خطبه آغازین

بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین و الصلات و السلام علی سیدنا و نبینا ابی القاسم محمد [صداى صلوات حاضرين: اللهم صل علی محمد و آل محمد] و علی آله الطیبین الطاهرین المنتجبین سیما و بقیة الله فی العالمین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

ویژگی فرصت‌های الهی در زندگی انسان‌ها

در زندگی همه انسان‌ها، فرصت‌های خاص و مفیدی پیش می‌آید که این فرصت‌ها مستمر و دائمی نیستند؛ گاهی پیش می‌آیند و خیلی وقت‌ها هم زود می‌گذرند. آدم وقتی در مجموع نگاه می‌کند، می‌بیند چقدر زود گذشت و تمام شد.

این فرصت‌ها ممکن است در اثر زمانِ خوب و مناسبی پیش بیاید؛ مثل ماه مبارک رمضان، یا مثل ایام خوبی که در طول سال برای جهات معنوی و کارهای عبادی وجود دارد. گاهی هم مکان‌های خوبی هست که انسان در آن مکان‌ها قرار می‌گیرد، و گاهی سایر شرایط خوبی که ممکن است برای کسی مهیا بشود. این شرایط همیشه و برای همه مهیا نیست، بلکه گاهی برای بعضی مهیا می‌شود.

ماه مبارک رمضان؛ فرصتی عمومی و بی‌نظیر

ماه مبارک رمضان از آن فرصت‌هایی است که خدای متعال طوری قرار داده که برای همه مهیا بشود؛ نه مثل فرصت‌های دیگر که فقط برای بعضی فراهم می‌شود. بعضی‌ها توفیق پیدا می‌کنند و به زیارت می‌روند، بعضی توفیق پیدا می‌کنند و به مسجد می‌روند، بعضی توفیق پیدا می‌کنند و رفیق خوبی پیدا می‌کنند و بعضی هم توفیقات [دیگر] خوبی پیدا می‌کنند. اما این ماه مبارک رمضان، که از آن توفیقات بزرگ و فرصت‌های خاص و استثنایی است، خدا طوری قرار داده که برای همه مهیا بشود. به خاطر آن آثار مهم و لازمی که در این ماه هست و خدای متعال عنایتش به این بوده که همه انسان‌ها از این آثار بهره‌مند بشوند، این را برای همه قرار داده و خطاب به همه است این مسئله.

کیّاست و زیرکی مؤمن در بهره‌مندی از فرصت‌ها

عرض شد که مهم این است که ما بدانیم از این فرصت‌های خاص چطور استفاده کنیم؛ چون این فرصت‌ها گاهی می‌آیند و برای انسان فراهم می‌شوند، ولی در اثر این‌که انسان نمی‌داند چطور استفاده کند، خیلی مفت و مجانی و بد از دست می‌روند. همیشه در طول زمان و در طول تاریخ، از این فرصت‌های مهم و بزرگ برای افرادی پیش می‌آمده و خواهد آمد، اما چون نمی‌دانستند چه‌کار کنند و چطور استفاده کنند، از دست می‌دادند. نعمت‌های بزرگی را خدا برای عده‌ای قرار می‌داد، اما چون نمی‌دانستند چطور از آن استفاده کنند، از دست می‌دادند.

این نعمت‌های بزرگ، یکی از مهم‌ترین‌هایش همین ماه مبارک رمضان است که خدا خواسته و برای همه قرار داده شده است. اما این‌که چطور استفاده کنیم، این دست خود ما نیست؛ خودمان علم و آگاهی کاملی نسبت به این مسئله نداریم. لذا اولین کسی که این کار را برای ما انجام داد و این لطف بزرگ را در حق ما کرد، خودِ وجود مبارک خاتم‌الانبیاء (صلوات الله و سلامه علیه و آله) است که با بیان این خطبه، به ما یاد دادند که از این فرصت ماه مبارک رمضان چه استفاده‌هایی ببریم، وگرنه ما بودیم و ما، فقط نهایتاً روزه می‌گرفتیم. اما ایشان لطف کردند، مرحمت کردند به ما و به ما یاد دادند که چه‌کار کنیم در این ماه، که بهره‌مان از این فرصت زیاد بشود.

مؤمن زیرک است

بالاخره ما هم باید دنبال این مسائل همیشه در زندگی باشیم. یکی از صفات مؤمن این است که مؤمن «کیّس» است، یعنی زیرک است. یکی از وجوه کیّاست و زیرکی مؤمن همین است که در مؤمن—که ایمان در دلش راسخ است—شکل می‌گیرد؛ و آن همین نکته‌ای است که عرض شد که از هر فرصت مفید و شرایط مفیدی می‌رود و یاد می‌گیرد که چطور بهترین استفاده را ببرد.

