بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین. والصلوة والسلام علی سیدنا و نبینا ابی‌القاسم محمد. [صلوات حاضرین: اللهم صل علی محمد و آل محمد] و علی اهل بیت الاطیبین الاطهرین سیما بقیة الله فی الارضین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

فضایل و آداب ماه مبارک رمضان

صحبت درباره خطبه پیغمبر اکرم (صلوات الله علیه و آله) در باب فضایل و آداب ماه مبارک رمضان بود. رسیدیم به اینجا که فرمودند: «دعای شما در این ماه مستجاب هست، لذا با نیت صادقانه و دلهای پاک از خدا بخواهید که خدا توفیق مرحمت کند که روزه این ماه را بگیرید و در این ماه موفق شوید به تلاوت قرآن کریم زیاد.»

دو تا عبادت بزرگ که این دو مکمل هم هستند در این ماه مبارک؛ هم روزه این ماه، هم قرائت و تلاوت قرآن کریم که بیش از حد سایر ماه‌ها [سفارش شده است]. هر چه انسان بتواند بیشتر وقت بگذارد و بیشتر قرائت کند قرآن کریم را، جا دارد.

مقدمات و تشریفات دعا: نیت صادقانه و دل پاک

مسئله‌ای که اینجا مطرح هست و ایشان اشاره می‌فرمایند، دو مسئله را به عنوان مقدمه و تشریفات این دو دعا قرار دادند؛ فرمودند وقتی دعا می‌کنید و از خدا می‌خواهید که توفیق بدهد روزه این ماه را بگیرید و تلاوت قرآن کریم کنید، این همین‌طوری نه، بلکه با نیت صادقانه و دل پاک و طاهر از خدا بخواهید. این دو تا دعا خیلی دعای بزرگی هست؛ همین‌طور تنها و بدون هیچ مقدمه‌ای، این دعا را نکنید، این دو مقدمه را فراهم کنید و دعا کنید؛ هم نیتتان صادقانه باشد، یعنی این چیزی که دارید می‌گویید واقعاً بخواهید و دنبالش باشید و در عمل هم تلاش کنید که نسبت به این دو مسئله، بتوانید مقدمات و شرایطش را فراهم کنید و انجام بدهید؛ هم دل پاک.

نیت یک مسئله مهمی است؛ تصمیم انسان، قصد انسان نسبت به انجام کارهای خیر. ما کارهای خیر و عبادات زیاد داریم در اسلام، خیلی زیادند. برخی‌اش را انسان زمینه‌اش برایش بیشتر مهیاست انجام بدهد و اگر همت کند انجام می‌دهد. برخی هست نه، غیر از همت انسان، یک زمینه‌های دیگری هم می‌طلبد تا انجام بشود؛ عباداتی هست که نیاز دارد به مقدمات دیگری فراهم بشود، همیشه در دسترس نیست؛ ممکنه همه نتوانند انجام بدهند، همه آن شرایط و اسباب و مقدمات را ندارند که انجام بدهند.

مثلاً عده‌ای وضع مالی‌شان خوبه در این ماه مبارک می‌توانند به فقرا رسیدگی بکنند، سفره افطاری پهن کنند، بسته معیشتی بدهند، کارهای خیر انجام بدهند، صدقات بدهند؛ از این جهت عده‌ای دارند وسیله‌اش را، پولش را، امکاناتش را. ولی بعضی هم ندارند؛ بعضی وضع مالی‌شان خوب نیست، مساعد نیست، در حدی نیست که بتوانند این کار خیر را انجام بدهند و یا سایر کارهای خیر. زیارات هست؛ بعضی زمینه‌اش را بیشتر می‌توانند فراهم کنند، برایشان زمینه‌اش بیشتر مهیا هست، بعضی نه، موانعی دارند، مشکلاتی دارند، خیلی فرصتش نیست، زمینه‌اش نیست برایشان، نمی‌توانند انجام بدهند. عبادات هست، خیلی از عبادات، خیلی از این کارهای خیر هست، وقتی ما نگاه می‌کنیم می‌بینیم که شاید در حالت عادی زمینه‌اش برای همه نباشد، امکان انجامش برای همه مهیا نباشد.

