فضیلت گرامیداشت ایتام و صله رحم

بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین. و الصلوة و السلام علی سیدنا و نبینا ابی‌القاسم محمد و علی آله الطیبین الطاهرین، سیما بقیة الله فی الارضین، و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

«وَ مَنْ أَکْرَمَ فِیهِ یَتِیماً أَکْرَمَهُ اللَّهُ یَوْمَ یَلْقَاهُ»

اگر در این ماه، خدا توفیق داد و کسی یتیمی را گرامی و بزرگ داشت، خدای متعال در روز قیامت هم به همین گونه او را گرامی می‌دارد و بزرگ می‌دارد.

«وَ مَنْ وَصَلَ فِیهِ رَحِمَهُ وَصَلَهُ اللَّهُ بِرَحْمَتِهِ یَوْمَ یَلْقَاهُ»

اگر در این ماه، خدا توفیق داد و کسی صله‌ی رحم به جا آورد، خدا او را مشمول رحمتش می‌کند.

«وَ مَنْ قَطَعَ فِیهِ رَحِمَهُ قَطَعَ اللَّهُ عَنْهُ رَحْمَتَهُ یَوْمَ یَلْقَاهُ»

اگر کسی در این ماه قطع رحم کرد، خدا هم در قیامت از رحمتش او را به دور می‌کند.

ثواب نماز مستحبی، طاعات واجب و صلوات

«وَ مَنْ تَطَوَّعَ فِیهِ بِصَلَاةٍ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بَرَاءَةً مِنَ النَّارِ»

اگر کسی را خدا توفیق داد و نماز مستحبی خواند، خدای متعال برائت از جهنم را برایش صادر می‌کند.

«وَ مَنْ أَدَّى فِیهِ فَرْضاً کَانَ لَهُ ثَوَابُ مَنْ أَدَّى سَبْعِینَ فَرِیضَةً فِیمَا سِوَاهُ مِنَ الشُّهُورِ»

کسی که در این ماه هر واجبی را انجام بدهد، ثواب هفتاد برابر این واجب نسبت به ماه‌های قبل را دارد.

«وَ مَنْ أَکْثَرَ فِیهِ مِنَ الصَّلَاةِ عَلَیَّ ثَقَّلَ اللَّهُ مِیزَانَهُ یَوْمَ تَخِفُّ الْمَوَازِینُ»

اگر کسی در این ماه، خدا به او توفیق داد و زیاد بر من صلوات فرستاد، خدای متعال هم در قیامت که میزان اعمال انسان‌ها سبک است، میزان عمل این فرد را به واسطه صلوات زیادی که بر من بفرستد، سنگین می‌کند.

ارزش تلاوت قرآن و پاداش ختم آن

«وَ مَنْ تَلَا فِیهِ آیَةً مِنَ الْقُرْآنِ کَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ خَتَمَ الْقُرْآنِ فِی غَیْرِهِ مِنَ الشُّهُورِ»

اگر کسی در این ماه، خدا به او توفیق داد و آیه‌ای از قرآن کریم را تلاوت کرد، اجر و ثواب کسی را دارد که در سایر ماه‌ها توفیق پیدا کند ختم کامل قرآن را داشته باشد.

وضعیت بهشت، جهنم و شیاطین در ماه مبارک

«أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَبْوَابَ الْجِنَانِ فِی هَذَا الشَّهْرِ مُفَتَّحَةٌ»

درهای بهشت در این ماه باز است؛

«فَاسْأَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لَا یُغَلِّقَهَا عَلَیْکُمْ»

از خدا بخواهید و دعا کنید که این درها را هیچ‌گاه به رویتان نبندد؛ و کارهایی نکنید که باعث بشود این درها به رویتان بسته بشود.

«وَ أَبْوَابَ النِّیرَانِ مُغَلَّقَةٌ»

درهای جهنم بسته است؛

«فَاسْأَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لَا یَفْتَحَهَا عَلَیْکُمْ»

از خدا بخواهید هیچ‌وقت این درها به رویتان باز نشود.

