اللهم صل علی محمد و آل محمد. بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین. و الصلات و السلام علی سیدنا و نبینا ابوالقاسم محمد و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین المعصومین، سیما بقیه الله فی الارضین.

مفهوم دعای امام سجاد (ع) و تسری برکات رمضان به کل سال

در همین دعای ماه مبارک، امام سجاد (علیه‌السلام) در اواخرش می‌فرمایند: «اللهم و اجعلنا فی سائر الشهور و الایام کذلک ما عمرتنا». یک مسئله‌ای را ایشان اینجا اشاره می‌کنند که ما در ماه مبارک رمضان، [به] یاد دادن ایشان چه کارهایی را باید انجام بدهیم و به آن توجه کنیم و عنایت داشته باشیم. آن کارها عرض شد بعضی‌اش در طول شب‌های ماه مبارک [مطرح است]. ایشان اینجا توجه می‌دهند که حواستان باشد این‌ها چیزهایی است که باید در بقیه ایام سال هم نسبت به آن توجه داشته باشید؛ بقیه ایام سال هم انجام بدهید [چرا که] مال این ماه [به تنهایی] نیست.

روزه این ماه به عنوان روزه واجبِ کلِ ماه، مختص این ماه است؛ اما سایر مسائل، صرفاً مال این ماه نیست. عمده چیزهایی هم که ایشان فرمودند، برمی‌گشت به عباداتی، و بعضی‌اش هم مربوط به ارتباطات انسان بود با بقیه، بعضی‌اش مربوط به اموال انسان بود و بعضی‌اش هم مربوط به خود انسان بود. ایشان می‌فرمایند طوری خدای متعال من را قرار بدهد که ان‌شاءالله توفیق پیدا بکنم تا عمر دارم، تا آخر عمرم، همه ماه‌ها و روزهای سال این‌طوری باشم.

ایشان در بیان اینکه چه چیزهایی باید مراعات بشود در این ماه، مطالبی را فرمودند که خواندیم. اول فرمودند: «اعنا علی صیامه»؛ خدایا توفیق بده روزه ماه را بگیریم. حالا این ماه تمام شده است؛ آن کسی که خدا به او توفیق داد و روزه این ماه را توانست بگیرد، باید از خدا خیلی شاکر باشد که خدا به او توفیق داد، مانعی پیش نیامد و توانست روزه این ماه را بگیرد. چون عرض شد روزه این ماه به‌خصوص، جایگزینی ندارد؛ ما نه قضایش، نه کفاره‌اش، نه هیچ‌چیزش جایگزین روزه این ماه نمی‌شود. خود این ماه، در آن وقت و موقعیت ماه مبارک رمضان، و این روزه، این ویژگی خاص و موضوعیت را دارد و هیچ جایگزینی ندارد.

اهمیت استمرار روزه‌داری و فضیلت صوم‌الدهر

دیدیم در دعاها مثل همین دعا و مثل همان مطالبی که پیغمبر اکرم فرمودند، به ما یاد دادند و گوشه ذهنمان قرار دادند که حواسمان باشد یک طوری برنامه زندگیمان را تنظیم کنیم که روزه این ماه را بتوانیم بگیریم؛ می‌شود مسافرت نریم، از قبلش یک طوری زمینه را مهیا کنیم [که] از روزه محروم نشویم. تا ۲۳ روز اول، مخصوصاً این حالت هست. گفتند سفر [در این ایام] مکروه است؛ آدم برود مثلاً برای اینکه روزه نگیرد پاشود برود سفر، مکروه است تا بیست و سوم. لااقل این مقدار را آدم بتواند روزه‌هایش را بگیرد.

