بهره‌مندی از فرصت استثنایی ماه مبارک رمضان

🌙 ۱. قدردانی از فرصت‌های بی‌بازگشت زندگی

📜 ۲. خطبه‌ی پیامبر اکرم (ص) در اوصاف ماه رمضان

✨ ۳. برتری بی‌نظیر اوقات ماه مبارک رمضان

🤲 ۴. حقیقت ضیافت الهی و کرامت بندگان

⌛ ۵. ارزش عبادی کوچک‌ترین رفتارهای انسان روزه‌دار

🔓 ۶. حقیقت استجابت و برترین خواسته‌ها از پیشگاه الهی

قدردانی از فرصت‌های بی‌بازگشت زندگی

بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین. و الصلاة و السلام علی سیدنا و نبینا، ابی‌القاسم محمد. [اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم] و علی آله الطیبین الطاهرین، المعصومین، سیما بقیة الله، فی الارضین. و لعنت الله علی اعدائهم اجمعین.

در زندگی همه‌ی انسان‌ها همیشه فرصت‌هایی پیش می‌آید که اکثر افراد از این فرصت‌ها استفاده‌ی خوبی نمی‌کنند. خدای متعال گاهی زمینه‌ی خوبی پیش می‌آورد برای انسان؛ یک موقعیت خوبی قرار می‌دهد که این موقعیت همیشه برقرار نیست و وجود ندارد.

یکی از این موقعیت‌های خوب و یکی از این شرایط خوب، زمان‌های خوب هستند؛ مثل همین زمان ماه مبارک رمضان. این هم یک ماه است از ماه‌های سال. در گذر ایام سال و در چرخش سال، یک بار هم نوبت این ماه می‌شود؛ این ماه به سراغ ما می‌آید، ما با آن مواجه می‌شویم و خواه ناخواه در آن قرار می‌گیریم تا بگذرد و تمام بشود.

مسئله‌ای که در اسلام به آن اشاره کرده‌اند این است که آدم یک‌طوری توجه کند و زندگی‌اش را تنظیم کند که از این فرصت‌های خوب بهتر استفاده کند. یکی از این‌ها همین ماه مبارک است؛ چون می‌آید و می‌رود، ارزش و اهمیتش را ما خودمان خود به خود متوجه نمی‌شویم و نمی‌شده‌ایم.

لذا لازم بود که خدای متعال به طریقی این ارزش و اهمیت این ماه را به ما بفهماند و این کار را هم کرد؛ هم درباره‌ی ارزش این ماه آیه‌ی قرآن و روایات را نازل کرد و هم درباره‌ی ارزش این ماه ما روایاتی داریم که ارزش این ماه و کارهایی را که در این ماه اهمیت دارد بیان کرده‌اند. اگر این‌ها نبود، ما نمی‌توانستیم استفاده کنیم و استفاده‌ی بهینه نداشتیم؛ این فرصت‌ها می‌آمد و می‌گذشت و همه محروم می‌شدند. اما به ما لطف کردند و قلقِ استفاده از این‌ها را به ما یاد دادند.

خطبه‌ی پیامبر اکرم (ص) در اوصاف ماه رمضان

بیاناتی در روایات از پیغمبر اکرم (صلوات الله علیه و آله) و امام سجاد (علیه السلام) هست درباره‌ی این ماه. در این بیانات ایشان یاد داده‌اند به ما که از این فرصت ماه مبارک چطور استفاده کنیم و به چه شکلی این ماه را طی بکنیم تا این فرصت مثل سایر ایام سال مساوی با آن‌ها قرار نگیرد و استفاده‌ی بهتری انسان ببرد.

یکی از این خطبه‌ها و بیانات ایشان، خطبه‌ای است که ایراد فرموده‌اند امام رضا (علیه الصلاة و السلام). این خطبه را از پدرانشان از امیرالمؤمنین (علیه السلام) نقل کرده‌اند که ایشان فرمودند یک زمانی پیغمبر اکرم برای ما این خطبه را خواندند و این مطالب را به ما یاد دادند. حالا ما هم برای اینکه حرف بیشتر و زیادتری نزنیم، از همین ابتدا می‌رویم سراغ این خطبه و آن مقداری که وقت اجازه بدهد استفاده می‌کنیم از محضر پیغمبر اکرم، تا ببینیم این فرصت ماه را چطور باید سپری کنیم، چه کارهایی انجام بدهیم و چه کارهایی انجام ندهیم تا بلکه ان‌شاءالله این ماه مبارک رمضانمان مثل سایر ایام سال و ماه‌های سال قرار نگیرد ان‌شاءالله.

امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمودند که: «خَطَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ ذَاتَ يَوْمٍ فَقَالَ»؛ روزی پیغمبر اکرم این خطبه را برای ما فرمودند: «أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَيْكُمْ شَهْرُ اللَّهِ بِالْبَرَكَةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ». ای مردم، این ماه مبارک رو کرده به سوی شما و آمده به سراغتان؛ اما نه مثل سایر ماه‌های سال، بلکه با خودش سه چیز را آورده است. در این ماه این سه چیز هست و بیش از ماه‌های دیگر هست، هر سه تایش. آدم عیناً هم که نگاه می‌کند می‌بیند این سه وجود دارد.

یکی برکت؛ در این ماه برکتِ زندگی مردم و سفره‌های مردم بیشتر می‌شود. این را خدای متعال به طور عادی در این ماه قرار داده است.

