بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم. الحمد لله رب العالمین و الصلاة و السلام علی سیدنا و نبینا ابی‌القاسم محمد و علی آله الطیبین الطاهرین المنتجبین، سیما بقیة الله فی العالمین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

اهمیت توجه به ایتام

صحبت درباره سفارشاتی بود که پیغمبر اکرم (صلوات‌الله‌وسلامه علیه وآله) برای استفاده بهتر از ماه مبارک رمضان به ما فرمودند. به این فراز رسیدیم که: «وَ تَحَنَّنُوا عَلَى أَیْتَامِ النَّاسِ کَمَا یُتَحَنَّنُ عَلَى أَیْتَامِکُمْ» [با صدای صلوات حضار].

یکی از مشکلاتی که همواره برای بشر وجود دارد، این است که در اثر حوادثی، عده‌ای یتیم می‌شوند. کودکان کم‌سن‌وسالی که پدر خود را از دست می‌دهند و دچار مصیبت یتیمی می‌شوند. این مصیبت سنگینی است و فقط کسانی که آن را چشیده‌اند، می‌دانند چقدر کار، سخت و دشوار و زندگی، مشکل می‌شود. وقتی پدر از دست می‌رود، خانواده از ابعاد مادی، مالی، تربیتی و معنوی در معرض آسیب قرار می‌گیرد و مشکلات بزرگی برای آن‌ها ایجاد می‌شود.

تأمین روزی، درآمد، حل مشکلات، گرفتاری‌های روزمره و توجه به مسائل پرورشی و تربیتی، دو رکن مهمی است که باید به آن توجه شود. خداوند متعال در قرآن کریم نسبت به اموال و زندگی یتیمان حساسیت نشان داده و در روایات نیز سفارش‌های بسیاری شده است. توجه به یتیم، دستوری است که اسلام از ما خواسته و باید در ذهن، باور و برنامه‌ریزی‌هایمان جایگاه ویژه‌ای داشته باشد. اگر تا به حال به این مسئله توجهی نداشتیم، باید از امروز در فکر و تصمیمات‌مان جایی برای آن باز کنیم.

اطراف‌مان، چه در اقوام و چه در همسایگی و دوستان‌مان، حتماً کسانی هستند که در گذشته یا آینده دچار این مشکل شوند؛ پدری از دنیا برود و فرزندانش بی‌سرپرست شوند. اینجا خدا مسئولیتی را متوجه همگان می‌کند. کسانی که در جریان این اتفاق قرار می‌گیرند، به عنوان حق خویشاوندی، حق همسایگی و سایر حقوق انسانی، باید به این موضوع توجه کنند. این مصیبت سنگین است. شاید کسانی که نچشیده‌اند، فقط تصوراتی داشته باشند اما نمی‌توانند عمق مشکلات آن‌ها را درک کنند. اسلام دستور داده که نسبت به ایتام توجه داشته باشید. در میان اقوام و دوستان، خانه‌ای را بیابید که دچار این مشکل است؛ ببینید چطور زندگی می‌کنند؟ شب چگونه سر بر بالین می‌گذارند؟ آیا تأمین هستند؟ در چه وضعیتی از تربیت به سر می‌برند؟ پدر، یک پناهگاه و مانعی در برابر بسیاری از آسیب‌هاست و این کودکان، آن پناهگاه مهم را از دست داده‌اند.

اسلام از ما خواسته است که طوری رفتار کنیم و برنامه بریزیم که درد یتیمی، بار سنگینی بر دوش‌شان نگذارد و آسیب‌های این مصیبت دامنگیرشان نشود. چه بسا افراد عفیفی که صورت‌شان را با سیلی سرخ نگه می‌دارند تا کسی از وضعیت‌شان مطلع نشود. ما باید حساس باشیم و از راه صحیح و معقول، مشکلات آن‌ها را حل کنیم. «تحنّنوا علی أیتام الناس»؛ در این ماه مبارک، بیشتر از همیشه به ایتام مردم توجه کنید، مهربانی کنید، جویای احوال‌شان باشید و وضعیت‌شان را بررسی کنید.