اولین چیزی که ایشان از خدا خواستند: «اعنا علی صیامه». این [روزه واجب] دیگر مال سایر ماه‌های سال نیست، روزه این ماه [است]. اما این‌قدر روزه مهم است که بلافاصله بعد از اینکه این ماه تمام می‌شود، آدم باید همت کند، تصمیم بگیرد و نگذارد این سالی که دارد شروع می‌شود و طی می‌شود، به سال‌های قبلی که تفریط کردیم و کوتاهی کردیم، اضافه بشود. یکی از موارد تفریط و تقصیرمان و کوتاه‌یمان، روزه‌هایی است که نگرفتیم.

آن چیزی که گذاشتند همین صوم‌الدهر است؛ سه روز در کل ماه. این معونه‌ای ندارد، چیز سنگینی نیست، چیز سختی نیست؛ کم کسی پیدا می‌شود که نتواند این سه روز را در ماه، با این فاصله بگیرد. ما هر چه تا حالا نگرفتیم، نوعاً تفریط و تقصیر داریم و کوتاهی کردیم؛ نوعاً سال‌های عمرمان را از دست دادیم. چون آن‌هایی که توفیق داشتند و این سه روز را گرفتند، ثواب روزه همه سال را بردند. انگار که یک آدم کل سال را روزه باشد؛ چقدر ثواب می‌برد؟ همان مقدار ثواب را خدا به این‌ها داد و نسبت به این تاکید شد.

حالا که اول کاریم، تصمیم بگیریم همین اول کاری نگذاریم دوباره ماه به ماه طی بشود. نگوییم یکیش گذشت، پنجشنبه اولش گذشت، حالا بعدیش؛ بعدیش هم می‌آید رد می‌شود، [می‌گوییم] نشد بعدیش، و نشد بعدیش؛ همین‌جور دوباره سال می‌رود. کوتاهی نکنیم در روزه، که همین‌طور بی‌جهت این چیزها و این فواید را از دست ندیم. پس «اعنا علی صیامه» دیگر توفیقش از ما سلب شد چون این ماه رفت. از روزه این ماه با تمام آن خواص و برکاتی که داشت، محروم شدیم؛ اما می‌توانیم لااقل آن مقداری که مقدور و میسور هست برایمان، آن مقدار را انجام بدهیم که خیلی پرت نشوم و از فضای این ماه فاصله نگیریم.

حتی سفارش شده بعد از ماهِ [رمضان و] عید فطر، شش روز آدم روزه بگیرد؛ به عنوان اینکه این ماه را دارد بدرقه می‌کند. ما از روزه این ماه خسته نشدیم؛ شش روز روزه بگیرد. حالا آن شش روز را هم کسی نگرفت، آن مقدار سه روز در ماه را بگیرد. این‌قدر خدای متعال اینجا رحمتش را شامل حال ما کرده که حالا یک کسی آن روزِ مشخصِ سه روز در ماه را نتوانست بگیرد، برایش قضا گذاشته است؛ نتوانستی بگیری، حالا می‌گویی این پنجشنبه من مسافر بودم؟ خب راست می‌گویی، یک روز دیگر بگیر؛ چرا قضایش را نمی‌گیری؟ همین‌طوری ما متأسفانه تفریط و تقصیر داریم در بندگی خدا. در مسائل دیگرش همین‌طور، در این مسئله هم به‌طور خاص همین‌طور؛ این فرصت‌ها را مفت و مجانی داریم از دست می‌دهیم.

مراقبت از اعضا و جوارح و دوری از لغویات

روزه بگیرم [و] بشود سایر ایام سال هم این روزه را ادامه بدهم. «و کف الجوارح عن معاصیک»؛ منتها وقتی روزه می‌گیرم، اعضا و جوارحم را هم از گناه و معصیت حفظ بکنم. روزه، فقط روزه شکم نیست؛ روزه، روزه قلب است، روزه اعضا و جوارح است، همه‌اش روزه است؛ من گناه و معصیت نکنم.

