خطبه آغازین

بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین. و الصلاة و السلام علی سیدنا و نبینا، ابی القاسم محمد [صلوات حاضرین]. و علی آله الطیبین الطاهرین المنتجبین، سیّما بقیة الله فی العالمین، و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

«أَیُّهَا النَّاسُ مَنْ حَسَّنَ مِنْکُمْ فِي هَذَا الشَّهْرِ خُلُقَهُ کَانَ لَهُ جَوَازاً عَلَى الصِّرَاطِ یَوْمَ تَزِلُّ فِیهِ الْأَقْدَامُ وَ مَنْ خَفَّفَ فِي هَذَا الشَّهْرِ عَمَّا مَلَكَتْ یَمِینُهُ خَفَّفَ اللَّهُ عَلَیْهِ حِسَابَهُ»

اهمیت و جایگاه حسن خلق در ماه مبارک رمضان

یکی دیگر از مسائلی که پیغمبر اکرم (صلوات الله و سلامه علیه و آله) درباره این ماه می‌فرمایند، نسبت به حسن خلق است؛ اینکه کسی، خدا به او این توفیق را بدهد در این ماه مبارک رمضان، حسن خلقش را حفظ بکند، مراعات کند، تقویت کند و نگه دارد؛ این یک ماه که سپری می‌شود، هیچ سوء خلق و اخلاق بدی از او صادر نشود.

حسن خلق یعنی انسان، مجموعه اخلاقش را که از اول تا آخر نگاه می‌کنی، اخلاق خوبی باشد؛ اخلاق درست، صحیح و به‌جا باشد؛ در مقابلِ سوء خلق که اخلاق انسان و رفتار انسان، دچار اشکال‌ها و ایرادهایی است.

حسن خلق از آن مسائل اصلی و اساسی و از پایه‌های مهم ایمان است. اگر ایمان چند تا پایه اصلی داشته باشد برای حفظ و تقویتش و بالا رفتنش، یکی از آن‌ها همین حسن خلق است؛ تا جایی که به میزانی که انسان‌ها دارای حسن خلق هستند، می‌شود فهمید چقدر ایمان دارند به خدا و چقدر خدای متعال را باور کرده‌اند. فرمودند: «إنَّ أَحْسَنَکُمْ أَخْلَاقاً أَکْمَلُکُمْ إِیمَاناً»؛ از بین شما، کامل‌ترین ایمان را کسانی دارند که در اخلاق خوب، از همه جلوترند و از همه بیشترند. به میزانی که انسان حسن خلق دارد، ایمانش هم بالا می‌رود و تقویت می‌شود.

حقیقت حسن خلق در موقعیت‌های مختلف زندگی

حسن خلق هم مجموعه اخلاق انسان است. انسان از صبح تا شب، از وقتی که چشم باز می‌کند تا وقتی که دوباره چشمش بسته می‌شود، در شرایط مختلفی واقع می‌شود؛ در طول روز تا آخر شب که می‌خواهد بخوابد. در هر شرایط و موقعیتی و در هر ارتباطی که با هر انسانی برقرار می‌کند، شرایط خاصی به وجود می‌آید؛ [آنجا] لازم است انسان اخلاق صحیح و رفتار صحیح را انجام بدهد.

یک جاهایی نیاز به نرمی و ملایمت است، نیاز به صبر است، نیاز به حلم است، نیاز به مدارا است، نیاز به تدبیر است، [و یک جاهایی هم] نیاز به تندی است. همه آنچه که از اخلاق صحیح در موقعیت‌های مناسب، انسان احتیاج دارد؛ مجموع این‌ها وقتی انسان بداند و سرِ جایش مراقبت کند و انجام بدهد و از عهده‌اش بربیاید، به این می‌گویند یک آدم دارای حسن خلق. یعنی مجموعه اخلاق و رفتارش را که نگاه می‌کنیم، همه‌اش چیزهای صحیح و درست از او صادر می‌شود؛ به‌جا می‌خندد، به‌جا گریه می‌کند، به‌جا غضب می‌کند و خشم دارد، به‌جا نرم است، به‌جا متواضع است، به‌جا متکبر است، به‌جا خوش‌اخلاق است، و به‌جا تند است. به هر حال، همه‌اش به‌جا و قاعده است و طبق موازین صحیح دینی، شرعی و عقلی است؛ هم دین تأیید می‌کند و هم عقل تأیید می‌کند این مسئله را در وجود چنین کسی.

