خطبه آغازین

بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین و الصلاة و السلام علی سیدنا و نبینا ابی‌القاسم محمد [صداى صلوات حاضرين: اللهم صل علی محمد و آل محمد] و علی آله الطیبین الطاهرین المنتجبین سیّما و بقیة الله فی العالمین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

فضیلت افطاری دادن در ماه مبارک رمضان

«ایّها الناس مَن فطّر منکم صائماً مؤمناً فی هذا الشهر کان له بذلک عند الله عزوجل عتق رقبةٍ و مغفرةٌ لما مضی من ذنوبه.»

ای مردم! اگر کسی در این ماه، مؤمن روزه‌داری را افطاری بدهد، عوضش پیش خدای متعال اجر و ثواب آزاد کردن یک برده و آمرزش گناهان گذشته را دارد.

ثواب افطاری دادن که خیلی مهم است. نسبت به این مسئله هم در اسلام عنایت کرده‌اند؛ که حالا که روزه گرفته‌اند، آدم این توفیق را از خدا بخواهد که به او بدهد تا بتواند مؤمن روزه‌داری را در این ماه افطاری بدهد. [این کار] اجر و مزد آزاد کردن یک برده را دارد، که اجر بالایی هست و «مغفرةٌ لما مضی من ذنوبه» گناهان گذشته‌اش آمرزیده می‌شود. این مالِ یک روزه‌دار مؤمن هست؛ یک روزه‌دار مؤمنی را انسان افطاری بدهد، این ارزش و ثواب را دارد.

مراتب و حداقل‌های افطاری دادن

«فقیل له یا رسول الله لیس کلّنا یقدر علی ذلک. فقال صلی الله علیه و آله اتّقوا النار و لو بشقّ تمرةٍ اتّقوا النار و لو بشربةٍ من ماء.»

وقتی این را پیغمبر اکرم فرمودند، عده‌ای طبیعتاً این سؤال در ذهن‌شان ایجاد شد و پرسیدند که ما همه نمی‌توانیم مؤمن‌ها را افطار بدهیم، روزه‌دارها را افطار بدهیم، [یا] روزه‌داری را افطاری بدهیم. لابد تو ذهن‌شان آمد که یک افطاری مفصلی باشد و سنگین باشد به عنوان افطار روزه.

ایشان فرمودند: نه، خودتان را از آتش جهنم نجات بدهید، ولو در حد یک نصف خرما. توان دارید نصف خرما بدهید؟ وسع‌تان به نصف خرما می‌رسد؟ با این نصف [خرما]، روزه یک روزه‌دار را باز کنید.

«اتّقوا النار و لو بشربةٍ من ماء.» از آتش جهنم خودتان را دور کنید با هر وسیله‌ای که می‌توانید. هر وسیله‌ای که این اثر را دارد [و] آتش را از شما دور می‌کند [و] کم می‌کند، خودتان را دور کنید؛ ولو در حد این باشد که شما یک لیوان آب بدهید به روزه‌دار که روزه‌اش را باز کند.

ارزش کارهای کوچک و خطر نگاه «صفر و صدی»

این دیگر پایین‌ترین حد و ساده‌ترین حدِ یک افطاری است. افطاری با این بیان، منظور این نیست که الزاماً آدم باید سفره بیندازد. آن کسی که می‌تواند سفره بیندازد سفره بیندازد، اما آن کسی که نمی‌تواند، محروم نشود. قبلاً عرض کردیم در اسلام روی این مسئله عنایت هست که آدم وقتی یک کار خیری را نمی‌تواند به طور کامل و زیاد انجام بدهد، بنایش را روی این بگذارد که در حد همان کمش هم که می‌تواند انجام بدهد. آن کمی که می‌شود، بهتر از این است که کامل ترک بشود.