اهمیت انجام اعمال خیر در حد توان و میسور

اینجا یک مسئله هست و آن اینکه، حالا در ادامه همین خطبه می‌رسیم که ایشان وقتی ثواب افطاری دادن را بیان می‌کنند، اصحاب می‌پرسند که ما همه این امکان را نداریم که افطاری بدهیم؛ ایشان می‌فرمایند که: شما نمی‌توانید افطاری بدهید، سفره پهن کنید، غذای مفصل بدهید، شما که می‌توانید شاید یک دانه خرما بدهید به یک روزه‌دار که این روزه‌اش را با این خرمای شما افطار کند، شما که شاید می‌توانی یک شربت آبی، شربت دیگری بدهید به یک آدم روزه‌دار، این روزه‌اش را با آن شربت با آن مایع افطار کند، این افطاری دادن به مؤمن را ولو در این حد رها نکنید؛ این عمل صالح را ولو در این حد رها نکنید؛ حتی در بعضی روایات هست با نصف خرما مثلاً؛ تا این حد هم می‌توانید، عمل خیر را رها نکنید.

بعضی از کارهای خیری که ما می‌بینیم نمی‌توانیم انجام بدهم، از این سنخ است؛ یعنی واقعاً این‌طور نیست که هیچ نشود انجام داد؛ کمی‌اش را، مقداری‌اش را، یک حدی‌اش را، ولو حد کم و پایین و حد اقلّی‌اش را، می‌توانیم انجام بدهیم. آن چیز که اسلام به ما یاد می‌دهد، همینه، همین نکته‌ است؛ که کار خیری را به خاطر اینکه به طور کامل و زیاد و مفصل نمی‌توانید انجام بدهید، از آن مختصرش و آن مقداری که برایتان میسور هست، نگذرید؛ رها نکنید همه‌اش را. [این‌طور نباشد که بگویید:] من نمی‌توانم افطاری بدهم، پس هیچ، این عمل صالح هیچ، من که دیگه نمی‌توانم. من نمی‌توانم، شرایطم نیست، حال ندارم این نماز را بخوانم، قرآن بخوانم، پس هیچ؛ نه، هیچ نداریم، خیلی از این اعمال صالحه، کمش هم انجامش غنیمت است برای انسان، همان کمش. به ما این را یاد می‌دهند، از کمِ عمل خیر هم نگذرید، همان هم غنیمت است، همان بهتر از انجام ندادنش هست. لذا گاهی بعضی عبادات را بعضی به خاطر کیفیت‌های سنگین‌تر و بالاتر که نقل شده برایش، چون نمی‌توانند انجام بدهند اصلش را هم از دست می‌دهند.

مثلاً یکی از این عبادات بزرگ، نماز شب است؛ در این ماه مبارک رمضان، آدم‌ها بیشتر این زمینه برایشان مهیا هست، چون حالا شب‌ها بیدارند یا به خاطر سحری خوردن پا می‌شوند، این برایشان زمینه‌اش بیشتر مهیاست، گاهی زودتر سحری تمام می‌شود، مقداری فرصت هست تا اذان، گاهی زودتر از خواب پا می‌شوند تا آن سحری می‌آید آماده بشود فرصتی هست؛ این می‌گوید می‌خواهم نماز شب بخوانم، من که نمی‌توانم یازده رکعت را با آن کیفیت و تفصیل بخوانم، پس هیچ؛ کلاً می‌گذارد کنار. من که این دعاها و اعمال را نمی‌توانم همه‌اش را، نمی‌رسم الآن همه‌اش را انجام بدهم، پس می‌گذارد کنار، هیچ. این دعا طولانی است، مفصل است، من الآن وقت خیلی نیست، پس هیچ.