«وَ الرَّحْمَةِ»؛ در این ماه نعمت‌های خدا، نعمت مادی باشد یا نعمت معنوی باشد، این‌ها خیلی زیاد می‌شود و اسبابش بیشتر می‌شود.

«وَ الْمَغْفِرَةِ»؛ در این ماه اسباب آمرزش گناهان بیشتر می‌شود. کارهایی که با انجام آن کارها آدم از شر گناهان و آثار بد گناهان نجات پیدا می‌کند، در این ماه نسبت به ماه‌های دیگر بیشتر می‌شود.

برتری بی‌نظیر اوقات ماه مبارک رمضان

«شَهْرٌ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ أَفْضَلُ الشُّهُورِ»؛ ماهی است که در پیشگاه خدای متعال بهترین ماه‌هاست. پیش خدا این‌طوری است؛ افضل ماه‌ها این ماه است. هیچ ماهی و هیچ فرصتی در طول سال اهمیتش پیش خدای متعال به اهمیت این ماه نیست.

«وَ أَيَّامُهُ أَفْضَلُ الْأَيَّامِ»؛ هیچ‌وقت در طول سال هیچ روزی ارزش و اهمیتش به ارزش و اهمیت این ماه نمی‌رسد.

«وَ لَيَالِيهِ أَفْضَلُ اللَّيَالِي»؛ شب‌ها هم همین‌طور؛ بهترین شب‌ها را در طول سال شب‌های این ماه دارد. «وَ سَاعَاتُهُ أَفْضَلُ السَّاعَاتِ»؛ لحظاتش، هر لحظه‌ی این ماه از همه لحظات ماه‌های دیگر ارزشش بیشتر است.

حقیقت ضیافت الهی و کرامت بندگان

«دُعِيتُمْ فِيهِ إِلَى ضِيَافَةِ اللَّهِ»؛ در اینجا دعوت شده‌اید به مهمانی خدا. خدا در اینجا میزبان است و به طور خاص با انواع و اقسام نعمت‌های مادی و معنوی پذیرایی می‌کند. سفره‌ی میزبان پرنعمت است، پر است. ممکنه مهمان قصور داشته باشد، تقصیر داشته باشد، یا کوتاهی داشته باشد و ظرفش محدود باشد یا استفاده‌اش کم باشد. فرض بگیریم یک سفره‌ی مفصلی این وسط پهن کنند؛ خب هر کسی به اندازه‌ای که معده‌اش اجازه می‌دهد و ظرفیت دارد می‌تواند استفاده کند، بیشتر نه. این حالا مادی‌اش هست.

از لحاظ معنوی هم در ماه مبارک همین‌طور است. یک سفره‌ی خیلی گسترده‌ای خدای متعال از معنویت پهن می‌کند؛ آدم‌ها به میزان ظرفیتشان که در سایر ماه‌ها فراهم کرده‌اند، از این سفره استفاده می‌کنند. بعضی بیشتر می‌خورند از این سفره و بعضی کمتر و به همان کم قانعند؛ اما بعضی‌ها خدا به آن‌ها توفیق داده به خاطر زمینه‌ای که در سایر ماه‌ها ایجاد کرده‌اند، مخصوصاً در ماه رجب و شعبان ایجاد کرده‌اند، در این ماه استفاده‌شان بیشتر است از نعمت‌های خدا.

«وَ جُعِلْتُمْ فِيهِ مِنْ أَهْلِ كَرَامَةِ اللَّهِ»؛ در این ماه خدا شما را تکریم کرد، ارزش به شما داده و احترام کرده شما را در این ماه. به چه چیز تکریم کرده؟ به همین واجب کردنِ روزه. ماه‌های دیگر نه؛ خدا این‌طوری برخورد نکرده است. این ماه برای شما ارزش قائل شده، به شما احترام گذاشته و روزه را واجب کرده که در اثر روزه گرفتن آدم از آن چیزهای پست و پایین و بد نجات پیدا بکنه. وقتی انسان همین یک وعده غذا را حذف می‌کند و قربة الی الله روزه می‌گیرد، این روزه آثار بزرگی دارد که الآن ایشان تعبیرشان این‌طوری است که در این ماه خدا با این روزه‌داری که واجب کرد به شما احترام گذاشته، شما را تکریم کرده و بزرگ داشته است. این روزه این‌طور جایگاهی دارد که انسان را بالا می‌آورد.