«وَ الشَّیَاطِینَ مَغْلُولَةٌ»

شیطان‌ها دستشان بسته است؛

«فَاسْأَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لَا یُسَلِّطَهَا عَلَیْکُمْ»

از خدا بخواهید این شیاطین دست‌بسته را بر شما مسلط نکند.

پرسش امیرالمؤمنین (ع) درباره بهترین اعمال

قال امیرالمؤمنین علیه‌السلام؛ اینجا که خطبه‌ی پیغمبر اکرم رسید، امیرالمؤمنین علیه‌الصلاة و السلام فرمودند که در این هنگام من بلند شدم، «فَقُمْتُ فَقُلْتُ»، بلند شدم و گفتم که: «یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِی هَذَا الشَّهْرِ؟» این همه اعمال خیر که شما فرمودید، در بین همه‌ی این اعمال خیری که برای این ماه فرمودید و ما شنیدیم، کدام از همه بافضیلت‌تر و بهتر است؟

«فَقَالَ یَا أَبَا الْحَسَنِ أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْوَرَعُ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ»

فرمودند که بهترین عمل در بین همه‌ی این اعمالی که گفتیم و اشاره کردیم و نسبت به این ماه وجود دارد، بهترین عمل، دوری از گناه و ترک محرمات الهی است.

اگر خدا به کسی توفیق داد در این ماه هیچ گناهی نکند، این فرد بهترین عمل را انجام داده است؛ در مقایسه با کسانی که این عبادات، این کارهای صالح و این اعمال مستحب را انجام می‌دهند ولی خدای نکرده کنارشان هم گناه می‌گذارند. این کسی که هیچ‌کدام این‌ها را ندارد اما گناه هم نمی‌کند، نسبت به آن‌های دیگر ارزش و مقامش بیشتر است و او بهترین عمل را انجام داده است.

اهمیت گناه نکردن و حفظ آثار طاعات

چون همیشه معیاری که خدا داده، بهترین عمل را دایره‌مدار اطاعت از فرمان خدا قرار داده است. همیشه و در هر حال، بهترین کار گناه نکردن است. در هر کاری، در هر حالی، در هر موقعیتی، در هر زمانی و در هر مکانی؛ هر جا انسان هست، در هر موقعیتی که هست، به هر شکلی، فرق نمی‌کند؛ بهترین و بافضیلت‌ترین عمل در این ماه این است که انسان گناه نکند.

لذا ما باید تلاش کنیم و تصمیم بگیریم اگر خدای نکرده تا این مدتی که گذشته از این ماه، گناهی مرتکب شده‌ایم، توبه کنیم. اعمال خیر ما با گناه، اثرش و اجرش ضایع می‌شود و از بین می‌رود. از این به بعد هم تلاش بکنیم این مقدار دیگری از این ماه که باقی مانده است، گناه نکنیم و این را مراقبت کنیم.

اعمال صالح دیگر را هم اگر خدا توفیق داد و همت کردیم، استفاده می‌کنیم؛ اما اگر اعمال دیگر را انجام دادیم ولی کنارش گناه گذاشتیم، زحمتمان را کم‌ارزش، بی‌فایده و کم‌فایده کرده‌ایم. لذا باید از این جهت همیشه توجه داشت که مبادا با گناه، زحماتمان را از بین ببریم؛ و بهترین کاری که می‌توانیم همیشه داشته باشیم این است که گناه نکنیم.

ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت کند که ما تا این مدت که سر سفره‌ی خطبه‌ی پیغمبر اکرم صلوات‌الله علیه و آله بودیم، مطالبی را و اعمال صالحی را یاد گرفتیم، خدا ان‌شاءالله توفیق مرحمت کند این‌ها را در طول این ماه و سایر ماه‌های مبارک رمضان عمل کنیم و موفق بشویم ان‌شاءالله به رعایت این مسائل.