زمینه‌های سوء خلق در روزه‌داری و لزوم مراقبت در برابر شیطان

در ماه مبارک رمضان، انسان‌ها چون روزه می‌گیرند، یک مقداری زمینه این را پیدا می‌کنند که بداخلاق شوند. روزه می‌گیرد، یک مقدار ضعیف است، یک مقدار اعصابش [تحت فشار است]؛ روزِ گرم یک‌طور، شرایط دیگر طور دیگر. این حالت در انسان زمینه‌اش هست که یک مقداری بداخلاق بشود و تندی کند. عصر می‌شود، از رو به عصر و غروب که می‌رود، این حالت بد گاهی در انسان شدت می‌گیرد و به کمترین چیزی از کوره درمی‌رود؛ تندی می‌کند، بداخلاقی می‌کند، حرف بد بزند، این‌ها هست در این ماه. این زمینه این مسائل در انسان در اثر روزه پیش می‌آید.

حالا اگر کسی خدا به او این توفیق را داد، طبق بیان پیغمبر اکرم، حالا که این ماه این‌طور است، آدم باید مراقبت کند از دست شیطان؛ که یک وقت این زحمتی که آدم دارد می‌کشد و روزه می‌گیرد، عبادت می‌کند و قرآن تلاوت می‌کند، شیطان مترصد است که این را از انسان بگیرد؛ با همان دستِ بسته. که فرمودند در این ماه دست شیطان و شویان بسته است؛ حالا گاهی با همان دستِ بسته کار خودش را انجام می‌دهد. آدم می‌بیند عصر شد، طاقتش کم شده است، تندی می‌کند به همسرش، به فرزندش؛ این خطرناک است. این یک زمینه امتحانی در انسان پدید می‌آورد که با کمترین چیزی، خلاصه‌اش بزند این زحمت‌هایی که تا حالا کشیده را از بین ببرد؛ این را باید خیلی مراقبت کرد.

پاداش اخروی حسن خلق و نجات از سختی‌های قیامت

لذا پیغمبر اکرم فرمود اگر کسی این ماه مبارک رمضان را، در این ماه، توفیق بدهد خدا به او، همت کند و تلاش کند اخلاقش را خوب نگه دارد؛ صبر و حلم و تحمل و این‌ها را بیشتر ازش استفاده کند، استفاده از عقل را بیشتر کند، از عجله و شتاب‌زدگی در تصمیم و فوران خشم و غضب جلوگیری کند و این‌ها را حفظ کند در خودش؛ اخلاقش را خوب نگه دارد، اگر کسی این ماه مبارک، همین ماه مبارکی که در آن هستیم، یا هر ماه مبارک رمضانی، اگر این توفیق را پیدا کرد، خدای متعال هم [به او پاداش می‌دهد]؛ نتیجه، نتیجه خیلی بزرگی است. اثری که خدا و مزدی که خدای متعال برای این مسئله گذاشته، خیلی بزرگ است.

مهم‌ترین مسئله برای همه ما انسان‌ها این است که بتوانیم در این دنیا طوری رفتار بکنیم که در قیامت، در حساب و کتاب، کارمان راحت باشد؛ از پل صراط به راحتی عبور کنیم و وارد بهشت بشیم. این مهم‌ترین مسئله است. لذا اوج دعاهای این ماه گاهی همه‌اش روی همین است، که می‌گوییم: «الْغَوْثَ الْغَوْثَ خَلِّصْنَا مِنَ النَّارِ یَا رَبِّ». صد بار می‌گوییم شب‌های قدر؛ همه دعایشان، ندایشان و مناجاتشان با خدای متعال، بعد از بردن اسماء الهی و قسم دادن خدا به این اسماءش، این است؛ به ما این را یاد داده‌اند که بگوییم چه؟ «خَلِّصْنَا مِنَ النَّارِ یَا رَبِّ».