اکثراً از فرصت‌ها به طور معمول و عادی رد می‌شوند و فرقی برایشان آن‌چنان نمی‌کند؛ چون نمی‌دانند؛ نه ارزش و اهمیت آن فرصت‌ها، آن شرایط و آن موقعیت‌ها را می‌دانند و نه اگر هم بدانند، راه استفاده از آن‌ها را می‌دانند. اما مؤمنِ کیّس کسی است که فرصت‌های بزرگ را نمی‌گذارد از دست برود. این فرصت‌ها همیشه مهیا نیست؛ فرصت‌هایی که خدا به انسان توفیق می‌دهد به مسجد برود، به مشاهد مشرفه و اماکن زیارتی برود، یا فرصت‌هایی که خدا به انسان توفیق می‌دهد از علمای دین و علمای اسلام بهره‌مند بشود، این‌ها همیشه مهیا نیست. این از کیّاست مؤمن است که بداند در این فرصت‌های خاص و مفیدِ زمانی، مکانی و سایر جهات، باید چه‌کار کند تا استفاده بهینه داشته باشد و مثل بقیه نباشد.

همیشه هم به تجربه دیده‌ایم که از این فرصت‌ها همه استفاده یکسان نداشتند. آن‌هایی که عقل را بیشتر به کار می‌انداختند و کیّاست و زیرکی را در این امور بیشتر داشتند، آن‌ها بیشتر روی این فکر می‌کردند؛ بیشتر سؤال می‌کردند اگر نمی‌دانستند، که چه‌کار کنم من از این فرصت استفاده کنم؟ «من الان خدا به من توفیق داد بروم مشهد، بروم کربلا، بروم مکه یا هر جای خوبی.» خب همه که دارند می‌روند، اما بعضی استفاده‌شان بیشتر است؛ چون از قبل می‌روند می‌پرسند و یاد می‌گیرند که چه‌کار کنند تا استفاده بیشتری ببرند.

این در همه این مسائل هست و برقرار است. آن‌کسی که زرنگ است، آن‌کسی است که دنبال این است که برود بپرسد و بفهمد چه‌کار کند. وگرنه مکه و کعبه را همه می‌روند، مدینه طیبه را همه می‌روند، مشاهد مشرفه را همه می‌روند. زمان‌های مناسب و خوب هم بالاخره همه در آن قرار می‌گیرند؛ زمان که دیگر طبیعتاً همه با آن مواجهند. حالا فرصت‌های مکانی مثل زیارات و این‌ها، گاهی برای عده‌ای مهیا می‌شود، اما زمان نه. ایام خوب سال پیش می‌آید، ماه مبارک هست، شب‌های دیگری در طول سال هست، روزهای دیگری در طول سال هست که این‌ها خیلی فرصت‌های مغتنمی است، اما این غنیمتِ لازم و کافی را خیلی‌ها نمی‌برند؛ چون اولاً نمی‌فهمند و نمی‌دانند ارزشش چیست، بعد هم راه استفاده از آن را نمی‌دانند. کیّاست و زیرکی اینجاست که آدم از این‌ها استفاده ببرد، چون بعضی از آن تمام می‌شود و می‌رود و دیگر هم شاید فراهم نشود آن فرصت و موقعیت.

آثار تربیتی و برکات ماه مبارک رمضان

اینجا خاتم‌الانبیاء (صلوات الله علیه و آله) این را به ما یاد دادند و فرمودند که چطور استفاده کنیم از این ماه، که وقتی این ماه تمام می‌شود، ما تفاوت فاحش داشته باشیم با قبل از این ماه. آن‌هایی که این زیرکی را دارند و اهل عمل هستند، وقتی این ماه می‌آید و تمام می‌شود، تفاوت فاحش دارند با قبل از این ماه؛ رشد فاحش دارند از لحاظ اخلاقی، معنوی و روحی با قبل از این ماه. این‌ها هم همه «فوتِ کوزه‌گری» می‌خواهد. آن کوزه را همه می‌سازند، اما همه آن قلق اصلی و آن فوت کوزه‌گری‌اش را نمی‌دانند. این‌هایی که خاتم‌الانبیاء به ما یاد می‌دهد، همان‌هاست. یک چیز مبهم و خاصی که عده‌ای خاص فقط بلد باشند و از بقیه پوشیده باشد هم نیست؛ این‌ها را یاد دادند و به همه هم یاد دادند، ولی این‌که همه بروند یاد بگیرند و عمل کنند، متأسفانه...

حالا خدا به ما توفیق داده که با این‌که تکرار هم شده و قبلاً هم گفته شده، باز هم خدا به ما این توفیق را داده که برویم سر سفره ایشان و استفاده کنیم که از این ماه چطور می‌توانیم بیشتر استفاده کنیم. ایشان مطالبی را فرمودند نسبت به خصوصیت این ماه؛ که وقتی این ماه می‌آید، مثل سایر ماه‌ها نیست. برکت دارد؛ برکات مادی فراوان می‌شود، زیاد می‌شود. سفره‌های مردم پررنگ‌تر، رنگین‌تر و متنوع‌تر می‌شود. آدم‌های خیر و خوب بیشتر در این ماه خدمت می‌کنند، کمک می‌کنند، اطعام می‌کنند، بسته معیشتی می‌دهند، قربانی می‌کنند، راه می‌افتند و به فقرا بیشتر رسیدگی می‌شود؛ این‌ها آثار این ماه است.