ارزش عبادی کوچک‌ترین رفتارهای انسان روزه‌دار

«أَنْفَاسُكُمْ فِيهِ تَسْبِيحٌ»؛ مسائلی را ایشان اشاره می‌فرمایند که اگر نمی‌گفتند ما خودمان متوجه نمی‌شدیم. وقتی آدم موقعیت‌هایی هست و توجه ندارد، نمی‌داند چطور استفاده کند، خب این موقعیت خیلی عادی مثل سایر موقعیت‌ها از دست می‌رود و می‌گذرد. اما اگر انسان بداند که این موقعیت چه موقعیتی هست، چه ظرفیتی هست و چه شرایطی مهیاست، بیشتر استفاده می‌کند. این نسبت به هم این ماه هست و هم نسبت به سایر چیزهای دیگری که قرار داده شده است. اگر خود پیغمبر اکرم هم زنده بودند و افراد و آدم‌ها کنار ایشان قرار می‌گرفتند، این‌ها دو دسته می‌شدند. یک عده‌ای که می‌دانستند شأن و مقام ایشان را و ارزش ایشان را، این‌ها یک طور استفاده می‌کردند و رابطه داشتند؛ یک عده‌ای که هیچ اطلاعی نداشتند که ایشان چه جایگاهی پیش خدا دارد. آن‌ها نه؛ کنار ایشان قرار می‌گرفتند مثل کنار سایر کسانی که قرار می‌گرفتند و استفاده‌ای نمی‌کردند. پیغمبر اکرم همان است، فرقی نمی‌کند. این بسته به فهم ما و معرفت ماست که بدانیم این فردی که من الآن کنارش قرار گرفته‌ام چه انسانی هست؛ این زمانی که من در آن قرار گرفته‌ام چه زمانی هست و چه ارزشی دارد پیش خدا؛ این مکانی که من در آن قرار گرفته‌ام چه مکانی هست و چه ارزشی پیش خدا دارد. اینجا تفاوت ایجاد می‌کند بین انسان‌ها در میزان استفاده‌شان، معرفت‌شان و رشد ایمانشان.

لذا ایشان شروع می‌کنند مطالبی را بفرمایند که تفاوت‌های این ماه را با سایر ماه‌ها اشاره کنند که حتی در یک سری مسائل عادی زندگی ما هم این تفاوت‌ها وجود دارد. اولی‌اش اشاره می‌کنند: «أَنْفَاسُكُمْ فِيهِ تَسْبِيحٌ»؛ هر نفسی که شما در این ماه می‌کشید فکر نکنید همین‌طور یک کار مباح و عادی است مثل سایر ماه‌ها که خب ما به طور عادی نفس می‌کشیم. کسی برای نفس کشیدن که حساب خاصی باز نمی‌کند و ارزش خاصی قائل نیست؛ یک کار معمولی است، وسط است، نه کار بد است نه کار خوب است، یک کاری است که به طور عادی وجود دارد و آدم هم دارد انجام می‌دهد. اما ارزش و اهمیت این ماه طوری شده که روی چنین کارهای عادی و مباحی هم اثر گذاشته است. کجا؟ آن کار عادی و مباح خود انسان. کدام انسان؟ همان انسانِ روزه‌دار. یک آدم روزه‌دار که تا یک ساعت پیش، تا دو ساعت پیش، یا تا چند ساعت پیش به طور عادی نفس می‌کشید و هیچ فرقی نداشت، حالا از آن لحظه‌ای که ماه مبارک حلول می‌کند این نفس‌هایش دیگر ثواب تسبیح را پیدا می‌کند. وقتی آدم این‌ها را بداند فرق می‌کند با آدمی که این‌ها را نمی‌داند. تفاوتش را کی می‌فهمد؟ هر مسلمان مؤمنی که این چیزها را متوجه بشود، در حد فهم و ظرفیت خودش یک چیزهایی درک می‌کند.

«(وَ) نَوْمُكُمْ فِيهِ عِبَادَةٌ»؛ یک کار عادی و معمولی و مباح دیگری که داریم در سایر ماه‌ها، خواب است؛ حالا بعضی کمتر بعضی بیشتر. در این ماه یک شرایطی پیش می‌آید در اثر گرسنگی و ضعف، آدم‌ها گاهی خوابشان بیشتر می‌شود. ضعف پیدا می‌کنند، می‌خوابند و خوابشان بیشتر می‌شود. گاهی پیش می‌آید زمینه‌ای پیش نمی‌آید برای انسان که عبادت کند، شرایطش مساعد نیست، خسته است، بی‌حال است و خوابش می‌برد. این را خدای متعال خصوص این ماه گذاشته که آدم توجه کند که یک کار مباح دیگری که شما داشتی، شماِ انسان، الآن در این ماه شد عبادت. عبادت چه بود؟ کاری را به قصد اطاعت فرمان خدا انجام دادن؛ این بود عبادت دیگر. اینجا ما می‌خوابیم مثل سایر وقت‌هایی که می‌خوابیم و قصد اطاعت فرمان خدا هم نیست، اما طوری کرده خدای متعال که همین اثر را و همین واقعیتی که در عبادات هست را اینجا در خواب انسان قرار داده است که حتی اگر کسی به دلیلی نتوانست استفاده‌های دیگری از این ماه ببره و احیاناً در اثر مریضی یا در اثر ضعف یا در اثر شرایط دیگر خوابش هم بیشتر شد، این از آن بهره‌ی ایمانی محروم نشود. باور انسان این باشد که الآن من حتی الآن هم که خوابیده‌ام و می‌خوابم هم عبادت است و ثواب همان عبادات را به من می‌دهند. وقتی این باور را داشته باشد، این در مسیر رشد ایمان قرار می‌گیرد. اما اگر ما این باور را نداشته باشیم، آن وقت‌های خوابمون را احساس می‌کنیم تلف شده است. این احساس تلف شدنِ عمر خودش به ایمان انسان و مسائل دیگری که در انسان هست آسیب می‌زند؛ آسیب می‌زند. آدم احساس کند مشغول به یک کاری است که بیهوده است و اصلاً بیهوده دارد وقتش سپری می‌شود. یک حالتی در انسان‌ها می‌آید. این حالت را در ماه مبارک بسته‌اند جلویش را، گرفته‌اند. خیلی‌ها خوابشان می‌برد؛ می‌گویند الآن بدانید که الآن از حالا به بعد می‌خوابید هم عبادت است، به این خواب نگاه اتلاف عمر نکنید. اشکال ندارد، ضعف داری می‌خوابی، بخواب، طوری نیست، خوابت هم عبادت.

