اهمیت صله رحم در ماه مبارک رمضان

بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین. و الصلاة و السلام علی سیدنا و نبینا ابی‌القاسم محمد و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین المعصومین سیما بقیة الله فی الارضین و اللعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

عرض شد امام سجاد (علیه‌السلام) در دعایی که برای ماه مبارک فرمودند، این‌طور به ما یاد دادند که یکی از مسائل مهم، نمازهای پنج‌گانه هست با همون شرایطی که ذکر فرمودند. مسئله دومی که اشاره کردند و از خدا خواستند که در این ماه به ما توفیق بده بتونیم انجام بدیم، مسئله صله رحم بود. روایاتی خونده شد که تا اینجایی که ما خوندیم، متوجه شدیم که قطع ارتباط با ارحام در هیچ شرایطی و با هیچ‌کسی جایز نیست و انسان باید مراقبت کنه مرتکب این گناه کبیره نشه. با هیچ‌یک از ارحام، ولو اینکه اون‌ها آدم خوبی نباشند، ولو اینکه حق ما رو خورده باشند، ولو اینکه به ما ظلم کرده باشند، ما حق نداریم قطع ارتباط کنیم.

روش‌های برقرار نگه‌داشتن ارتباط با خویشاوندان

این ارتباط باید برقرار باشه؛ حالا با دید و بازدید، با تماس، با هدیه دادن، با سلام رسوندن، با سراغ گرفتن، همه این‌ها می‌تونه باشه. فرمودند: «بالبر و الصلة»؛ یعنی یه احسانی بهش بکنم، کار خیری در حقش انجام بدم. اگر مشکلی داره و می‌تونم حل کنم، کمکش بدم، یا هدیه‌ای براش ببرم؛ بالاخره انواع و اقسام داره. مشخص نشده که حتماً فقط به شکل دید و بازدید باشه. دید و بازدید یکی از صورت‌های صله رحمه؛ اما می‌تونه به صورت‌های دیگری هم که ارتباط از طریق اون‌ها برقرار می‌شه، باشه. انسان وقتی به یک کسی هدیه می‌ده، وقتی سراغش رو می‌گیرد، احوالش رو می‌پرسه، یا حتی سلام می‌رسونه، یا کارهای دیگه و خدمتی در حقش انجام می‌دید، یا گرهی از مشکلش باز می‌کنه، این‌ها هم بالاخره از مصادیق صله رحم هست.

این مسئله خیلی مهم بود. فرمودند حتی اگر کسی با شما قطع کرد، شما حق ندارید قطع کنید. اگر شما رو از حقتون محروم کرده، حقتون رو یا ارثی که بهتون می‌رسیده نداده یا کم داده، شما باز حق ندارید قطع کنید. اگر کسی به شما ظلم کرده تو ارحام، شما حق ندارید تلافیش رو دربیارید؛ باید بگذری. اگر شما هم مثل اون‌ها شدید، خدا همه را به حال خودتون رها می‌کنه. وقتی خدا ما را به حال خودمون رها کرد، یعنی خودمون باید بریم یه کاریش بکنیم؛ خودمون هم که نمی‌تونیم کاری بکنیم و خراب‌ترش می‌کنیم.

اما فرمودند اگر بر فرض اون خراب کرد، اون ظلم کرد، شما ظلم نکنید؛ شما خودتون رو نگه دارید، خدا کمکتون خواهد کرد. اینجا خدا پشتیبان شما خواهد شد و شما را به حال خودتون رها نمی‌کنه. یه راهی جلو پای شما خواهد گذاشت، از طریقی کمکتون خواهد کرد و یه فکر خوبی به ذهنتون خواهد انداخت. بالاخره خدا هر طور که خودش صلاح بدونه، کمک می‌کنه به انسانی که سعی کنه به حرف خدا گوش بده. اینجا مهم اینه که ما توی ارتباط، به حرف خدا گوش بدیم و گوش به حرف خدا دادن و اطاعت خدا برامون مهم باشه؛ نه اینکه اون اقوام چیه و چیکار کرده یا نکرده و چجور آدمیه. حالا من برم صله رحم کنم سبک می‌شم، سنگین می‌شم، چی می‌شم؛ این‌ها حرف [مقبولی] نیست. خدا دستور داده و ما باید پاش بایستیم تا از منافعش بهره‌مند بشیم.