وقتی [عمل] کامل ترک بشود [و] آدم کلاً خودش را از آن کار خیر دور کند، از آثار و فوایدش هم خودش را محروم می‌کند. ولی وقتی در این حدِ کم و ناچیز هم بتواند این باب را و این درِ کار خیر را به روی خودش باز نگه دارد، باید باز نگه دارد؛ نگذارد این مقدار هم محروم بشود. یا سفره یا هیچ؟ نه، این وسط هم یک حدی داریم. حدش تا کجاست که ثواب افطاری می‌دهند؟ شما هیچ کار نمی‌توانی بکنی، یک لیوان آب که می‌توانی بدهی به یک روزه‌دار. موقع افطار تشنه‌اش است، یک لیوان آب بدهید دستش. توان نداری خرما تهیه بکنی؟ کمی، یک دانه، چند تا دانه، نصف خرما؛ نصف خرما را می‌فرماید می‌توانی بدهی [پس] بده.

«اتّقوا النار» ولو به این حد. برای رهایی از جهنم و نجات خودمان و جمع کردن زاد و توشه، نباید از این کم‌ها هم بگذریم و این‌ها را هیچ حساب کنیم. اگر آن کسی که مقید باشد به همین دستور، در قیامت می‌بیند که از همین کم‌ها چه سرمایه عظیمی برایش جمع شده به عنوان عمل صالح. همین کم‌ها کنار هم قرار می‌گیرد [و] خیلی می‌شود.

در زندگی، کم‌ها زیاد هستند از این عبادات، که کمش را آدم می‌تواند انجام بدهد؛ همین کم نباید ترک بشود. نماز است، نماز مستحبی است، نماز نوافل است؛ آدم نمی‌تواند همه‌اش را انجام بدهد، کمش را که می‌تواند انجام بدهد، بخشیش را که می‌تواند انجام بدهد. ایستاده نمی‌تواند بخواند، نشسته که می‌تواند بخواند.

سیره و فرهنگ مواسات در اربعین حسینی

این‌ها خیلی جهاتی هست که در اسلام وارد شده برای راحت کردن کار انسان و اینکه آدم تقیدش نسبت به اینکه اعمال صالح، کارهای خوب و خیر که به گوشش می‌خورد، در فکرش باشد انجام بدهد. فکرِ حجم و میزان و اندازه‌اش را نکند. حجم و میزانش مهم نیست، اولویت ندارد؛ اولویت، اصلِ انجامش است. که بگوید حالا این سبک است یا ناجور است، این حرف‌ها نیست، آن اصلِ این کار مهم است. لذا در همین حد که الان مثلاً هست، گاهی مساجد هم می‌بینی دم در هم یکی ایستاده خرمایی می‌دهد، همین حد هم همین طبق همین دستور [است]. ثواب افطاری را به همانی می‌دهند که این کار را می‌کند، تا آدم‌ها دست‌شان باز بشود به انجام کار خیر و خرج کردن سرمایه و دادن پول.

همین وضعیتی که ما در اربعین در عراق می‌بینیم. مردم شریف عراق نسبت به این مسئله توجه دارند، عنایت دارند و مثلاً ایام اربعین و این‌ها می‌بینیم دیگر. توان بعضی در این حد است که یک پارچ آب بدهند، بیاورند دم خانه بگذارند، یا با یک لیوان آب بدهند؛ از همین دریغ ندارند، ابایی ندارند، خجالت ندارند. خیلی هم با افتخار می‌آیند تعارف می‌کنند، می‌دهند.

این چیزها خجالت‌آور و تعارف‌بردار و این حرف‌ها نیست. وسعش چقدر است؟ آن‌هایی که می‌روند می‌بینند دیگر؛ طرف وسعش همین است، یعنی پارچ آب، آب کند، خرج دیگری ندارد دیگر. یک پارچ آب را از شیر آب کند بیاورد تو کوچه بدهد به زوّار. اصلاً دم خانه‌اش را باز بگذارد [که] یک شیر آب یک گوشه‌ای هست بروند [و] کسی نیاز دارد برود استفاده کند از آن شیر آب؛ همین کارها. انجام می‌دهند، آن وقت خدا هم این‌قدر برکت می‌دهد بهشان در این مهمان‌داری به این سنگینی و با عظمتی. خدا این‌قدر به این‌ها توفیق می‌دهد، برکت می‌دهد، برکت مال‌شان را زیاد می‌کند. همین کارها را انجام می‌دهند.