«وَ عَمَلُكُمْ فِيهِ مَقْبُولٌ»؛ ما در سایر ماه‌ها باید دنبال کارهایی باشیم که عمل انسان مقبول درگاه خدای متعال باشد؛ چون عمل یک وقت صحیح است یک وقت مقبول. عمل که طبق رساله باشد صحیح است، اما ممکنه مقبول نباشد. عمل مقبول، بعضی اعمال صحیح انسان مقبول است؛ یعنی باعث می‌شود انسان ایمانش بیشتر بشود و در نتیجه‌ی آن اخلاقش، رفتارش و کارهایش بهتر می‌شود با آن ایمان قوی‌تر. ایمان قوی‌تر زمینه‌ی این چیزها هست. این زمینه‌اش قبول عملِ انسان است. وقتی انسان عملش قبول بشود ایمانش رشد می‌کند و به تبعش و از آثارش این است که اخلاقش به جا می‌آید، خوب می‌شود، رفتارش و کارهایش اصلاح می‌شود و درست می‌شود. حالا در این ماه تمایزش از سایر ماه‌ها این است که عملتان مقبول است؛ ایها الناس، شماهایی که روزه می‌گیرید اعمالتان مقبول درگاه خدا هست؛ یعنی آن اثری را که در سایر ماه‌ها داشت عمل مقبول، در این ماه عمل شما هم دارد.

«وَ دُعَاؤُكُمْ فِيهِ مُسْتَجَابٌ»؛ تمایز دیگری که این ماه با سایر ماه‌ها دارد این است که در این ماه دعای شما به اجابت نزدیک‌تر است. سایر ماه‌ها دورتر بود، مگر در یک شرایط خاصی. نه اینکه اجابت نمی‌شد، یک مقداری فاصله داشت. اینجا آن فاصله کم شده است؛ اینجا دعا کنید زمینه‌ی اجابت دعا بیشتر است.

حقیقت استجابت و برترین خواسته‌ها از پیشگاه الهی

بعد ایشان در ادامه رها نمی‌کنند که خب دعا کنید دیگر. همین جا یک دعای مهم را به ما یاد می‌دهند؛ چون دوباره اگر به ما نمی‌گفتند ما دوباره می‌گفتیم خدایا آن ماشین را می‌خواهم بخرم، به من بده. اشکالی هم ندارد، هر دعایی را انسان بکند به جاست و خوب است؛ اما ما بودیم می‌رفتیم در این وادی‌ها. آن‌ها چیزهای مهم‌تری می‌دانند که می‌دانند اگر آن‌ها را ما به آن بپردازیم و داشته باشیم ماشینمان هم حل است، خانه‌مان هم حل است و مسائل دیگر زندگی‌مان هم حل است؛ آن ریشه‌ها را باید درست کرد. لذا همین جا ایشان در ادامه که می‌فرمایند دعاتون مستجاب است همین جا یک دعا یاد می‌دهند، می‌گویند پس «فَـ» ــ فا می‌آورند در عربی که دنباله‌ی قبل است ــ پس حالا که دعاتون مستجاب است «فَاسْأَلُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ» از خدا این دعا را بکنید که چه؟ «بِنِيَّاتٍ صَادِقَةٍ وَ قُلُوبٍ طَاهِرَةٍ أَنْ يُوَفِّقَكُمْ لِصِيَامِهِ وَ تِلاوَةِ كِتَابِهِ»؛ خدا به شما این توفیق را بدهد که در این ماه از روزه‌ی این ماه محروم نشوید؛ چون تمام این تفاوت‌هایی که این ماه پیدا کرد با سایر ماه‌ها به خاطر همین روزه است. تفاوت ماه مبارک با بقیه ماه‌ها چیست عملاً؟ همین روزه است. آن چیزی که از همه واضح‌تر و مشهودتر است این روزه است. این همه آثار به خاطر این روزه است، روزه‌ی این ماه. پس اولین چیزی که شما باید از خدا بخواهید همین است که یک وقت مانعی پیش نیاید از روزه‌ی این ماه براتون به طور عادی. مقداری‌اش دست خود انسان است. انسان مثلاً یک مسافرتی دارد می‌تواند جابجا کند، حالا ضروری نیست می‌تواند عقبش بیندازد، بیندازد. کارهایی بکند و مراقبت‌هایی داشته باشد که سعی کند برنامه‌ی زندگی‌اش را طوری تنظیم کند که حدالمقدور روزه‌ی این ماه را از دست ندهد. حرام نیست اگر کسی مسافرت رفت، اشکالی ندارد، اما گفته‌اند تا می‌توانید یک کار کنید این فرصت را از دست ندهید؛ چون این فرصت را وقت دیگر سال دیگر نمی‌شود جبرانش کرد. لذا ایشان به ما یاد می‌دهند، می‌گویند این عبادات بزرگ را از خدا بخواهید، دعا کنید. آن‌هایی که خدا بهشان توفیق داده و کارهای خوب و مفید و مؤثر و عبادات بزرگ را کم حالا یا زیاد انجام می‌دهند، یک پایه‌ی این توفیقشان دعا کردن است؛ خیلی دعا می‌کنند، خیلی در کارشان و عملشان دعا کردن وجود دارد.