نثار ارواح طیبه‌ی خاتم انبیاء و حضرات معصومین، و ارواح طیبه‌ی علما و شهدا و امام شهدا، سه صلوات بفرستید.

۱. پاداش گرامیداشت یتیمان و صله رحم در ماه خدا

رسول خدا (ص) فرمودند: «وَ مَنْ أَکْرَمَ فِیهِ یَتِیماً أَکْرَمَهُ اللَّهُ یَوْمَ یَلْقَاهُ». اگر در این ماه مبارک، خداوند توفیق دهد و کسی یتیمی را گرامی و بزرگ بدارد، خدای متعال نیز در روز قیامت او را به همین گونه گرامی و بزرگ می‌دارد. همچنین فرمودند: «وَ مَنْ وَصَلَ فِیهِ رَحِمَهُ وَصَلَهُ اللَّهُ بِرَحْمَتِهِ یَوْمَ یَلْقَاهُ». اگر در این ماه کسی صله‌ی رحم به جا آورد، خداوند او را مشمول رحمت خویش می‌گرداند؛ اما اگر کسی در این ماه قطع رحم کند، خداوند نیز در قیامت او را از رحمت خود به دور خواهد ساخت. پس چه پسندیده است که در این روزها، با اکرام یتیمان و پیوند با خویشاوندان، زمینه‌ساز جلب رحمت الهی در روز رستاخیز شویم.

۲. تجلی رحمت الهی در ثواب نمازهای مستحبی و واجب

پیامبر اکرم (ص) در فضیلت این ماه فرمودند: «وَ مَنْ تَطَوَّعَ فِیهِ بِصَلَاةٍ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بَرَاءَةً مِنَ النَّارِ». اگر خداوند به کسی توفیق دهد و در این ماه نماز مستحبی بخواند، خدای متعال برائت از جهنم را برای او صادر می‌کند. همچنین فرمودند: «وَ مَنْ أَدَّى فِیهِ فَرْضاً کَانَ لَهُ ثَوَابُ مَنْ أَدَّى سَبْعِینَ فَرِیضَةً فِیمَا سِوَاهُ مِنَ الشُّهُورِ». هر کس در این ماه مبارک، طاعت واجبی را انجام دهد، ثواب آن هفتاد برابرِ انجام همان واجب در سایر ماه‌ها خواهد بود. این فراوانی پاداش، فرصتی بی‌نظیر برای جبران کاستی‌ها و ذخیره‌ی توشه‌ای گران‌بها برای آخرت است که نباید به‌آسانی از دست برود.

۳. معجزه‌ی صلوات در سنگین کردن میزان اعمال

در بخشی از خطبه‌ی شعبانیه آمده است: «وَ مَنْ أَکْثَرَ فِیهِ مِنَ الصَّلَاةِ عَلَیَّ ثَقَّلَ اللَّهُ مِیزَانَهُ یَوْمَ تَخِفُّ الْمَوَازِینُ». اگر در این ماه، کسی زیاد بر پیامبر (ص) صلوات بفرستد، خدای متعال در قیامت که میزان اعمال انسان‌ها سبک است، ترازو و میزان عمل او را به واسطه‌ی این صلوات‌های زیاد، سنگین می‌کند. فرستادن صلوات، ذکری به ظاهر ساده اما در باطن بسیار عمیق و گره‌گشاست. در روزی که همه‌ی انسان‌ها در پیشگاه خداوند نگران سبکی کارنامه‌ی خویش هستند، مداومت بر این ذکر شریف می‌تواند سنگین‌ترین و ارزشمندترین پاداش‌ها را به همراه داشته باشد و مایه‌ی نجات انسان در محشر شود.