برکات و آثار دنیوی و اخروی صله رحم

منافعش چی بود؟ فرمودند عمر را زیاد می‌کنه، ثواب اعمال رو بالا می‌بره، مال انسان رو برکت میده، روزی رو زیاد می‌کنه، بلا و مصیبت رو از انسان دور می‌کنه و حساب و کتاب رو در قیامت سبک می‌کنه؛ این‌ها آثاری بود که خوندید. بخل رو از انسان دور می‌کنه؛ انسانی که حالت بخل درش هست، یکی از راه‌های رفعش صله رحم هست. اخلاق رو خوب می‌کنه و کمک می‌کنه به خوش‌اخلاقی انسان. اینهایی که اهل صله رحمند، خوش‌اخلاق‌تر هستند و زمینه این مسائل درشون بیشتره. طیب نفس میده، انسان رو پاک و طاهر می‌کنه، یه صفات بدی رو در انسان ضعیف می‌کنه و از بین می‌بره، روزی رو زیاد و مرگ را هم به تأخیر می‌اندازه. این‌ها آثاری بود که خوانده شد.

رسیدیم به این روایت از امام صادق (علیه‌السلام) که روایت شده فرمودند: «صِلْ رَحِمَکَ وَ لَوْ بِشَرْبَةٍ مِنْ مَاءٍ». در حق رَحِمت سعی بکن احسان انجام بدی، در حقشون یه خدمتی انجام بدی، ولو اینکه یه شربت آبی، یه لیوان آبی، چیزی دستشون بدی. این‌قدر باید بهشون احترام بگذاری. این حالت رو، یعنی آدم باید سعی کنه نسبت به ارحام توجه خاصی داشته باشه، هواشون رو داشته باشه، سراغشون رو بگیره و کاری که از دستش برمیاد براش انجام بده؛ ولو در این حد که یه لیوان آب آدم بده دستش و احترام کنه بهش.

بعد فرمودند: «أَفْضَلُ مَا تُوصَلُ بِهِ الرَّحِمُ کَفُّ الْأَذَى عَنْهَا». بهترین چیزی که می‌تونید با اون صله رحم انجام بید، بهترین وسیله برای صله رحم و بهترین کاری که در حق رَحِم می‌تونی انجام بدی اینه که خودتون رو مواظبت کنید اذیتتون به اون‌ها نرسه؛ هیچ شرّی و اذیتی از انسان به اون‌ها نرسه. این اذیت و شر می‌تونه زبونی باشه؛ بددهنی بکنه آدم، نیش و کنایه بزنه، طعنه بزنه، سرزنش کنه، حرف‌های غلط و بد بزنه، حرف‌های ناراحت‌کننده بزنه، حرفهایی که حال آدم‌ها رو بد می‌کنه و حرفهایی که دل آدم‌ها رو می‌میرونه. این‌طوری نباشید.

بعضی‌ها این‌طوری‌ان؛ اصلاً هر کسی باهاشون هم‌کلام می‌شه، آدم احساس می‌کنه دلش می‌میره؛ از بس که این آدم منفیه، بدفکره، بدحرفه، بددهنه، بدبینه. اصلاً کلاً اخلاقیاتش تو این مسائل می‌چرخه. حرف می‌زنه همش گله داره، همش ناراحته؛ از روزگار ناراحته، از شوهر ناراحته، از خواهر ناراحته، از جاری ناراحته، از مادرشوهر ناراحته؛ اصلاً از کی این راضیه؟ معلوم نیست. زمین و زمان باهاشون مشکل داره. خب، این نشون میده خودش منبع مشکله. یه آدمی که به اینجا می‌رسه که این‌قدر با همه مشکل داره، قطعاً و صددرصد یه پایه اصلی مشکل خودشه. آدم‌های درست‌حسابی و خوب که این‌طوری نیستند؛ آدم‌های درست‌حسابی و خوب مشکلات دارند، اما این‌طوری نیستند که این‌قدر چهره منفی، زبان منفی، رفتار، حرف‌ها و گفتار، این‌ها همه منفی باشه و دل آدم‌ها رو بمیرونند و دل آدم‌ها رو چرکین کنند. حرفی از کسی میاره پیش شما می‌زنه، دلتون بدبین می‌شه، چرکین می‌شه نسبت به کسی؛ این‌ها هم نباشه تو کار.