این را به ما یاد می‌دهند که این‌طوری نباشید که وقتی یک کار خیری پیش می‌آید، رها کنید چون نمی‌توانید به آن طول و تفصیل انجام بدهید؛ به همان مقدار کمی هم که می‌توانید انجام بدهید. لذا همین عبادت بزرگی مثل نماز شب را در اسلام وقتی نگاه می‌کنیم، خیلی راه برایش فراهم کردند که آدم‌ها از دست ندهند؛ گفتند شما خوابت سنگین است، بیدار نمی‌شوی، قبل اینکه بخوابی بخوان؛ خوابت برد بیدار نشدی، نخواندی قبل خواب، بعدش قضایش را بجا بیار؛ خودش را می‌خواهی انجام بدهی، احتیاجی نیست، لازم نیست، واجب نیست خیلی طول و تفصیل داشته باشد، آدم می‌تواند، در نمازهای مستحبی سوره خواندنش واجب نیست، خیلی کارهای دیگه مطرح نیست، ایستاده نمی‌توانی بخوانی این نافله را، نشسته بخوان؛ نه اینکه یا آن کیفیت مطلوبِ حد بالا یا هیچ؛ این نباشد تو کارهای آدم. هر چی را هر مقداری که برایمان وسعمان هست و می‌توانیم انجام بدهیم، ولو کمی‌اش را. همین عبادت را گفتند وقت نیست، چهار رکعتش را بخوان، وقت نیست آن سه رکعت آخر را بخوان، وقت نیست آن یک رکعت آخر را بخوان؛ این‌ها را هیچ، از دست نده؛ نگو نمی‌توانم، همه‌اش نیست، پس هیچ؛ این حالت در انسان نباشد.

این یک مسئله، لذا نسبت به اعمال صالح، گاهی عذر آدم‌ها که انجام نمی‌دهند این است؛ این عذر نیست، این کمش هم غنیمت است و بسیار بسیار بهتر از انجام ندادن و رها کردن و ترک اصلش هست.

ارزش و برکات نیت خیر در کارهای غیرمقدور

گاهی هم بعضی اعمال صالح هست واقعاً هیچ مقدور انسان نیست، هیچ راهش باز نیست، هیچ امکان کمش هم نیست، یا کم‌بردار نیست، نمی‌شود کمی‌اش را رفت انجام داد؛ مثلاً عبادت بزرگی مثل حج، این این‌طوری است، گاهی شرایط مهیا نیست آدم پول ندارد، امکانش را ندارد، استطاعتش را ندارد، این چیزها ندارد. اینجا هم فرمودند همه این عبادت و اعمال صالحه‌ای که هست و به گوش شما می‌خورد، اینجا ولو نمی‌توانید انجام بدهید اما نیت می‌توانید بکنید، تصمیم بگیرید که انجامش بدهید؛ تصمیم بگیرید به اینکه هرگاه شرایطش مهیا شد حتماً انجامش بدهید، هرگاه تنورش گرم شد خمیرش را بچسبانید، نه اینکه چون نیست پس هیچ، از ذهن و فکرم پاکش کنم، نه؛ این را در گوشه ذهن و فکر ثبتش کنید، تصمیم بگیرید که من این عبادت بزرگ را انجام بدهم.

لذا اینجا فرمودند «نیت المؤمن خیر من عمله»، نیت آدم مؤمن از اصل آن عمل خیلی مهم‌تر است؛ جهات متعددی دارد، یکی‌اش همین است که وقتی انسان تصمیم می‌گیرد، انسان مؤمن وقتی تصمیم می‌گیرد که کار خیری را انجام بدهد، ولو الآن نمی‌تواند، اما این دو تا فایده دارد؛ یکی اینکه یک تلاشی می‌کند نسبت به انجامش، تصمیم می‌گیرد، کلاً رها نمی‌کند، اگر کمترین کاری از دستش برمی‌آید انجام می‌دهد؛ مثلاً سرمایه‌ای به تدریج ذخیره کند، مقدماتی فراهم بکند، سیر برنامه زندگی‌اش را طوری تنظیم کند که نهایتاً بتواند کار خوب را انجام بدهد، این یک، یا این کار را می‌کند، یا اینکه اگر یک زمانی، یک دفعه امکانش مهیا شد زمینه‌اش پیش آمد، چون از قبل نیت خیرش را داشته و تصمیمش را داشته، حالا که این زمینه پیش آمد زود انجام می‌دهد. خیلی‌ها هستند در طول زندگی برایشان این زمینه کار خیر پیش می‌آید، ولی چون از قبل تصمیمش را نداشتند از دست می‌دهند. از قبل تصمیم نداشته، اصلاً تو فکرش نبوده که برود سفر حج، برود سفر زیارتی، سفرهای زیارتی؛ تو ذهن و فکرش نبوده؛ کمکی بکند به ایتام، کمکی کند به فقرا.