«و استعمالها فیه بما یرضیک»؛ من اعضا و جوارحم را در چیزی که تو راضی هستی و رضایت داری استفاده کنم. این دست و پا و چشم و گوش و دهان و زبان و همه این‌ها، نعمت‌ها و امانت‌های خداست. اجازه نداده و راضی هم نیست ما در غیر آن جهتی که داده، مصرف کنیم؛ ملک ما نیست، امانت خداست، عاریه است دست ما که استفاده کنیم. صاحب امانت راضی نیست که ما هر جا خواستیم استفاده کنیم. لذا می‌فرماید: خدایا من یک جایی استفاده کنم که تو راضی باشی. مسلماً در گناه و معصیت راضی نیست.

از این جلوتر، حتی «لا نسغی باسماعنا الی لغو»؛ در این حد جلو بروم که نه فقط گناه نمی‌کنم با گوشم، به حرف‌های لغو و چیزهای لغو هم گوشم را خرج نمی‌کنم و نکنم. نگذارم هر کسی، هر چیزی خواست در گوش من بگوید و برایم بگوید. خیلی مسائل و خیلی چیزهایی که ما گوش به آن می‌سپاریم، به درد نمی‌خورد. خیلی [که خوش‌بینانه باشد و] مشکلی تویش نباشد، این است که به درد نمی‌خورد؛ حالا آن‌هایش که مشکل دارد، مشکل دارد، آن‌هایش هم که گاهی مشکل و گناهی تویش نیست، اما به درد نمی‌خورد و چیزی از تویش در نمی‌آید. بعضی از این چیزها که ما گوشمان را به آن می‌سپاریم این‌طوری است؛ ضرر نداشته باشد، نفع تویش نیست.

از اوصاف متقین اصلاً این هست؛ یعنی معیار سنجش یک انسان برای اینکه بفهمد چقدر با تقواست و چقدر بی‌تقواست، یکیش همین است که امیرالمؤمنین فرمود: «وقفوا اسماعهم علی العلم النافع لهم». این‌ها گوششان بدهکار هر حرفی از هر بغل‌دستی و کسی نیست؛ اجازه نمی‌دهند هر کسی هر چه [خواست] در این گوش فرو کند. از چیزهای دیگر هم همین‌جور؛ از خیلی چیزهایی که تلویزیون دارد و خیلی چیزهای دیگر که خیلی‌ها می‌گویند هم همین‌جور. آدم باید حواستش باشد؛ گوش، امانت خداست، نباید بسپاریمش به هر چیزی و هر کلامی و هر گوینده‌ای که هر چه خواست بگوید و گوش بدهد.

از اوصاف متقین این است که گوش‌هایشان را وقف علم نافع کردند و در این راه خرجش می‌کنند؛ وقف شده در راه شنیدن علم سودمند، علمی که مفید است به حالشان، علم نافع. نه هر علمی، علم نافع؛ نفع اخروی داشته باشد، نفع و فایده درست‌وحسابی برای آدم داشته باشد. متقین این‌طوری هستند؛ چون گوششان را از گناه حفظ کردند، کم‌کم این باور در آن‌ها ایجاد شده که این گوش نعمت خداست و خدا راضی نیست و دوست ندارد ما این نعمت بزرگ را هر جایی خرج بکنیم. لذا آن جاهایی که خدا راضی نیست خرج نمی‌کنند. یکی از آن جاها در گناه و معصیت است؛ گوش به هیچ حرامی نمی‌دهند، از موسیقی حرام باشد تا حرف‌های حرام. به لغو هم نمی‌دهند، چون لغو را هم می‌بینند در قرآن کریم خدا چطور از آن بد گفته است؛ از آنجا هم فاصله می‌گیرند.

