جایگاه و اهمیت دعا در ماه مبارک رمضان

بسم الله الرحمن الرحیم.

الحمد لله رب العالمین.

و الصلاة و السلام علی سیدنا و نبینا و حبیب قلوبنا ابی‌القاسم محمد. [اللهم صل علی محمد و آل محمد].

و علی آله الطیبین الطاهرین المعصومین، سیّما بقیة الله فی الارضین.

و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

«وَ ارْفَعُوا إِلَيْهِ أَيْدِيَكُمْ بِالدُّعَاءِ فِي أَوْقَاتِ صَلَوَاتِكُمْ، فَإِنَّهَا أَفْضَلُ السَّاعَاتِ، يَنْظُرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهَا بِالرَّحْمَةِ إِلَى عِبَادِهِ، يُجِيبُهُمْ إِذَا نَاجَوْهُ، وَ يُلَبِّيهِمْ إِذَا نَادَوْهُ، وَ يَسْتَجِيبُ لَهُمْ إِذَا دَعَوْهُ.»

یکی دیگر از دستوراتی که پیغمبر اکرم (صلوات الله و سلامه علیه و آله) می‌فرمایند و نسبت به مراعات بیشترش در این ماه [تاکید دارند]، دعا کردن در وقت نماز است.

دو مسئله این‌جا هست؛ یکی مسئله‌ی دعا کردن است که عبادت بسیار مهم و بزرگی است؛ یک امر عبادی است دعا کردن. دعا فقط صرفاً مسئله‌ی اصلی و مهم‌ترش این نیست که آن حاجتی که من می‌خواهم را الزاماً بدهند یا ندهند؛ مسئله‌ی اصلی‌تر و مهم‌تر، خودِ انجام این عمل و دعا کردن است.

اگر انسان‌ها دعا کردن را به طور کلی از خودشان و از زندگی‌شان حذف کنند، یک باب بزرگی از رشد و اصلاح را از دست داده‌ و به روی خود بسته‌اند. مسئله‌ی دعا کردن بسیار مهم است، به طوری که خدای متعال در قرآن کریم ملاک و معیارِ توجه کردن به انسان‌ها را همین دعا کردن قرار داده است؛ یعنی فرموده اگر دعا کنید من به شما عنایت، توجه و التفات دارم و جوابتان را می‌دم، اما اگر دعا نکنید، اعتنایی در کار نیست و خدا به انسان بی‌اعتنایی می‌کند.

از این رو اگر کسی کلاً همه‌ی وقتش و کل شبانه‌روزش بدون دعا بگذرد، دچار این مسئله می‌شود. به خاطر همین است که برای کسانی که نماز می‌خوانند، خدای متعال دعا را در خودِ این نماز قرار داده است؛ به خاطر اثر خاص دعا، همین دعا را در خود نماز هم دخیل کرده است. لذا اگر کسی نماز هم نخواند و همه‌ی شبانه‌روزش بدون هیچ دعایی سپری شود، حتی در نماز، خودِ این یک گناهِ سوا پای سایر گناه‌هایی است که هست؛ بر خودِ همین دعا نکردن به طور کلی.

وعید قرآن کریم برای تارکان دعا

چون در آیه‌ی قرآن کریم خدا می‌فرماید: «ادْعُونِي»، أعوذ بالله من الشیطان الرجیم، «ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ»؛ شما مرا بخوانید و دعا کنید، آن‌وقت من جوابتان را می‌دهم. اگر می‌خواهید من به شما توجه کنم، جواب بدهم و عنایت داشته باشم، راهش دعا کردن است.

بعد در ادامه می‌فرماید: «إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ»؛ این‌هایی که از دعا کردن رویگردانند و تکبر دارند و نمی‌خواهند این کار را انجام بدهند و متکبرند، و این‌که چیزی را از خدا بخواهند در کارشان نباشد، این‌ها جهنمی می‌شوند. این‌ها جهنمی هستند؛ لذا به کسانی که هیچ دعایی در کارشان نیست و نسبت به دعا کردن تکبر دارند، خدای متعال وعده‌ی جهنم داده است.