ایشان در اینجا می‌فرمایند که حالا که دعاتون مستجاب است، این دعاتون را اختصاص بدهید به این مسئله، بالخصوص. چه چیز؟ روزه‌ی این ماه را بتوانید بگیرید، یک؛ «وَ تِلاوَةِ كِتَابِهِ» دومین کار مهمی که تمایز عمده پیدا می‌کند و می‌دهد این ماه را از سایر ماه‌ها، تلاوت قرآن کریم. از خدا بخواهید؛ شما تا خدا نخواهد و دعا نکنید خدا بهتون نمی‌دهد. این را در همه‌ی شئون زندگی همیشه بدانید. هر چیزی، مادی و معنوی، تا از خدا نخواهید، آن چیز خوب و با برکت و درست حسابی که باید بشود نمی‌شود. ممکنه حتی آن را به دست بیاورید اما آنی که باید باشد نیست. آن چیزی را که انسان با دعا از خدا می‌گیرد فرق می‌کند با آن چیزی را که همین‌طور خودش می‌رود به دست می‌آورد. دعا خیلی ویژگی خاصی دارد. لذا در اینجا فرمودند خود تلاوت قرآن را از خدا بخواهید بهتون توفیق بدهد. این را خدا به هر کسی دوباره توفیق نمی‌دهد که خدایا این ماه سپری نشود، من از تلاوت قرآن کریم باز مانده باشم، سهل‌انگاری کنم، کم بگذارم، سرگرم یک کارهای بیهوده‌ای بشوم، پایین و بالا کنم این فضا را و این مسائل را، اما یک وقتی نگذارم برای قرآن کریم. ایشان در کنار روزه قرآن را آورد؛ چون دو عبادت بزرگی که در این ماه قرار داده شده و خیلی انسان را بالا می‌برد همین دو تاست و می‌بینید که روزه‌اش که واجب است و مشهود، قرآن خواندنش هم زیاد شنیده‌ایم راجع به آن و آثارش. این دو تا را فرمودند از خدا بخواهید که در این ماه بهتون توفیق بدهد انجام بدهید. منتها همین دو تا را در دعا وقتی از خدا می‌خواهید، دو پایه‌ی اساسی دارد که خدا بهتون بدهد.

یک: «بِنِيَّاتٍ صَادِقَةٍ»؛ راست بگو. مثل آدم‌هایی نباش که وقتی دعا می‌کند یک دعایی می‌کند، حالا خیلی هم مهم نیست برایش؛ برایش وقت نمی‌گذارد و شرایط مهیا نمی‌کند. همین‌طور به خدا می‌گوید بده، حالا داد داد خوشحال می‌شود نداد هم نداد؛ شد شد، نشد هم نشد. اما یک وقت یک کسی واقعاً یک چیزی را از خدا می‌خواهد. دیده‌اید که برای خود ما پیش آمده، برای بقیه هم که پیش آمده دیده‌اید. مضطر شده، یک شرایطی قرار گرفته و یک چیزی را واقعاً نیاز دارد، از خدا می‌خواهد. هر جا و در هر شرایطی از دعا باشد این را از خدا می‌خواهد، یا این یکی از آن چیزهایی است که از خدا می‌خواهد. در اینجا وقتی آدم این حالت را دارد در دعا کردن، اینجا نیتش صادقانه است؛ چون واقعاً همین چیزی که دارد به زبان می‌آورد، قلباً هم از خدا می‌خواهد. قلبش با زبانش هم‌کلام و همراه است و موافق است. اما خیلی وقت‌ها ما دعاهایی که می‌کنیم قلبمان با کلام و با زبانمان همراه نیست. زبان یک چیزی می‌گوید که ته قلب را وقتی مراجعه می‌کنیم، می‌بینی حالا آن‌قدرها هم برامون مهم نیست و ضرورت ندارد. ایشان می‌فرمایند این‌طوری از خدا نخواهید؛ این‌طوری نخواهید از خدا. آن‌طوری از خدا بخواهید، با نیت صادقانه؛ قلباً این توفیق را بخواهید؛ چون این فرصت این ماه، مقوم اصلی‌اش روزه است. این روزه را از دست ندهید. این روزه را از دست ندهید. بعدش درسته قضا می‌کند انسان، اگر یک وقت شرایطی پیش آمد از دست داد، ولی دیگر آن قضا مثل خود این اصل نیست. این اصل تویش استمرار هست، در این ماه هست و خیلی فرق می‌کند با بعدش. این پایه‌ی همه‌ی این توفیقات بزرگ و آثار بزرگ همین روزه است.