آثار معنوی دارد؛ رحمت الهی زیاد در این ماه شامل حال افراد می‌شود. بارش باران رحمت الهی زیاد است و زمینه‌هایش زیاد است. توفیقات زیادی هست؛ از نماز و از قرآن و از روزه و از سایر عبادات. رحمت الهی زیاد می‌شود در این ماه. مغفرت؛ اسباب آمرزش گناه را خدا در این ماه بیشتر مهیا کرده برای انسان‌ها که استفاده کنند. بهترین ماه سال، بهترین روزها، بهترین شب‌ها و بهترین ساعات است. ماه مهمانی خداست؛ میزبان خداست و مهمانی‌اش هم با پهن شدن سفره این ماه مهیا می‌شود که همه این برکت و رحمت و مغفرت، شامل حال همه می‌شود؛ حتی کسانی که روزه‌دار نیستند.

اثرات تکوینی روزه بر کاهش جرائم در جامعه

ممکن است کسانی عذر داشته باشند و نتوانند روزه بگیرند، اما این حرف‌ها که زده می‌شود، خاصِ آن‌هایی که می‌توانند روزه بگیرند نیست. آن‌هایی هم که حتی عذر دارند و نمی‌توانند روزه بگیرند هم از این برکات بهره‌مند می‌شوند؛ مال همه است. همه از این سفره استفاده می‌کنند، حتی آدم‌های بد هم از این سفره استفاده می‌کنند. چون وقتی این ماه می‌آید، مردم گرایش‌شان در اثر روزه گرفتن، گرایش‌شان به معنویات و کارهای خیر زیاد می‌شود و به همان میزان، گرایش‌شان نسبت به کارهای بد پایین می‌آید. لذا در طول این ماه، جرم و جنایت و بزهکاری و این مسائلی که مشکل بزرگ و مهم هست در جامعه، رفع می‌شود یا کم می‌شود.

نسخه‌هایی که خدا برای بشر می‌پیچه، هزینه ندارد؛ برخلاف نسخه‌هایی است که بشر می‌پیچد. برای کم شدن جرم و جنایت و هرگونه آسیب اجتماعی، یکی از نسخه‌های بزرگ و مهم خدای متعال، همین روزه گرفتن است. فهمیدی؟ روزه بگیر! نه سازمان دارد، نه نهاد دارد، نه تشکیلات دارد، نه خرج دارد، نه برو‌بیای اداری دارد؛ هیچی ندارد، هیچ خرجی ندارد. خرجش هم این است که ما چیز نخوریم و روزه بگیریم. روزه می‌گیرند انسان‌ها؛ از این جهت، از این بعد مادی یک مقداری فاصله می‌گیرند، یک وعده غذایی را کم می‌کنند، در طول روز خوردن را می‌گذارند کنار، همین!

این باعث می‌شود این‌قدر برکات برود بالا و زیاد بشود، جرم و جنایت کم بشود. همیشه دادگستری‌ها بلااستثنا در طول ماه مبارک و بعد از ماه مبارک، همه‌شان اذعان دارند که میزان جرم و جنایت در این ماه و بعد از این ماه، تا مقداری کم شده و کم می‌شود. همین است. خب از این حالت، همه استفاده می‌برند؛ حتی آدم‌هایی که اهل روزه نیستند، حتی آن‌هایی که روزه را قبول هم حتی ندارند، اصلاً اهل این مسائل نیستند، با روزه میانه‌ای ندارند و با دین میانه [ندارند]؛ آن‌ها هم استفاده می‌برند. استفاده‌شان هم همین است. عده زیادی در جامعه روزه می‌گیرند و این فضای روزه‌داری وقتی در جامعه حاکم می‌شود، این اثر را دارد تکویناً که گرایش به کارهای شر و بد در اکثر انسان‌ها کم می‌شود؛ حتی انسان‌هایی که روزه نمی‌گیرند، این کم می‌شود.

حرمت روزه‌خواری و اهمیت حفظ فضای معنوی

لذاست که اسلام روزه‌خواری در ملاء عام و شکستن حرمت روزه‌داری را گناه سنگینی قرار داده و مجازاتش را هم سنگین قرار داده است. به خاطر همین است؛ چون فایده بزرگ این روزه‌داریِ این ماه، برای همه است. امنیت روانی و امنیت زندگی و جانی در جامعه، در اثر روزه گرفتنِ همه بیشتر می‌شود و این در سایه این است که همه روزه بگیرند و کسانی هم که روزه نیستند، در ملاء عام روزه‌خواری نکنند. در ملاء عام، حتی اگر عذری هم دارد، چیزی نباید بخورد؛ جایز نیست که حالا عذری دارد، مسافر است، مریض است، بیاید بیرون جلو بقیه روزه‌اش [را باز کند] غذا بخورد، چیزی بخورد. این مجاز نیست، حق ندارد، حرام است.