حالا یک پولی یک‌دفعه از جایی دستش می‌آید، هستند کسانی، این حالا یک مثاله، امثال این مثال‌ها زیاد هست، همیشه هستند، شاید برای خودمان هم پیش آمده، که امکان یک عبادتی، یک کار خیری فراهم شده، ولی چون تو آن لحظه چنین تصمیمی و نیتی نداشتیم، تو فکرمون نبود، فرصتش را از دست دادیم. طرف می‌گوید پول آمد تو دستم، رفتم خرج یک جاهایی کردم حالا انگار ضرور هم نبود، این پول رفت، بعد یادم آمد کاش من این پول را استفاده کرده بودم در فلان کار خوب، رفته بودم باهاش زیارت، رفته بودم فلان کارهای خیر را کرده بودم، می‌توانستم آن کارها را هم انجام بدهم، اما اصلاً تو ذهنم نیامد. حالا این مسأله پول و مسأله مالی یک مثاله، همه‌اش هم مثال مالی و پول نیست؛ همه اعمال صالحه را به ما فرمودند نیت کنید، تصمیم بگیرید نسبت به انجامش، ولو الآن زمینه‌اش برایتان نیست؛ تو آن وقتش اگر خدای متعال زمینه‌اش را مهیا کرد، چه بسا اگر شما حالا تصمیم نگیری، آن وقت هم ملتفت نمی‌شوی و از دست می‌دهی؛ لذا تقریباً همه ماها از این فرصت‌ها زیاد از دست دادیم و شاید هیچ‌گاه هم متوجه نشدیم که من در آن فرصت خاص، در آن موقعیت خاص می‌توانستم این کار خیر را انجام بدهم، ولی چون هیچ‌وقت در ذهن نداشتیم، تصمیمش را نداشتیم، از دست دادیم؛ گاهی بعضی‌اش را متوجه شدیم بعداً، افسوس خوردیم، بعضی‌اش را هم چه بسا اصلاً متوجه هم نشدیم. لذا از این فرصت‌ها همیشه تو زندگی برای همه پیش می‌آید.

مؤمن کیّس است، یکی از وجوه کیّاستش همیشه این جهات هست؛ که تصمیم و نیتش نسبت به کارهای خیر محکم و بلند است؛ نمی‌گوید چون ندارم پس هیچ، صفحه ذهنم پاکش کنم، نه؛ ندارم امروز ندارم، شاید فردا رسید، شاید فردا مهیا شد، شاید آنی مهیا شد و راهش باز شد و بسته شد؛ آن وقت که مهیا شد راهش باز شد، اگر از قبل من ملتفت بودم تصمیم داشتم، چه بسا انجام داده بودم. این‌ها در زندگی ما کم و بیش هست، در کسانی دیگری هم شاید دیدیم نمونه‌هایش سراغ داریم.

اثر نیت و تصمیم در برنامه‌ریزی برای کارهای عبادی

لذا این اثر نیت هست، تصمیم هست؛ اینکه پیغمبر اکرم اینجا پای نیت و تصمیم را پیش می‌کشند، یکی از جهاتی که در نیت هست همین است؛ آدم اینجا اول ماه مبارک، تصمیم می‌گیرد که روزه این ماه را بگیرد. خب این که تصمیم می‌گیرد که روزه این ماه را بگیرد، طبیعتاً برنامه زندگی‌اش را می‌رود طوری تنظیم می‌کند که بتواند روزه را بگیرد. اگر احیاناً هم عذری دارد، مریضی دارد، مانعی دارد، مشکلی دارد؛ شما هم که می‌دانی این ماه رمضان را مانعی داری، مشکلی داری، عذری داری که نمی‌توانی روزه بگیری، شما هم تصمیم بگیر که روزه این ماه را بگیری؛ شما هم که مانعی داری از توجه و تلاوت قرآن، شما هم تصمیم بگیر که در این ماه زیاد تلاوت کنی؛ وقتی این تصمیم را می‌گیریم، هم خودمان گاهی اقدام می‌کنیم، هم خودمان زمینه‌ای برایمان پیش آمد استفاده می‌کنیم، هم هم اگر احیاناً بدون اینکه خودمان خواسته باشیم پیش آمد زمینه‌اش، باز استفاده لازم را می‌بریم.