هشدار نسبت به سرنوشت احتمالی

پیامبر (ص) در ادامه می‌فرمایند این از آن چیزهایی است که شاید روزی سر خودتان هم بیاید و خدای ناکرده فرزندان شما نیز به همین درد مبتلا شوند. کسی نمی‌داند تا فردا یا سال آینده چه کسی زنده است و چه کسی مرده. حوادث و اتفاقات همیشه در کمین است. این بلا، مختص دیگران نیست؛ شاید ما که اینجا نشسته‌ایم، سال دیگر به چنین مصیبتی گرفتار شویم. لذا فرمودند نسبت به ایتام مردم عنایت داشته باشید تا اگر زمانی برای خودتان هم این اتفاق افتاد، دیگران جبران کنند و نگذارند فرزندان‌تان آواره و بی‌سرپرست بمانند.

این احتمال در مورد ما وجود دارد. باید این فرهنگ را در بین مؤمنین گسترش دهیم تا بارشِ سنگینِ مشکلاتِ ایتام در جامعه کم شود. چه بسیار کودکانی که در اثر نرسیدنِ دستِ یاری و بی‌توجهی، دچار آسیب‌های جبران‌ناپذیری شدند؛ چه در دوران صباوت و چه در دوران جوانی هنگام انتخاب شغل یا ازدواج، چون بزرگ‌تر و تکیه‌گاهی نداشتند که به دادشان برسد. در این ماه مبارک، علاوه بر روزه و تلاوت قرآن، یک بنای خیری برای آینده بگذاریم.

در اسلام تأکید شده که این کار خیر به نفع خودتان است. قرآن می‌فرماید: «إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِکُمْ»؛ هر نیکی که به کسی می‌کنی، در حقیقت برای خودت انجام داده‌ای. اثر این کار خیر در دنیا یا آخرت به خودت برمی‌گردد. طبق روایات، یکی از نفع‌هایی که برای خودِ ما دارد این است که اگر نسبت به ایتام عنایت داشته باشیم، خداوند اسبابی فراهم می‌کند که دیگران نیز به داد فرزندان خودِ ما برسند. عمل و عکس‌العمل در جامعه جاری است و ما این را در تجربه می‌بینیم.

اهمیت توبه در ماه مبارک رمضان

مسئله بعدی: «وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ مِنْ ذُنُوبِکُمْ». در این ماه، توجه کنید که چه گناهانی انجام می‌دهید؛ این ماه، فرصتِ ویژه‌ای برای توبه است. در ماه‌های دیگر سال هم می‌توان توبه کرد، اما به دلیل درگیری‌های دنیایی، معمولاً کسی سراغ توبه نمی‌رود. اما در ماه مبارک، فضای روزه‌داری، عبادت و شب‌های قدر، زمینه و زمانِ توبه را بیشتر فراهم می‌کند.

در طول سال، انسان در حالتی از دل‌مردگی است و رغبتِ چندانی به اصلاح خود ندارد، اما در این ماه شرایط متفاوت است. بسیاری از کسانی که آمرزیده می‌شوند، در همین ماه مبارک یا در ایام حج در صحرای عرفات توبه می‌کنند. به خاطر این ضعفِ همیشگی، باید از این فرصتِ طلایی استفاده کنید و عیب‌ها، گناهان و اخلاق بدتان را بشناسید و تصمیم به اصلاح بگیرید. فرصت را از دست ندهید؛ چون فرمودند: «فَإِنَّ الشَّقِیَّ مَنْ حُرِمَ غُفْرَانَ اللَّهِ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ»؛ بدبخت واقعی کسی است که از آمرزش خدا در این ماه محروم شود.