نسبت به رَحِم فرمودند از اذیت کردنش دوری کنید. این اذیت می‌تونه زبانی باشه، می‌تونه‌ام رفتاری و عملی باشه؛ بالاخره هر چیزی که باعث اذیتش می‌شه، فرق نمی‌کنه. این‌ها همه رو سعی کنید مراعات کنید. این بهترین حالته و بهترین کاریه که آدم در حق ارحام می‌تونه انجام بده که لااقل شرّش به اون‌ها نرسه. این‌ها با آدم هستن، با آدم ارتباط می‌گرن، انسان باهاشون ارتباط می‌گیره؛ راحت و سالم از این ارتباط بیان بیرون، راحت و سالم باشن.

صله رحم و تأخیر در مرگ

بعد فرمودند: «وَ صِلَةُ الرَّحِمِ مَنْسَأَةٌ فِي الْأَجَلِ»؛ صله رحم مرگ رو تأخیر می‌اندازه. بنا بوده اتفاقی، مریضی، تصادفی، چیزی پیش بیاد، عقب می‌افته.

«مَحَبَّةٌ فِي الْأَهْلِ»؛ که دیروز هم صحبتش بود و سؤال‌هایی که می‌پرسیدند. می‌فرمایند صله رحم باعث می‌شه شما محبوب قوم و خویشتون بشید؛ خب معلومه دیگه. اون کسی که—شاید داشته باشید تو اقوام—بیشتر از همه حواشش به همه هست، سراغ می‌گیره، تماس می‌گیره، سر می‌زنه، خوش‌اخلاقه و این حالت رو داره، طبیعتاً همه بیشتر دوستش دارند. حالا هر آدمی می‌خواد باشه، هر دین و مذهبی هم می‌خواد داشته باشه. آدم‌ها اول نگاه به دین و مذهب کسی نمی‌کنند، نگاه می‌کنند اخلاقش چطوره. اخلاقش درسته، خوبه، توجه داره به آدم، سراغ می‌گیره؛ حالا بزرگتر کوچکتر نمی‌کنه که من بزرگترم و اون طرف کوچکتره، اون باید به من زنگ بزنه. حساب این رو نمی‌کنه که من چقدر تماس گرفتم، من چقدر سراغ گرفتم و اون هیچ‌وقت نمی‌گیره؛ اصلاً این حساب‌کتاب‌ها نیست تو کار. شما وقتی صله رحم انجام می‌دید، خودبه‌خود در میان اهل و در میان قوم و خویش و طایفه خودش، ارحام خودش محبوب می‌شه و اون‌ها به طور خاص انسان را دوست دارند. خب این یه چیزیه که همه دوست دارند؛ همه دلشون می‌خواد که بقیه نسبت به اون‌ها محبت داشته باشند، توجه داشته باشند و اون‌ها رو قبول داشته باشند. یکی از راه‌هاش همین مسئله صله رحمه.

امام باقر (علیه‌السلام) از ابوذر غفاری (رضی‌الله‌عنه) روایت کردند: «سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ»؛ ابوذر از پیغمبر اکرم (صلوات‌الله‌علیه‌وآله) [شنیده که] «يَقُولُ حَافَتَا الصِّرَاطِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الرَّحِمُ وَ الْأَمَانَةُ». دو طرف صراط در روز قیامت—صراط که وارد [مرحله پل شده، یعنی] در قالب تشبیه به پلی شده، که از اون وارد بهشت می‌شن و بعضی‌ها روی اون پل سقوط می‌کنند به جهنم—می‌فرمایند دو طرف این صراط، رحم و امانت قرار گرفته. یعنی چی؟ این دو تا مسئله مهمی که خدا از ما خواسته و مهمه، اگر این‌ها رو کسی تونسته باشه انجام بده—صله رحم و امانت‌داری—این دو تا رو از عهده‌اش براومده باشه، این‌ها خوب نگهش می‌دارند رو پل. اما اگر یکی از این‌ها رو خراب کرده باشه، این‌ها کج می‌شن و سقوطش می‌دن ته جهنم.

«فَإِذَا مَرَّ الْوَصُولُ لِلرَّحِمِ»؛ اون کسی که اهل صله رحمه، «الْمُؤَدِّي لِلْأَمَانَةِ»؛ امانت‌دار هم هست، وقتی می‌رسه به صراط، «نَفَذَ إِلَى الْجَنَّةِ». این مشکلی پیدا نمی‌کنه، این می‌ره بهشت؛ آدمِ اهل صله رحم، آدم امانت‌دار.