به خاطر این‌که وقتی یک نفر، عده‌ای این کار را انجام بدهند، عده دیگری که زمینه این روزه‌خواری در آن‌ها هست هم جسور می‌شوند و روزه‌خواری در جامعه زیاد می‌شود. روزه‌خواری که در جامعه زیاد شد، اثر مهم ماه مبارک از بین می‌رود. این اثر که از بین رفت، اثرش در زندگی خود ما ظاهر می‌شد. وقتی ماه مبارک هست، آدم‌ها بهترند، جرم و جنایت کمتر است؛ این در سایه همین مسئله است. لذا آن‌هایی که می‌شکنند این حرمت روزه‌داری را، مرتکب گناه خیلی سنگینی می‌شوند. لذا حد برایشان قرار داده شده که می‌توانند چندین ضربه شلاق بهشان زده بشود. تا چند مرتبه اگر این کار را ادامه داد، این حد باید برایش جاری بشود. در مراتب بالاتر، شناسنامه‌اش هم باید باطل بشود [کنایه از مجازات شدید یا سلب حقوق اجتماعی]؛ چون چنین کسی که چنین فایده بزرگی را از جامعه و از مردم می‌گیرد، دیگر لیاقت زنده ماندن ندارد. این آسیبش برای نوع مردم، بیش از آسیب حیاتش خیلی بالاست؛ این دیگر باید برود آن سمت، که مردم از این بهره‌های معنوی و مادی روزه محروم نشوند و عده‌ای که زمینه دارند روزه‌خواری کنند، به خاطر جسارت عده‌ای، این‌ها هم جسور نشوند.

روزه اثر بزرگ دارد؛ این آثار هم مادی است، هم در زندگی دنیا هست و هم در زندگی آخرتی. لذا فرمودند این ماه خودش بهترین ماه، لحظه‌هایش بهترین لحظه‌ها، روزها و شب‌هایش همه‌اش بهترین است. همه‌اش بهترین است. هرچه مخصوصاً ماه مبارک ادامه پیدا می‌کند، حال انسان‌های روزه‌دار خیلی بهتر می‌شود از اینی که هست. اوایل چون همچنان به قبل از ماه مبارک رمضان تعلق داشتند و عادت داشتند، اثر روزه کمتر در آن‌ها ظاهر می‌شود، ولی هرچه رو به آن‌ورتر می‌رویم، اثر روزه و معنویت در همه ظاهرتر می‌شود. شاهدش هم همین است؛ وقتی می‌رسیم به شب‌های قدر، عده زیادی از مردم با کمال میل و رغبت دنبال همینند که شب قدر را بیدار بمانند و عبادت کنند. اما از آن‌طرف، خب در طول سال، غیر از ماه مبارک هم ما شب‌هایی داریم که احیایش خیلی ارزش و ثواب دارد، خیلی مهم است، اما آنجا کمتر کسی زیر بارش می‌رود؛ چون این زمینه این ماه در آنجا نیست.

رشد اخلاق و معنویت در سایه عبادات ماه رمضان

اینجا این زمینه مهیا شده است؛ دو سه هفته همه روزه گرفته‌اند، حال روحی و معنوی‌شان مساعد شده، ظرفیت‌شان بیشتر شده است. خودشان بدون اجبار، وقتی احساس می‌کنند که امشب شب قدر است، دوست دارند بیدار باشند و عبادت کنند؛ و این عبادت این‌قدر سنگینی نمی‌کند برایشان و به چشم نمی‌آید. این‌که یک شب بیدار باشند، دوباره یک شب دیگر، دوباره یک شب دیگر، سه شب بیدار باشند، آن‌قدر برایشان سنگین نیست؛ این‌ها اثر همین روزه است. وقتی روح ایمان و معنویت در جامعه رشد کند، به تبعش اخلاق و رفتار مردم اصلاح می‌شود. مردم وقتی بیایند یک شبی در سال، یک ماهی در سال، روزهایی، شب‌هایی توبه کنند، تصمیم بگیرند کارهای بد نکنند و به خاطر گذشته و گناهان‌شان گریه کنند، خب این گریه حال این‌ها را جا می‌آورد؛ روح این‌ها را یک مقدار آلایش می‌دهد، پیرایش می‌دهد و اصلاح می‌کند. خب این گرایشش به بد بودن و اخلاق و رفتار بد کم می‌شود و یک مقدار فاصله می‌گیرد.

این زمینه‌اش با همین ماه مبارک و روزه گرفتن هست؛ لذاست که ایشان فرمودند این ماه بهترین ماه است و شما اینجا مهمون خدایید. خدای متعال این همه برکات را قرار داده برای استفاده و شما را تکریم کرده در این ماه؛ به شما احترام گذاشته، شما را بزرگ داشته که واجب کرده روزه بگیرید. شما را بزرگ داشته. نگاهِ ولیّ خدا، مثل پیغمبر اکرم به روزه‌داری و ماه مبارک رمضان این است؛ می‌گوید چقدر ما را تعظیم کرده خدا که روزه را به ما واجب کرده است. خود خدا که بهره‌ای نمی‌برد از روزه ما، ما بهره می‌بریم. روزه را واجب کرده که از این صفات بد، از این حالات بد دور بشویم. می‌دانست که اگر این بشر رها بشود و همه سال را فقط به خوردن بگذراند، خیلی آسیب می‌بیند و یک بعد اصلی از هدایت در او از بین می‌رود. لذا واجب کرد خدا، مستحب قرار نداد؛ چون اگر مستحب بود، اکثراً می‌گذاشتند کنار و انجام نمی‌دادند. اما چون لازم بود بشر حداقل یک ماه را حتماً روزه بگیرد و از این همه منافع و فواید استفاده ببرد، واجب کرد خدا تا ما روزه بگیریم و این مسائل در ما محقق بشود و حال‌مان بهتر بشود.