۴. پاداش بی‌کران تلاوت یک آیه از قرآن کریم

رسول گرامی اسلام (ص) درباره‌ی عظمت قرآن در این ماه می‌فرمایند: «وَ مَنْ تَلَا فِیهِ آیَةً مِنَ الْقُرْآنِ کَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ خَتَمَ الْقُرْآنِ فِی غَیْرِهِ مِنَ الشُّهُورِ». اگر کسی در این ماه مبارک، آیه‏ای از قرآن کریم را تلاوت کند، پاداش و اجر کسی را دارد که در سایر ماه‌ها توفیق یافته و یک ختم کامل قرآن را انجام داده باشد. این بدین معناست که بهار قرآن، فرصتی طلایی است تا حتی با خواندن کوتاه‌ترین آیه‌ها، ثوابی به وسعت یک ختم کامل کتاب الهی در کارنامه‌ی اعمال ما ثبت شود؛ فرصتی که تنها در این روزهای مبارک جاری است.

۵. درهای گشوده‌ی بهشت و لزوم مراقبت از اعمال

پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَبْوَابَ الْجِنَانِ فِی هَذَا الشَّهْرِ مُفَتَّحَةٌ؛ فَاسْأَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لَا یُغَلِّقَهَا عَلَیْکُمْ». درهای بهشت در این ماه به روی بندگان باز است؛ پس از پروردگار خود بخواهید و دعا کنید که این درها را هیچ‌گاه به روی شما نبندد. همچنین باید هوشیار باشیم و کارهایی انجام ندهیم که باعث بسته شدن این درهای رحمت به رویمان شود. گشوده بودن درهای بهشت، نشانه‌ی اشتیاق پروردگار به بخشش و پناه دادن به بندگان است؛ بنابراین، وظیفه‌ی ماست که با استغفار، دعا و دوری از رفتارهای ناپسند، این فرصت بی‌نظیر حضور در حریم امن الهی را برای خود حفظ کنیم.

۶. بسته‌شدن درهای جهنم و بندهای اسارت شاطین

در خطبه‌ی رسول خدا (ص) آمده است: «وَ أَبْوَابَ النِّیرَانِ مُغَلَّقَةٌ؛ فَاسْأَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لَا یَفْتَحَهَا عَلَیْکُمْ وَ الشَّیَاطِینَ مَغْلُولَةٌ؛ فَاسْأَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لَا یُسَلِّطَهَا عَلَیْکُمْ». درهای جهنم در این ماه بسته‌اند؛ پس از خدا بخواهید که هیچ‌گاه آن‌ها را به روی شما باز نکند. شیطان‌ها نیز در غل و زنجیر و دست‌بسته‌اند؛ از خدا بخواهید که این شیاطین را بر شما مسلط نگرداند. این فضا، فضایی کاملاً امن برای بازگشت و اصلاح است؛ وقتی بزرگ‌ترین موانع رشد یعنی وسوسه‌های مستقیم شیاطین محدود شده، مسیر توبه و حرکت به سوی خدا هموارتر از همیشه است و تنها همت بندگان را می‌طلبد.

۷. ورع و ترک گناه؛ بافضیلت‌ترین عمل در ماه خدا

هنگامی که خطبه‌ی پیامبر (ص) به پایان رسید، امیرالمؤمنین (ع) برخاستند و پرسیدند: «یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِی هَذَا الشَّهْرِ؟»؛ برترین اعمال در این ماه چیست؟ رسول خدا (ص) فرمودند: «یَا أَبَا الْحَسَنِ أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْوَرَعُ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ». برترین و بافضیلت‌ترین عمل در این ماه، دوری از گناه و ترک محرمات الهی است. اگر خداوند به کسی توفیق دهد که در این ماه هیچ گناهی مرتکب نشود، او بالاترین کار را انجام داده است؛ چرا که دوری از آلودگی معصیت، پایه‌ی قبولی همه‌ی طاعات و عبادات دیگر است.