یک وقت بنای یک کسی هست، که در طول شبانه‌روز، وقت‌هایی را بگذارد برای یک کاری، برای همه ما باز پیش آمده؛ یک کاری برایمان مهم بوده، خواستیم انجام بدهیم، حالا کار علمی باشد، کار عملی باشد، کار فنی باشد، این وقتی برایمان پیش آمده و مهمه می‌بینید، آدم دنبال فرصت می‌گردد آن کار را انجام بدهد؛ از یک کاری فارغ شد می‌رود سراغ آن کار؛ وسیله‌ای را می‌خواهد بسازد، دنبال این می‌گردد که یک فرصتی بین کارهایش مهیا کند، بعضی کارهایش را موکول کند به بعد، بعضی کارهایش را کمتر کند، بین کارش، بعد کارش، قبل کارش بپردازد به اینی که برایش مهمه، ذهنش را مشغول کرده؛ برایش راه باز می‌کند، تدبیر می‌کند؛ فرصتی پیش آمد می‌رود سراغش، احتیاج ندارد کسی بهش بگوید؛ الآن ماه مبارک هم همین.

یک چنین نیت و تصمیمی نیاز داریم؛ من فرصتی پیش آمد، الآن یک فراغتی پیش آمد، کارم تمام شده، درسم تمام شده، کار اداری و شغلم تمام شده، آمدم فرصتی دارم، این فرصت را اختصاص ندهم به چیزهایی که حالا بعد هم می‌شود انجام داد، یا حالا خیلی ضرور نیست؛ اختصاص بدهم به همین‌هایی که پیغمبر اکرم می‌فرمایند. به جای اینکه الزاماً من اصرار داشته باشم هر چی از وقتم خالی شد حتماً بروم سراغ گوشی، حالا یک عنایتی هم بکنم، یک لطفی هم بکنم به خودم، که یک گاهی هم یک سری هم به قرآن کریم هم بزنم؛ بالاخره آن را هم جا بدهم اینجا، این راه را باز کنم؛ این تصمیم را وقتی آدم داشته باشد، این کار را می‌کند، یک گاهی هم اختصاص می‌دهد به این. اما وقتی تصمیم ندارد، نه، کما فی السابق همیشه بنده این هست؛ همیشه راه را برای گوشی باز می‌کند اما خب قرآن نه، چون اصلاً بنایی ندارد.

ضرورت استمرار نیت خیر در تمام شئون زندگی

فرمودند نیت را صادقانه کنید، به طور کلی نیت مؤمن خیلی ارزش دارد، خیلی مهمه؛ نیت همان تصمیمه، همان قصده، انجام کاره، که آدم تصمیم می‌گیرد یک کاری را انجام بدهد. پس هیچ‌گاه ما نباید کارهای صالح، کارهای خوب، عبادات را، خدمات را، خدمت به مردم را و هر کار خیری که هست، به خاطر اینکه در حد اعلی نمی‌توانیم انجام بدهیم، از اصل رها کنیم؛ هیچ‌گاه نباید خدمتی و عبادتی را به خاطر اینکه هیچ نمی‌توانیم انجام بدهیم، از ذهن و فکرمان پاک کنیم؛ نه، من همیشه گوشه ذهنم باید داشته باشم این کارهای خیری که نمی‌شود الآن شرایطش نیست ولی داشته باشم، آن وقت خدا هم بیشتر توفیق مرحمت می‌کند، که ببیند در انسان این زمینه را، زمینه‌اش هست که بیشتر شرایط مهیا کند که بتواند آدم آن کار خیر را انجام بدهد.