لزوم پرهیز از کمال‌گرایی منفی در عبادات

لذا در اسلام، آن چیزی که اصل و اساس [است و] به ما یاد می‌دهند، عمل صالح را همین‌طور دنبالش باش [تا] انجام بدهی. هر کار خیری به گوشت می‌رسد، سعی کن انجام بدهی ولو در حد این‌قدر کم و ناچیز. از همین [کار] و انجام همین، محروم نکن خودت را. توانت در این حد است، وسعت در این حد است، این را انجام بده.

این بیان، این باب را به روی ما باز می‌کند نسبت به اینکه آدم نگاه می‌کند می‌بیند خودش چقدر از این مسائل محروم شده است؛ که وقتی شنیده، بنایی نگذاشته برای اینکه انجامش بدهد، حالا ولو به این حد که نمی‌تواند یک سفره مفصل بیندازد. نمی‌توانید؟ اشکال ندارد؛ آن‌قدر که مقدور و میسور هست همان مقدار آدم انجام بدهد برای کسانی که روزه هستند. این باب را اینجا برای ما باز کردند که هیچ‌وقت به قول طلاب «ما لا یدرک کلّه لا یترک جلّه». وقتی یک چیزی نمی‌شود همه‌اش به دست بیاید [و] توفیق نداری همه‌اش را انجام بدهی، اما نیا همه‌اش را رها کن؛ یک بخشیش را که می‌توانی [انجام بده].

شما الان شنیدی در ماه مبارک، تلاوت قرآن ثواب دارد. این نیست که تلاوت قرآن یا چندین صفحه و یک جزء [باشد] یا هیچی. [نباید بگویم] من الان یا این است که باید بنشینم قرآن را درست مفصل بخوانم چندین صفحه و جزء و این‌ها، یا هیچ. ما نباید در کارهای صالح، خودمان را بین صفر و صد قرار بدهیم؛ یا صفر یا هیچ، یا حتماً یک چیز فشرده، سنگین، حجیم؛ نه. قرآنی که تلاوت می‌شود، شما نصف صفحه حال داری بخوانی الان؟ نصف صفحه را بخوان. نصف را بخوان.

نماز نافله است، هشت رکعت است، چهار تا دو رکعت؛ دو رکعتش را حال داری بخوانی؟ دو رکعتش را بخوان. چهار رکعتش را می‌توانی بخوانی؟ چهار رکعتش را بخوان. یا چون من نمی‌توانم، نمی‌شود، پس هیچ؟ ایستاده نمی‌توانی؟ طوری نیست، نشسته بخوان.

توطئه تسویف و تنبلی در عمل صالح

چرا آدم خودش را محروم کند؟ بگوید نه، ایستاده یک ثواب دیگری دارد، حالا که نمی‌شود نمی‌کنم. این که راهش نشد. ایستاده ثوابش بیشتر است، پس نمی‌شود [پس] اصلاً کلاً هیچ؟ عقل که چنین هدایتی ندارد برای انسان. این هدایت لابد یک هدایتِ یک چیز دیگری است که آدم را می‌کشاند، آن وقت همین آدم را می‌کشاند به سمت ترک عمل. همه‌اش این عمل از دستش رفته، آن عمل را انجام نمی‌دهد، آن را نمی‌کند، آن را نمی‌کند، چون همه‌اش بنایش بر این است که یک زمانی حالش بیاید، ظرفیتش فراهم بشود، من بتوانم کامل این عمل را انجام بدهم. خب، آن ان‌شاءالله یک شنبه‌ای، یک اول ماهی، اول سالی بناست بیاید؛ اما خب نمی‌آید دیگر.