حفظ چشم از نگاه حرام و دلبستگی به لهو دنیا

این‌قدر من این گوشم را، اعضا و جوارحم را، در مرضی تو به کار ببرم که «لا نسغی باسماعنا الی لغو» گوش‌هایم به لغو ندهم «و لا نسرع بابصارنا الی لهو»؛ چشمم هم همین‌جور. چشمم هم دو تا مسئله درش هست: یکی گناه است، نگاه حرام است، که خیلی بازارش رواج دارد متأسفانه. این چشم‌ها ازش آتش می‌بارد؛ از بس که نگاه حرام می‌کنند آتش می‌بارد. یکی این است، یکی هم چیزهایی است که آدم را مشغول می‌کند، فکر و ذهن آدم را، و چیزهای خوبی هم نیست. مثل تجملات دنیا، مثل زرق و برق دنیا، مثل چیزهایی که مصداق تجمل و اشرافی‌گری و بیش از حدِ ضرورت است. همه این‌ها، چشم وقتی به آن می‌دوزیم داریم به لهو چشم می‌دوزیم.

لهو چیست؟ لهو آن چیزی است که آدم را از خدا و از این مسائل خوب و مفیدی که خدا خواسته، دور می‌کند؛ میل و رغبت آدم را به چیزهای معنوی کم می‌کند، می‌کشونه سمت مادی. نگاه می‌کند به این ساختمان‌ها، به این ماشین‌ها، به این تجملات، به این زرق و برقی که در متن زندگی آدم‌ها آمده و روزبه‌روز هم بیشتر می‌شود. این نگاه آسیب می‌زند؛ این نگاه، لهو است. چرا؟ چون فکر و ذهن وقتی آدم نگاه می‌کند، ذهن و فکرش می‌رود آنجا؛ می‌خواهد دیگر. ندارد، منتها می‌خواهد، خیلی دلش می‌خواهد. کیه که ببیند و نخواهد؟ می‌بیند می‌خواهد، وقتی بخواهد همین‌قدر نیست که صرفاً بخواهد؛ می‌رود در فکر این که مهیاش کند و به دستش بیاورد. بخرد بالاخره آن‌ها را؛ همه جهت‌دهی‌های فکریش را و تصمیم‌هایش را در این مسائل مالی می‌برد به آن سمت که من طوری تنظیم بکنم که اگر نشد امروز، فردا، به‌زودی، بالاخره یک ماه دیگر، یک سال دیگر، آن را به دست بیاورم؛ و این مشکلات ایجاد می‌کند.

یک بخش عمده‌ای از مشکلات انسان‌ها به خاطر این حب و علاقه افراطی است که به دنیا دارند و توجهی که می‌دهند به دنیا. «لا تمدن عینیک الی ما متعنا به ازواجا منهم زهره الحیاه الدنیا لنفتنهم فیه»؛ چشم ندوز به این چیزهایی از دنیا که ما به این‌ها دادیم؛ دادیم بهشان، خیلی چیزها را دادیم. اصلاً دنیا، دنیای پر ایرادی است؛ یکی از ایرادهایش این است که برای بنده‌های خوب خدا نبود و خراب بود و آن‌ها را از بین برد، به عکسش برای بیشتر بنده‌های بد خدا بیشتر پابرجا و برقرار و رونق داشت. دنیا یکی از صفات بدش [که] امیرالمؤمنین می‌فرمایند همین است. این دنیا [را] نباید خیلی به آن توجه کرد؛ یک حدی از نیاز را انسان تأمین باید بکند، اما بیش از آن حق ندارد؛ دارد خودش را، وقتش را، فکرش را و سرمایه‌هایش را به باد می‌دهد وقتی این حد می‌رود.

مراقبت از جوارح در مواجهه با محرمات و شبهات

خدایا به ما توفیق بده چشم‌هایمان را هم به لهو نسپاریم؛ به هر چیزی که ما را از تو دور می‌کند، گرایش ما را از خدا و خدایی بودن کم می‌کند، می‌برد سمت این حالت‌های بد و چیزهای بدی که آدم‌های دنیایی به آن درگیرند و مشغولشند.