لذا این جهتی که ایشان اشاره می‌فرمایند، نکته خیلی مهمی هست؛ که ما برای اینکه خدا بهمان توفیق بدهد روزه این ماه را بگیریم و محروم نشویم و محروم نکنیم خودمان را نسبت به روزه این ماه، یک، زیاد خواندن قرآن کریم، دو، این تصمیم را تو دلمان جا بدهیم و این قصد و نیت را حتماً بکنیم؛ که تا این مقدار از ماه مبارک که از حالا به بعد داریم، یک وقت اگر احیاناً این سه چهار پنج روز را مناسب نگذراندیم، این مقدار مابقی را بهتر بگذرانیم و ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت می‌کند بهمان.

ان‌شاءالله خدای متعال به ما این توفیق را بدهد و این همت را بدهد و این عنایت را بکند که بتوانیم هر چه بیشتر بهتر نیت کار خیر، تصمیم به انجام اعمال صالحه در همه زندگی‌مان داشته باشیم، بعدش هم ان‌شاءالله خدا بهمان این توفیق را بدهد که موفق شویم به انجام این اعمال خیر و صالح. نثار ارواح طیبه خاتم انبیاء و حضرات معصومین (علیهم‌السلام) و ارواح طیبه علمای ربانی و شهدا و امام شهدا صلواتی بفرستید. 

۱. نیت صادقانه؛ شرط اصلی استجابت دعا در ماه رمضان

پیغمبر اکرم (صلوات الله علیه و آله) فرمودند: «دعای شما در این ماه مستجاب هست، لذا با نیت صادقانه و دلهای پاک از خدا بخواهید که خدا توفیق مرحمت کند که روزه این ماه را بگیرید و در این ماه موفق شوید به تلاوت قرآن کریم زیاد.» دو تا عبادت بزرگ که این دو مکمل هم هستند در این ماه مبارک؛ هم روزه این ماه، هم قرائت و تلاوت قرآن کریم که بیش از حد سایر ماه‌ها سفارش شده است. هر چه انسان بتواند بیشتر وقت بگذارد و بیشتر قرائت کند قرآن کریم را، جا دارد. وقتی دعا می‌کنید، فرمودند این همین‌طوری نه، بلکه با نیت صادقانه و دل پاک و طاهر از خدا بخواهید. این دو تا دعا خیلی دعای بزرگی هست؛ همین‌طور تنها و بدون هیچ مقدمه‌ای، این دعا را نکنید.

۲. از کارهای خیرِ کوچک و مختصر در ماه رمضان نگذرید

کار خیری را به خاطر اینکه به طور کامل و زیاد و مفصل نمی‌توانید انجام بدهید، از آن مختصرش و آن مقداری که برایتان میسور هست، نگذرید؛ رها نکنید همه‌اش را. این‌طور نباشد که بگویید: من نمی‌توانم افطاری بدهم، پس هیچ، این عمل صالح هیچ، من که دیگه نمی‌توانم. من نمی‌توانم، شرایطم نیست، حال ندارم این نماز را بخوانم، قرآن بخوانم، پس هیچ؛ نه، هیچ نداریم، خیلی از این اعمال صالحه، کمش هم انجامش غنیمت است برای انسان، همان کمش. به ما این را یاد می‌دهند، از کمِ عمل خیر هم نگذرید، همان هم غنیمت است، همان بهتر از انجام ندادنش هست. لذا گاهی بعضی عبادات را بعضی به خاطر کیفیت‌های سنگین‌تر و بالاتر که نقل شده برایش، چون نمی‌توانند انجام بدهند اصلش را هم از دست می‌دهند.

۳. اهمیت استمرار در اعمال صالح و پرهیز از رها کردن اصلِ عبادت

من که این دعاها و اعمال را نمی‌توانم همه‌اش را، نمی‌رسم الآن همه‌اش را انجام بدهم، پس می‌گذارد کنار، هیچ. این دعا طولانی است، مفصل است، من الآن وقت خیلی نیست، پس هیچ. این را به ما یاد می‌دهند که این‌طوری نباشید که وقتی یک کار خیری پیش می‌آید، رها کنید چون نمی‌توانید به آن طول و تفصیل انجام بدهید؛ به همان مقدار کمی هم که می‌توانید انجام بدهید. نگو نمی‌توانم، همه‌اش نیست، پس هیچ؛ این حالت در انسان نباشد. این یک مسئله، لذا نسبت به اعمال صالح، گاهی عذر آدم‌ها که انجام نمی‌دهند این است؛ این عذر نیست، این کمش هم غنیمت است و بسیار بسیار بهتر از انجام ندادن و رها کردن و ترک اصلش هست.