چون شما از همین حالا به همان کم و مقدور شروع نمی‌کنید، مطمئن باشید آن شنبه هم نخواهد آمد، آن اول سال و ماه هم نخواهد آمد که آدم بتواند آن کار را انجام بدهد. آن‌هایی هم که توانستند از همین‌جا شروع کردند؛ از همین حالا شروع کرد، از همین امشب و فردا شروع کرد. نه اینکه یک زمانی من صبر کنم هر وقت مشکلی نداشتم، مانعی نداشتم، حالم جا بود، خسته نبودم، شرایطم مساعد بود، هوا خوب بود و اذیت نبود، سرما و گرما نبود و مشکل و مانعی نبود، آن وقت من بلند شوم یک عبادتی را انجام بدهم. خب این‌ها که نمی‌آید. همیشه مانع هست، همیشه تنبلی هست، همیشه خستگی هست، همیشه بی‌حالی هست، همیشه بی‌رغبتی هست. چطور موتور روشن می‌شود؟ وقتی از همین کم و پایین شروع کند آدم، آن وقت یواش‌یواش زیاد می‌شود.

لذا هیچ‌کسی در حال معمول و عادی که انسان نگاه می‌کند نمی‌بینیم که این کارهای صالح را انجام بدهد، مگر آن‌هایی که از کم شروع کردند و از این مسیر، راه را شروع کردند و طی کردند. این کم را که اضافه کردند موفق شدند به آن حجم بیشتر و مقدار بیشترش. اما آن‌هایی که دنبال این بودند که آن مقدار بالاتر و بهتر را انجام بدهند، از همین اصلش هم معمولاً باز می‌مانند.

دعا و خطبه پایانی

پس ان‌شاءالله از خدا توفیق می‌خواهیم به ما این عقل و همت را بدهد که اگر کارهای صالح و خوب را نمی‌توانیم همه‌اش را انجام بدهیم و می‌شود سر سوزنش را انجام بدهیم، از همان سر سوزنش ابا و دریغ نکنیم، که خودمان داریم خودمان را این‌طوری عقب می‌اندازیم. همین‌طور عمر می‌گذرد، آدم کفه اعمال خیرش سبک است [و] خیلی چیزی تویش نیست. ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت کند به انجام این دستورات.

جهت نثار ارواح طیبه خاتم انبیا و حضرات معصومین (علیهم‌السلام) و ارواح طیبه علمای ربانی و شهدا و امام شهدا سه صلوات بفرستید.

۱. فضیلت و پاداش عظیم افطاری دادن در ماه رمضان

«ایّها الناس مَن فطّر منکم صائماً مؤمناً فی هذا الشهر کان له بذلک عند الله عزوجل عتق رقبةٍ و مغفرةٌ لما مضی من ذنوبه.» ای مردم! اگر کسی در این ماه، مؤمن روزه‌داری را افطاری بدهد، عوضش پیش خدای متعال اجر و ثواب آزاد کردن یک برده و آمرزش گناهان گذشته را دارد. ثواب افطاری دادن خیلی مهم است و در اسلام به آن عنایت کرده‌اند. حالا که روزه گرفته‌اند، آدم این توفیق را از خدا بخواهد که به او بدهد تا بتواند مؤمن روزه‌داری را در این ماه افطاری بدهد. این کار اجر و مزد آزاد کردن یک برده را دارد که اجر بالایی هست و گناهان گذشته‌اش آمرزیده می‌شود. این مالِ یک روزه‌دار مؤمن هست؛ یک روزه‌دار مؤمنی را انسان افطاری بدهد، این ارزش و ثواب را دارد.