«و حتی لا نبسط ایدینا الی محظور»؛ ما دست به حرام دراز نکنیم یک وقت، چیز حرامی نگیریم. «و لا نخطو باقدامنا الی محجور»؛ قدم در راه حرامی نگذاریم. مجلسی، جایی، جلسه‌ای، چیزی که ترویج باطل است یا تویش گناه است، تویش معصیت خداست، قدم نگذارم به آن سمت. نروم یک جاهایی که نباید؛ نروم به قصد اینکه پول دربیارم یک جاهایی که غلط است و نباید بروم، و مجبور بشوم یک کارهای غلطی را انجام بدهم تا بهم پول بدهند. نکنیم این کارها را، مواظب باشیم، حواسمان باشد؛ ممکنه یک زمانی زمینه‌ها فراهم بشود، خدای نکرده آدم براش مهیا بشود زمینه رفتن به یک جاهایی که نباید برود. پا می‌شود می‌رود و حالا می‌خواهد پول دربیارد، می‌خواهد سمتی بگیرد، می‌خواهد کاری انجام بدهد، در حالی که رفتن آن‌جاها کار غلطی است؛ آن کار، کار صحیحی نیست، آن افراد، آدم‌های خوبی نیستند، آن محیط، محیط مناسبی نیست.

خیلی مسائل می‌تواند دخیل باشد؛ آن شغل، شغل درستی نیست، آن مجلس، مجلس سالمی نیست، تویش معصیت هست؛ و انواع و اقسام چیزهایی که آدم ممکن برود به سمتش و گرفتار بشود. من قدم در راه چیزهایی که تو منع کردی برندارم.

«و حتی لا تعی بطوننا الا ما احللت»؛ مواظبت کنم شکمم هم از حرام [حفظ شود]، یا چیزی از حرام تویش نیاید؛ فقط حلال، هر چه حلال هست. هر چه چیزی از حرام است و مشکلی دارد خلاصه نگیرم. حواسم را جمع بکنم؛ بعضی پول‌ها که می‌دهند، ایراد پیدا می‌کند کار. می‌دهند که یک کارهایی برایشان انجام بدهیم، مشکل‌دار می‌شود. حواسمان را جمع بکنیم.

اصلاح زبان و ضرورت تقوای عملی مبلغان

«و لا تنطق السنتنا الا بما مثلت»؛ زبان به چیزی که تو راضی هستی باز کنیم. خدا به ما این توفیق را بدهد که هر چه از این زبانمان صادر می‌شود، از این مسائلی که مهم هست، مطرح هست، در ارتباط با بقیه، در ارتباط با زندگی‌مان، این‌ها چیزهای درست و به جایی باشد؛ چیز ممنوع و غلط و سبک و نابجا تویش نباشد. یکی از اعضا و جوارح مهم که باید خیلی نسبت به آن کار بکنیم و کمتر کسی نسبت به آن این همت را می‌کند که کار بکند، همین زبان هست. آدم می‌بیند کمتر کسی موفق می‌شود زبانش را طوری مدیریت کند، طوری تنظیم کند و کنترلش کند که چیزهایی که می‌گوید چیزهای حسابی و به درد بخور باشد. نه، هی یک جاهایی آخرش از دستش در می‌رود، می‌بینی این حرف غلط بود، این حرف درست نبود، این حرف به جا نبود، این حرف سبک بود، این حرف ممنوع بود؛ حواست را جمع نمی‌کند آدم.

این‌ها بعضی مسائلی بود که امام سجاد (علیه‌السلام) اشاره فرمودند در این ماه. ما خواندیم در شب‌های این ماه این مسائل را، ولی چون ایشان فرمودند بقیه ایام سال هم همین‌ها را داشته باشیم، محض تذکر و یادآوری عرض کردیم که یادمان نرود، آویزه گوشمان باشد ان‌شاءالله. این اعضا و جوارح، ماه مبارک هم که نباشد، باز این‌ها امانت و عاریه خدایند دست ما؛ نمی‌شود هر کار دلمان خواست با آن بکنیم، باید در راهی که خدای متعال راضی هست از آن، استفاده کنیم.