تفاوت مواجهه اولیاء خدا و اهل دنیا با ماه رمضان

اما آن‌هایی که اهل فسق و فجورند و از روزه‌داری بدشان می‌آید، خب آدم نگاه می‌کند می‌بیند همین است؛ ایمانش ضعیف است، اخلاق و رفتار بد در او زیاد است، خب دلش نمی‌خواهد. دلش می‌خواهد همچنان که همه سال آزاد بود در خوردن و به تبعش آزاد بود در انجام هر کاری، حالا هم که می‌بیند یک ماهی آمده، یک فرصتی آمده که می‌گوید نخور، اذیت می‌شود. لذا این ماه برای اولیای خدا عید است و برای آدم‌های بد نه، عذاست، مصیبت است! از آمدنش اولیای خدا خشنود می‌شوند، منتظرند که بیاید، وقتی هم هست مسرور و شادند و وقتی هم می‌رود، مصیبت‌زده‌ند. آدم‌های فاسق و فاجر و بد هم وقتی ماه مبارک دارد می‌آید، ناراحتند؛ وقتی هست بیشتر ناراحتند و وقتی هم می‌رود، خوشحالند؛ چون بهره‌ای نمی‌برند، به این مسائل توجهی ندارند، عنایتی ندارند و برایشان اهمیتی ندارد.

انسان‌ها یا در تقویت بعد مادی‌اند فقط، یا در معنویات هم هستند. آن چیزی که اسلام می‌خواهد، هم مادی است هم معنوی؛ هر دو تا را می‌خواهد اسلام که ما داشته باشیم. و هر دو تا را اگر بخواهیم داشته باشیم، یکی از پایه‌هایش تقویت روزه و روزه‌داری در جامعه اسلامی است. اگر ما بخواهیم آسیب‌های اجتماعی در مردم کم بشود، روزه‌داری را باید در مردم بیشتر گسترش بدهیم؛ سنت روزه‌داری را. حالا ماه رمضان که جای خود دارد و واجب است، غیر از ماه مبارک هم که مستحب است، آن هم همین‌طور.

تقابل برکات معنوی با آسیب‌های فرهنگ پرخوری

این نسخه خداست. نسخه‌های ما خرج دارد؛ دادگستری دارد، برو‌بیا دارد، تشکیلات دارند، جواب هم نمی‌دهد. نسخه‌های خدا خرج ندارد؛ می‌گوید روزه بگیر [امساک کن]، این هیچ خرجی ندارد. همه روزه [به معنای عام امساک از محرمات و کارهای بد] بگیرید، اصلاح می‌شوید. همه نماز بخوانید تا اصلاح شوید، صدقه بدهید تا اصلاح بشوید. این کارهای بد را نکنید تا اصلاح بشوید، کارهای خوب را بکنید؛ این کار را انجام بدهید، آن کار را نکنید. این بایدها و نبایدهای اسلام، این‌ها نسخه‌های اسلام است و خرجی هم ندارد؛ این‌ها اصلاح می‌کند. می‌گوید از نعمت بزرگی به نام اشک و گریه که خدا به شما داده، استفاده کن. گریه بر گناه و معصیت است، گریه بر مصائب اهل‌بیت و امام حسین (علیه‌السلام) است. این گریه وقتی باشد، انسان‌ها حال‌شان بهتر است؛ روح ایمان‌شان پاک‌تر است و بیشتر تقویت می‌شود؛ به تبعش آن آسیب‌های جامعه کمتر می‌شود.

ایامی از سال که ما فرهنگ خوردن را گسترش می‌دهیم در جامعه، به دلایلی زمینه خوردنِ زیاد را فراهم می‌کنیم، آن ایام آسیب در جامعه بالا می‌رود؛ مثل ایام عید نوروز که چون ملازم با فرهنگِ زیاد خوردن و پرخوری و متنوع خوردن است، به همان میزان که ماه مبارک رمضان و ماه محرم این آثار و برکات را دارد، به عکسش این ایام نوروز، به عکسش است دقیقاً؛ یعنی آسیب‌های اجتماعی بالا می‌رود، بزهکاری‌ها بالا می‌رود، مشکلات طلاق و زمینه‌های آن بیشتر می‌شود در جامعه؛ همین‌ها بالا می‌رود. دو نقطه مقابل هم ایستاده‌اند. هرچه فرهنگ خوردن را بالا ببریم و تقویت کنیم، آسیب‌های جامعه می‌رود بالا؛ هرچه فرهنگ روزه، فرهنگ گریه بر امام حسین، این مسائل را در جامعه گسترش بدهیم، از بهره مادی و معنوی‌اش بیشتر استفاده [می‌شود].

در ماه مبارک، کمک به فقرا و ایتام بیشتر می‌شود در اثر روزه گرفتن. در ماه محرم، کمک به فقرا و ایتام، سفره انداختن بیشتر می‌شود به خاطر گریه بر امام حسین. یعنی دقیقاً خلاف آن چیزی که غربی‌ها و انسان‌های کم‌ایمان و بی‌ایمان عقل‌شان بهش نمی‌رسد؛ به عکسش می‌کنند، می‌گویند گریه افسردگی می‌آورد! کدام گریه افسردگی [می‌آورد]؟ گریه‌ای که بر امام حسین هست، آدم را بالا می‌آورد. روزه‌داری، گرسنگی که به نیت عبادت خداست و تقرب به خداست، روح ایمان آدم را تقویت می‌کند. روح ایمان وقتی تقویت بشود، آدم راحت‌تر دستش به دادن پول می‌رود، به اطعام می‌رود، به کمک به فقرا می‌رود، به دادِ ایتام رسیدن می‌رود؛ این‌ها با همند. هرچه آدم بعدِ مادی‌اش تقویت بشود، بخیل‌تر می‌شود و دلش نمی‌خواهد کمک کند؛ اما هرچه روح عبادتش و روح معنویتش تقویت بشود، بیشتر کمک می‌کند، بیشتر دستش به یاری بقیه می‌رود.

