اللهم صل علی محمد و آل محمد. اعوذ بالله من الشیطان الرجیم. بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین و الصلاة و السلام علی سیدنا و نبینا ابی القاسم محمد. [صداى صلوات حاضرين] اللهم صل علی محمد و آل محمد و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین المعصومین سیما و بقیة الله فی الارضین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین من الان الی قیام یوم الدین.

برکات ماه مبارک رمضان و حقیقت روزه‌داری

در آخرین روزهای ماه مبارک رمضان قرار داریم. این سفره‌ی بابرکت کم‌کم دارد جمع می‌شود و ان‌شاءالله به سال آینده منتقل می‌شود؛ هیچ سفره‌ای در طول سال، از بعد معنوی و عبادی به اندازه‌ی این سفره بابرکت نیست. خدای متعال لطف فرمود و برای اصلاح بندگانش این سفره را پهن کرد، روزه‌ی این ماه را واجب نمود و به عنوان مسئله‌ی مهمی که در تقوای انسان مؤثر است، خدای متعال هم به آن اهمیت داد و واجب و لازمش کرد.

این بساطی که خدای متعال به پا کرد، انسان وقتی نگاه می‌کند می‌بیند که فرقش، فرق ماه مبارک رمضان با قبل از آن برای عمده‌ی انسان‌ها در همین است که از خوردن و آشامیدن کم می‌کنند؛ یعنی یک وعده‌ی غذایی تقریباً حذف می‌شود. این کم شدنِ این وعده‌ی غذایی این‌قدر مهم و مفید و لازم است که خدای متعال این‌طوری ترجیح دادند و این‌طور انجام دادند که این روزه‌ی ماه مبارک رمضان را برقرار کنند، یک ماه در سال بر همه واجب باشد روزه بگیرند و با حذف این یک وعده‌ی غذایی، در خودشان یک معنویتی ایجاد بکنند که بهتر و بیشتر بتوانند به تقوا و بندگی خدا نزدیک بشوند.

انسان همین مقدار که توجه می‌کند می‌فهمد که همین حذف یک وعده‌ی غذا چقدر در رشد معنوی انسان مؤثر است و به عکسش، پرخوری و رنگین‌خوری و متنوع‌خوری چقدر مؤثر است در خراب کردن بعد معنوی انسان. چون تفاوت عمده‌ی روزه‌ی این ماه با سایر ماه‌ها همین است؛ یعنی آن چیزی که با روزه قرار داده شده در این ماه، حذف همین یک وعده است. بیش از آن هم چیز زیادی نیست؛ تفاوت عمده و فاحشش برای انسان‌ها همین است. این چقدر مؤثر و مفید است که خدای متعال خواسته و یک ماه را واجب کرده است که همه این کار را انجام بدهند.

تأثیر کنترل شکم بر طغیان نفس و گناه

در روایتی از پیغمبر اکرم (صلوات الله علیه و آله) نقل شده که فرمودند: «انّ البَطنَ اِذا شَبَعَ طَغی»؛ شکم در بین همه‌ی اعضا و جوارح این‌طوری است که وقتی پر می‌شود، طغیان می‌کند. وقتی پر می‌شود، طغیان می‌کند. روزه خلاف این جهت است؛ روزه شکم را خالی می‌کند، کم می‌کند. آن یک وعده که حذف می‌شود، هم برای سلامت دنیای آدم مفید است و بعد مادی انسان [را فایده می‌رساند]، هم برای معنویت. ایشان فرمودند وقتی شکم پر می‌شود، طغیان می‌کند؛ یعنی آدم را به طغیان وادار می‌کند. عمده‌ی گناه‌های انسان هم یکی از منشاهای مهمش همین پرخوری و زیادخوری است.

روزه با تقوا ارتباط مستقیم دارد. از معدود عباداتی است که خدای متعال قرار داد و واجب کرد و آن را مستقیم ربطش داد به تقوا؛ یعنی این روزه با این‌همه سختی و زحمت و مشقتش، واجب شد برای اینکه بهتر و بیشتر تقوا را مراعات بکنید.

حقیقت صراط مستقیم و بی‌اعتباری عناوین دنیوی

تقوا همان مسئله‌ای است که در صراط مستقیم است. خدای متعال مسئله‌ی مهمی در زندگی پیش پای انسان قرار داده و راه مهمی را قرار داده به اسم صراط مستقیم. این صراط مستقیم را هم به عنوان عبودیت و بندگی معرفی کرده است؛ یعنی آدم تا مادامی که در خط بندگی است، در صراط مستقیم است. مادامی که واجبی را ترک بکند یا حرامی را انجام بدهد، در این صراط قرار ندارد.