معیار و میزان خدا هم برای توجه به انسان همین است: «قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ»؛ بگو اگر شما دعا نکنید، خدا به شما اعتنا نمی‌کند. این دعا برای همه باعث اعتنای خداست؛ چه خوب باشد، چه بد باشد، چه با تقوا باشد و چه بی‌تقوا باشد، اگر خدا بخواهد به او عنایت داشته باشد و توجه کند، راهش همین دعا کردن است. این را می‌فرماید: «ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ». شما دعا کنید و از من بخواهید؛ هر چه نیاز دارید، هر گرفتاری‌ای که دارید، مادی یا معنوی، همه را از من بخواهید.

تفکیک هم قائل نشوید که آدم بگوید این مادی است، پس از خدا نخواهیم؛ خب از که بخواهیم؟ مادی‌اش مگر دست خدا نیست؟ مادی‌اش را هم باید از خدا خواست، معنوی‌اش را هم باید از خدا خواست؛ همه را باید از خدای متعال خواست.

آثار و برکات تربیتی دعا

اثر مهمش همینه که انسان وقتی در پیشگاه خدا عرض حاجت و احتیاج می‌کند، این در رشد ایمان انسان مؤثر است؛ در باور انسان نسبت به این‌که خدای متعال همه‌چیز دارد، همه‌کاره است و همه‌ی امور من وابسته به خداست، در این باورها مؤثر است. دعا کردن، این باورها را به تدریج در انسان ایجاد می‌کند. این‌هایی که خیلی اهل دعا کردن هستند، این حالت باعث می‌شود توجه به این‌که محتاج به خدا هستند و نیاز به خدا دارند، در وجودشان تقویت شود. این باور در این افراد تقویت می‌شود.

این باور هم از آن باورهای صحیح، بسیار مؤثر و مفیدی است که در جاهای مختلف زندگی خیلی به درد آدم می‌خورد. اگر این باور به طور کامل در کسی محقق شود، در مشکلات غم و غصه‌ای ندارد؛ مشکلات را بدون آن فشار، اذیت، غم و غصه سپری می‌کند و رد می‌کند. یکی از آثارش این است.

این باور اثرات خیلی زیادی دارد که یکی از آن‌ها همین است. ما باید سعی کنیم این برنامه را در کارهایمان داشته باشیم و دعا کنیم. منتها انسان‌ها چون عقل و فکرشان محدود است و به خیلی چیزهایی که به مصلحت و صلاحشان است فکرشان نمی‌رسد، خود خدای متعال در قرآن کریم دعاهایی را به ما یاد داده است که این دعاها را بکنید. از زبان انبیاء دعاهایی را یاد داده، به طور معمول دعاهایی را یاد داده است؛ همه‌ی این دعاهایی که در قرآن کریم هست و به ما یاد داده، حالا از لسان انبیاء باشد یا از هر طریق دیگری، همه‌اش مفید است و خیلی چیزهای پرمحتوا و خوبی در آن هست. بسیاری از آن‌ها طوری است که اگر این‌ها را خدا نقل نمی‌کرد و انبیاء به ما یاد نمی‌دادند، ما بلد نبودیم.

بعد از آن هم حضرات معصومین (علیهم‌السلام) در بین صحبت‌هایشان، در برنامه‌شان این بود که بیایند به ما دعاهای مفید و خوب را یاد بدهند؛ ما را توجه بدهند که غیر از این چیزهایی که نیاز داریم، چیزهای دیگری هم هست که محتاجش هستیم ولی خودمان چه بسا متوجه و ملتفتش نیستیم. لذا آن‌ها را در دعاها به ما یاد دادند.

در صحیفه‌ی سجادیه، در جاهای دیگر، در تعقیبات نمازها، این دعاهایی که در مفاتیح هست خیلی‌هایش، این‌ها همه دعاهایی است که به ما یاد داده‌اند تا یاد بگیریم، بخوانیم و با عنایت و توجه به این‌ها بدانیم اصلاً چه چیزهایی به درد ما می‌خورد، چه چیزهایی در زندگی نیاز داریم و چه چیزهایی را باید از خدا بخواهیم. اگر به ما بود، ما همه‌اش مسائل دم‌دستی و سطح پایین از خدا می‌خواستیم؛ اما آن‌ها چیزهای مهم‌تر، چیزهای معنوی، چیزهایی که هم به درد دنیایمان می‌خورد و هم به درد آخرتمان می‌خورد، این‌ها همه را یاد دادند تا از این جهت محروم نباشیم و فکرمون، همتمون و درخواست‌مون از این حد پایین بالاتر برود و چیزهای بزرگ‌تر و بهتری را از خدا بخواهیم.