شاهدش و واقعیتش این است که الان در جامعه وجود دارد که در ماه رمضان و ماه محرم و صفر، اطعام و به داد فقرا و ایتام رسیدن بیشتر می‌شود و مشکلات و آسیب‌های اجتماعی کمتر می‌شود؛ و در ایامی از سال که ایام خوردن و تفریحاتِ حرام هست خیلی‌هایش، نه، آنجا این آسیب‌ها بیشتر می‌شود، آسیب‌های اجتماعی بالاتر می‌رود، آسیب‌های تربیتی بالاتر می‌رود. این‌ها را باید بفهمیم و درک بکنیم؛ از هوای نفس دوری کنیم، درک کنیم این واقعیات را تا عقل‌مان بهتر به کنه این مسائل و عمق این حرف‌هایی که خدا دستور داده، پی ببرد. آن‌وقت می‌فهمیم چرا پیغمبر اکرم فرمود این‌که خدا ماه مبارک رمضان را قرار داد و روزه‌اش را بر شما واجب کرد، خواسته شما را تکریم کند؛ خواسته شما را بیاورد بالا، بهتان ارزش و اعتبار بدهد، بزرگ‌تان بدارد. وقت‌های دیگر نیستید، الانید که روزه که می‌گیرید و در این ماه هستید، تکریم می‌شوید و پیش خدا ارزش و اعتبار دارید؛ چون این مسائل در انسان محقق می‌شود.

دعای پایانی

ان‌شاءالله خدای متعال توفیق مرحمت کند که به ما عقل و فهمی بدهد که این حرف‌هایی که می‌زند را روز به روز بهتر و بیشتر بفهمیم و به عمقش بیشتر پی ببریم، که بتوانیم ان‌شاءالله در عمل هم موفق‌تر باشیم.

نثار ارواح طیبه خاتم‌الانبیاء—که این مسائل را به ما یاد دادند—و حضرات معصومین (علیهم‌الصلاة‌و‌السلام) و ارواح طیبه علمای ربانی و شهدا و امام شهدا، سه صلوات بفرستید. 

۱. ویژگی فرصت‌های الهی و بی‌ثباتی آن‌ها در زندگی

در زندگی همه انسان‌ها، فرصت‌های خاص و مفیدی پیش می‌آید که این فرصت‌ها مستمر و دائمی نیستند؛ گاهی پیش می‌آیند و خیلی وقت‌ها هم زود می‌گذرند. آدم وقتی در مجموع نگاه می‌کند، می‌بیند چقدر زود گذشت و تمام شد. این فرصت‌ها ممکن است در اثر زمانِ خوب و مناسبی پیش بیاید؛ مثل ماه مبارک رمضان، یا مثل ایام خوبی که در طول سال برای جهات معنوی و کارهای عبادی وجود دارد. گاهی هم مکان‌های خوبی هست که انسان در آن مکان‌ها قرار می‌گیرد و گاهی سایر شرایط خوبی که ممکن است برای کسی مهیا بشود. این شرایط همیشه و برای همه مهیا نیست، بلکه گاهی برای بعضی مهیا می‌شود.

۲. ماه مبارک رمضان؛ فرصتی عمومی و بی‌نظیر برای همگان

ماه مبارک رمضان از آن فرصت‌هایی است که خدای متعال طوری قرار داده که برای همه مهیا بشود؛ نه مثل فرصت‌های دیگر که فقط برای بعضی فراهم می‌شود. بعضی‌ها توفیق پیدا می‌کنند و به زیارت می‌روند، بعضی توفیق پیدا می‌کنند و به مسجد می‌روند، بعضی توفیق پیدا می‌کنند و رفیق خوبی پیدا می‌کنند و بعضی هم توفیقات خوبی پیدا می‌کنند. اما این ماه مبارک رمضان، که از آن توفیقات بزرگ و فرصت‌های خاص و استثنایی است، خدا طوری قرار داده که برای همه مهیا بشود. به خاطر آن آثار مهم و لازمی که در این ماه هست و خدای متعال عنایتش به این بوده که همه انسان‌ها از این آثار بهره‌مند بشوند، این را برای همه قرار داده و خطاب به همه است این مسئله.