از «بعداً انجام می‌دهم» بپرهیزید. شیطان به ذهن انسان القا می‌کند که "بعداً توبه می‌کنم"؛ این از بزرگ‌ترین آسیب‌ها و اشکالاتِ کارِ ماست. همیشه تجربه کرده‌ایم که آن وقت‌ها می‌آیند و می‌روند و ما کاری نمی‌کنیم. کسی که می‌تواند کارِ خیر یا توبه‌ای را انجام دهد، کسی است که همین الآن برای آن اقدام می‌کند. به تعویق انداختن کارها، اراده و همتِ انسان را ضعیف می‌کند. کارهای مهم را سرِ وقت انجام دهید؛ زیرا موکول کردنِ آن‌ها به بعد، غیر از اینکه آسیبِ کار را بیشتر می‌کند، ضربه‌ی جبران‌ناپذیری به همتِ خودِ شما می‌زند.

در پایان، ان‌شاءالله خداوند به همه‌ی ما توفیق دهد که در زندگی دنیایی و مخصوصاً مسائل آخرتی، کارهای لازم را عقب نیندازیم و با "سوف‌سوف" کردن (گفتنِ بعداً انجام می‌دهم)، به خود و دیگران آسیب نزنیم. نثار ارواح طیبه‌ی خاتم انبیاء، حضرات معصومین (علیهم‌السلام)، علمای ربانی، شهدا و امامِ شهدا سه صلوات بفرستید.

۱. مسئولیت اجتماعی در قبال ایتام

«وَ تَحَنَّنُوا عَلَى أَیْتَامِ النَّاسِ کَمَا یُتَحَنَّنُ عَلَى أَیْتَامِکُمْ»؛ این سفارشِ پیغمبر اکرم (ص) برای ماه رمضان است. در اثر حوادث، کودکان بسیاری پدر خود را از دست می‌دهند و دچار مصیبت یتیمی می‌شوند. وقتی پدر از دست می‌رود، خانواده از ابعاد مادی، مالی، تربیتی و معنوی در معرض آسیب قرار می‌گیرد. تأمین روزی، درآمد و توجه به مسائل پرورشیِ آن‌ها، دو رکن مهمی است که باید به آن توجه شود. اسلام از ما خواسته است تا مسئله توجه به ایتام را در ذهن و باورمان جای دهیم. اطراف‌مان در اقوام یا همسایگان، کسانی هستند که پدر خانواده را از دست داده‌اند. ما مسئولیتی داریم؛ نه به عنوان ترحمِ صرف، بلکه به عنوان حقی که از جهت خویشاوندی، همسایگی و انسانیت بر گردن ماست.

۲. پناهگاهی در برابر آسیب‌ها

پدر، یک پناهگاه و مانعی در برابر بسیاری از آسیب‌هاست و کودکان یتیم، این تکیه‌گاه مهم را از دست داده‌اند. اسلام از ما خواسته است طوری رفتار کنیم که درد یتیمی، بار سنگینی بر دوش‌شان نگذارد و آسیب‌های این مصیبت دامنگیرشان نشود. چه بسا افراد عفیفی که با سیلی صورت‌شان را سرخ نگه می‌دارند تا کسی از وضعیت‌شان مطلع نشود. ما باید حساس باشیم و از راه صحیح و معقول، مشکلات آن‌ها را حل کنیم. در این ماه مبارک، بیشتر از همیشه به ایتام مردم توجه کنید، مهربانی کنید، جویای احوال‌شان باشید و وضعیت‌شان را بررسی کنید. طوری برنامه بریزید که آن‌ها در جامعه احساس بی‌سرپرستی و تنهایی نکنند و آسیب‌های این خلأ بزرگ، به حداقل برسد.