۴. برکت و فضیلت بی‌نظیرِ نیتِ مؤمن بر عمل او

«نیت المؤمن خیر من عمله»، نیت آدم مؤمن از اصل آن عمل خیلی مهم‌تر است؛ جهات متعددی دارد، یکی‌اش همین است که وقتی انسان تصمیم می‌گیرد، انسان مؤمن وقتی تصمیم می‌گیرد که کار خیری را انجام بدهد، ولو الآن نمی‌تواند، اما این دو تا فایده دارد؛ یکی اینکه یک تلاشی می‌کند نسبت به انجامش، تصمیم می‌گیرد، کلاً رها نمی‌کند، اگر کمترین کاری از دستش برمی‌آید انجام می‌دهد؛ مثلاً سرمایه‌ای به تدریج ذخیره کند، مقدماتی فراهم بکند، سیر برنامه زندگی‌اش را طوری تنظیم کند که نهایتاً بتواند کار خوب را انجام بدهد، این یک، یا این کار را می‌کند، یا اینکه اگر یک زمانی، یک دفعه امکانش مهیا شد زمینه‌اش پیش آمد، چون از قبل نیت خیرش را داشته و تصمیمش را داشته، حالا که این زمینه پیش آمد زود انجام می‌دهد.

۵. دوراندیشی و زیرکی مؤمن در ثبتِ کارهای خیر در ذهن

مؤمن کیّس است، یکی از وجوه کیّاستش همیشه این جهات هست؛ که تصمیم و نیتش نسبت به کارهای خیر محکم و بلند است؛ نمی‌گوید چون ندارم پس هیچ، صفحه ذهنم پاکش کنم، نه؛ ندارم امروز ندارم، شاید فردا رسید، شاید فردا مهیا شد، شاید آنی مهیا شد و راهش باز شد و بسته شد؛ آن وقت که مهیا شد راهش باز شد، اگر از قبل من ملتفت بودم تصمیم داشتم، چه بسا انجام داده بودم. این‌ها در زندگی ما کم و بیش هست. همه اعمال صالحه را به ما فرمودند نیت کنید، تصمیم بگیرید نسبت به انجامش، ولو الآن زمینه‌اش برایتان نیست؛ تو آن وقتش اگر خدای متعال زمینه‌اش را مهیا کرد، چه بسا اگر شما حالا تصمیم نگیری، آن وقت هم ملتفت نمی‌شوی و از دست می‌دهی.

۶. فرصت‌طلبی معنوی برای انجام کارهای خیر در اوقات فراغت

من فرصتی پیش آمد، الآن یک فراغتی پیش آمد، کارم تمام شده، درسم تمام شده، کار اداری و شغلم تمام شده، آمدم فرصتی دارم، این فرصت را اختصاص ندهم به چیزهایی که حالا بعد هم می‌شود انجام داد، یا حالا خیلی ضرور نیست؛ اختصاص بدهم به همین‌هایی که پیغمبر اکرم می‌فرمایند. به جای اینکه الزاماً من اصرار داشته باشم هر چی از وقتم خالی شد حتماً بروم سراغ گوشی، حالا یک عنایتی هم بکنم، یک لطفی هم بکنم به خودم، که یک گاهی هم یک سری هم به قرآن کریم هم بزنم؛ بالاخره آن را هم جا بدهم اینجا، این راه را باز کنم؛ این تصمیم را وقتی آدم داشته باشد، این کار را می‌کند، یک گاهی هم اختصاص می‌دهد به این.