مخصوصاً ما که طلبه‌ایم باید حواسمان را جمع بکنیم؛ ما از این جهت هم حسابمان با بقیه فرق دارد. چون ما بیشترین چیزی که می‌تواند از ما در بقیه مؤثر باشد، اعضا و جوارح و اعمالمان است، نه گفتارمان. گفتار را دارند، منبر و اهل منبر فراوانند به حمدالله؛ اما از منبری‌هایی که مؤثر و مفید باشند در عمل مردم، کمند. چرا؟ چون آن‌هایی که به آن چیزی که گفتند خودشان عمل کردند، کمند. امیرالمؤمنین فرمود: من هر چه می‌گویم، خودم عمل کردم قبلش؛ اما ما نه، ما این نیستیم، لذا به همان مقدار مشکل داریم. ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت کند یک طوری باشیم که در بقیه سال هم بتوانیم آن شرایطی که در ماه مبارک بود را حفظش کنیم ان‌شاءالله.

۱. برکات تربیتی رمضان، چراغ راه تمام سال

امام سجاد (علیه‌السلام) در اواخر دعای ماه مبارک رمضان می‌فرمایند: «اللهم و اجعلنا فی سائر الشهور و الایام کذلک ما عمرتنا». ایشان در اینجا به مسئله مهمی اشاره می‌کنند؛ اینکه ما در ماه مبارک، به آموخته‌های مربیان الهی یاد گرفته‌ایم چه کارهایی را باید انجام بدهیم، به چه مسائلی توجه کنیم و عنایت داشته باشیم. بخشی از این وظایف در طول شب‌ها و روزهای ماه مبارک مطرح است، اما امام سجاد (ع) حواس ما را جمع می‌کنند که این‌ها چیزهایی است که باید در بقیه ایام سال هم نسبت به آن‌ها توجه داشته باشیم. ما باید در بقیه ایام سال هم این برنامه‌ها را انجام بدهیم، چرا که این توفیقات و برکات تربیتی، تنها مال این ماه نیست و باید در سراسر عمر جاری باشد.

۲. راز بی‌جایگزین بودن روزه ماه مبارک رمضان

روزه ماه مبارک رمضان به عنوان روزه واجبِ کلِ ماه، مختص همین ایام است؛ اما سایر مسائل عبادی و اخلاقی، صرفاً مال این ماه نیست. باید بدانیم که روزه این ماه به‌خصوص، هیچ جایگزینی ندارد؛ ما نه قضایش، نه کفاره‌اش و نه هیچ‌چیز دیگرش را نمی‌توانیم جایگزین روزه خود این ماه بکنیم. خود این ماه، در آن وقت و موقعیت خاص ماه مبارک رمضان، و این روزه ویژه‌اش، یک ویژگی منحصر‌به‌فرد و موضوعیت خاص دارد و هیچ جایگزینی برای آن متصور نیست. به همین دلیل در دعاها به ما یاد داده‌اند که حواسمان باشد برنامه زندگیمان را طوری تنظیم کنیم که روزه این ماه را به طور کامل بگیریم و از آن محروم نشویم.

۳. صوم‌الدهر؛ فرصتی آسان برای کسب ثواب روزه یک سال

امام سجاد (ع) از خدا می‌خواهند که توفیق استمرار روزه‌داری را در کل سال به ما عنایت کند. بلافاصله بعد از اینکه این ماه تمام می‌شود، انسان باید همت کند، تصمیم بگیرد و نگذارد این سال جدیدی که دارد شروع می‌شود، به سال‌های قبلی که تفریط و کوتاهی کردیم، اضافه بشود. یکی از موارد تفریط ما، روزه‌هایی است که نگرفتیم؛ در حالی که فرصتی مثل «صوم‌الدهر» یعنی سه روز روزه‌داری در کل ماه را برای ما گذاشته‌اند. این کار معونه و سختی سنگینی ندارد و کمتر کسی پیدا می‌شود که نتواند این سه روز را در ماه با این فاصله بگیرد. کسانی که این سه روز را می‌گیرند، ثواب روزه تمام سال را می‌برند.