قرآن به سر می‌گذاریم شب قدر، بگوییم: «أَنْ تَجْعَلَنِي مِنْ عُتَقَائِكَ مِنَ النَّارِ». خدایا به قرآنت، به این چیزهای بزرگ و خوب قسم‌ت می‌دهم که امشب من را از جهنم نجات بدهی. بدترین مسئله برای انسان، جهنمی شدن است؛ بیشترین چیزی که انسان باید از آن بترسد، جهنمی شدن است. بیشترین چیزی که باید نگرانش باشد، به سلامت از صراط نگذشتن است. بیشترین چیزی که باید از آن بترسد، حساب و کتاب سخت قیامت است.

ضمانت عبور از صراط با حفظ حسن خلق

حالا این مسائل که مهم‌ترین مسئله برای هر انسانی قاعدتاً باید باشد و از این بالاتر نداریم برای کسی — نعمتی از این بزرگ‌تر بعد از مرگ و در حساب و کتاب و بعدش نداریم — این‌ها را به عنوان آثار یک مسائلی که حالا پیغمبر اکرم می‌فرمایند، قرار داده‌اند.

حسن خلق را اول فرمودند: ای مردم، اگر کسی در این ماه خدا به او توفیق داد اخلاقش خوب بود، از اول این ماه تا روز آخر این ماه، و الحمد لله و المنّه یک بار از کوره در نرفت و بزند خراب کند، یک بار از این آسیب‌ها به خودش، اهل و عیالش، رفیقش، آشنایش، این‌ور و آن‌ور نزد و کنترل کرد خودش را، «کَانَ لَهُ جَوَازاً عَلَى الصِّرَاطِ یَوْمَ تَزلُّ فِیهِ الْأَقْدَامُ». در قیامت، این از صراط رد می‌شود. دم صراط می‌گویند ایشان، خدا به او توفیق داد آن ماه مبارک رمضان را به سلامت و حسن خلق طی کرد. این قطعاً از صراط که رد می‌شود، بهشتی است.

لذا اگر ما یک ماه رمضان را بتوانیم حسن خلق را داشته باشیم و اخلاقمان را کنترل و مراقبت کنیم، بهشتی می‌شویم. هیچ شرط و قید و توضیح دیگری هم ندارد، که بعد نگوییم دوباره این یعنی که بدون فلان شرط؛ دیگر از این حرف‌ها نزنیم. واضح و صریح، همین حرف را دارند می‌زنند و این را یاد می‌دهند. چون هنر است، خیلی هنر بزرگی است. خیلی پیداست این طرف کار کرده روی خودش و جلو رفته است، که یک ماه مبارک طی شده، آن هم با آن زمینه‌ای که عرض کردیم؛ زمینه سوء خلق در او به وجود آمده، زمینه یک مقدار بیشتر هم به وجود آمده در این ماه. با وجود این زمینه، این ماه را به سلامت طی کرد. خب این فرد معلوم است که بهشتی است و دیگر هیچ مسئله دیگری هم احتیاج ندارد. این حسن خلق را طی بکند، خدا ردش می‌کند از پل صراط.

حسن خلق به عنوان رکن و پایه سوم ایمان

پس حسن خلق خیلی مسئله مهمی است؛ عرض شد از پایه‌های اصلی ایمان [است]. یعنی اگر سه تا پایه داشته باشد ایمان، که انجام واجبات باشد و ترک محرمات — که پایه اول و دومش هست — پایه سومش حسن خلق است در انسان؛ این سه تا است.

مهم‌ترین دعایی که در صحیفه سجادیه امام سجاد (علیه الصلاة و السلام) هست همین است، راجع به همین حسن خلق است. اخلاق خوب را به ما یاد می‌دهد که کجا چطور باشیم، در مقابل انسان‌ها رفتارمان چطور باشد، در هنگام عصبانیت چه کار کنیم، در هنگام مواجهه با ناملایمات زندگی چه کار بکنیم، در هنگام مواجهه با انسان‌هایی که در رفتارشان، گفتارشان، قضاوتشان، دارای مشکلند، ایراد دارند و نقص دارند، ما چه کار بکنیم؛ و انواع و اقسام از این حسن خلق را بیان فرموده‌اند در این دعای شریف که در صحیفه هست، ایشون بیان کرده‌اند. این رکن مهمی است. هر مقدار حسن خلق [بیشتر]، ایمان بیشتر؛ حسن خلق بیشتر، ایمان بیشتر. دو تا با هم و در کنار هم همدیگر را بالا می‌برند. و بعد از انجام واجبات و ترک محرمات، آن کسی بیشتر موفق می‌شود در ایمانش و در رشد ایمانی‌اش جلو برود که شروع کند این اخلاق بد را از خودش دور کند، اخلاق خوب را در خودش پیاده بکند. این مسئله اول.