۷. ضرورت اراده و تصمیم محکم در مواجهه با کاهلی‌های نفس

وقتی تصمیم ندارد، نه، کما فی السابق همیشه بنده این هست؛ همیشه راه را برای گوشی باز می‌کند اما خب قرآن نه، چون اصلاً بنایی ندارد. فرمودند نیت را صادقانه کنید، به طور کلی نیت مؤمن خیلی ارزش دارد، خیلی مهمه؛ نیت همان تصمیمه، همان قصده، انجام کاره، که آدم تصمیم می‌گیرد یک کاری را انجام بدهد. پس هیچ‌گاه ما نباید کارهای صالح، کارهای خوب، عبادات را، خدمات را، خدمت به مردم را و هر کار خیری که هست، به خاطر اینکه در حد اعلی نمی‌توانیم انجام بدهیم، از اصل رها کنیم؛ هیچ‌گاه نباید خدمتی و عبادتی را به خاطر اینکه هیچ نمی‌توانیم انجام بدهیم، از ذهن و فکرمان پاک کنیم؛ نه، من همیشه گوشه ذهنم باید داشته باشم.

۸. غنیمت شمردن روزهای باقی‌مانده از ماه مبارک رمضان

ما برای اینکه خدا بهمان توفیق بدهد روزه این ماه را بگیریم و محروم نکنیم خودمان را نسبت به روزه این ماه، یک، زیاد خواندن قرآن کریم، دو، این تصمیم را تو دلمان جا بدهیم و این قصد و نیت را حتماً بکنیم؛ که تا این مقدار از ماه مبارک که از حالا به بعد داریم، یک وقت اگر احیاناً این سه چهار پنج روز را مناسب نگذراندیم، این مقدار مابقی را بهتر بگذرانیم و ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت می‌کند بهمان. ان‌شاءالله خدای متعال به ما این توفیق را بدهد و این همت را بدهد و این عنایت را بکند که بتوانیم هر چه بیشتر بهتر نیت کار خیر، تصمیم به انجام اعمال صالحه در همه زندگی‌مان داشته باشیم.

نکته فنی برای انتشار در توییتر و پوستر: متون فوق همگی برگرفته از گزینش وفادارانه متن اصلی هستند و کلمات گفتاری نامأنوس جهت سادگی و روانی، بر اساس قاعده ۸۰ درصد رسمی با کمترین مداخله ویرایش شده‌اند تا اثرگذاری کلام حفظ شود.

1️⃣ استجابت دعا و برکات ماه رمضان

◽️ شرطیت نیت صادقانه و دل پاک برای استجابت دعا

◽️ اهمیت روزه‌داری و تلاوت فراوان قرآن کریم

2️⃣ مقدمات و تشریفات معنوی دعا

◽️ حقیقت نیت، تصمیم و قصد انسان در انجام کار خیر

◽️ تفاوت زمینه‌ها و شرایط افراد در انجام عبادات

3️⃣ ارزش اعمال خیرِ مختصر و کم

◽️ غنیمت بودن حدِاقلی کارهای خیر و افطاری دادن

◽️ پرهیز از ترکِ اصلِ عبادت به دلیل ناتوانی در حدِ اعلی

4️⃣ آسیب‌شناسی کاهلی در عبادات

◽️ کیفیت‌های سنگین؛ عامل رها کردن اصلِ اعمال صالح

◽️ نماز شب؛ نمونه‌ای از تسهیلِ اسلام برای حفظِ عبادت

5️⃣ فضیلت و کارکردهای نیتِ مؤمن

◽️ تقدم و برتری نیتِ مؤمن بر عمل او («نیت المؤمن خیر من عمله»)

◽️ تلاش برای فراهم کردن مقدمات و آمادگی برای فرصت‌های ناگهانی

6️⃣ زیرکی مؤمن در مواجهه با فرصت‌های معنوی

◽️ مفهوم کیّس بودن مؤمن در محکم و بلند بودن نیت‌ها

◽️ ثبت و ذخیره تصمیم کارهای خیر در گوشه ذهن

7️⃣ مدیریت فرصت‌ها و فراغت در ماه رمضان

◽️ تدبیر و باز کردن راه برای انس با قرآن در هیاهوی روزمره

◽️ ضرورت عزم جدی برای احیای روزهای باقی‌مانده از ماه مبارک