خصوصیت دعا در اوقات نماز

پس یکی از دستوراتی که می‌دهند این است که در این ماه مبارک دست به دعا بردارید. یک وقتی را اشاره می‌کنند و می‌فرمایند که در خصوص اوقات نماز، مخصوصاً بیشترین کارها را انجام بدهید.

ما در روایات داریم بعد از این‌که انسان نماز می‌خواند، آن دعایی که می‌کند ان‌شاءالله به اجابت نزدیک است؛ آن دعایی که می‌کند، حالا هر دعایی که باشد. بعد از نماز، دعای انسان مستجاب است. این یک فرصت بزرگی است؛ انسان زحمت کشیده، نماز خوانده، این عبادت بزرگ را انجام داده و خدا هم به برکت این نماز، یک دعای مستجاب برای انسان قرار داده و گفته بخواه، هر چه دوست داری بخواه، این ان‌شاءالله به اجابت نزدیک است.

ایشان هم از آداب ماه مبارک همین را اشاره می‌فرمایند که وقتی وقت نماز شد، نماز را بخوانید و دعا کنید و از خدا بخواهید؛ هر چه می‌خواهید، «فَإِنَّهَا أَفْضَلُ السَّاعَاتِ». بهترین اوقات شبانه‌روز، وقت‌های نماز است؛ صبح، ظهر، عصر، مغرب، عشاء؛ این‌ها بهترین وقت‌ها در طول شبانه‌روز است.

چه فضیلتی دارند این وقت‌ها؟ «يَنْظُرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهَا بِالرَّحْمَةِ إِلَى عِبَادِهِ». در این اوقات نماز، خدا نظر رحمتش نسبت به بنده‌ها حاکم است، نه نظر غضبش. عنایت خدا عنایت رحمت است، توجهش توجه رحمت است؛ این غالب است. این باب رحمت در این وقت‌ها باز است. لذا یکی از آثار رحمت همین است که دعا را جواب می‌دهد و اجابت می‌کند: «يُجِيبُهُمْ إِذَا نَاجَوْهُ»؛ وقتی از خدا چیزی بخواهند و با خدا حرف بزنند، خدا جوابشان را می‌دهد. این جواب دادن خدا و توجه و عنایت خدا، همان رحمت است، در مقابل غضب خدا که جواب ندادن و بی‌اعتنایی به کسی باشد؛ که هر چه بخواهد، اصلاً خدای متعال عنایتی نکند و نظر رحمتی نداشته باشد. این وقت‌ها برای همه‌ی شما وقت رحمت است.

این‌جا خدا جواب می‌دهد؛ هر که می‌خواهی باش، خدا این‌جا جوابت را می‌دهد. اما وقت‌های دیگر نه؛ وقت‌های دیگر اوقات و شرایطی هست که انسان به دلیل کاری که کرده، خدای متعال عنایتی به او ندارد و جوابش را نمی‌دهد و درِ اجابت دعا به رویش بسته است. این برای انسان‌ها پیش می‌آید که مشکلاتی دارند، گناهانی دارند و گاهی باعث می‌شود که بعضی گناه‌ها درِ اجابت دعا را ببندد؛ هر چه دعا می‌کند بالاتر از این سقف نمی‌رود.

اما این‌جا نه؛ این‌جا می‌فرمایند در ماه مبارک یکی از برکات این ماه این است که درِ رحمت خدا در وقت‌های نماز به روی همگان باز است. وقتی از خدا چیزی بخواهید خدا جواب می‌دهد؛ وقتی با خدا حرف بزنید لبیک می‌گوید، از خدا چیزی بخواهید لبیک می‌گوید و وقتی دعا کنید، جوابتان را خواهد داد ان‌شاءالله. جواب را می‌دهد، همان‌طور که عرض شد. وقتی خدا جواب بدهد، دیگر مهم همین است و بهترین را هم می‌دهد؛ وقتی جواب بدهد و عنایت کند، بهترین را به بهترین شکل می‌دهد؛ نه الزاماً اونی که من می‌خواهم.