تعریف گسترده امانت در اسلام

امانت می‌تونه یه چیزی باشه که در اختیار شما می‌گذارند، بعد هم از شما پس می‌گیرند به عنوان امانت. می‌تونه یه حرف سرّی باشه در اختیار شما می‌گذارند، شما باید این رو به عنوان امانت حفظ بکنید. خیلی وقت‌ها آدم‌ها امانت رو فقط می‌برند روی یه چیزی که به یه کسی بدیم به عنوان امانت؛ امانت صرفاً این نیست. امانت فرمودند: «الْمَجَالِسُ بِالْأَمَانَةِ». شما وقتی با عده‌ای از دوستانتون، اقوامتون، با کسانی یه جا جمعید، تو این جمع حالا با یه نفر، با چند نفر، حتی تو زندگی خودتون، با شوهر هستید، مسائلی هست و مطرح می‌کنند افراد و می‌گن، اون‌ها رو امانت حساب می‌کنند پیش شما. یعنی این مسئله رو اومده پیش شما مطرح کرده، خوشش نمیاد بقیه بدونند. خوشش نمیاد، دوست نداره، حالا به هر دلیلی اینجا مطرح کرده؛ یا شما رو امین دونسته یا شرایط رو مساعد دونسته یا حالت روحیش طوری بوده که دیگه حرفاشو زده اینجا. این‌ها رو آدم باید امانت‌دار باشه؛ نره حرف‌های این و اون رو پیش بقیه بگه. نره یه چیزهایی که احساس می‌کنه افراد براشون مهمه و نمی‌خوان کسانی بدونند، بره این‌ور اون‌ور بگه. نره از کسای دیگه، خانواده‌های دیگه پیش شوهرش بشینه بگه. گاهی وقت‌ها خب زن و شوهرها که می‌شینن با هم صحبت می‌کنند، کارشون به اینجاها هم می‌کشه؛ یعنی امانت‌های بقیه، یعنی اون مسائل سرّیشون، مسائلی که بالاخره خوش ندارند کسای دیگه بدونند، این‌ها رو پیش هم می‌گن. یا بقیه افراد می‌شینن پیش هم، جایی بوده، مجلسی بوده، چیزی رو فهمیده، چیزی رو متوجهش شده، که قاعدتاً اون چیز رو خوش ندارند، دوست ندارند اون افراد بقیه بدونند، میاد می‌ره این‌ور اون‌ور می‌گه؛ این خیلی بده. امانت‌داری یکیش اینه؛ امانت داشته باشیم سرّ افراد رو، امانت داشته باشیم اون چیزی که افراد خوششون نمیاد جاهای دیگه مطرح بشه، نشینیم این‌ها رو بگیم پیش این و اون.

پس دو طرف صراط، یکی رحم هست، یکی امانت. اونی که اهل صله رحمه یک، دو امانت‌داره و در امانت خیانت نمی‌کنه، این می‌ره بهشت؛ ولی «إِذَا مَرَّ الْخَائِنُ لِلْأَمَانَةِ الْقَطُوعُ لِلرَّحِمِ»، اما اگر کسی اومد روی صراط و در امانت خیانت کرده بود و صله رحم نمی‌کرد، قطع رحم کرده بود، «لَمْ يَنْفَعْهُ مَعَهُمَا عَمَلٌ». این نمازخون هم که باشه، روزه‌گیر هم باشه، حج و عمره هم باشه، خمس‌بده هم باشه، هر چی از اعمال داشته باشه، این‌ها هیچ نفعی به حالش نداره. ببینید تو اسلام معیارها و ملاک‌ها چه چیزهایی هست و چه چیزهایی می‌شه مهم. نماز با اون اهمیتش که از همه چی مهم‌تره تو تمام این فروع، باز خودش وقتی یه چیزهای دیگه رو میایم خراب می‌کنیم، دیگه به درد نمی‌خوره و از بین می‌ره؛ هیچ عملی دیگه به درد آدم نمی‌خوره و «تُکَفِّئُ بِهِ الصِّرَاطُ فِي النَّارِ»، این پل وارونه می‌شه و می‌افته ته جهنم.

باز از امام باقر (علیه‌السلام)، همون روایت، صله رحم اخلاق رو نیکو می‌کنه، بخل رو دور می‌کنه، نفس و دل انسان را پاک می‌کنه، روزی را زیاد می‌کنه، مرگ را به عقب می‌اندازه، عمر را طولانی می‌کنه، بلا و مصیبت رو دور... این‌هایی که دارم عرض می‌کنم روایات متعدده، یه دونه و دو تا نیست. مرگ رو دور می‌کنه، عمر رو زیاد، بلا و مصیبت رو از انسان دور می‌کنه، اموال انسان رو برکت میده و محبوبیت بین اهل و عیال میاره. این هم یکی دیگه.