۳. خطبه پیامبر اکرم (ص)؛ راهنمای جامع بهره‌مندی از رمضان

مهم این است که ما بدانیم از این فرصت‌های خاص چطور استفاده کنیم؛ چون این فرصت‌ها گاهی می‌آیند و برای انسان فراهم می‌شوند، ولی در اثر این‌که انسان نمی‌داند چطور استفاده کند، خیلی مفت و مجانی و بد از دست می‌روند. همیشه در طول تاریخ، از این فرصت‌های مهم برای افرادی پیش می‌آمده و خواهد آمد، اما چون نمی‌دانستند چه‌کار کنند و چطور استفاده کنند، از دست می‌دادند. این نعمت‌های بزرگ، یکی از مهم‌ترین‌هایش همین ماه مبارک رمضان است. اولين کسی که این لطف بزرگ را در حق ما کرد، خودِ وجود مبارک خاتم‌الانبیاء (ص) است که با بیان این خطبه، به ما یاد دادند که از این فرصت چه استفاده‌هایی ببریم، وگرنه ما نهایتاً فقط روزه می‌گرفتیم. ایشان به ما یاد دادند که چه‌کار کنیم تا بهره‌مان زیاد بشود.

۴. کیّاست و زیرکی مؤمن در مواجهه با فرصت‌های بزرگ

یکی از صفات مؤمن این است که مؤمن «کیّس» و زیرک است. یکی از وجوه کیّاست و زیرکی مؤمن همین است که در مؤمن—که ایمان در دلش راسخ است—شکل می‌گیرد؛ و آن این است که از هر فرصت مفید و شرایط مفیدی می‌رود و یاد می‌گیرد که چطور بهترین استفاده را ببرد. اکثراً از فرصت‌ها به طور معمول و عادی رد می‌شوند و فرقی برایشان نمی‌کند؛ چون ارزش و اهمیت آن فرصت‌ها و موقعیت‌ها را نمی‌دانند و راه استفاده از آن‌ها را بلد نیستند. اما مؤمنِ کیّس کسی است که فرصت‌های بزرگ را نمی‌گذارد از دست برود. این از کیّاست مؤمن است که بداند در این فرصت‌های خاص و مفیدِ زمانی، مکانی و سایر جهات، باید چه‌کار کند تا استفاده بهینه داشته باشد و مثل بقیه نباشد.

۵. برکات مادی و معنوی ماه مبارک رمضان

وقتی این ماه می‌آید، مثل سایر ماه‌ها نیست. برکت دارد؛ برکات مادی فراوان و زیاد می‌شود. سفره‌های مردم پررنگ‌تر، رنگین‌تر و متنوع‌تر می‌شود. آدم‌های خیر و خوب بیشتر در این ماه خدمت می‌کنند، کمک می‌کنند، اطعام می‌کنند، بسته معیشتی می‌دهند، قربانی می‌کنند و به فقرا بیشتر رسیدگی می‌شود؛ این‌ها آثار این ماه است. آثار معنوی دارد؛ رحمت الهی زیاد در این ماه شامل حال افراد می‌شود و بارش باران رحمت الهی زیاد است. توفیقات زیادی هست؛ از نماز و از قرآن و از روزه و از سایر عبادات. مغفرت و اسباب آمرزش گناه را خدا در این ماه بیشتر مهیا کرده است. بهترین ماه سال، بهترین روزها، بهترین شب‌ها و بهترین ساعات است. ماه مهمانی خداست و میزبان، خودِ خداست.

۶. اثرات تکوینی روزه بر کاهش جرائم و گناهان در جامعه

وقتی این ماه می‌آید، مردم گرایش‌شان در اثر روزه گرفتن به معنویات و کارهای خیر زیاد می‌شود و به همان میزان، گرایش‌شان نسبت به کارهای بد پایین می‌آید. لذا در طول این ماه، جرم و جنایت و بزهکاری و این مسائلی که مشکل بزرگ و مهم هست در جامعه، رفع می‌شود یا کم می‌شود. نسخه‌هایی که خدا برای بشر می‌پیچد، هزینه ندارد؛ برخلاف نسخه‌هایی است که بشر می‌پیچد. برای کم شدن جرم و جنایت و هرگونه آسیب اجتماعی، یکی از نسخه‌های بزرگ و مهم خدای متعال، همین روزه گرفتن است. خرجش این است که ما روزه بگیریم. این فضای روزه‌داری وقتی در جامعه حاکم می‌شود، گرایش به کارهای شر و بد در اکثر انسان‌ها کم می‌شود؛ حتی انسان‌هایی که روزه نمی‌گیرند.

۷. اهمیت حفظ حرمت ماه رمضان و فضای معنوی جامعه

اسلام روزه‌خواری در ملاء عام و شکستن حرمت روزه‌داری را گناه سنگینی قرار داده و مجازاتش را هم سنگین قرار داده است؛ چون فایده بزرگ این روزه‌داریِ این ماه، برای همه است. امنیت روانی و امنیت زندگی و جانی در جامعه، در اثر روزه گرفتنِ همه بیشتر می‌شود و این در سایه این است که همه روزه بگیرند و کسانی هم که روزه نیستند، در ملاء عام روزه‌خواری نکنند. در ملاء عام، حتی اگر عذری هم دارد، مسافر است یا مریض است، بیاید بیرون جلو بقیه غذا بخورد، مجاز نیست و حرام است. به خاطر این‌که وقتی عده‌ای این کار را انجام بدهند، عده دیگری که زمینه این روزه‌خواری در آن‌ها هست هم جسور می‌شوند و روزه‌خواری در جامعه زیاد می‌شود و اثر مهم ماه مبارک از بین می‌رود.