ملاکِ بودن در این صراط این نیست که این فرد چقدر کار مستحبی انجام می‌دهد، چقدر آدم به ظاهر متدینی است، چقدر تبلیغ فرهنگی و دینی انجام می‌دهد؛ این‌ها هیچ‌کدام پیش خدای متعال ملاک نیست. پست و مقام ملاک نیست، میزان ثروت ملاک نیست، شهرت ملاک نیست، اعتبار اجتماعی ملاک نیست، شهرت و برخورداری از موقعیت اجتماعی ملاک نیست؛ هیچی پیش خدای متعال ملاک نیست، هیچی. آن چیزهایی که ما انسان‌ها به آن ارزش می‌دهیم، پیش خدا هیچ ارزشی ندارد. ما برامون اعتبار اجتماعی یک فرد مهم است؛ این فرد اگر رئیس باشد، رئیس‌جمهور باشد، نماینده باشد، استاندار باشد، یک اعتباری پیش ما دارد، [اما] پیش خدا هیچ اعتباری ندارد. برای خدا هیچ فرقی نمی‌کند.

ما وقتی مواجه می‌شویم با این افراد، سعی می‌کنیم به آن‌ها نزدیک بشویم، پیش این‌ها یک موقعیتی پیدا کنیم، یک اعتباری پیدا بکنیم [و] به آن سمت حرکت می‌کنیم؛ این کارها کارهای غلطی است، خدا هیچ‌کدام از این کارها را قبول ندارد و تأیید نمی‌کند. چون پیش خدا هیچ‌کدام از این عناوین و شغل‌ها و سمت‌ها و پست‌ها و اعتبارات اجتماعی و شهرت‌های اجتماعی هیچ اعتباری ندارد، اگر نگوییم مایه‌ی نقص و ضعف است آن‌جا و زمینه‌ی گرفتاری است، حداقل این است که اعتباری پیش خدای متعال ندارد.

آن چیزی که پیش خدای متعال اعتبار دارد، میزان گوش به حرف خدا دادن و اطاعت فرمان خداست؛ که چه کسی در انجام واجباتش محکم‌تر و در ترک محرماتش محکم‌تر و راسخ‌تر است. حالا این فرد هیچ سمت اجتماعی هم ندارد، هیچ شغلی هم ندارد، هیچ اعتبار و شهرتی هم ندارد، اصلاً بقیه به خرجش برنمی‌دارند و اعتباری برایش قائل نیستند؛ این‌ها پیش خدا ملاک نیست. آن چیزی که پیش خدا ملاک است، عمل فرد است.

دگرگونی ارزش‌ها و معیارهای سنجش در قیامت

لذا در قیامت، یکی از صفات قیامت «خافِضَةٌ رافِعَةٌ» است؛ در قیامت یک عده‌ای پایین می‌آیند و یک عده بالا می‌روند. چه کسی پایین می‌آید؟ آن کسی که در جامعه اعتبار داشت. بیشترِ این‌ها این‌طوری می‌شوند در قیامت. اعتبارات و شهرت‌های اجتماعی و پست و مقام و ثروت و این‌ها که برای افراد اعتبار ساخته، اکثرِ آن‌هایی که از این راه بالا رفتند، در قیامت پایین می‌آیند و زیر دست و پاها قرار می‌گیرند و ذلیل می‌شوند و کسی دیگر به خرجش برشان نمی‌دارد؛ مثل همین الان در دنیا که یک کسی یک مسئولیتی دارد، رئیس‌جمهور است، بعد فردا که کارش تموم می‌شود و از کار برکنار می‌شود، دیگر اعتباری ندارد پیش افراد و کسی کاری با او ندارد؛ چون اعتبارش به پستش بود نه به شخصیتش، نه به ایمانش، نه به اخلاق و عقلش؛ اعتبارش به سمتش بود، فردا که این سمت رفت دیگر اعتبار ندارد.

همین اتفاق در قیامت می‌افتد؛ خیلی‌ها بی‌اعتبار می‌شوند و ساقط می‌شوند و بالعکس، عده‌ی زیادی که اصلاً آدم باورش نمی‌شد، این‌ها می‌روند بالا. حالا می‌خواهد رفته‌گر باشد، می‌خواهد آدمِ زیر و پایین‌دستی باشد، یک کارمند معمولی باشد، یک کاسب معمولی باشد، هر چه می‌خواهد باشد؛ این رفته بالا، عجب! کجا رفته! اما کسانی که بالا بودند می‌آیند پایین؛ «خافِضَةٌ رافِعَةٌ». آن روز، روزِ یکی است که آدم‌هایی را از بالا به پایین می‌آورد و آدم‌هایی را از پایین و زیردست به بالا می‌برد؛ با چه ارج و قرب و احترامی این‌ها وارد محشر می‌شوند که هیچ کسی باورش نمی‌شود. چرا؟ چون ملاک پیش خدا این چیزهایی نیست که پیش ما ملاک است؛ ملاک پیش خدا میزان تقوای فرد است، اینکه چقدر در انجام واجبات و ترک محرمات و ادامه‌ی این مسیر، محکم و راسخ است، به این میزان خدا پیشش اعتبار دارد.