رابطه عقل انسان و حکمت الهی در اجابت دعا

آن چیزی که من می‌خواهم [بر اساس] فهم و عقل من است، در حالی که عقل من از آینده، از مسائل پشت پرده و از جوانب کار ناقص است؛ نمی‌دانیم این چیزی که الان از خدا می‌خواهیم و احساس می‌کنیم الان برایمان بهترین، مهم‌ترین و لازم‌ترین است، متوجه بعد، آینده و جوانبش نیستیم. خیلی‌ها آمدند چیزهایی را اصرار کردند و از خدا گرفتند، خدا هم به آن‌ها نعمت داد و اجابت کرد و داد، ولی بعدها رفتند آن را در کار بد و شر خرج کردند و باعث شر برایشان شد. خب بلد نبودند، جایش نبود، مال آن‌ها نبود، اما این کار را کردند.

لذا فرمودند دعا کنید و از خدا بخواهید، جواب می‌دهد؛ اما حالا جواب را چطوری بدهد؟ تدبیر امور دست خدای متعال است؛ بر اساس حکمتش هر چیزی را جای خودش قرار می‌دهد. آن چیزی که به صلاح ماست، به وقتش و به بهترین شکل خواهد داد. حالا یا همینی که ما می‌خواهیم خدا به ما می‌دهد، یا یک چیز بهتری می‌دهد، یا بعداً می‌دهد، یا الان می‌دهد؛ دیگر این‌که مال که، چه اتفاقی می‌افتد را به ما نگفته‌اند. برنامه‌ریزی کلی‌اش با خدای متعال است و او هم پیش می‌برد. این‌جا جواب داده و به انسان بی‌توجهی نکرده است، جواب را داده، اما چه داده؟ چگونه می‌دهد؟ کی می‌دهد؟ کجا می‌دهد؟ نه، خودش بهتر از ما می‌داند که چه چیزی را کجا، چگونه و کی به ما بدهد.

لذا خیلی وقت‌ها ما دعایی کردیم که در یک شرایطی مستجاب شده، ولی چون انتظار داشتیم همان چیزی را که ما می‌خواهیم، همان وقت به ما بدهد، خب نداده است؛ همان را همان وقت نداده، یک چیز دیگری را بعداً داده است. این که بعداً به ما داد، رسید به ما، اما ما هیچ‌وقت شاید ندانیم و نخواهیم فهمید که این مالِ همان دعاست. این ویژگی در انسان هست. بچه‌اش الان مریض است، دعا می‌کند و می‌خواهد همین الان، سریع همین الان، فوری همین الان این جواب را بگیرد؛ اما خدا در اجابت دعا، کار را دست عجله‌ی ما و بی‌اعتباری فکر و عقلمان نداده است، بلکه دادن حوائج را بر اساس حکمت تنظیم می‌کند.

و در نهایت آن چیزی را که خدا می‌دهد، اگر نقشه‌ی کلی‌اش را به انسان بدهند و بگویند این دعایی که کردی، این را خدا فلان‌جا به این علت بهت خواهد داد، و این چیزی را که تو می‌خواهی به این علت به تو نمی‌دهد، اگر انسان این‌ها را می‌دانست، خدا را تصدیق و تایید می‌کرد؛ مهر تایید می‌زد و نسبت به این برنامه‌ی خدا رضایت به خرج می‌داد. می‌فهمید چرا خدا همینی را که من الان خواستم به من نداد، اما جای دیگر چیز دیگری را طور دیگری به من داد. اگر علت‌هایش را می‌فهمید، حتماً راضی می‌شد و حتماً به خدا مرحبا و احسنت می‌گفت که همینی که تو انجام می‌دهی بهترین است.