۲. سادگی کار خیر؛ افطاری دادن در حد نصف خرما یا لیوان آب

پیامبر اکرم (ص) فرمودند: خودتان را از آتش جهنم نجات بدهید، ولو در حد یک نصف خرما. توان دارید نصف خرما بدهید؟ وسع‌تان به نصف خرما می‌رسد؟ با این نصف خرما، روزه یک روزه‌دار را باز کنید. «اتّقوا النار و لو بشربةٍ من ماء.» از آتش جهنم خودتان را دور کنید با هر وسیله‌ای که می‌توانید. هر وسیله‌ای که این اثر را دارد و آتش را از شما دور و کم می‌کند، خودتان را دور کنید؛ ولو در حد این باشد که شما یک لیوان آب بدهید به روزه‌دار که روزه‌اش را باز کند. این دیگر پایین‌ترین حد و ساده‌ترین حدِ یک افطاری است. افطاری با این بیان، منظور این نیست که الزاماً آدم باید سفره بیندازد. آن کسی که می‌تواند سفره بیندازد، اما آن کسی که نمی‌تواند، محروم نشود.

۳. ضرورت استمرار در طاعات و خطر نگاه صفر و صدی

در اسلام روی این مسئله عنایت هست که آدم وقتی یک کار خیری را نمی‌تواند به طور کامل و زیاد انجام بدهد، بنایش را روی این بگذارد که در حد همان کمش هم که می‌تواند انجام بدهد. آن کمی که می‌شود، بهتر از این است که کامل ترک بشود. وقتی عمل کامل ترک بشود و آدم کلاً خودش را از آن کار خیر دور کند، از آثار و فوایدش هم خودش را محروم می‌کند. ولی وقتی در این حدِ کم و ناچیز هم بتواند این باب را و این درِ کار خیر را به روی خودش باز نگه دارد، باید باز نگه دارد؛ نگذارد این مقدار هم محروم بشود. نباید بگوییم یا سفره یا هیچ؟ نه، این وسط هم یک حدی داریم. حدش تا کجاست که ثواب افطاری می‌دهند؟ یک لیوان آب که می‌توانی بدهی.

۴. برکت سرمایه‌های کوچک در دیوان اعمال صالح

برای رهایی از جهنم و نجات خودمان و جمع کردن زاد و توشه، نباید از این کم‌ها هم بگذریم و این‌ها را هیچ حساب کنیم. اگر آن کسی که مقید باشد به همین دستور، در قیامت می‌بیند که از همین کم‌ها چه سرمایه عظیمی برایش جمع شده به عنوان عمل صالح. همین کم‌ها کنار هم قرار می‌گیرد و خیلی می‌شود. در زندگی، کم‌ها زیاد هستند از این عبادات، که کمش را آدم می‌تواند انجام بدهد؛ همین کم نباید ترک بشود. نماز است، نماز مستحبی است، نماز نوافل است؛ آدم نمی‌تواند همه‌اش را انجام بدهد، کمش را که می‌تواند انجام بدهد، بخشیش را که می‌تواند انجام بدهد. ایستاده نمی‌تواند بخواند، نشسته که می‌تواند بخواند. ما نباید در کارهای صالح، خودمان را بین صفر و صد قرار بدهیم.

۵. جلوه‌های باشکوه مواسات و خادمی در اربعین حسینی

این‌ها خیلی جهاتی هست که در اسلام وارد شده برای راحت کردن کار انسان و اینکه آدم تقیدش نسبت به این داشته باشد که اعمال صالح و کارهای خیر که به گوشش می‌خورد، در فکرش باشد انجام بدهد. فکرِ حجم و میزان و اندازه‌اش را نکند. حجم و میزانش مهم نیست، اولویت ندارد؛ اولویت، اصلِ انجامش است. این را در اربعین در عراق می‌بینیم. مردم شریف عراق نسبت به این مسئله توجه و عنایت دارند؛ توان بعضی در این حد است که یک پارچ آب بدهند، بیاورند دم خانه بگذارند، یا با یک لیوان آب بدهند؛ از همین دریغ ندارند، ابایی ندارند و خجالت نمی‌کشند. خیلی هم با افتخار می‌آیند تعارف می‌کنند و کارها را انجام می‌دهند.