۴. روزه واقعی؛ از امانتداری چشم و گوش تا روزه دل

وقتی انسان روزه می‌گیرد، باید اعضا و جوارح خود را هم از گناه و معصیت حفظ بکند. روزه واقعی، فقط روزه شکم نیست؛ روزه، روزه قلب است، روزه اعضا و جوارح است و همه‌اش باید روزه باشد تا گناه و معصیت نکنیم. ما باید اعضا و جوارحمان را در چیزی که خداوند راضی است و رضایت دارد استفاده کنیم. این دست و پا، چشم و گوش، دهان و زبان، همه این‌ها نعمت‌ها و امانت‌های خداست. خداوند اجازه نداده و راضی هم نیست ما این‌ها را در غیر از آن جهتی که مشخص کرده است مصرف کنیم؛ چون این‌ها ملک ما نیست، بلکه امانت خدا و عاریه است دست ما.

۵. گوشِ امانت؛ عیار سنجش تقوا در کلام امیرالمؤمنین (ع)

یکی از معیارهای سنجش یک انسان برای اینکه بفهمد چقدر با تقواست، گوش ندادن به لغویات است؛ یعنی همان که امیرالمؤمنین (ع) در وصف متقین فرمود: «وقفوا اسماعهم علی العلم النافع لهم». این‌ها گوششان بدهکار هر حرف بی‌هوده‌ای نیست و اجازه نمی‌دهند هر چیزی در این گوش فرو برود. گوش امانت خداست و نباید آن را به هر کلامی و هر گوینده‌ای بسپاریم. اوصاف متقین این است که گوش‌هایشان را وقف علم نافع کرده‌اند و در راه شنیدن علم سودمند خرجش می‌کنند؛ علمی که برای آخرت انسان نفع و فایده درست‌وحسابی داشته باشد. چون گوششان را از گناه حفظ کرده‌اند، کم‌کم این باور در آن‌ها ایجاد شده که این گوش نعمت خداست.

۶. چشم‌چرانی در تجملات دنیا؛ لهوی که انسان را از خدا دور می‌کند

مراقبت از چشم دو مسئله دارد: یکی نگاه حرام و گناه است که متأسفانه بازارش رواج دارد؛ یکی هم چشم دوختن به چیزهایی است که ذهن آدم را مشغول تجملات، زرق‌وبرق دنیا و اشرافی‌گری می‌کند. همه این‌ها، مصداق چشم دوختن به «لهو» است. لهو همان چیزی است که آدم را از خدا و از مسائل مفید و معنوی دور می‌کند و انسان را به سمت مادیات می‌کشاند. وقتی انسان به این تجملات نگاه می‌کند، ذهن و فکرش به آن سمت می‌رود و آن را می‌خواهد؛ وقتی هم که خواست، تمام جهت‌دهی‌های فکری و تصمیم‌هایش را در مسائل مالی به این سمت می‌برد که آن را به دست بیاورد و همین مسئله مشکلات بزرگی ایجاد می‌کند.

۷. دلبستگی افراطی به دنیا؛ ریشه اصلی مشکلات انسان

یک بخش عمده‌ای از مشکلات انسان‌ها به خاطر همین حب و علاقه افراطی و توجهی است که به مادیات دنیا دارند. خداوند در قرآن می‌فرماید: «لا تمدن عینیک الی ما متعنا به ازواجا منهم زهره الحیاه الدنیا لنفتنهم فیه»؛ چشم ندوز به این جلوه‌های دنیایی که ما به دیگران داده‌ایم. این دنیا، دنیای پر ایرادی است و نباید خیلی به آن توجه کرد. یک حدی از نیاز را انسان برای زندگی باید تأمین بکند، اما بیش از آن حق ندارد؛ چون وقتی از این حد فراتر می‌رود، در واقع دارد خودش، وقتش، فکرش و سرمایه‌های وجودی‌اش را به باد می‌دهد. انسان باید مواظب باشد که با چشم دوزنده‌اش گرفتار این دلبستگی‌ها نشود.