«يَعْمُرَانِ الدِّيَارَ وَ يَزِيدَانِ فِي الْأَعْمَارِ»؛ دو چیز هست روزگار رو آباد می‌کنه، عمر آدم‌ها را هم زیاد می‌کنه: یکی صله رحم، یکی هم نسبت به همسایه که آدم خیلی مراقبت کنه شرّش و اذیتش به همسایه نرسه یک، شر و اذیت همسایه رو تحمل کنه دو؛ دو تا مسئله‌ است نسبت به همسایه. حالا در دعای امام سجاد هم ان‌شاءالله روزهای آینده می‌رسیم، ایشون پای همسایه رو هم پیش کشیدند و نسبت به همسایه هم مسائلی فرمودند، حالا اونو بعد عرض می‌کنیم.

باز روایت هست در بین کارهای خیر و عبادت‌ها، اون کار خیری که از همه زودتر آدم اثرش رو می‌بینه صله رحمه. بعضی عبادت‌ها اثر دنیایی دارند—حالا غیر از آخرتی—اما گاهی با تأخیر اون اثر خودشو نشون میده؛ صله رحم از همه زودتر آثاری که داره رو نشون میده به آدم.

باز دوباره روایت: «مَا نَعْلَمُ شَيْئاً يَزِيدُ فِي الْعُمْرِ إِلَّا صِلَةَ الرَّحِمِ»؛ ما چیزی که بتونه بیش از صله رحم عمر رو زیاد بکنه و برکت بده سراغ نداریم؛ «حَتَّى أَنَّ الرَّجُلَ يَکُونُ أَجَلُهُ ثَلَاثَ سِنِينَ»، حتی تا اینجا که ممکنه انسانی مرگش بنا بر [تقدیر] سه سال دیگه باشه، «فَيَکُونُ وَصُولًا لِلرَّحِمِ»، بعد این خدا کمکش می‌کنه صله رحم به جا میاره، با اون‌هایی که ارتباطش قطع بود، وصل می‌کنه، «فَيَزِيدُ اللَّهُ فِي عُمْرِهِ ثَلَاثِينَ سَنَةً»؛ خدا سی سال به عمرش اضافه می‌کنه؛ «وَ بِالْعَکْسِ، وَ يَکُونُ أَجَلُهُ ثَلَاصاً وَ ثَلَاثِينَ سَنَةً»، ممکنه یه کسی مرگش سی‌وسه سال دیگه باشه مثلاً خیلی دیر وقت باشه و بعدهاست، قاعده‌اش اینه، اون چیزی که خدا تعیین کرده بود براش این بود، «فَيَکُونُ قَاطِعاً لِلرَّحِمِ»، بعد این یه دفعه‌ای گرفتار شیطان می‌شه و قطع رحم می‌کنه با عده‌ای. «فَيَنْقُصُهُ اللَّهُ ثَلَاثِينَ سَنَةً»؛ خدا سی سال ممکنه از عمرش کم بکنه و پایین میاره. این قطع رحم مستقیم با عمر انسان سر و کار دارد، تا جایی که ممکنه اون سی‌وسه سال بشه سه سال.