«أَلَا إِنَّ أَوْلِيَاءَ اللَّهِ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ»؛ آن‌هایی که اولیاء خدایند، در قیامت از هیچ چیزی نمی‌ترسند و از هیچ چیزی نگران و محزون نیستند. آن روز که اوج ترس و ناامنی برای انسان‌ها است و همه در آن روز می‌ترسند و نگران حساب و کتاب‌شان هستند، این‌ها در امن و امانند. این‌ها چه کسانی هستند؟ «الَّذِينَ آمَنُوا وَكَانُوا يَتَّقُونَ»؛ این‌هایی که اول از همه ایمان آوردند و قدم اول به عنوان ایمان را برداشتند و از کفر درآمدند؛ هیچ کافری آن روز پیش خدا اعتبار ندارد، ولو هر کاری کرده باشد.

ویژگی دوم این‌ها «كَانُوا يَتَّقُونَ» است؛ یعنی مستمراً در طول حیات و زندگی‌شان تقوا را رعایت می‌کردند، نه یک روز و دو روز و یک هفته و یک ماه و یک سال. این، برنامه‌ی ثابت زندگی‌شان بود و نمی‌گذاشتند چیزی به تقواشان آسیب بزند؛ نمی‌رفتند اقدام به کاری بکنند که تقواشان آسیب ببیند، ولو قالبِ آن کار موجه باشد. اما وقتی می‌بیند من ورود بکنم در این کار و این شغل و این سمت ولی نمی‌توانم از عهده‌اش بربیایم یا تقوای من آسیب می‌بیند، این‌ها ورود نمی‌کنند؛ کاری را که احساس می‌کنند از عهده‌اش نمی‌توانند بربیایند، به عهده نمی‌گیرند. نه اینکه قبول کند و بگوید حالا یک کاری‌اش می‌کنی، سمت و مسئولیت را قبول کند و بعد بگوید حالا یک جوری درستش می‌کنی؛ این‌طوری نمی‌شود. هر کسی می‌خواهد کاری را به عهده بگیرد، از پایین‌ترین کارها تا بالاترین کارها، باید لیاقتش را داشته باشد، زمینه‌اش را داشته باشد؛ وقتی ندارد، نباید و جایز نیست بپذیرد. این یک. دوم اینکه وقتی وارد آن کار می‌شود، باید دینش و تقواش حفظ بشود. اگر ورود می‌کند در محیطی و در موقعیتی و در کاری که تقواش آسیب می‌بیند، حق ندارد ورود کند؛ ولو به اسم تبلیغ، ولو به اسم کار دینی و فرهنگی، ولو به هر اسمی. وقتی می‌رود در آن محیط و می‌بیند دارد به تقوایش آسیب می‌رسد، حق ندارد برود. تقوای ما از همه چیز مهم‌تر است، اما وقتی این را زیر پا می‌گذاریم و برایمان مهم نیست و فقط مهم این است که آن کارمان را پیش ببریم، خدا هم گره‌هایی در کارمان می‌اندازد، مشکلاتی ایجاد می‌شود و آن کار به نحو احسن انجام نمی‌شود.

تمرین بندگی در ماه رمضان و تأثیر آن بر شیاطین

در این ماه مبارک، خدای متعال همه‌ی این برنامه را به پا کرد که ما تقوا را مراعات بکنیم، بیشتر وارد صراط مستقیم بشویم، بیشتر عبودیت و بندگی خدا را تمرین کنیم؛ تمرین کنیم و ادامه بدهیم. این موقعیت ایجاد شده است، لذا فرصتی شد که انسان‌ها بیشتر سمت خدا بروند و عبادت بکنند و معنویت کسب بکنند؛ همان‌طور که پیغمبر اکرم فرمودند. به عکسش، شیطان در این ماه در غل و زنجیر بود و خیلی عذاب کشید؛ خیلی عذاب می‌کشد شیطان وقتی سروکله‌ی این ماه پیدا می‌شود. نزدیک ماه رمضان که می‌شود، شیطان و اعوان و انصارش در مصیبت و غم و اندوه فرو می‌روند که چرا این ماه دارد می‌آید و دست ما بسته می‌شود. در این ماه دست این‌ها بسته است، چون کمتر آدم‌ها گناه می‌کنند و کمتر به سمت گناه می‌روند. آمارهای دادگستری بزرگترین شاهد و دلیل بر این مدعاست که میزان پرونده‌های دادگستری در این ماه به شدت کم می‌شود؛ آن‌هایی که دستی در کار دارند می‌دانند و تصدیق می‌کنند که مشکلات، راحت‌تر و بهتر بین افراد حل می‌شود. چرا؟ یک وعده غذا را حذف کرد، قربة الی الله؛ یک مقدار از این خوردن کم کرد. عمده‌اش برای افراد همین است دیگر، حالا با آن‌هایی که ایمان‌شان بالاتر است کاری نداریم، برای عمده‌ی افراد تفاوت فاحشش حذف یک وعده غذا است. روزه با آدم این‌طوری می‌کند؛ انسان را از مادیت محض و هر چه بیشتر فرورفتن در این چیزهای بد دور می‌کند. هر چه این شکم خالی‌تر باشد، اثرش بیشتر است. انسان آماده‌ی پرواز معنوی و روحی می‌شود وقتی این شکم، باری سبک می‌شود.