لذا اولیاء خدا، چون نسبت به این چیزها بر اثر ایمان دارای باورها و باورهای صحیحی شده‌اند، یکی از باورهای صحیح‌شان همین مسئله است؛ نه علمش، باورش را دارند و مصادیقش را در زندگی‌شان دیده‌اند، در زندگی بقیه دیده‌اند، تایید و تصدیق می‌کنند و مرحبا می‌گویند که خدای متعال چقدر کارش درست و سنجیده است و ما چقدر کارمان و برنامه‌مان ایراد دارد؛ و خب عقلمان نمی‌رسد و نمی‌دانیم آینده چه می‌شود و جوانب کار را نمی‌دانیم. چه کسی می‌داند آینده چه خبر می‌شود؟

خیلی‌ها در زندگی برایشان این‌ها پیش آمده که بعداً فهمیده‌اند آن چیزی را که از خدا می‌خواستند و همان را خدا نداد، بعداً فهمیده‌اند به نفع‌شان بوده که نداد. و بعضی‌ها هم که داد، بعدها فهمیده‌اند که نه، جایش نبود؛ جایش نبود.

لزوم صبوری و عدم عجله در پیشگاه خدا

لذا نباید آدم خودش را اذیت کند به این‌که چرا من اینی که می‌خواهم را خدا به من نمی‌دهد؟ شما اگر اسباب و شرایط اجابت دعا را فراهم بکنید، جواب از آن منبع صادر شده است، اما به همان شکلی که بهترین حالت برای انسان است. و همه‌ی این‌ها در قیامت اتفاق می‌افتد؛ آن‌جا حکمتِ خیلی از این مسائل برای انسان معلوم می‌شود. آن‌جا همه‌ی چیزهایی را که این‌جا می‌خواست و ندادند، می‌بیند که چه چیزهای بهتری را چه این‌ور یا آن‌ور به او داده‌اند، همه را به خدا احسنت می‌گوید که همین برایم بهترین بود.

لذا نباید ما این‌قدر بی‌صبر و این‌قدر جسور باشیم؛ اولیاء خدا، عرض شد، در اثر ایمان به این باور می‌رسند که من عبادتم را انجام بدهم، من دعایم را بکنم. این دعا وظیفه‌ی من است، خدا از من خواسته و گفته تو دعایت را بکن؛ دعا را بکن، ما هم جواب می‌دهیم. جوابت را می‌دهم، یک چیزی به تو می‌دهم، بهتر از آن چیزی هم که می‌خواهی به تو می‌دهم. تو دیگر کار به این کارهایش نداشته باش که چه شد و چرا الان نشد؛ این‌قدر عجول، کم‌صبر و کم‌ظرفیت نباش؛ این‌ها کار خراب‌کن است. انسان را هم از رضایت دور می‌کند و حتی از خودِ استجابت دعا دور می‌کند. وقتی این‌طوری آدم برخورد می‌کند با خدا و فهم این مسائل را ندارد و این‌طور با خدا رفتار می‌کند، یک جا هم خدا دیگر جوابش را نمی‌دهد.

تصمیم برای اصلاح کیفیت بهره‌مندی از ماه رمضان

پس یکی از کارهایی که ما اگر تا حالا این مقدار در ماه رمضان انجام نداده‌ایم و به خودمان خسارت زده‌ایم و کیفیتِ روزه و استفاده از ماه رمضانمان را پایین آورده‌ایم، یکی‌اش همین کاری است که به ما یاد داده‌اند. از این به بعد تصمیم بگیریم که این کار را انجام بدهیم و آن این است که وقتی نماز خواندیم، نماز اول وقت خواندیم، که خدا در این ماه بیشتر توفیق می‌دهد آدم‌ها نماز اول وقت بخوانند، مخصوصاً نماز صبح را، پشت‌بندش دست به دعا برداریم و دعا کنیم و از خدا بخواهیم.

حالا چه دعاهایی که به ما یاد داده‌اند، چه دعاهایی که خودمان داریم و خودمان می‌خواهیم با خدا حرف بزنیم؛ دعا کنیم تا به این دستور عمل کرده باشیم. بعداً فایده‌اش هم، اگر دنبال فایده‌اش می‌گردیم، بعداً فایده‌اش را خواهیم دید؛ منتها باید صبر کنیم و این کار را ادامه بدهیم.

ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت کند که یکی‌یکی این‌ها را به نحو احسن موفق شویم انجام بدهیم تا خودمان استفاده‌مان از این فرصت‌های خوب و مناسب، بیشتر و بهتر شود. نثار ارواح طیبه خاتم انبیاء و سایر حضرات معصومین (علیهم الصلوة و السلام)، ارواح طیبه علمای ربانی، شهدای خط تشیع و امام شهدا سه صلوات بفرستید. [اللهم صل علی محمد و آل محمد].