تأثیر صله رحم بر مال و عمر گناهکاران

باز امام صادق (علیه‌السلام) از پیغمبر اکرم روایت کردند: «إِنَّ الْقَوْمَ لَيَکُونُونَ فَجَرَةً وَ لَا يَکُونُونَ بَرَرَةً فَيَصِلُونَ أَرْحَامَهُمْ فَتُنْمَى أَمْوَالُهُمْ وَ تَتَطَولُ أَعْمَارُهُمْ». ممکنه یه طایفه‌ای آدم‌های درستی هم نباشند، آدم‌های خوبی هم نباشند و آدم‌های گناهکاری باشند، اما چی می‌شه؟ صله رحم به جا میارن، این صله رحم رو بینشون حفظ می‌کنند و این ارتباطِ رحمی رو حفظ می‌کنند؛ چه اتفاقی می‌افته؟ این‌ها مالشون، اموالشون بینشون برکت پیدا می‌کنه و عمراشون هم طولانی می‌شه. اگر یه طایفه‌ای، یه سری ارحامی پیدا بشن که این‌ها این‌طور باشن نسبت به همدیگه، ولو آدم‌های درستی نباشند، این دو تا اثر میاد؛ یعنی این دو تا اثری که درباره صله رحم فرمودند ربطی به ایمان نداره: یکی برکت مال، یکی عمر طولانی؛ این مال همه‌ است. مثلاً آدم ناجوریه، فرضاً نماز نمی‌خونه، فرضاً فلان جوره، اما صله رحمشو حفظ کرده؛ این دو تا اثر رو دارد: عمر طولانی و برکت در مال. لذا ممکنه—این رو ما می‌فهمیم از این روایت—که ممکنه یه کسی باشه حالا ما می‌بینیم نسبت به یه سری مسائلی هم مثلاً چیه، اصلاً آدم درستی نیست، آدم خوبی نیست، اما می‌بینیم انگار مالش برکت داره؛ طوری نیست، خدا ابایی نداره. خدا وقتی می‌بینه یه دونه از این کارهای خیر رو می‌کنیم آثارش رو میده، بخیل نیست. هرچند خدا از ما می‌خواد همه کارهای خوب و خیر را داشته باشیم و نه اینکه آدم ناقصی باشیم؛ اما وقتی اثری برای کار خیر قرار میده، میده. صله رحم از اون‌هاست، یه سری آثاری داشت: یکی بود ثواب آدم رو زیاد می‌کرد، یکی طیب نفس می‌داد، طهارت دل می‌داد، دل آدم رو پاک می‌کرد؛ یه سری این‌ها هست، بعضی‌هاش هم این‌طوری بود عمر رو زیاد می‌کرد، به مال برکت می‌داد؛ این بعضی‌ها محقق می‌شه ولو طرف آدم درستی هم نباشه.

پیغمبر اکرم فرمود گاهی طایفه‌ای هستند آدم‌های خوبی نیستند، اما چون صله رحم به جا میارن، خدا برکت میده به مالشون و خدا عمرشون رو طولانی می‌کنه، بعد پیغمبر اکرم فرمودند حالا این‌ها اگر آدم‌های خوبی بودند چی می‌شد! اگر آدم‌های درستی بودند، نمازخون بودند، مراعات می‌کردند مسائل دینیشون رو، این‌ها را هم داشتند به اضافه صله رحم، اون‌وقت چه اتفاق‌های دیگه‌ای، از چیزهای خوب براشون اتفاق می‌افتاد. این‌ها بدند ولی چون صله رحم می‌کنند، خدا مالشون رو برکت میده، پولدار می‌شن، مال برکت داره و عمرشون هم زیاد می‌شه؛ حالا اگر این‌ها کارهای خوب دیگه رو هم می‌کردند، خدا مابقی اون آثار رو هم می‌داد، بقیه اون چیزها رو، اون همه آثار دیگه که از کارهای خوب دیگه هست. لذا آدم هرچی بتونه باید تو مسائل دین کامل‌تر باشه: نماز به جا، روزه به جا، صله رحم و توجهش به ارحام هم سر جایش و به جا و در حد خودش.

«صِلُوا أَرْحَامَکُمْ»؛ قال امیرالمؤمنین: «صِلُوا أَرْحَامَکُمْ وَ لَوْ بِالتَّسْلِیمِ». این صله رحم رو ولو با یه سلام کردن به جا بیارید. کفِش و حداقلش هم همینه که آدم یه سلام‌علیک بکنه. جایی دید، بیرون، جایی، بازار، کوچه، خیابون، جایی دورادور دید، بره سراغش یه سلام‌علیکی بکنه. این حالت رو داشته باشن. متأسفانه بعضی‌ها این‌طوری‌ان: مثلاً در جایی، بیرونی، بازاری، کوچه‌خیابون، جایی دورادور قوم و خویشی، کسی را می‌بینه، دیگه همین‌جور از دور دیده، همین‌جور رد می‌شه می‌ره؛ ولی بعضی‌ها توجه دارند، محبت دارند، اهلشند، راه می‌فته راهشو کج می‌کنه درست می‌ره سراغ طرف، سلام احوالپرسی؛ حالا ولو یه دلخوری هم ازش داره. اون چیز که خدا خواسته، اون چیز که اسلام می‌خواد اینه؛ یعنی طرف ظلم هم به ما کرده، اذیت هم کرده، هرچی کرده، ما اون نباشیم، ما اون آدم بده نباشیم، ما آدم خودمون باشیم، ما برای خودمون خوب باشیم. بریم سراغش، بریم احوالش بپرسیم، سراغ بگیریم. این خب برای خودمون که خوبه هیچ، بچه‌مون هم یاد می‌گیره.