لذا نسبت به روزه در طول سال تأکید کردند، حتی بعد از ماه مبارک؛ تأکید کردند کسانی که می‌توانند، در طول سال روزه بگیرند، در طول سال ماهی حداقل سه روز. هر کسی می‌توانند روزه بگیرد، از این فرصت استفاده کند و نگذارد که آن بعد معنوی که در ماه مبارک رمضان ایجاد شد، خیلی آسیب ببیند، نگذارد زیاد آسیب ببیند؛ این خیلی مهم است.

شیاطین اواخر ماه مبارک خوشحالند، چون دارد کم‌کم سروکله‌ی خوردن پیدا می‌شود؛ این ماه دارد می‌رود و سفره‌اش دارد جمع می‌شود و می‌رود، این‌ها دارند خوشحال می‌شوند. آن غل و زنجیر دارد باز می‌شود؛ با چه چیزی؟ با اضافه شدن همین مقدار خوردنی که انسان‌ها با رفتن ماه مبارک اضافه می‌کنند. به همین مقدار، زمینه و اسباب نفوذ شیطان در انسان زیاد می‌شود. خوردن و شکمِ پر و زیاد خوردن این‌قدر آسیب دارد. پیغمبر اکرم فرمودند این شکم را پرش نکنید، وقتی پر می‌شود شما را به طغیان وادار می‌کند و میل آدم را به گناه کردن بیشتر می‌کند. اما در ماه مبارک، زمینه و حال و میل انسان نسبت به گناه کم می‌شود؛ هر چه از این ماه طی می‌شود و ما جلوتر می‌رویم، معنویت انسان‌ها بیشتر تقویت می‌شود، آن حال روحی و معنوی‌شان [بالا می‌رود] و میل‌شان به گناه کمتر می‌شود. حالا هر چه ماه مبارک تمام می‌شود و به سمت ماه‌های دیگر داریم حرکت می‌کنیم و این پرخوری شروع می‌شود، به همان میزان معنویت انسان می‌آید پایین و حیوانیت انسان می‌رود بالا؛ و این خطرناک می‌شود. هر چه حیوانیت در انسان بیشتر بشود، گناه کردن و سمت گناه رفتن برای انسان راحت‌تر می‌شود، میل و علاقه و اشتیاقش به این گناه کردن بیشتر می‌شود؛ این خطر بزرگی است.

اهمیت حفظ و تداوم عمل پاک پس از ماه رمضان

لذا از امام باقر (علیه‌السلام) روایت شده که فرمودند: «الاِقاءُ عَلَی العَمَل اَشَدُّ مِنَ العَمَل»؛ آدم‌ها برای انجام کارهای خوب یک مانع بزرگ دارند به نام شیطان؛ او اول تمام تلاشش را می‌کند که نگذارد ما سمت عمل خیر برویم. می‌خواهد خمسش را بدهد، می‌گوید نده، خودت احتیاج داری. می‌خواهد نماز بخوند، حال ندارد، می‌گوید بنشین حالا بعداً. می‌خواهد روزه بگیرد، نمی‌گذارد، می‌گوید یک روز دیگر. می‌خواهد حقوق مالی‌اش را بدهد، می‌ترساند آدم را از اینکه کم بشود. به گناه که می‌رسد، حال ندارد [مقاومت کند]، دلش می‌خواهد انجام بدهد، انجام می‌دهد. این‌طوری است؛ شیطان از این زمینه‌هایی که در انسان هست استفاده می‌کند و نمی‌گذارد کار خیر انجام بدهد. با این وجود، عده‌ای موفق می‌شوند و کار خیر را انجام می‌دهند؛ عبادتش را انجام می‌دهد، روزه‌اش را می‌گیرد، نمازش را می‌خواند، کارهای خیر دیگرش را انجام می‌دهد و با انجام دادن این کارها، آثاری بر آن کارهای خیر بار می‌شود. روزه می‌گیری، به تقوا نزدیک‌تر می‌شوی؛ خمس می‌دهیم، آن علقه و چسبندگی انسان به مال دنیا کم می‌شود؛ صدقه می‌دهیم، همان حالت ایجاد می‌شود؛ زکات می‌دهیم، همان حالت ایجاد می‌شود. هر کدام از این کارها را که انجام می‌دهیم، آثار خودش را دارد، آثار مفید خودش را.