۱. حقیقت و ماهیت اصلی دعا

ضرورت عمل عبادی دعا

یکی از دستوراتی که پیغمبر اکرم (ص) می‌فرمایند و نسبت به مراعات بیشترش در این ماه تاکید دارند، دعا کردن در وقت نماز است. مسئله‌ی دعا کردن عبادت بسیار مهم و بزرگی است؛ یک امر عبادی است دعا کردن. دعا فقط صرفاً مسئله‌ی اصلی و مهم‌ترش این نیست که آن حاجتی که من می‌خواهم را الزاماً بدهند یا ندهند؛ مسئله‌ی اصلی‌تر و مهم‌تر، خودِ انجام این عمل و دعا کردن است. اگر انسان‌ها دعا کردن را به طور کلی از خودشان و از زندگی‌شان حذف کنند، یک باب بزرگی از رشد و اصلاح را از دست داده‌ و به روی خود بسته‌اند. مسئله‌ی دعا کردن بسیار مهم است، به طوری که خدای متعال در قرآن کریم ملاک و معیارِ توجه کردن به انسان‌ها را همین دعا کردن قرار داده است.

۲. عاقبت اعراض از محضر الهی

هشدار قرآن به تارکان دعا

در آیه‌ی قرآن کریم خدا می‌فرماید: «ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ»؛ شما مرا بخوانید و دعا کنید، آن‌وقت من جوابتان را می‌دهم. اگر می‌خواهید من به شما توجه کنم، جواب بدهم و عنایت داشته باشم، راهش دعا کردن است. بعد در ادامه می‌فرماید: «إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ»؛ این‌هایی که از دعا کردن رویگردانند و تکبر دارند و نمی‌خواهند این کار را انجام بدهند و متکبرند، و این‌که چیزی را از خدا بخواهند در کارشان نباشد، این‌ها جهنمی می‌شوند. این‌ها جهنمی هستند؛ لذا به کسانی که هیچ دعایی در کارشان نیست و نسبت به دعا کردن تکبر دارند، خدای متعال وعده‌ی جهنم داده است. معیار و میزان خدا هم برای توجه به انسان همین است.

۳. دعا؛ کلید جلب التفات پروردگار

توجه الهی؛ مشروط به درخواست بنده

بگو اگر شما دعا نکنید، خدا به شما اعتنا نمی‌کند: «قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ». این دعا برای همه باعث اعتنای خداست؛ چه خوب باشد، چه بد باشد، چه با تقوا باشد و چه بی‌تقوا باشد، اگر خدا بخواهد به او عنایت داشته باشد و توجه کند، راهش همین دعا کردن است. این را می‌فرماید: «ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ». شما دعا کنید و از من بخواهید؛ هر چه نیاز دارید، هر گرفتاری‌ای که دارید، مادی یا معنوی، همه را از من بخواهید. تفکیک هم قائل نشوید که آدم بگوید این مادی است، پس از خدا نخواهیم؛ خب از که بخواهیم؟ مادی‌اش مگر دست خدا نیست؟ مادی‌اش را هم باید از خدا خواست، معنوی‌اش را هم باید از خدا خواست؛ همه را باید از خدای متعال خواست.

۴. نقش دعا در سازندگی ایمان

برکات تربیتی و روانی عرض حاجت

انسان وقتی در پیشگاه خدا عرض حاجت و احتیاج می‌کند، این در رشد ایمان انسان مؤثر است؛ در باور انسان نسبت به این‌که خدای متعال همه‌چیز دارد، همه‌کاره است و همه‌ی امور من وابسته به خداست، در این باورها مؤثر است. دعا کردن، این باورها را به تدریج در انسان ایجاد می‌کند. این‌هایی که خیلی اهل دعا کردن هستند، این حالت باعث می‌شود توجه به این‌که محتاج به خدا هستند و نیاز به خدا دارند، در وجودشان تقویت شود. این باور هم از آن باورهای صحیح، بسیار مؤثر و مفیدی است که در جاهای مختلف زندگی خیلی به درد آدم می‌خورد. اگر این باور به طور کامل در کسی محقق شود، در مشکلات غم و غصه‌ای ندارد و مشکلات را بدون آن فشار سپری می‌کند.

