛ چه کسانی و چه جاهایی که ما توجهمان و دلمون را خلاصه بستیم به یک کسی، به یک جایی که: الان این مشکل من را فلانی از دستش برآید و حل می‌کند. اتفاقاً این فلانی هیچ کاری از دستش برنمی‌آید و هیچ کار نمی‌کند؛ به درِ بسته خوردیم، از جانب همین فلانی. این‌ها را گاهی تجربه می‌کنیم. گاهی خدا این‌طوری قرار می‌دهد که به درِ بسته بخوریم؛ همان خانه‌ای و همان جایی که امید داشتیم تمام امیدمان به این بود که درِ او باز است. اتفاقاً همان در، زودتر از همه بسته شد و از همان‌جا زودتر از همه مأیوس و ناامید شدیم.

۸. رابطه‌ی مستقیم ایمان، نیت و تقوا

به میزانی که ما باور داریم به خدای متعال و صفاتش، به همان میزان از خدای متعال استفاده می‌کنیم. گاهی ایمانمان ضعیف است، استفاده‌مان هم کم است، پایین است و خیلی نیست؛ اما اگر ایمان را با تقوا تقویتش بکنیم، استفاده بالا می‌رود. این است که امام سجاد (علیه‌السلام) اول دست می‌گذارند روی ایمان، بعد دست می‌گذارند روی نیت. این‌ها همه ارتباط مستقیم با همدیگر دارند؛ ایمان هرچه ضعیف‌تر، نیت ناقص‌تر، نیت خراب‌تر. نیت، درونش خرده‌شیشه زیاد هست، ناقصی زیاد دارد و خالص و زلال و شفاف نیست. چه جور خالص می‌شود؟ هرچه عمل صالح ما بیشتر بشود، هرچه تقوای ما تقویت بشود، باور ما به خدا بیشتر می‌شود.

۹. توقع ما از خدا و کارنامه‌ی اعمالمان

ما رویمان را از خدا برمی‌گردانیم، بعد انتظار داریم سر وقتش خدا هم هرچه ما گفتیم و خواستیم، بگوید چشم؟ همان مشکلی که ما داشتیم، راحت بگوید چشم من حل می‌کنم؟ نباید این‌جور انتظار داشته باشیم. گرچه خدای متعال فضل و کرمش بیش از این‌هاست و بدون استحقاق به ما می‌دهد، اما ما نباید این‌قدر جسور باشیم که وقتی مشکلی پیدا می‌کنیم، دست به دعا برمی‌داریم، با خدا بد بشویم و ایمانمان ضعیف بشود. یک نگاهی باید به عمل خودمان بیندازیم؛ ببینیم در عمل چه‌کار کرده‌ایم، در رابطه‌مان با خدا چه‌قدر خرابی به بار آورده‌ایم. لااقل به همان اندازه‌ای که کار درست داریم، توقع داشته باشیم.

۱۰. اثر مخرب گناه بر قلب و ایمان انسان

ایمان با چه تقویت می‌شود؟ با عمل صالح است، که رکن اصلی ایمان است. گناه و معصیت... امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند: هیچ چیزی به اندازه‌ی گناه، ایمان را در دل انسان نمی‌میراند؛ هیچ چیزی به اندازه‌ی گناه، دل انسان را زیر و رو نمی‌کند. همان‌طور که نمک در آب چطور حل می‌شود، گناه هم این‌طوری ایمان را از بین می‌برد؛ گناه، معصیت، خطیئه. هیچ‌چیزی... «مَا مِنْ شَیْءٍ أَفْسَدَ لِلْقَلْبِ مِنَ الْخَطِیئَةِ»؛ هیچ‌چیزی دل ما را، قلب ما را، روح ما را، عقل ما را نمی‌میراند به اندازه‌ی گناه. این‌قدر که گناه آسیب می‌زند، هیچ‌چیزی به ما آسیب نمی‌زند. باید از گناه و معصیت دورتر باشیم.

1️⃣ مفهوم نیت و محرک‌های رفتار انسان

◽️ حقیقت نیت به‌عنوان موتور محرک اعمال

◽️ دعا برای دستیابی به بالاترین و بهترین انگیزه‌ها

2️⃣ آفت ریا و ناخالصی در عبادات

◽️ حقیقت کلمه‌ی «وَفِّرْ»؛ رهایی از عیوب عمل

◽️ بیماری ریا و به گوش دیگران رساندنِ کارهای خیر (سُمعه)

3️⃣ ضعف ایمان؛ ریشه‌ی ناخالصی اعمال

◽️ باور به قدرت اسباب و آدم‌ها در اثر ضعف ایمان

◽️ پیامدهای نبود باور قلبی به قدرت و علم بی‌انتهای الهی

4️⃣ برکات تقویت ایمان در جامعه

◽️ پیوند مستقیم میزان بهره‌مندی از خزانه‌ی الهی با درجه‌ی ایمان

◽️ داستان حضرت یوسف (ع)؛ نمونه‌ای از اراده و جریان توحید در هستی

5️⃣ عزت حقیقی و بی‌نیازی از خلق

◽️ جریان اسباب تکوینی عالم در دست خدای متعال

◽️ تجربه‌ی تلخِ دل‌بستن به غیر خدا و مواجهه با درهای بسته

6️⃣ رابطه‌ی متقابل تقوا، نیت و کارنامه‌ی اعمال

◽️ تأثیر گناه و ترک واجبات در آلودگی نیت‌ها

◽️ لزوم تناسب میان کارنامه‌ی اعمال و میزان توقع از اجابت دعا

7️⃣ اثر مخرب معصیت بر قلب انسان

◽️ سقوط و نابودی علمی و عملی در اثر دوری از تقوا

◽️ بررسی حدیث امام صادق (ع)؛ ذوب شدن ایمان در اثر خطیئه