یکی از برنامه‌های بعدی شیطان این است که وقتی نتوانست مانع این بشود که کسی کار خیری را انجام بدهد، تمام تلاشش را می‌کند که اگر بتواند، این را از ادامه‌ی این راه بازدارد و برگرداند. تصمیم گرفته که توبه کند و گرد گناه نچرخد و در این ماه شروع می‌کند؛ اما بعداً شیطان تلاشش را می‌کند که این [شخص] نتواند ادامه بدهد. تصمیم گرفته حقوق مالی‌اش را برود ادا کند؛ اما ممانعت می‌کند که نگذارد انسان ادامه بدهد. آدم را می‌برد یک سمتی که کارهای خیرش را به باد بدهد و از بین ببرد. یکی از زمینه‌هایش همین بعد از ماه مبارک است؛ این‌جا باید خیلی سفت ما جیب‌مان را بچسبیم. بعد از ماه مبارک، شیطان از غل و زنجیر درمی‌آید؛ خودش هم قسم خورده، گفته خدایا: «لَأَقْعُدَنَّ لَهُمْ صِرَاطَكَ الْمُسْتَقِيمَ». من کاری با عبادات دیگرشان ندارم؛ شیطان کاری به مستحبات ما خیلی ندارد، زیاد ممانعت نمی‌کند از آن‌ها و با آن‌ها مشکلی ندارد. اینکه ما حتی می‌بینیم آدم‌ها می‌روند مکه و مدینه در عربستان، می‌آیند می‌گویند آن‌ها چقدر به نمازهایشان مقیدند، چقدر اول وقت می‌خوانند، چقدر این کارها را می‌کنند، پس چرا ما این‌جور نیستیم؛ عادی است، طبیعی است. به‌خاطر اینکه خود شیطان — این در روایات هست و از خدای متعال هم در قرآن کریم نقل شده که همین را گفت — گفت: من با مسائل دیگرِ این‌ها کار ندارم، من با صراط مستقیم کار دارم؛ من با آن چیزهایی که عبودیت و بندگی توئه، با واجبات و محرمات کار دارم. این‌ها برای من خیلی مهم است و آن‌جایی که این‌ها می‌خواهند نسبت به این مسائل مهم و اصلیِ دین‌شان مقید بشوند و ادامه بدهند، آن‌جا من نمی‌گذارم. من دم صراط مستقیم می‌نشینم. صراط مستقیم یعنی واجبات و محرمات، یعنی عبودیت خدا. انجام واجب و ترک حرام می‌شود صراط مستقیم؛ آن کسی که موفق می‌شود این کار را بکند، وارد صراط مستقیم شده است.

با مسائل دیگر خیلی کاری ندارد. اگر ببیند یک آدمی در صراط مستقیم نیست، گناه می‌کند. حالا یک آدم تصمیم می‌گیرد قرآن زیاد بخواند، تصمیم می‌گیرد نماز اول وقت بخواند حتی، تصمیم می‌گیرد نماز شب بخواند، تصمیم می‌گیرد فلان کار خیر را انجام بدهد؛ با این‌ها خیلی نگران نمی‌شود شیطان و خیلی با این‌ها مشکلی ندارد. با چه چیزی مشکل دارد؟ با آن‌جایی که ما تصمیم می‌گیریم دیگر گناه نکنیم. آخ آخ آخ! این‌جا کارِ شیطان مشکل می‌شود و تمام قوا و اعوان و انصارش را به کار می‌گیرد که این کسی را که الان تصمیم گرفته بیاید در صراط مستقیم و دیگر گناه نکند، به هر نحوی که هست جلویش را بگیرد و نگذارد وارد این صراط بشود. آن‌ها در عربستان نمازشان را اول وقت می‌خوانند، شیطان مشکلی ندارد و می‌گوید بخوانید، هر چه دلتان می‌خواهد بخوانید؛ چون کارتان از ریشه خراب است و با آن ریشه‌ی خراب، هیچ‌وقت به صراط مستقیم نزدیک هم نخواهید شد. شما که ولایت امیرالمؤمنین را، رو به امیرالمؤمنین ندارید، دیگر نزدیک صراط هم نخواهید شد؛ لذا هر چه می‌خواهید اول وقت بخوانید، کاری ندارد و همتش را متمرکز نمی‌کند که آن‌ها را از نماز اول وقت بازدارد؛ کاری ندارد و رهایشان می‌کند.

شیطان با چه کسانی کار دارد؟ با آن‌هایی که ولایت امیرالمؤمنین را پذیرفتند؛ با بقیه کاری ندارد. کفار، قشنگ در همان راهی که خودِ شیطان خواسته دارند می‌روند و احتیاجی هم نیست برود مراقب‌شان باشد، مراقب‌شان هم نیست. اهل سنتی که ولایت امیرالمؤمنین را خب زدند کنار، کاری‌شان ندارد؛ می‌خواهد نماز اول وقت بخواند، بخواند، مشکلی نیست. نمی‌رود هی در گوشش بنشیند بگوید نخوان؛ چون این کار از ریشه خراب است، لذا رها می‌کند. و اما ما می‌آییم می‌گوییم چرا آن‌ها اول وقت نماز می‌خوانند و ما نمی‌خوانیم؟ خب عادی است، طبیعی است؛ شیطان کاری به آن ندارد. علاقه دارد، عادت دارد، این‌طوری بار آمده که نمازهایش را اول وقت بخواند، مشکلی با آن ندارد. با چه کسی مشکل دارد؟ با یکی که آمده گفته «اشهد ان علیا ولی الله»، با این مشکل دارد. می‌گوید حالا تو که گفتی «اشهد ان علیا ولی الله»، نمی‌گذارم قدم بعدی را که تقوا هست برداری. چون ما شیعیان بعد از اینکه ولایت امیرالمؤمنین را پذیرفتیم، قدم بعدی‌مان تقواست. لذا امیرالمؤمنین و بقیه‌ی حضرات وقتی به شیعه می‌رسیدند، نمی‌گفتند شیعه حالا شما بیایید بروید صرفاً روی ولایت ما کار بکنید، این یک بخشی از کار بود؛ مهم‌تر از آن و بیشتر از آن، می‌گفتند بروید تقواتان را حالا درست بکنید؛ شما که ما را پذیرفتید و یک قدم آمدید جلو، در قدم بعدی نمانید.