تأثیر رفتار والدین بر روابط اجتماعی فرزندان

حالا تو این مسائل ما گاهی گریزی می‌زنیم به مسئله فرزند؛ خب بچه‌ها چجوری می‌شه بعضی‌ها گله و شکایت دارند می‌گن بچه ما ارتباط خوبی نمی‌تونه با بقیه بگیره، مثلاً خوب نمی‌تونه ارتباط برقرار کنه با بقیه؛ این مشکل اصلی کجاست؟ پدر و مادرند، یا لااقل یکیشون. این تو ارتباط‌گیری خوب نیست، موفق نیست. این آدمی که اگر توی یه مجلسی اون طرف مجلس قوم و خویشش باشه، نهایتاً از اون دوری سلامی، چیزی—شاید این هم نکنه—همین‌جور مجلس تموم شد پاشه بره خونه‌اش؛ خب بره آدم سراغ بگیره، احوال بپرسه، کاری، مسئله‌ای. این بچه‌ هم می‌بینه و یاد می‌گیرد همین رفتارها رو.

این هم متأسفانه بعضی چیزها هست گاهی تو جامعه بعضی‌ها مبتلا می‌شن به دلایلی؛ ما نباید بگذاریم اون اتفاق‌های بد، اون مسائل بدی که پیش میاد، اون اختلافات خانوادگی، اون اذیت‌هایی که آدم‌ها می‌کنند، اون حق‌خوری‌ها، اون مسائل، نباید بیاد سایه بندازه رو رفتارهای ما و نباید رفتارهای ما، زندگی ما رو تحت‌الشعاع خودش قرار بده. ما دعوا شده، دادگاه رفتن، همه کار درست، اونا کردن هرجور بوده، ما کار خودمون رو بکنیم؛ ما باید ارتباط داشته باشیم با ارحام، باید داشته باشیم. با این ارحام رفتیم پشت میز دادگاه، علیه‌ هم شکایت کردند مثلاً؛ خب باشه، حالا بر فرض هم کارتون به شکایت کشیده، کارتون به دادگاه کشیده، باز خدا اجازه نداده قطع رابطه کنید. از دادگاه که اومدی بیرون، سلام‌علیک خداحافظ شما، می‌خوای برسونمت؟ ببرمت؟ فردا هم یه روز می‌ری سرش می‌زنی، این‌ها؛ دادگاه هم جواب رأیش میاد مثلاً. خب این کارها رو آدم بکنند اصلاً پاش به دادگاه نمی‌کشه آخه. آدم‌ها می‌رن به سمتی که کارشون به جاهای بد می‌کشه، کار باید بیاد قهراً یه چیزی بیاد مشکل‌ها رو حل بکنه و بدتر می‌شه. نه، اسلام می‌گه در هر شرایطی او آدم مؤمن درست‌حسابی باش. هیچ‌وقت تحت هیچ شرایطی او خوبی‌ها را از دست نده، ولو مقابل کسی باشی که بهت ظلم کرده. تو خوب باش، تو یک بد به بدها اضافه نکن، یه خوب به خوب‌ها اضافه کن. اگر شما سعی کردی یه خوب به خوب‌ها اضافه کنی، به تبع شما هم یه عده‌ای دیگه بهتر می‌شه اوضاعشون. اما وقتی ما این کارو نمی‌کنیم، ما هم وامی‌ستیم محکم حقمون رو بگیریم، وامی‌ستیم تلافیش دربیاریم، وامی‌ستیم جوابش رو بدیم، وامی‌ستیم حالش رو بگیریم؛ این کارها رو می‌کنیم، خب همینه، همین آشه و همین کاسه، کار بهتر نمیشه.

فرمودند: «إِنَّکَ إِذَا وَصَلْتَهُ»؛ شبیه همون سؤال اولی که جلسه اول خوندیم. می‌آمدند می‌پرسیدند از حضرت: این اقوام من، کسی یا همه‌شون، این با من قطع رابطه کرده، من هم می‌تونم قطع کنم؟ ایشون فرمودند نه. فرمودند اگر تو قطع رابطه کردی، خدا هر دوتاتون رو رها می‌کنه؛ دیگه کاری نداره ظالمی یا مظلوم، دوتاتون رو رها می‌کنه. اما اگر تو ارتباط را حفظ کردی، خدا کمکت میده، خدا نجاتت میده و یه راهی درست می‌کنه برات؛ این روایته.