و تلاوت قرآن؛ به این‌ها اهمیت بدهد. دیگر از حالا به بعد اگر قرآن را خدای نکرده درش را به این راحتی باز نمی‌کردیم، دیگر باید باز کنیم. اگر کم باز می‌کردیم بیشتر باز کنیم. در سیره‌ی حضرات معصومین (علیهم السلام) هست؛ این‌ها خیلی قرآن می‌خواندند؛ عجیب روایاتی ما داریم که این‌ها چقدر تلاوت قرآن می‌کردند، چقدر قرآن می‌خواندند و چقدر با قرآن کریم مأنوس بودند؛ یعنی همین انسی که ما با گوشی‌هامون داریم ــ چقدر مأنوسیم با گوشیمون، چقدر مثل یک عضو بدنمون شده، چسبیده بهمون، نمی‌تونیم جدا باشیم ــ آن‌ها این حالت را با قرآن داشتند، این‌طوری بودند. حالا ما کندیم خودمون رو، رفتیم یک جای دیگر. به هر حال، این دو تا را ایشان به عنوان اشرف مخلوقات و اعبد مخلوقات عالم به عنوان قلق کوزه‌گری می‌فرمایند حواستان باشد؛ این ماه این دو تا را خیلی از خدا بخواهید: روزه و تلاوت قرآن کریم. ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت کند که ما این مطالب را که پیغمبر اکرم (صلوات الله علیه و آله) به ما یاد می‌دهند ــ که بهتر بتوانیم با استفاده از این مطالب از این ماه مبارک و از این فرصت بزرگ و استثنایی استفاده کنیم و بهره ببریم ــ ان‌شاءالله بیشتر بتوانیم استفاده کنیم و بهره ببریم، خدا این توفیق را بدهد. همین شب اول دعا می‌کنیم و از خدای متعال می‌خواهیم و خدا را به پیغمبر و آل پیغمبر قسم می‌دهیم که این ماه مبارک را توفیق ما را بیشتر کند و بلکه توفیق ما را از سایر ماه‌های مبارک بیشتر کند و همین چیزهایی که پیغمبر اکرم به ما یاد داده‌اند را ان‌شاءالله سعی بکنیم بیشتر مراعات بکنیم. نثار ارواح طیبه‌ی خاتم انبیاء و حضرات معصومین (علیهم الصلوة و السلام) و ارواح طیبه‌ی علمای ربانی و شهدا و امام شهدا سه صلوات بفرستید. [اللهم صل علی محمد و آل محمد]

۱. ماه مبارک رمضان؛ موقعیتی استثنایی و بی‌تکرار در زندگی

در زندگی همه‌ی انسان‌ها، همیشه فرصت‌هایی پیش می‌آید که اکثر افراد از این فرصت‌ها استفاده‌ی خوبی نمی‌کنند. خدای متعال گاهی زمینه‌ی خوبی برای انسان پیش می‌آورد؛ یک موقعیت خوبی قرار می‌دهد که این موقعیت همیشه برقرار نیست و وجود ندارد. یکی از این موقعیت‌های خوب و یکی از این شرایط خوب، زمان‌های خوب هستند؛ مثل همین زمان ماه مبارک رمضان. این هم یک ماه است از ماه‌های سال. در گذر ایام سال و در چرخش سال، یک بار هم نوبت این ماه می‌شود؛ این ماه به سراغ ما می‌آید، ما با آن مواجه می‌شویم و خواه ناخواه در آن قرار می‌گیریم تا بگذرد و تمام بشود. مسئله‌ای که در اسلام به آن اشاره کرده‌اند این است که آدم یک‌طوری توجه کند و زندگی‌اش را تنظیم کند که از این فرصت‌های خوب بهتر استفاده کند.

۲. ره‌آورد سه‌گانه‌ی ماه خدا؛ برکت، رحمت و مغفرت

رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در خطبه‌ای فرمودند: «أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَيْكُمْ شَهْرُ اللَّهِ بِالْبَرَكَةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ الْمَغْفِرَةِ». ای مردم، این ماه مبارک رو کرده به سوی شما و آمده به سراغتان؛ اما نه مثل سایر ماه‌های سال، بلکه با خودش سه چیز را آورده است. در این ماه این سه چیز هست و بیش از ماه‌های دیگر هست، هر سه تایش. آدم عیناً هم که نگاه می‌کند می‌بیند این سه وجود دارد. یکی برکت؛ در این ماه برکتِ زندگی مردم و سفره‌های مردم بیشتر می‌شود. این را خدای متعال به طور عادی در این ماه قرار داده است. «وَ الرَّحْمَةِ»؛ در این ماه نعمت‌های خدا، نعمت مادی باشد یا نعمت معنوی باشد، این‌ها خیلی زیاد می‌شود و اسبابش بیشتر می‌شود. «وَ الْمَغْفِرَةِ»؛ در این ماه اسباب آمرزش گناهان بیشتر می‌شود و کارهایی که با انجام آن کارها آدم از شر گناهان نجات پیدا می‌کند، بیشتر می‌شود.

۳. عظمت و برتری بی‌نظیر اوقات ماه مبارک رمضان

پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) در اوصاف ماه خدا فرمودند: «شَهْرٌ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ أَفْضَلُ الشُّهُورِ»؛ ماهی است که در پیشگاه خدای متعال بهترین ماه‌هاست. پیش خدا این‌طوری است؛ افضل ماه‌ها این ماه است. هیچ ماهی و هیچ فرصتی در طول سال اهمیتش پیش خدای متعال به اهمیت این ماه نیست. «وَ أَيَّامُهُ أَفْضَلُ الْأَيَّامِ»؛ هیچ‌وقت در طول سال هیچ روزی ارزش و اهمیتش به ارزش و اهمیت این ماه نمی‌رسد. «وَ لَيَالِيهِ أَفْضَلُ اللَّيَالِي»؛ شب‌ها هم همین‌طور؛ بهترین شب‌ها را در طول سال شب‌های این ماه دارد. «وَ سَاعَاتُهُ أَفْضَلُ السَّاعَاتِ»؛ لحظاتش، هر لحظه‌ی این ماه از همه لحظات ماه‌های دیگر ارزشش بیشتر است.