۸. گام‌های ممنوعه؛ مراقبت از قدم‌ها در مسیر طاعت خدا

امام سجاد (ع) در دعا از خدا می‌خواهند: «و لا نخطو باقدامنا الی محجور»؛ یعنی قدم در راه حرامی نگذاریم. مجلسی، جایی یا جلسه‌ای که ترویج باطل است یا در آن گناه و معصیت خدا جریان دارد، نباید به آن سمت قدم برداشت. نباید به قصد اینکه پول درآوریم به جاهایی بروم که غلط است و مجبور بشویم کارهای اشتباهی انجام بدهیم تا به ما پول بدهند. انسان باید مواظب باشد، چرا که ممکن است زمانی زمینه‌ها فراهم بشود و برایش مهیا بشود زمینه رفتن به یک جاهایی که نباید برود. رفتن به آن‌جاها، همنشینی با آن افراد و حضور در آن محیط‌ها کار غلطی است و انسان را گرفتار می‌کند.

۹. زبانی که باید مهار شود؛ سخت‌ترین عضو برای تسلیم در برابر حق

یکی از اعضا و جوارح مهم که باید خیلی نسبت به آن کار بکنیم و متأسفانه کمتر کسی نسبت به آن همت می‌کند، همین زبان است. کمتر کسی موفق می‌شود زبانش را طوری مدیریت، تنظیم و کنترل کند که چیزهایی که می‌گوید حسابی، به درد بخور و مورد رضایت خدا باشد. زبان آدمی خیلی وقت‌ها آخرش از دستش در می‌رود و می‌بیند حرفی که زده غلط، نابجا، سبک یا ممنوع بوده است. یکی از اعضایی که انسان باید خیلی نسبت به آن مراقبت کند همین زبان است؛ باید تلاش کنیم تا طوری آن را مدیریت کنیم که جز به کلام حق و آنچه رضایت خدا در آن است، باز نشود.

1️⃣ تسری برکات تربیتی رمضان به کل سال

◽️ مفهوم دعای امام سجاد (ع) برای استمرار برکات ماه مبارک

◽️ ضرورت تسری توفیقات عبادی، اخلاقی و مالی به سراسر عمر

2️⃣ جایگاه ویژه روزه و فضیلت صوم‌الدهر

◽️ راز بی‌جایگزین بودن و موضوعیت خاص روزه ماه رمضان

◽️ صوم‌الدهر؛ فرصتی آسان برای کسب ثواب روزه تمام سال

3️⃣ حقیقت روزه و امانتداری اعضا و جوارح

◽️ روزه واقعی؛ از روزه شکم تا روزه قلب و جوارح

◽️ اعضا و جوارح به عنوان امانت‌ها و عاریه‌های الهی

4️⃣ حفظ گوش از لغویات و تمرکز بر علم نافع

◽️ تقوا و پاکسازی گوش از شنیدنی‌های بی‌فایده و حرام

◽️ اوصاف متقین در وقف کردن گوش برای علم نافع و سودمند

5️⃣ مراقبت از چشم در برابر نگاه حرام و لهو دنیا

◽️ خطرات نگاه حرام و دلبستگی افراطی به زرق‌وبرق دنیا

◽️ چشم‌چرانی در تجملات؛ ریشه اصلی انحرافات فکری و مالی

6️⃣ تقوای عملی در گام‌ها، اموال و مهار زبان

◽️ مراقبت از قدم‌ها در مواجهه با مجالس گناه و کسب‌های حرام

◽️ ضرورت مهار زبان و سختی تسلیم کردن آن در برابر حق

7️⃣ مسئولیت سنگین مبلغان و اهل منبر

◽️ ضرورت تقدم تقوای عملی و اعمال جوارحی بر گفتار

◽️ الگوپذیری مردم از رفتار مبلغان به تأسی از امیرالمؤمنین (ع)