۵. ضرورت بهره‌گیری از دعاهای معصومین (ع)

تعالی همت بنده با ادعیه مأثوره

انسان‌ها چون عقل و فکرشان محدود است و به خیلی چیزهایی که به مصلحت و صلاحشان است فکرشان نمی‌رسد، خود خدای متعال در قرآن کریم دعاهایی را به ما یاد داده است. حضرات معصومین (علیهم‌السلام) نیز بیایند به ما دعاهای مفید و خوب را یاد بدهند؛ ما را توجه بدهند که غیر از این چیزهایی که نیاز داریم، چیزهای دیگری هم هست که محتاجش هستیم ولی خودمان چه بسا متوجه و ملتفتش نیستیم. اگر به ما بود، ما همه‌اش مسائل دم‌دستی و سطح پایین از خدا می‌خواستیم؛ اما آن‌ها چیزهای مهم‌تر و معنوی را یاد دادند تا فکرمون، همتمون و درخواست‌مون از این حد پایین بالاتر برود و چیزهای بزرگ‌تر و بهتری را از خدا بخواهیم.

۶. غنیمت شمردن فرصت طلایی نماز

استجابت؛ پاداش طاعت بنده

ما در روایات داریم بعد از این‌که انسان نماز می‌خواند، آن دعایی که می‌کند ان‌شاءالله به اجابت نزدیک است؛ بعد از نماز، دعای انسان مستجاب است. این یک فرصت بزرگی است؛ انسان زحمت کشیده، نماز خوانده، این عبادت بزرگ را انجام داده و خدا هم به برکت این نماز، یک دعای مستجاب برای انسان قرار داده و گفته بخواه، هر چه دوست داری بخواه، این ان‌شاءالله به اجابت نزدیک است. وقتی وقت نماز شد، نماز را بخوانید و دعا کنید و از خدا بخواهید؛ هر چه می‌خواهید، «فَإِنَّهَا أَفْضَلُ السَّاعَاتِ». بهترین اوقات شبانه‌روز، وقت‌های نماز است؛ صبح، ظهر، عصر، مغرب، عشاء؛ این‌ها بهترین وقت‌ها در طول شبانه‌روز است.

۷. تجلی بی‌کران رحمت الهی در نماز

گشوده شدن درهای رحمت همگانی

چه فضیلتی دارند این وقت‌ها؟ «يَنْظُرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِيهَا بِالرَّحْمَةِ إِلَى عِبَادِهِ». در این اوقات نماز، خدا نظر رحمتش نسبت به بنده‌ها حاکم است، نه نظر غضبش. عنایت خدا عنایت رحمت است، توجهش توجه رحمت است؛ این غالب است. این باب رحمت در این وقت‌ها باز است. لذا یکی از آثار رحمت همین است که دعا را جواب می‌دهد و اجابت می‌کند: «يُجِيبُهُمْ إِذَا نَاجَوْهُ»؛ وقتی از خدا چیزی بخواهند و با خدا حرف بزنند، خدا جوابشان را می‌دهد. این جواب دادن خدا و توجه و عنایت خدا، همان رحمت است، در مقابل غضب خدا که جواب ندادن و بی‌اعتنایی به کسی باشد؛ این وقت‌ها برای همه‌ی شما وقت رحمت است.

۸. تفاوت خواسته‌ی بنده با تدبیر حکیمانه‌ی خدا

تسلیم در برابر حکمت و تدبیر الهی

آن چیزی که من می‌خواهم بر اساس فهم و عقل من است، در حالی که عقل من از آینده، از مسائل پشت پرده و از جوانب کار ناقص است؛ نمی‌دانیم این چیزی که الان از خدا می‌خواهیم و احساس می‌کنیم الان برایمان بهترین، مهم‌ترین و لازم‌ترین است، متوجه بعد، آینده و جوانبش نیستیم. خیلی‌ها آمدند چیزهایی را اصرار کردند و از خدا گرفتند، خدا هم به آن‌ها نعمت داد و اجابت کرد و داد، ولی بعدها رفتند آن را در کار بد و شر خرج کردند و باعث شر برایشان شد. لذا فرمودند دعا کنید و از خدا بخواهید، جواب می‌دهد؛ اما حالا جواب را چطوری بدهد؟ تدبیر امور دست خدای متعال است؛ بر اساس حکمتش هر چیزی را جای خودش قرار می‌دهد.