۸. رشد اخلاق و طهارت روح در سایه عبادات ماه رمضان

وقتی روح ایمان و معنویت در جامعه رشد کند، به تبعش اخلاق و رفتار مردم اصلاح می‌شود. مردم وقتی بیایند یک شبی در سال، یک ماهی در سال توبه کنند، تصمیم بگیرند کارهای بد نکنند و به خاطر گذشته و گناهان‌شان گریه کنند، این گریه حال این‌ها را جا می‌آورد؛ روح این‌ها را یک مقدار آلایش می‌دهد، پیرایش می‌دهد و اصلاح می‌کند. در نتیجه این گرایش به بد بودن و اخلاق و رفتار بد کم می‌شود و یک مقدار فاصله می‌گیرد. این زمینه‌اش با همین ماه مبارک و روزه گرفتن هست؛ لذاست که ایشان فرمودند این ماه بهترین ماه است و شما اینجا مهمان خدایید. خدای متعال این همه برکات را قرار داده تا ما روزه بگیریم و این مسائل در ما محقق بشود.

۹. فلسفه وجوب روزه و نگاه ولیّ خدا به ماه رمضان

نگاهِ ولیّ خدا، مثل پیغمبر اکرم به روزه‌داری و ماه مبارک رمضان این است؛ می‌گوید چقدر ما را تعظیم کرده خدا که روزه را به ما واجب کرده است. خود خدا که بهره‌ای نمی‌برد از روزه ما، ما بهره می‌بریم. روزه را واجب کرده که از این صفات بد، از این حالات بد دور بشویم. می‌دانست که اگر این بشر رها بشود و همه سال را فقط به خوردن بگذراند، خیلی آسیب می‌بیند و یک بعد اصلی از هدایت در او از بین می‌رود. لذا واجب کرد خدا، مستحب قرار نداد؛ چون اگر مستحب بود، اکثراً می‌گذاشتند کنار و انجام نمی‌دادند. اما چون لازم بود بشر حداقل یک ماه را حتماً روزه بگیرد و از این همه منافع استفاده ببرد، واجب کرد خدا تا ما روزه بگیریم.

۱۰. تقابل برکات معنوی با آسیب‌های فرهنگ پرخوری

این نسخه خداست؛ نسخه‌های خدا خرج ندارد. می‌گوید روزه [امساک از محرمات] بگیرید، اصلاح می‌شوید. همه نماز بخوانید، صدقه بدهید، این کارهای بد را نکنید تا اصلاح بشوید. این بایدها و نبایدهای اسلام، این‌ها نسخه‌های اسلام است و خرجی هم ندارد؛ این‌ها اصلاح می‌کند. می‌گوید از نعمت اشک و گریه بر مصائب اهل‌بیت و امام حسین (ع) استفاده کن. این گریه وقتی باشد، انسان‌ها حال‌شان بهتر است؛ روح ایمان‌شان پاک‌تر است و بیشتر تقویت می‌شود؛ به تبعش آن آسیب‌های جامعه کمتر می‌شود. ایامی از سال که ما زمینه خوردنِ زیاد را فراهم می‌کنیم، آسیب در جامعه بالا می‌رود؛ هرچه فرهنگ روزه و فرهنگ گریه بر امام حسین (ع) را در جامعه گسترش بدهیم، از بهره مادی و معنوی‌اش بیشتر استفاده می‌شود.

1️⃣ ویژگی فرصت‌های الهی در زندگی

◽️ بی‌ثباتی و گذرا بودن فرصت‌های خاص

◽️ تنوع فرصت‌ها در قالب زمان، مکان و شرایط ویژه

2️⃣ ماه مبارک رمضان؛ فرصت عمومی امت اسلامی

◽️ تفاوت رمضان با فرصت‌های خاص و محدود

◽️ عمومیت خطابات الهی و شمول برکات برای همگان

3️⃣ خطبه پیامبر اکرم (ص)؛ نقشه‌راه بهره‌مندی از رمضان

◽️ خطرِ از دست رفتن مجانی و مفتِ نعمت‌های بزرگ

◽️ تبیین راهکارهای افزایش بهره‌مندی توسط رسول خدا (ص)

4️⃣ کیّاست و زیرکی مؤمن در مواجهه با فرصت‌ها

◽️ حقیقت کیّاست؛ تلاش برای آموختنِ نحوه استفاده از فرصت‌ها

◽️ تفاوت مواجهه مؤمن کیّس با غفلتِ اکثریت جامعه

5️⃣ برکات مادی و معنوی و آثار تکوینی رمضان

◽️ توسعه برکات مادی، سفره‌های رنگین و اطعام فقرا

◽️ بارش باران رحمت الهی، توفیق عبادات و فراهم شدن اسباب مغفرت

6️⃣ روزه؛ نسخه بی‌هزینه خدا برای کاهش آسیب‌های اجتماعی

◽️ تأثیر تکوینی فضای روزه‌داری بر کاهش جرم، جنایت و بزهکاری

◽️ تقابل نسخه‌های بی‌هزینه الهی با نسخه‌های پرخرج بشری

7️⃣ ضرورت حفظ حرمت ماه رمضان و فضای معنوی جامعه

◽️ حرمت شدید روزه‌داری و گناه سنگین روزه‌خواری در ملاء عام

◽️ تقابل فرهنگ امساک و طهارت روح با آسیب‌های فرهنگ پرخوری