حالا ما گاهی وقت‌مان و عمرمان را صرف قدم‌های قبل می‌کنیم و متوجه نیستیم که حالا به بعد مانده است؛ آن از حالا به بعد را باید درست کرد. لذا از حالا به بعد، کم کسی می‌ماند در راه و صراط مستقیم خلوت می‌شود؛ کسی نیست چون عمده مشغولند به قبل صراط و دوروبر صراط. خود صراط [را رها کرده‌اند]. تمام تلاشش را طرف می‌کند که عده‌ای را بکشاند در خودِ خط بندگی، اما روی خودش کار نمی‌کند؛ همه را می‌خواهد هل بدهد در این صراط، اما خودش بیرون صراط ایستاده و خیالش هم راحت است، مشکلی نیست. آن کسی می‌تواند بقیه را هم ببرد در صراط مستقیم که خودش جلوتر رفته باشد و آن‌جا راه افتاده باشد و توانسته باشد بفهمد راه را از چاه و مسائل دیگر را؛ آن‌وقت او می‌تواند بقیه را هم ببرد. و الا ما به اسمی که بقیه را می‌خواهیم با این طرح‌ها و با این حرف‌ها و با این تبلیغ‌ها و این‌ها ببریم و خودمون عقب ماندیم، نمی‌توانیم ببریم و داریم خودمان را گول می‌زنیم؛ باید این را متوجه باشیم. تا خودمان نرویم، تا خودمان خدای‌نکرده مرتکب گناه هستیم، یک کسی را در صراط نخواهیم آورد؛ ممکنه آن اطراف معطلش کنیم و فکر کنیم درستش کردیم، اما درستش نخواهیم کرد. خدا به بیان ما و به کلام ما، آن قدرت نفوذ را نمی‌دهد که یکی بیاید در صراط؛ نمی‌دهد، می‌ماند، بیرون می‌ماند.

نقش کلیدی خودسازی و مراقبت در تداوم تقوا

لذا باید حواسمان را جمع بکنیم، گول نخوریم؛ شیطان وقتی در این مسیر، مستحکم و محکم ایستاده که نگذارد ما تقوایی را که در این ماه مبارک به دست آوردیم ادامه پیدا کند، ما هم به همان اندازه باید محکم باشیم. لذا بعد از ماه مبارک، همت اصلی ما باید نسبت به انجام واجبات‌مان و ادامه‌اش، و ترک محرمات و ترک گناه و معصیت و ادامه دادنش باشد. با بقیه مسائل ما کاری ندارد، عرض شد. زیادند افرادی که اهل مستحباتی هستند، اما می‌بینی ظلمش را هم می‌کند، حق مردم را هم می‌خورد [and] گناهش را هم می‌کند. چه می‌شود یک کسی ممکنه اهل نماز شب هم باشد، اما از این کارها هم آدم از او می‌بیند؟ چه می‌شود یکی ممکنه اهل نماز اول وقت است با این‌همه فضیلت و ارزش برای نماز شب و برای نماز اول وقت، اما اهل گناه هم هست؟ چون شیطان خیالش راحت است؛ می‌گوید این تا وقتی به آن کار و آن ظلم و آن گناه مشغول است، این نماز شب‌ها به درد نمی‌خورد، بخوان، هر چه دلت می‌خواهد بخوان. از دل آن نماز شب‌ها دچار عجب و غرور هم می‌شود و گرفتار هم می‌شود؛ لذا ترسی ندارد، با آن‌ها خیلی شیطان کاری ندارد. آن عبادات، بزرگ، مهم، مفید و دارای آثار خیلی بزرگی است، اما به شرطی که ما گناه نکنیم. وقتی گناه می‌آید در کار، نماز شب اثرش می‌آید پایین و خودش هم شاید از دست برود. وقتی گناه می‌آید در کار، سایر عبادات آدم و سایر خدمت آدم — اصلاً خدمتی که آدم به مردم می‌کند — این‌ها ارزشش پیش خدا می‌آید پایین. چون خدا یک ملاک بیشتر پیشش نیست: «إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ». پیش منِ خدا، ارزش و معیار و ملاک، تقوا است و ادامه‌ی تقوا؛ هر چه تقوا بیشتر و ادامه‌اش بیشتر، این پیش من بیشتر ارزش دارد. منِ خدا هیچ ملاک دیگری هم پیشم نیست. آن رفته‌گر ممکنه فردا روی تخت ببرندش، [اما] آن مسئول و آن آدمِ سمت‌دار و مشهور — ولو مشهور به چیزهای مهم و خوب و این‌ها — ممکنه زیر دست‌وپا دارد لگد می‌شود در قیامت. چه چیزی ملاک است؟ ملاکش همین است.