۶. طرد کمال‌گرایی منفی در مسیر تلاوت قرآن و نوافل

به ما یاد می‌دهند عمل صالح را همین‌طور دنبالش باش تا انجام بدهی. هر کار خیری به گوشت می‌رسد، سعی کن انجام بدهی ولو در حد این‌قدر کم و ناچیز. اونی که مقدور و میسور هست همان مقدار آدم انجام بدهد. هیچ‌وقت به قول طلاب «ما لا یدرک کلّه لا یترک جلّه». وقتی یک چیزی نمی‌شود همه‌اش به دست بیاید و توفیق نداری همه‌اش را انجام بدهی، اما نیا همه‌اش را رها کن؛ یک بخشیش را که می‌توانی انجام بده. تلاوت قرآن ثواب دارد. این نیست که یا چندین صفحه و یک جزء باشد یا هیچی. قرآنی که تلاوت می‌شود، شما نصف صفحه حال داری بخونی الان؟ نصف صفحه را بخوان. نماز نافله است؛ دو رکعتش را حال داری؟ دو رکعتش را بخوان.

۷. آفت تسویف و به تعویق انداختن عبادات به بهانه شرایط ایده‌آل

همه‌اش بنای آدم بر این است که یک زمانی حالش بیاید، ظرفیتش فراهم بشود، من بتوانم کامل این عمل را انجام بدهم. خب، آن ان‌شاءالله یک شنبه‌ای، یک اول ماهی، اول سالی بناست بیاید؛ اما خب نمی‌آید دیگر. چون شما از همین حالا به همان کم و مقدور شروع نمی‌کنید، مطمئن باشید آن شنبه هم نخواهد آمد، آن اول سال و ماه هم نخواهد آمد که آدم بتواند آن کار را انجام بدهد. آن‌هایی هم که توانستند از همین‌جا شروع کردند؛ از همین حالا شروع کرد، از همین امشب و فردا شروع کرد. نه اینکه یک زمانی من صبر کنم هر وقت مشکلی نداشتم، مانعی نداشتم، حالم جا بود و خسته نبودم، شرایطم مساعد بود، آن وقت من بلند شوم عبادتی انجام بدهم؛ این‌ها نمی‌آید. همیشه مانع هست.

1️⃣ خطبه آغازین و ادای احترام

◽️ حمد الهی و صلوات بر پیامبر اکرم (ص) و اهل‌بیت (ع)

2️⃣ فضیلت و پاداش افطاری دادن در ماه رمضان

◽️ بررسی حدیث شریف نبوی پیرامون ثواب افطاری به مؤمن روزه‌دار

◽️ پاداش عظیم عتق رقبه (آزاد کردن برده) و مغفرت گناهان گذشته

3️⃣ مراتب و حداقل‌های افطاری دادن

◽️ نجات از آتش جهنم ولو با اعطای شقّ تمرة (نصف خرما)

◽️ باز کردن روزه تشنه‌کامان با شربةٍ من ماء (یک لیوان آب)

4️⃣ ارزش کارهای کوچک و خطر نگاه صفر و صدی

◽️ قاعده «ما لا یدرک کلّه لا یترک جلّه» در امور عبادی

◽️ برکت سرمایه‌های کوچک و تجمیع آن‌ها به عنوان عمل صالح در قیامت

5️⃣ جلوه‌های باشکوه فرهنگ مواسات در اربعین حسینی

◽️ سیره مردم شریف عراق در میزبانی و خادمی زوّار با حداقل وسع مادی

◽️ برکت مال و توفیق الهی در مهمان‌داری اربعین

6️⃣ طرد کمال‌گرایی منفی در مسیر تلاوت قرآن و نوافل

◽️ پرهیز از توقف بین صفر و صد در طاعات و قرائت قرآن

◽️ فضیلت به‌جا آوردن نوافل و مستحبات در حد مقدور و میسور

7️⃣ آفت تسویف و به تعویق انداختن اعمال صالح

◽️ توهم انتظار برای شرایط ایده‌آل و غفلت از موانع همیشگی نظیر تنبلی و خستگی

◽️ روشن شدن موتور محرک عبادات با شروع از گام‌های کوچک و ناچیز