آسان گرفتن بر زیردستان و تخفیف در حساب اخروی

مسئله دوم: «وَ مَنْ خَفَّفَ فِي هَذَا الشَّهْرِ عَمَّا مَلَكَتْ یَمِینُهُ خَفَّفَ اللَّهُ عَلَیْهِ حِسَابَهُ». اگر در این ماه خدا به کسی توفیق داد که زیردست‌هایش را کارشان را سبک‌تر کرد. یک انسانی هست، یک عده‌ای زیردستش هستند، حالا به هر شکلی؛ در اداره است، در کارخانه است، در کارگاه است. در هر جایی ممکنه کسی باشد زیردست‌هایی داشته باشد، افرادی زیردستش باشند. از تو خانه که ما زیردست‌مان زن و بچه‌مان را گرفته، برده و این چیزها کسانی دارند، خدمت‌کار دارند، کارگر دارند، از این چیزها دارند، از این‌طور نیروها و افراد زیردست؛ فرمودند یک کاری کنید شما که سردسته هستید، شما که بالاسر این‌ها هستید، یک کاری کنید در این ماه مبارک این‌ها بارشون سبک باشد، بارشون سنگین نباشد، مثل قبل از ماه مبارک نباشد. یک تنظیمی بکنید که این‌ها بتوانند روزه این ماه را بگیرند. روزهای گرم تابستان است، شرایط خاصی است، این سنخ کار طوری است، فشار روی افراد زیاد است؛ شما یک تدبیری کنید کارتون، کار این زیردست‌هاتون سبک‌تر باشد و این‌ها سهل بگیرید، سبک بگیرید، آسان بگیرید.

خب بودند کسانی و هستند که مراعات می‌کردند این مسئله را. مثلاً وقتی ماه مبارک در ایام گرم سال بود، گاهی کارشان را، آن کار کارخانه‌شان را انتقال می‌دادند به شب؛ به جای اینکه کارگرها روز بیایند کار کنند، شب می‌آمدند کار می‌کردند. یا به جای اینکه آن ساعات گرم روز باشد، از اوایل ساعات روز شروع می‌کردند تا آن‌جایی که گرما می‌خواست شدت بگیرد. تنظیم می‌کردند، یک کاری می‌کردند که کارگرشان، زیردست‌شان، خدای نکرده در اثر فشار کار از روزه محروم نشود. سبک بگیرید، در این ماه به زیردست‌هاتون ساده بگیرید؛ به هر کسی که به نحوی شما بالاسرش حساب می‌شوید و تنظیم کار او و کار زندگی با شماست که چقدر او کار کند، این را نکنید [و به او سخت نگیرید]، برایش ساده بگیرید، سبک کنید کارش را.

در خانه هم هست؛ همسر انسان قبل و بعد از ماه مبارک همه کارها دستش است، در این ماه هم همین‌طور، کارهای زندگی. این بنا را بگذارد یک کاری کند این هم بارِ تو خانه‌اش سبک بشود. کارهای مختلفی در خانه دارد، ممکنه در اثر این کارهای متعدد، ضعفی مشکلی برایش پیش بیاید و از روزه محروم بشود؛ حالا ولو حتی روزه هم مطرح نباشد، حالا صرف مسئله روزه نیست اما بیشتر عنایت به روزه است، محروم نشود یک وقت. آدم یک‌طوری برنامه‌اش را بچیند، یک مقدار بیش از قبل و بعد از ماه مبارک اینجا خدمت کند، کمک کند که بار او هم سبک بشود، او هم بتواند روزه بگیرد؛ و قِس علی هذا.