۳. پیش‌گیری از سرنوشتِ احتمالی

پیامبر (ص) می‌فرمایند نسبت به ایتام مردم عنایت داشته باشید، زیرا این از آن اموری است که شاید روزی سر خودتان هم بیاید. کسی نمی‌داند تا فردایی دیگر یا سال آینده، چه کسی زنده است و چه کسی مرده. حوادث و اتفاقات همیشه در کمین است. این بلا، مختص دیگران نیست؛ شاید ما که اینجا نشسته‌ایم، سال دیگر به چنین مصیبتی گرفتار شویم. لذا فرمودند این عنایت را داشته باشید تا اگر زمانی برای خودتان هم این اتفاق افتاد، دیگران جبران کنند و نگذارند فرزندان‌تان آواره شوند. این احتمال در مورد ما وجود دارد؛ پس باید این فرهنگ را در بین مؤمنین گسترش دهیم تا بارشِ سنگینِ مشکلاتِ ایتام در جامعه کم شود و خساراتِ ناشی از فقدانِ پدر کاهش یابد.

۴. نیکی، سرمایه‌گذاری برای خود

قرآن می‌فرماید: «إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِکُمْ»؛ هر نیکی که به کسی می‌کنی، در حقیقت برای خودت انجام داده‌ای. اثر این کار خیر در دنیا یا آخرت به خودت برمی‌گردد. طبق روایات، یکی از نفع‌هایی که برای خودِ ما دارد این است که اگر نسبت به ایتام عنایت داشته باشیم، خداوند اسبابی فراهم می‌کند که دیگران نیز به داد فرزندان خودِ ما برسند. عمل و عکس‌العمل در جامعه جاری است. این‌هایی که خیلی خیرشان به مردم می‌رسد، بعد هم اگر خودشان مشکلی پیدا کردند، مردم هم سعی می‌کنند به داد این‌ها برسند. خدای متعال قرار داده است این حالتِ عمل و عکس‌العمل را در بین افراد؛ لذا این کار را انجام دهید تا بیمه‌ای برای آینده فرزندان خودتان باشد.

۵. توبه در فرصت طلایی ماه رمضان

«وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ مِنْ ذُنُوبِکُمْ». در این ماه توجه کنید چه گناهانی انجام می‌دهید؛ این ماه، فرصتِ ویژه‌ای برای توبه است. در ماه‌های دیگر سال هم می‌توان توبه کرد، اما به دلیل درگیری‌های دنیایی، معمولاً کسی سراغ توبه نمی‌رود. اما در ماه مبارک، فضای روزه‌داری، عبادت و شب‌های قدر، زمینه و زمانِ توبه را بیشتر فراهم می‌کند. در طول سال، انسان در حالتی از دل‌مردگی است و رغبتِ چندانی به اصلاح خود ندارد. بسیاری از کسانی که آمرزیده می‌شوند، در همین ماه مبارک یا در ایام حج توبه می‌کنند. از این فرصتِ طلایی استفاده کنید و عیب‌ها، گناهان و اخلاق بدتان را بشناسید و تصمیم به اصلاح بگیرید. فرصت را از دست ندهید.

۶. هشدار درباره محرومیت از غفران الهی

پیامبر (ص) فرمودند: «فَإِنَّ الشَّقِیَّ مَنْ حُرِمَ غُفْرَانَ اللَّهِ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ»؛ بدبخت واقعی کسی است که از آمرزش خدا در این ماه محروم شود. چون وقت دیگه‌ای از سال چنین زمینه‌ای مهیا نیست. اگر اینجا استفاده کردیم که کردیم، نکردیم باید منتظر باشیم ماه مبارک بعدی بیاید؛ در حالی که یک سال گذشته و بار گناهان‌مان سنگین‌تر شده است. لذا از این فرصت استفاده کنید و ان‌شاءالله خداوند توفیقِ توبه به همه عطا کند. هیچ‌وقت چه در زندگی دنیایی و مادی‌مان و مخصوصاً نسبت به مسائل آخرتی‌مان، کارهای لازم را عقب نیندازیم. این ماه، موسمِ بازگشت است و نباید به هیچ قیمتی، غفران و بخششِ الهی را در این ضیافت از دست داد.