ان‌شاءالله خدای متعال توفیق مرحمت کند به برکت این ماه بزرگ و مبارک، به برکت این ساعات و ایام و روز جمعه و این ساعات مهم که اوقات استجابت دعا هست؛ ان‌شاءالله چند تا دعا می‌کنیم، همه آمین بگویید که به برکت این ماه و این ایام، خدا این دعاهای ما را اجابت کند ان‌شاءالله.

دعاهای پایانی و طلب توفیق الهی

اللهم صل علی محمد و آل محمد. پروردگارا به محمد و آل محمد، به ما توفیق بده که در خط بندگی و اطاعت فرمان تو، همه‌ی عمرمان را سپری کنیم ان‌شاءالله. هیچ‌وقت از این راه و از این خط برنگردیم. شیطان را بر ما مسلط مکن. او را از ما ناامید کن. نفس اماره‌ی ما را اصلاح کن. توفیق بندگی در تمام عمر به ما عنایت بفرمای. توفیق هر چه بیشتر گوش به حرف تو دادن به ما عنایت بفرمای. اموات، گذشتگان، حق‌داران، ارواح طیبه‌ی علمای ربانی، ارواح طیبه‌ی شهدا، روح مطهر حضرت امام را مشمول رحمتت بفرمای. خدمت‌گزاران به اسلام، به نظام اسلامی، به ملت [و] به همه‌ی مسلمونا، در رأس آن‌ها رهبر معظم انقلاب را محافظت بفرمای. ایشان را در انجام امور یاری کن. ما را قدردان این نعمت بزرگ قرار بده. مشکلات مسلمونا، مشکلات جوانان، برطرف بفرمای. مشکلات ملت ایران برطرف بفرمای. مشکلات دولت ایران برطرف بفرمای. همه‌ی گذشتگان را قرین رحمت بفرمای. امر فرج امام عصر (علیه‌السلام) را تسریع بفرمای. سلام و تحیت ما را به پیشگاه ایشان برسان. ما را مشمول دعای ایشان قرار بده. ما را از اعوان و انصار ایشان در دوران غیبت و حضورشان قرار بده. عاقبت امر همه‌ی ما را ختم به خیر بفرمای. اللهم ارزقنا التجافی عن دار الغرور و الانابة الی دار الخلود و الاستعداد للموت قبل حلول الفوت. رب صل علی محمد و آل محمد.

۱. فلسفه روزه‌داری و معنویت

حذف یک وعده‌ی غذایی در ماه مبارک رمضان، چقدر در رشد معنوی انسان مؤثر است و به عکس آن، پرخوری و متنوع‌خوری چقدر در خراب کردن بعد معنوی انسان تأثیر دارد. تفاوت عمده و فاحش روزه‌ی این ماه با سایر ماه‌ها در همین است که با روزه، حذف همین یک وعده قرار داده شده است. بیش از آن هم چیز زیادی نیست. این چقدر مؤثر و مفید است که خدای متعال خواسته یک ماه بر همه واجب باشد روزه بگیرند و با حذف این یک وعده‌ی غذایی، در خودشان یک معنویتی ایجاد بکنند که بهتر و بیشتر بتوانند به تقوا و بندگی خدا نزدیک بشوند.

۲. طغیان نفس با پرخوری

شکم در بین همه‌ی اعضا و جوارح این‌طوری است که وقتی پر می‌شود، طغیان می‌کند و آدم را به طغیان وادار می‌سازد. عمده‌ی گناه‌های انسان هم یکی از منشاهای مهمش همین پرخوری و زیادخوری است. روزه خلاف این جهت است؛ روزه شکم را خالی می‌کند و کم می‌کند. آن یک وعده که حذف می‌شود، هم برای سلامت دنیا و بعد مادی انسان مفید است و هم برای معنویت. روزه با تقوا ارتباط مستقیم دارد؛ این روزه با این‌همه سختی و زحمت و مشقتش، واجب شد برای اینکه بهتر و بیشتر تقوا را مراعات بکنید.

۳. حقیقت صراط مستقیم و تقوا

تقوا همان مسئله‌ای است که در صراط مستقیم است؛ راه مهمی که خدای متعال به اسم صراط مستقیم قرار داده و آن را به عنوان عبودیت و بندگی معرفی کرده است. یعنی آدم تا مادامی که در خط بندگی است، در صراط مستقیم است و مادامی که واجبی را ترک بکند یا حرامی را انجام بدهد، در این صراط قرار ندارد. ملاکِ بودن در این صراط این نیست که فرد چقدر کار مستحبی انجام می‌دهد، چقدر به ظاهر متدین است، یا چقدر تبلیغ فرهنگی و دینی انجام می‌دهد؛ این‌ها هیچ‌کدام پیش خدای متعال ملاک نیست.