۴. حقیقت ضیافت الهی و گسترده‌ترین سفره‌ی معنویت

«دُعِيتُمْ فِيهِ إِلَى ضِيَافَةِ اللَّهِ»؛ در اینجا دعوت شده‌اید به مهمانی خدا. خدا در اینجا میزبان است و به طور خاص با انواع و اقسام نعمت‌های مادی و معنوی پذیرایی می‌کند. سفره‌ی میزبان پرنعمت است، پر است. ممکنه مهمان قصور داشته باشد، تقصیر داشته باشد، یا کوتاهی داشته باشد و ظرفش محدود باشد یا استفاده‌اش کم باشد. از لحاظ معنوی هم در ماه مبارک همین‌طور است. یک سفره‌ی خیلی گسترده‌ای خدای متعال از معنویت پهن می‌کند؛ آدم‌ها به میزان ظرفیتشان که در سایر ماه‌ها فراهم کرده‌اند، از این سفره استفاده می‌کنند. بعضی بیشتر می‌خورند از این سفره و بعضی کمتر و به همان کم قانعند؛ اما بعضی‌ها خدا به آن‌ها توفیق داده به خاطر زمینه‌ای که در سایر ماه‌ها، مخصوصاً در ماه رجب و شعبان ایجاد کرده‌اند، در این ماه استفاده‌شان بیشتر است.

۵. روزه؛ تکریم و احترام ویژه‌ی خداوند به بندگان

«وَ جُعِلْتُمْ فِيهِ مِنْ أَهْلِ كَرَامَةِ اللَّهِ»؛ در این ماه خدا شما را تکریم کرد، ارزش به شما داده و احترام کرده شما را در این ماه. به چه چیز تکریم کرده؟ به همین واجب کردنِ روزه. ماه‌های دیگر نه؛ خدا این‌طوری برخورد نکرده است. این ماه برای شما ارزش قائل شده، به شما احترام گذاشته و روزه را واجب کرده که در اثر روزه گرفتن، آدم از آن چیزهای پست و پایین و بد نجات پیدا بکند. وقتی انسان همین یک وعده غذا را حذف می‌کند و قربة الی الله روزه می‌گیرد، این روزه آثار بزرگی دارد که الآن تعبیرشان این‌طوری است که در این ماه خدا با این روزه‌داری که واجب کرد به شما احترام گذاشته، شما را تکریم کرده و بزرگ داشته است. این روزه این‌طور جایگاهی دارد که انسان را بالا می‌آورد.

۶. نفس‌های تسبیح‌گو و پاداش شگفت‌انگیز انسان روزه‌دار

پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) فرمودند: «أَنْفَاسُكُمْ فِيهِ تَسْبِيحٌ». هر نفسی که شما در این ماه می‌کشید، فکر نکنید همین‌طور یک کار مباح و عادی است مثل سایر ماه‌ها که خب ما به طور عادی نفس می‌کشیم. کسی برای نفس کشیدن که حساب خاصی باز نمی‌کند و ارزش خاصی قائل نیست؛ یک کار معمولی است، وسط است، نه کار بد است نه کار خوب است، یک کاری است که به طور عادی وجود دارد و آدم هم دارد انجام می‌دهد. اما ارزش و اهمیت این ماه طوری شده که روی چنین کارهای عادی و مباحی هم اثر گذاشته است. کجا؟ آن کار عادی و مباح خود انسان. کدام انسان؟ همان انسانِ روزه‌دار. یک آدم روزه‌دار که تا چند ساعت پیش به طور عادی نفس می‌کشید و هیچ فرقی نداشت، حالا از آن لحظه‌ای که ماه مبارک حلول می‌کند، این نفس‌هایش دیگر ثواب تسبیح را پیدا می‌کند.

۷. خواب عبادی؛ رحمت خدا برای محروم نماندن بندگان

«نَوْمُكُمْ فِيهِ عِبَادَةٌ»؛ یک کار عادی و معمولی و مباح دیگری که داریم در سایر ماه‌ها، خواب است. در این ماه یک شرایطی پیش می‌آید در اثر گرسنگی و ضعف، آدم‌ها گاهی خوابشان بیشتر می‌شود. این را خدای متعال خصوص این ماه گذاشته که آدم توجه کند که یک کار مباح دیگری که شما داشتی، الآن در این ماه شد عبادت. اینجا ما می‌خوابیم مثل سایر وقت‌هایی که می‌خوابیم و قصد اطاعت فرمان خدا هم نیست، اما طوری کرده خدای متعال که همین اثر را و همین واقعیتی که در عبادات هست را اینجا در خواب انسان قرار داده است تا انسان از آن بهره‌ی ایمانی محروم نشود. باور انسان این باشد که الآن من حتی الآن هم که خوابیده‌ام و می‌خوابم هم عبادت است و ثواب همان عبادات را به من می‌دهند.