۷. آسیبِ بزرگِ "بعداً انجام می‌دهم"

از "بعداً انجام می‌دهم" بپرهیزید. شیطان به ذهن انسان القا می‌کند که بعداً توبه می‌کنم؛ این از بزرگ‌ترین آسیب‌ها و اشکالاتِ کارِ ماست. همیشه تجربه کرده‌ایم که آن وقت‌ها می‌آیند و می‌روند و ما کاری نمی‌کنیم. کسی که می‌تواند کارِ خیر یا توبه‌ای را انجام دهد، کسی است که همین الآن برای آن اقدام می‌کند. به تعویق انداختن کارها، اراده و همتِ انسان را ضعیف می‌کند. کارهای مهم را سرِ وقت انجام دهید؛ زیرا موکول کردنِ آن‌ها به بعد، غیر از اینکه آسیبِ کار را بیشتر می‌کند، ضربه‌ی جبران‌ناپذیری به همتِ خودِ شما می‌زند. کاری که وقتش رسیده را عقب نیندازید و با "سوف‌سوف" کردن، به خودتان و دیگران آسیب نزنید.

۸. عمل، نشانه همت و اراده

کاری که وقتش رسیده را سرِ وقت انجام دهید. کارهای مهم را به بعد موکول نکنید؛ زیرا عقب انداختنِ کارها، غیر از اینکه آسیبِ مسئله را بیشتر می‌کند، یک آسیب بزرگ هم برای خود ما دارد و آن اینکه همت و اراده‌ی ما را ضعیف می‌کند. انسانی که اراده‌اش در انجامِ کارِ خیر و توبه ضعیف شود، در مراحل بعدیِ زندگی هم ناتوان می‌ماند. کارهای بزرگ، نتیجه‌ی همتِ بزرگ است. هرگز اجازه ندهید شیطان شما را به انتظارِ زمانِ بهتر نگه دارد، زیرا زمانِ بهتر از "همین الآن" وجود ندارد. کسی که الآن می‌تواند انجام دهد و نمی‌کند، مطمئن باشید در آینده که بارش سنگین‌تر شده، باز هم نخواهد کرد. پس از همین لحظه آغاز کنید.

1️⃣ سفارشات پیامبر (ص) برای ماه رمضان

◽️ اهمیت عمل به سفارشات نبوی

◽️ بهره‌گیری از فرصت ماه مبارک

2️⃣ مسئولیت اجتماعی در قبال ایتام

◽️ یتیم‌نوازی؛ فراتر از یک ترحم ساده

◽️ ضرورت حمایت مادی و تربیتی از ایتام

3️⃣ هشدار نسبت به سرنوشت احتمالی

◽️ ناپایداری عمر و حوادث پیش‌بینی‌نشده

◽️ نیکی به ایتام؛ بیمه‌نامه‌ای برای آینده فرزندان خود

4️⃣ اثر وضعیِ نیکی به دیگران

◽️ عمل و عکس‌العمل در جامعه

◽️ بازگشتِ خیرِ ایتام به زندگیِ خیرخواه

5️⃣ فرصتِ طلایی برای توبه و اصلاح

◽️ توبه؛ نیازِ همیشگی با فرصتِ ویژه در رمضان

◽️ شناسایی عیوب و تصمیم قاطع برای اصلاح

6️⃣ آسیب‌شناسیِ "بعداً انجام می‌دهم"

◽️ نهیِ جدی از به تعویق انداختنِ کار خیر

◽️ ضعف اراده؛ پیامدِ موکول کردنِ توبه به آینده

7️⃣ محرومیت از غفران الهی

◽️ شقاوتِ واقعی؛ محرومیت از آمرزش در رمضان

️◽️ ضرورتِ اقدامِ فوری برای درکِ فیضِ الهی