۸. ارزشِ بی‌گناهی در ترازوی سنجش اعمال

اگر کسی توفیق یابد که در این ماه مبارک گناه نکند، ارزش کار او از کسانی که عبادات مستحبی زیادی انجام می‌دهند اما در کنارش مرتکب گناه می‌شوند، بیشتر است. کسی که کارهای مستحبی کمتری دارد اما حریم نگه می‌دارد و گناه نمی‌کند، مقام بالاتری نزد خدا دارد؛ زیرا معیار اصلی که خداوند قرار داده، دایره‌مدار اطاعت از فرمان الهی و پاک ماندن است. در حقیقت، ترک محرمات همچون ظرفی پاکیزه است که اعمال صالح را در خود حفظ می‌کند؛ بدون این ظرف پاک، هر چه عبادت روانه کنیم، به دلیل آلودگی گناه از بین خواهد رفت و بی‌اثر خواهد شد.

۹. اهمیت توبه و پاک‌سازی اعمال از تیرگی معاصی

ما باید تلاش کنیم و تصمیم بگیریم اگر خدای نکرده در روزهایی که از این ماه گذشته، گناهی مرتکب شده‌ایم، فوراً توبه کنیم؛ زیرا اعمال خیر ما با انجام گناه، اثر و اجرشان ضایع می‌شود و از بین می‌رود. از این به بعد نیز باید همت کنیم تا در روزهای باقی‌مانده از این ماه مبارک، با مراقبت شدید، گرد گناه نگردیم. انجام اعمال صالح بسیار نیکوست، اما اگر کنار آن‌ها معصیت قرار گیرد، زحمات انسان کم‌ارزش و بی‌فایده خواهد شد. پس مراقب باشیم با کوتاهی و نافرمانی، دستاوردهای معنوی خود را که با روزه‌داری و شب‌زنده‌داری به دست آورده‌ایم، تباه نسازیم.

۱۰. گناه نکردن؛ کارآمدترین رفتار در هر زمان و مکان

همیشه و در هر حال، بهترین کار گناه نکردن است؛ در هر شغلی، در هر موقعیتی، در هر زمانی و در هر مکانی که انسان حضور دارد، برترین عمل این است که دامان خود را به معصیت آلوده نکند. بیایید دعا کنیم: ان‌شاءالله خداوند توفیق مرحمت کند تا مطالبی را که از سر سفره‌ی خطبه‌ی پیغمبر اکرم (ص) آموخته‌ایم، در طول این ماه و سایر ماه‌های مبارک رمضان به کار بندیم و در رعایت این مسائل موفق شویم. همیشه به یاد داشته باشیم که دوری از محرمات، نزدیک‌ترین، مطمئن‌ترین و بافضیلت‌ترین راه برای تقرب به سوی پروردگار و جلب رضایت اوست.

1️⃣ اکرام و پیوند در ماه خدا

◽️ برکت تکریم یتیمان و اکرام الهی در قیامت

◽️ آثار صله‌ی رحم و عواقب قطع رحم

2️⃣ پاداش نمازها، طاعات و صلوات

◽️ صدور برائت از آتش جهنم با نماز مستحبی

◽️ ثواب هفتاد برابری واجبات و معجزه‌ی صلوات در سنگینی میزان

3️⃣ عظمت تلاوت قرآن کریم

◽️ پاداش بی‌کران قرائت یک آیه در بهار قرآن

◽️ برابری ثواب یک آیه با ختم کامل قرآن در سایر ماه‌ها

4️⃣ حقیقت بهشت، جهنم و شیاطین

◽️ گشوده بودن درهای بهشت و ضرورت دعا برای بسته نشدن آن

◽️ بسته بودن درهای آتش و غل و زنجیر شدن شیاطین

5️⃣ پرسش امیرالمؤمنین (ع) از پیامبر (ص)

◽️ درخواست تبیین بافضیلت‌ترین و برترین اعمال ماه

◽️ معرفی «ورع» و دوری از محرمات الهی به عنوان بهترین عمل

6️⃣ معیار قبولی طاعات و مراقبت از اعمال

◽️ ضرورت توبه و پیشگیری از ضایع شدن اجر عبادات با گناه

◽️ دایره‌مدار بودن اطاعت فرمان خدا در هر زمان و مکان