حالا فرمودند اگر کسی در این ماه، خدا به او این توفیق را داد که بتواند از زیردستش و کسی که اختیار او را دارد، بارش را سبک کند، این چه می‌شود؟ دوباره از آن آثار خیلی بزرگ و مهم خدا قرار داده آخرتی، که بهشتی است؛ می‌فرمایند خدا هم حساب و کتابش را سبک می‌کند. آن سختی حساب و کتاب، قبلاً عرض شد، اشاره‌ای شد مختصر، که حساب و کتاب قیامت خیلی سخت و فشرده است، خیلی اذیت‌کننده است، خیلی شرایط سنگین و عذاب‌های سختی حاکم است تا آدم‌ها حساب کتابشون تمام بشود. آدم‌های گنه‌کار، آدم‌هایی که مشکلات دارند در مسائل دینی‌شان، مسائل حقوق‌شان، همه چیزی که در این دنیا کم گذاشتند آنجا باید خب جواب بدهند؛ تک‌تک بررسی می‌شود، جواب داده می‌شود، باید توضیح خواسته می‌شود، همه‌اش حساب و کتاب سر جای خودش هست، مو را از ماست می‌کشند.

یک عده‌ای هستند آنجا، نه، ساده باهاشون برخورد می‌شود؛ یعنی راحت این‌ها رسیدند به هر ایستگاهی و هر موقفی از ایستگاه‌های قیامت که مال یک مسئله‌ای هست، این‌ها را می‌گویند ردشون کنید، معطل‌شون نکنید. یک‌دفعه‌ای راه باز می‌شود، این‌ها را رد می‌کنند. آنجا لازم نیست بایستد یکی‌یکی جواب بدهد که من در خصوص این کارم، در خصوص این واجب، در خصوص این برنامه، چه کارهایی کردم، چه کارهایی نکردم؛ این‌ها دیگه لازم نیست، ردش می‌کنند راحت و سبک رد بشود برود. چون سبک گرفت، کار را سهل کرد بر زیردستش در این ماه مبارک، خدا هم در قیامت وعده داده طبق بیان منقول از پیغمبر اکرم که خدا هم این حساب و کتابش را ان‌شاءالله ساده می‌کند.

خویشتن‌داری و بازداشتن شرّ از دیگران

«وَ مَنْ کَفَّ فِیهِ شَرَّهُ کَفَّ اللَّهُ عَنْهُ غَضَبَهُ یَوْمَ یَلْقَاهُ». یکی از گرفتاری‌های انسان، شروری است که در هر انسانی هست. هر انسانی بخواهد یا نخواهد، به خاطر اینکه نفس اماره دارد، از جهاتی مبدأ و منشأ شرّ است؛ حالا بستگی دارد این نفس اماره‌اش در چه جهتی قوی‌تر و گرفتارتر باشد. هر کسی شرّی دارد، از جهاتی که ضعف دارد در ایمانش و اخلاقش و رفتارش، منبع شرّ است برای بقیه که باهاشون ارتباط دارد. آدمی که حلم ندارد، حلمش کم است، صبرش کم است، منبع شرّ است برای زن و بچه‌اش، برای رفیقش، برای همسایه‌اش، برای دوستش، برای آشنایش، برای هر کسی که با او یک‌نحو ارتباطی دارد. هر انسانی هر جایی از این اخلاق خوب بی‌بهره است، از اخلاق بد دارد در وجودش، به همان میزان، به همان متناسب با همان سنخِ آن اخلاق، دارای شرّی هست و شروری هست.

حالا ایشون فرمودند: در این ماه مبارک اگر کسی خدا به او توفیق داد، اگر خیرش به بقیه نمی‌رسد، لااقل شرّ نرساند. این تندی‌ها، این عصبانیت‌ها، این بددهنی‌ها، این پرتوقعی‌ها، این تکبر و غروری که به خرج می‌دهیم، استکباری که داریم و به خرج می‌دهیم، این‌هایی که خدای نکرده در وجود بعضی هست و خودش را همین‌طور نشان می‌دهد هر روز و هر وقت و در هر موقعیتی، این‌ها را مراقبت کند و حفظ بکند، این شرّش را باز بدارد از بقیه. این یک ماه مبارک، من اگر خیری نمی‌رسانم، شرّ نرسانم؛ با زبانم دل یکی را آزرده نکنم، آبروی کسی را نریزم، سرّ کسی را فاش نکنم، تهمتی به کسی نزنم، این‌قدر شرّ از من صادر نشود با این زبان. با رفتارم، با فکرم، با تصمیمم، با همه کارهام، شرّی از من به کسی نرسد.