۹. افق روشن تسلیم و رضای بنده در قیامت

کشف حقایق و اسرار استجابت در محشر

در نهایت آن چیزی را که خدا می‌دهد، اگر نقشه‌ی کلی‌اش را به انسان بدهند و بگویند این دعایی که کردی، این را خدا فلان‌جا به این علت بهت خواهد داد، و این چیزی را که تو می‌خواهی به این علت به تو نمی‌دهد، اگر انسان این‌ها را می‌دانست، خدا را تصدیق و تایید می‌کرد؛ مهر تایید می‌زد و نسبت به این برنامه‌ی خدا رضایت به خرج می‌داد. می‌فهمید چرا خدا همینی را که من الان خواستم به من نداد، اما جای دیگر چیز دیگری را طور دیگری به من داد. و همه این‌ها در قیامت اتفاق می‌افتد؛ آن‌جا حکمتِ خیلی از این مسائل برای انسان معلوم می‌شود و همه را به خدا احسنت می‌گوید که همین برایم بهترین بود.

۱۰. زیان شتاب‌زدگی و بی‌صبری در دعا

آرامش در پناه صبر و معرفت اولیاء

نباید ما این‌قدر بی‌صبر و این‌قدر جسور باشیم؛ اولیاء خدا در اثر ایمان به این باور می‌رسند که من عبادتم را انجام بدهم، من دعایم را بکنم. این دعا وظیفه‌ی من است، خدا از من خواسته و گفته تو دعایت را بکن؛ دعا را بکن، ما هم جواب می‌دهیم. جوابت را می‌دهم، یک چیزی به تو می‌دهم، بهتر از آن چیزی هم که می‌خواهی به تو می‌دهم. تو دیگر کار به این کارهایش نداشته باش؛ این‌قدر عجول، کم‌صبر و کم‌ظرفیت نباش؛ این‌ها کار خراب‌کن است. انسان را هم از رضایت دور می‌کند و حتی از خودِ استجابت دعا دور می‌کند. وقتی این‌طوری آدم برخورد می‌کند با خدا، یک جا هم خدا دیگر جوابش را نمی‌دهد.

1️⃣ جایگاه و ماهیت حقیقی دعا

◽️ دعا؛ به مثابه یک عمل عبادی مستقل و سازنده

◽️ خطر حذف دعا از برنامه زندگی انسان

2️⃣ آثار اعراض از محضر الهی در قرآن

◽️ وعید و انذار الهی برای تارکان و مستکبران از دعا

◽️ محرومیت از عنایت پروردگار به سبب ترک درخواست

3️⃣ برکات تربیتی و معرفتی عرض حاجت

◽️ تقویت باور توحیدی و ایمان به غنای مطلق الهی

◽️ تعالی همت انسان به وسیله ادعیه مأثوره معصومین (ع)

4️⃣ غنیمت شمردن فرصت طلایی نماز

◽️ استجابت دعا؛ پاداش طاعت و عبادت بنده

◽️ نماز؛ برترین و فضیلت‌مندترین ساعات شبانه‌روز

5️⃣ تجلی بی‌کران رحمت الهی در اوقات نماز

◽️ گشوده شدن درهای رحمت همگانی بر روی بندگان

◽️ اقتضای رحمت پروردگار در پاسخ‌گویی به مناجات‌ها

6️⃣ تدبیر حکیمانه خدا در نحوه استجابت

◽️ تفاوت خواسته‌های محدود بنده با حکمت مطلقه الهی

◽️ تنظیم عطایای خداوند بر اساس مصلحت و عاقبت‌سنجی

7️⃣ زیان شتاب‌زدگی و پاداش تسلیم در دعا

◽️ کشف حقایق و اسرار استجابت در افق قیامت

◽️ آثار مخرب عجله و بی‌صبری در پیشگاه پروردگار