۴. بی‌اعتباری عناوین دنیوی پیش خدا

پست و مقام، میزان ثروت، شهرت و اعتبار اجتماعی، هیچ‌کدام پیش خدای متعال ملاک نیست. آن چیزهایی که ما انسان‌ها به آن ارزش می‌دهیم، پیش خدا هیچ ارزشی ندارد. ما برامون اعتبار اجتماعی یک فرد مهم است؛ اینکه رئیس، رئیس‌جمهور، نماینده، یا استاندار باشد، یک اعتباری پیش ما دارد، اما پیش خدا هیچ اعتباری ندارد و برای خدا هیچ فرقی نمی‌کند. آن چیزی که پیش خدای متعال اعتبار دارد، میزان گوش به حرف خدا دادن و اطاعت فرمان اوست؛ که چه کسی در انجام واجباتش محکم‌تر و در ترک محرماتش محکم‌تر و راسخ‌تر است.

۵. دگرگونی معیارها در قیامت

در قیامت، یکی از صفات قیامت «خافِضَةٌ رافِعَةٌ» است؛ یک عده‌ای پایین می‌آیند و یک عده بالا می‌روند. چه کسی پایین می‌آید؟ آن کسی که در جامعه اعتبار داشت. اعتبارات و شهرت‌های اجتماعی و پست و مقام و ثروت که برای افراد اعتبار ساخته، اکثرِ آن‌هایی که از این راه بالا رفتند، در قیامت پایین می‌آیند و زیر دست و پاها قرار می‌گیرند و ذلیل می‌شوند. همین اتفاق در قیامت می‌افتد؛ خیلی‌ها بی‌اعتبار و ساقط می‌شوند و بالعکس، عده‌ی زیادی که اصلاً آدم باورش نمی‌شد، بالا می‌روند. ملاک پیش خدا میزان تقوای فرد است.

۶. لزوم حفظ تقوا در موقعیت‌های اجتماعی

هر کسی می‌خواهد کاری را به عهده بگیرد، از پایین‌ترین کارها تا بالاترین کارها، باید لیاقت و زمینه‌اش را داشته باشد؛ وقتی ندارد، جایز نیست بپذیرد. دوم اینکه وقتی وارد آن کار می‌شود، باید دین و تقوایش حفظ بشود. اگر ورود می‌کند در محیطی و در موقعیتی که تقوایش آسیب می‌بیند، حق ندارد ورود کند؛ ولو به اسم تبلیغ یا کار دینی و فرهنگی. وقتی می‌بیند دارد به تقوایش آسیب می‌رسد، حق ندارد برود. تقوای ما از همه چیز مهم‌تر است و بدون آن کارها به نحو احسن انجام نمی‌شود.

۷. اهمیت تداوم عمل پس از رمضان

از امام باقر (علیه‌السلام) روایت شده که فرمودند: «الاِقاءُ عَلَی العَمَل اَشَدُّ مِنَ العَمَل»؛ حفظ و نگهداری آثار کارهای خیر، سنگین‌تر و سخت‌تر از خودِ عمل است. یکی از برنامه‌های شیطان این است که وقتی نتوانست مانع انجام کار خیر بشود، تمام تلاشش را می‌کند که اگر بتواند، این را از ادامه‌ی راه بازدارد و برگرداند. ما خیلی هنر کنیم، بعد از ماه مبارک تا سال آینده آثار این ماه را حفظ کنیم؛ که یک راه بیشتر ندارد و آن هم ترک معصیت و ادامه دادنِ ترک گناه است. تمام توان‌مان را روی این به کار بگیریم که معصیت نکنیم.

1️⃣ برکات معنوی ماه رمضان و روزه‌داری

◽️ برکت بی‌نظیر سفره‌ی عبادی رمضان نسبت به کل سال

◽️ نقش حذف یک وعده‌ی غذایی در رشد و تقویت معنویت

2️⃣ کنترل شکم و پیشگیری از طغیان نفس

◽️ پرخوری و زیادخوری؛ منشأ اصلی گرایش انسان به گناه

◽️ ارتباط مستقیم و بی‌واسطه روزه با مراقبت از تقوا

3️⃣ حقیقت صراط مستقیم و خط بندگی

◽️ صراط مستقیم؛ حرکت در مسیر واجبات و ترک محرمات

◽️ بی‌اثری مستحبات و ظواهر مذهبی در صورت انجام حرام

4️⃣ سقوط ارزش‌های دنیوی و معیارهای سنجش در قیامت

◽️ بی‌اعتباری ثروت، شهرت، پست و اعتبارات اجتماعی پیش خدا

◽️ دگرگونی معیارها در محشر؛ بالا رفتن متقین و سقوط اهلِ سِمَت

5️⃣ شرط پذیرش مسئولیت‌های اجتماعی

◽️ ضرورت وجود لیاقت و زمینه‌ی فردی پیش از پذیرش هر سِمَت

◽️ حرمت ورود به موقعیت‌های شغلیِ آسیب‌رسان به تقوا

6️⃣ ضرورت حفظ آثار عبادات و تداوم عمل پاک

◽️ دشواریِ نگهداری آثار کار خیر نسبت به انجام خودِ عمل

◽️ هجمه‌ی همه‌جانبه‌ی شیطان برای بازگرداندن انسان از راه خدا

7️⃣ مراقبت از دستاوردهای رمضان با ترک معصیت

◽️ آغاز آسیب‌ها از کج‌خلقی با همسر و فرزندان در خانه

◽️ تمرکز بر استمرار در ترک گناه برای ناامید کردن شیطان