«مَنْ کَفَّ فِیهِ شَرَّهُ کَفَّ اللَّهُ عَنْهُ غَضَبَهُ یَوْمَ یَلْقَاهُ»؛ این‌ها همه‌اش یک‌طور نتیجه است. در این ماه شرّمان را حفظ بکنیم، یکی خدا به او توفیق داد، این ماه مبارک را شرّش را حفظ کرد، خدا هم در روز قیامت چه کار می‌کند؟ غضبش را، که مبدأ شرّ برای انسان هست، آن را حفظ می‌کند و نمی‌گذارد عذابش کنند. چون غضب خدا، ظهور و بروزش در قیامت در عذاب‌هایی است که در قیامت هست و بعدش هم هست، خدا این‌ها را در روز قیامت از این غضب و خشمش حفظ می‌کند. یک ماه مبارک این کارها را می‌کنیم، بدون هیچ قید و پسوند و پیشوندی، این آثار برایش بار می‌شود.

دعا و بخش پایانی

ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت کند که ما هم موفق شویم یک ماه مبارک را لااقل خودمان را حفظ بکنیم، اخلاقمان را حفظ بکنیم، شرّمان را حفظ بکنیم، رفتارمان را حفظ بکنیم که خدای نکرده آسیب به بقیه نرسانیم. ان‌شاءالله خدا این توفیق را به همه‌مان مرحمت کند.

نثار ارواح طیبه خاتم انبیاء و حضرات معصومین (علیهم الصلوة و السلام) و ارواح طیبه علمای ربانی و شهدا، و روح مطهر و ملکوتی حضرت امام، سه صلوات بفرستید. 

«اللهم صل علی محمد و آل محمد»

۱. حسن خلق؛ سنجش عیار ایمان

حسن خلق از مسائل اصلی، اساسی و از پایه‌های مهم ایمان است. اگر ایمان چند پایه اصلی داشته باشد برای حفظ، تقویت و بالا رفتن آن، یکی از آن‌ها همین حسن خلق است؛ تا جایی که به میزانی که انسان‌ها دارای حسن خلق هستند، می‌شود فهمید چقدر به خدا ایمان دارند و چقدر خدای متعال را باور کرده‌اند. پیامبر اکرم (ص) فرمودند: «إنَّ أَحْسَنَکُمْ أَخْلَاقاً أَکْمَلُکُمْ إِیمَاناً»؛ از بین شما، کامل‌ترین ایمان را کسانی دارند که در اخلاق خوب، از همه جلوتر و بیشتر هستند. بنابراین به میزانی که انسان حسن خلق دارد، ایمانش نیز بالا می‌رود و تقویت می‌شود.

۲. حقیقت حسن خلق؛ رفتار به‌جا و سنجیده

حسن خلق مجموعه اخلاق انسان است. انسان از صبح تا شب، از وقتی که چشم باز می‌کند تا وقتی که دوباره چشمش بسته می‌شود، در شرایط مختلفی واقع می‌شود و در هر ارتباطی که با هر انسانی برقرار می‌کند، شرایط خاصی به وجود می‌آید که لازم است اخلاق و رفتار صحیح را انجام بدهد. مجموع این‌ها وقتی انسان بداند و سرِ جایش مراقبت و انجام بدهد، به آن می‌گویند یک آدم دارای حسن خلق. یعنی مجموعه اخلاق و رفتارش را که نگاه می‌کنیم، همه‌اش چیزهای صحیح و درست از او صادر می‌شود؛ به‌جا می‌خندد، به‌جا غضب می‌کند، به‌جا متواضع است، به‌جا خوش‌اخلاق است و به‌جا تند است؛ به هر حال، همه‌اش به‌جا و قاعده است.

۳. روزه‌داری و لزوم مراقبت در برابر سوء خلق

در ماه مبارک رمضان، انسان‌ها چون روزه می‌گیرند، یک مقداری زمینه این را پیدا می‌کنند که بداخلاق شوند. روزه می‌گیرد، یک مقدار ضعیف است، یک مقدار اعصابش تحت فشار است؛ روزِ گرم یک‌طور، شرایط دیگر طور دیگر. این حالت در انسان زمینه‌اش هست که یک مقداری بداخلاق بشود و تندی کند. عصر می‌شود، از رو به عصر و غروب که می‌رود، این حالت بد گاهی در انسان شدت می‌گیرد و به کمترین چیزی از کوره درمی‌رود؛ تندی می‌کند، بداخلاقی می‌کند، حرف بد بزند، این‌ها هست در این ماه. این زمینه این مسائل در انسان در اثر روزه پیش می‌آید و باید مراقب آن بود.