۸. قبولی اعمال و اوج استجابت دعا در ماه خدا

«وَ عَمَلُكُمْ فِيهِ مَقْبُولٌ»؛ ما در سایر ماه‌ها باید دنبال کارهایی باشیم که عمل انسان مقبول درگاه خدای متعال باشد؛ چون عمل یک وقت صحیح است یک وقت مقبول. عمل مقبول، بعضی اعمال صحیح انسان مقبول است؛ یعنی باعث می‌شود انسان ایمانش بیشتر بشود و در نتیجه‌ی آن اخلاقش، رفتارش و کارهایش بهتر می‌شود. حالا در این ماه تمایزش از سایر ماه‌ها این است که عملتان مقبول است؛ ایها الناس، شماهایی که روزه می‌گیرید اعمالتان مقبول درگاه خدا هست؛ یعنی آن اثری را که در سایر ماه‌ها داشت عمل مقبول، در این ماه عمل شما هم دارد. «وَ دُعَاؤُكُمْ فِيهِ مُسْتَجَابٌ»؛ تمایز دیگری که این ماه با سایر ماه‌ها دارد این است که در این ماه دعای شما به اجابت نزدیک‌تر است؛ اینجا دعا کنید زمینه‌ی اجابت دعا بیشتر است.

۹. توفیق روزه‌داری و تلاوت؛ دو رکن اساسی ماه رمضان

حالا که دعاتون مستجاب است، «فَاسْأَلُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ أَنْ يُوَفِّقَكُمْ لِصِيَامِهِ وَ تِلاوَةِ كِتَابِهِ»؛ از خدا این دعا را بکنید که در این ماه از روزه‌ی این ماه محروم نشوید؛ چون تمام این تفاوت‌هایی که این ماه پیدا کرد با سایر ماه‌ها به خاطر همین روزه است. تفاوت ماه مبارک با بقیه ماه‌ها چیست عملاً؟ همین روزه است. پس اولین چیزی که شما باید از خدا بخواهید همین است که یک وقت مانعی پیش نیاید از روزه‌ی این ماه براتون به طور عادی. دومین کار مهمی که تمایز عمده پیدا می‌کند و می‌دهد این ماه را از سایر ماه‌ها، تلاوت قرآن کریم است. از خدا بخواهید؛ شما تا خدا نخواهد و دعا نکنید خدا بهتون نمی‌دهد. دو عبادت بزرگی که در این ماه قرار داده شده و خیلی انسان را بالا می‌برد همین دو تاست.

۱۰. نیت صادقانه؛ شرط اصلی دریافت توفیقات الهی

انجام این عبادات بزرگ و توفیقات در دعا، دو پایه‌ی اساسی دارد که خدا بهتون بدهد: یک، «بِنِيَّاتٍ صَادِقَةٍ»؛ راست بگو. مثل آدم‌هایی نباش که وقتی دعا می‌کند یک دعایی می‌کند، حالا خیلی هم مهم نیست برایش؛ برایش وقت نمی‌گذارد و شرایط مهیا نمی‌کند. اما یک وقت یک کسی واقعاً یک چیزی را از خدا می‌خواهد؛ مضطر شده، یک شرایطی قرار گرفته و یک چیزی را واقعاً نیاز دارد، از خدا می‌خواهد. در اینجا وقتی آدم این حالت را دارد در دعا کردن، اینجا نیتش صادقانه است؛ چون واقعاً همین چیزی که دارد به زبان می‌آورد، قلباً هم از خدا می‌خواهد. قلبش با زبانش هم‌کلام و همراه است و موافق است. نیت صادقانه قلباً این توفیق را بخواهید؛ چون این فرصت این ماه، مقوم اصلی‌اش روزه است.

1️⃣ فرصت‌های بی‌بازگشت زندگی و حقیقت ماه رمضان

◽️ مواجهه با موقعیت‌های استثنایی و زمان‌های بی‌تکرار

◽️ ضرورت تنظیم زندگی برای بهره‌مندی از فرصت‌های خوب

2️⃣ اوصاف ره‌آورد سه‌گانه‌ی ماه خدا در کلام پیامبر (ص)

◽️ معنای ورود ماه خدا با برکت، رحمت و مغفرت

◽️ تفاوت اساسی ماه رمضان با سایر ماه‌های سال

3️⃣ عظمت و برتری بی‌نظیر اوقات ماه مبارک

◽️ افضل بودنِ ماه‌ها، روزها و شب‌ها در پیشگاه الهی

◽️ ارزش استثنایی تک‌تک لحظات و ساعات ماه رمضان

4️⃣ حقیقت ضیافت الهی و میزان بهره‌مندی بندگان

◽️ ویژگی‌های سفره‌ی گسترده‌ی معنویت و مادیات

◽️ تکریم و کرامت روزه‌داران با وجوب روزه

5️⃣ ارزش عبادی کوچک‌ترین رفتارهای انسان روزه‌دار

◽️ تبدیل شدنِ نفس‌های عادی به ثواب تسبیح

◽️ خواب روزه‌دار؛ عبادت و رحمتی برای رشد ایمان

6️⃣ اوج تجلی قبولی اعمال و استجابت دعا

◽️ تفاوت عمل صحیح با عمل مقبول درگاه خدا

◽️ کاهش فاصله‌ها و افزایش زمینه‌ی استجابت دعا

7️⃣ توفیق روزه‌داری و تلاوت؛ دو رکن اساسی ماه رمضان

◽️ درخواست قلبی برای محروم نماندن از صیام و تلاوت قرآن

◽️ اهمیت نیت صادقانه در دریافت توفیقات الهی