۴. دست‌های بسته شیطان و زحمات در خطر روزه‌دار

انسان روزه‌دار باید در ماه رمضان مراقبت کند؛ زیرا یک وقت این زحمتی که آدم دارد می‌کشد و روزه می‌گیرد، عبادت می‌کند و قرآن تلاوت می‌کند، شیطان مترصد است که این را از انسان بگیرد؛ با همان دستِ بسته. فرموده‌اند در این ماه دست شیطان بسته است؛ اما گاهی با همان دستِ بسته کار خودش را انجام می‌دهد. آدم می‌بیند عصر شد، طاقتش کم شده است، تندی می‌کند به همسرش یا به فرزندش؛ این خطرناک است. این یک زمینه امتحانی در انسان پدید می‌آورد که با کمترین چیزی، خلاصه‌اش بزند این زحمت‌هایی که تا حالا کشیده را از بین ببرد.

۵. کنترل خشم؛ مزد بزرگ خدای متعال

پیغمبر اکرم فرمود اگر کسی این ماه مبارک رمضان را، توفیق بدهد خدا به او، همت کند و تلاش کند اخلاقش را خوب نگه دارد؛ صبر و حلم و تحمل را بیشتر استفاده کند، استفاده از عقل را بیشتر کند، از عجله و شتاب‌زدگی در تصمیم و فوران خشم و غضب جلوگیری کند و این‌ها را حفظ کند در خودش؛ اخلاقش را خوب نگه دارد، اگر کسی در این ماه مبارک این توفیق را پیدا کرد، خدای متعال هم به او پاداش می‌دهد؛ نتیجه، نتیجه خیلی بزرگی است. اثری که خدا و مزدی که خدای متعال برای این مسئله گذاشته، خیلی بزرگ است.

۶. مهم‌ترین مأموریت انسان؛ سلامت در حساب و کتاب قیامت

مهم‌ترین مسئله برای همه ما انسان‌ها این است که بتوانیم در این دنیا طوری رفتار بکنیم که در قیامت، در حساب و کتاب، کارمان راحت باشد؛ از پل صراط به راحتی عبور کنیم و وارد بهشت بشویم. این مهم‌ترین مسئله است. لذا اوج دعاهای این ماه گاهی همه‌اش روی همین است، که می‌گوییم: «الْغَوْثَ الْغَوْثَ خَلِّصْنَا مِنَ النَّارِ یَا رَبِّ». صد بار می‌گوییم در شب‌های قدر؛ همه دعایشان، ندایشان و مناجاتشان با خدای متعال، بعد از بردن اسماء الهی، این است؛ به ما این را یاد داده‌اند که بگوییم: «خَلِّصْنَا مِنَ النَّارِ یَا رَبِّ». بدترین مسئله برای انسان، جهنمی شدن است.

۷. ضمانت عبور از صراط با یک ماه حسن خلق

اگر کسی در این ماه خدا به او توفیق داد اخلاقش خوب بود، از اول این ماه تا روز آخر این ماه، یک بار از کوره در نرفت و بزند خراب کند، یک بار از این آسیب‌ها به خودش، اهل و عیالش، رفیقش یا آشنایش نزد و کنترل کرد خودش را، طبق فرموده رسول خدا (ص): «کَانَ لَهُ جَوَازاً عَلَى الصِّرَاطِ یَوْمَ تَزلُّ فِیهِ الْأَقْدَامُ». در قیامت، این از صراط رد می‌شود. دم صراط می‌گویند ایشان، خدا به او توفیق داد آن ماه مبارک رمضان را به سلامت و حسن خلق طی کرد. این قطعاً از صراط که رد می‌شود، بهشتی است.

۸. حسن خلق؛ پایه سوم و تکمیلی ایمان

اگر سه تا پایه داشته باشد ایمان، که انجام واجبات باشد و ترک محرمات — که پایه اول و دومش هست — پایه سومش حسن خلق است در انسان. مهم‌ترین دعایی که در صحیفه سجادیه امام سجاد (ع) هست همین است، راجع به همین حسن خلق است. اخلاق خوب را به ما یاد می‌دهد که کجا چطور باشیم، در مقابل انسان‌ها رفتارمان چطور باشد و در هنگام مواجهه با ناملایمات زندگی چه کار بکنیم. هر مقدار حسن خلق بیشتر، ایمان بیشتر؛ دو تا با هم و در کنار هم همدیگر را بالا می‌برند. کسی بیشتر موفق می‌شود در ایمانش جلو برود که این اخلاق بد را از خودش دور کند.

۹. آسان گرفتن بر زیردستان؛ کلید آسانی حساب اخروی

«وَ مَنْ خَفَّفَ فِي هَذَا الشَّهْرِ عَمَّا مَلَکَتْ یَمِینُهُ خَفَّفَ اللَّهُ عَلَیْهِ حِسَابَهُ». اگر در این ماه خدا به کسی توفیق داد که زیردست‌هایش را کارشان را سبک‌تر کرد؛ فرمودند یک کاری کنید شما که بالاسر این‌ها هستید، در این ماه مبارک این‌ها بارشون سبک باشد، بارشون سنگین نباشد، مثل قبل از ماه مبارک نباشد. یک تنظیمی بکنید که این‌ها بتوانند روزه این ماه را بگیرند. شما یک تدبیری کنید کارِ این زیردست‌هاتون سبک‌تر باشد و سهل بگیرید، سبک بگیرید، آسان بگیرید. چون سبک گرفت و کار را سهل کرد، خدا هم در قیامت حساب و کتابش را ان‌شاءالله ساده می‌کند.

۱۰. خویشتن‌داری در ماه رمضان؛ امان از غضب الهی

«وَ مَنْ کَفَّ فِیهِ شَرَّهُ کَفَّ اللَّهُ عَنْهُ غَضَبَهُ یَوْمَ یَلْقَاهُ». در این ماه مبارک اگر کسی خدا به او توفیق داد، اگر خیرش به بقیه نمی‌رسد، لااقل شرّ نرساند. با زبانش دل یکی را آزرده نکند، آبروی کسی را نریزد، سرّ کسی را فاش نکند، تهمتی به کسی نزند، این‌قدر شرّ از او صادر نشود با این زبان. با رفتارش، با فکرش، با تصمیمش، شرّی از او به کسی نرسد. در این ماه شرّمان را حفظ بکنیم، خدا هم در روز قیامت چه کار می‌کند؟ غضبش را، که مبدأ شرّ برای انسان هست، آن را حفظ می‌کند و نمی‌گذارد عذابش کنند.

1️⃣ مقدمه و خطبه آغازین

◽️ قرائت فرازهایی از خطبه شعبانیه پیامبر اکرم (ص)

◽️ تبیین برکات و توصیه‌های اخلاقی ماه مبارک رمضان

2️⃣ حسن خلق؛ تجلی و پایه ایمان

◽️ حسن خلق به عنوان یکی از پایه‌های اصلی و اساسی ایمان

◽️ سنجش میزان باور به خدا از طریق عیار اخلاقی انسان

3️⃣ حقیقت حسن خلق در رفتارهای روزمره

◽️ تبیین مجموعه اخلاق و رفتارهای صحیح در شرایط مختلف

◽️ سنجیدگی در خشم، مدارا، نرمی، ملایمت و تدبیر به‌جا

4️⃣ روزه‌داری و آزمون مراقبت در برابر سوء خلق

◽️ زمینه‌های بروز بداخلاقی و تندی در اثر ضعف روزه‌داری

◽️ هشدار درباره وسوسه شیطان و لزوم حفظ زحمات عبادت

5️⃣ پاداش کنترل خشم و نجات از سختی‌های قیامت

◽️ پاداش عظیم خدای متعال برای کنترل خشم و فوران عصبانیت

◽️ عبور آسان از پل صراط و سلامت در حساب و کتاب اخروی

6️⃣ حقوق زیردستان و تخفیف در حساب الهی

◽️ سفارش به آسان گرفتن، مدارا و سبک کردن بار کاری زیردستان

◽️ پاداش پدید آوردن تسهیلات برای روزه‌داریِ اهل خانه و کارگران

7️⃣ خویشتن‌داری و امان از غضب الهی

◽️ بازداشتن زبان و رفتار از صدمه زدن و رساندن شرّ به دیگران

◽️ امان یافتن از خشم و غضب الهی در روز قیامت