دیروز سؤال می‌پرسیدند مثلاً انگار همه‌اش ما داریم سراغ می‌گیریم، ما ارتباط برقرار می‌کنیم، اونا اهلش نیستند؛ خب نیستند که نیستند، شما کار خودتونو بکنید. بعد می‌گن ما احساس سبکی می‌کنیم؛ چه سبکی؟! کدوم سبک؟! این پشت این قضایا که ما ظاهرش رو سبکی می‌دانیم و به خاطرش می‌ریم به سمت انجام ندادن، خدا پشتش کارو درست می‌کنه، خدا پشتش محبت قرار میده، عزت قرار میده؛ هیچ‌کسی نداریم که خیلی اهل صله رحم و اهل این مسائل باشه ولی سبک باشه. حالا سبکی، امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «إِنِّي أُحِبُّ أَنْ يَعْلَمَ اللَّهُ أَنِّي قَدْ أَذْلَلْتُ رَقَبَتِي فِي رَحِمِي». سبک می‌شی؟ اشکال نداره، سبک شو. امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند من دوست دارم که خدا ببینه که من به خاطر صله رحم و گوش به حرف خدا دادن، خودم رو پایین آوردم؛ من دوست دارم اینو. من اینو چیزیش نمی‌دونم که هیچ، دوست دارم این رو. به خاطر گوش به حرف خدا دادن؛ آدم‌هایی که ایمانشون بالاست، گوش به حرف خدا دادن و بندگی خدا برامون مهمه. خدا می‌گه برو صله رحم، نمی‌شینه بگه این ارحام من این‌جوری‌ان، اونا اون‌جوری‌ان، من اگه این کارو بکنم سبک می‌شم، اگر اون کارو بکنم فلان می‌شم؛ می‌گه خدا گفته؟ چشم. خدا گفته؟ چشم. این فرق ماست با انبیاء، این فرق ماست با بنده‌های خوب خدا. بنده‌های خوب خدا که همین‌طور ننشستند نماز بخونند خوب بشن که؛ اون‌ها اینجاها که رسیدند، گفتند خدایا تو می‌گی انجام بده، می‌گم چشم. نمی‌گن که حالا اون آدم چیزیه، فلانی، ذلیل می‌شم. بعد این روایت خیلی مهمه، خیلی عجیبه تعبیرهای این روایت؛ ایشون می‌گن من می‌شتابم برای انجام این کارها، درنگی ندارم.

«أَصِلُهُمْ قَبْلَ أَنْ يَسْتَغْنُوا عَنِّي»؛ خیلی دوباره این تیکه‌اش مهمه. یه وقت اقوام به آدم احتیاج دارند، خب سر احتیاجی که به آدم دارند سراغ آدم میان و تماس می‌گیرند و احوالپرسی و سر می‌زنند به آدم، چون محتاجه به آدم. خب حالا یکی هم ممکنه اینجا در عوض به اون‌ها هم حاجتشون رو برآورده کند و کمکشون بده، خب این می‌شه صله رحم؛ اما یه وقت اقوام و قوم و خویش آدم هیچ احتیاجی به ما ندارند، هیچی، کار خاصی با ما ندارند، اما اینجا با این وجود ما می‌ریم سراغشون؛ یا حتی از این سنگین‌تر احتیاج دارند، ولی نمک‌نشناسند، ولی اهلش نیستند؛ یعنی او کاری که باید انجام بدن در حق ما، انجام نمی‌دن. شما گرهی ازشون باز کردی، اصلاً انگار نه انگار. نه سراغی می‌گیره، نه تماسی، نه احوالپرسی؛ اصلاً انگار نه‌ انگار شما قبلاً براش کاری کردید. امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید من در این حالت هم کارم رو ادامه می‌دم؛ اگه مشکلی هم از اون‌ها حل کرده باشم و حتی اون‌ها به ما محتاج هم باشند، حالا چه احتیاجشون برطرف شده، چه نشده، من کارمو می‌کنم، من صله رحممو انجام می‌دم. نمی‌گم این به من نیاز داره، این پاشه بیاد. نه، این نیاز داره، خب داره؛ شما پاشو برو، اشکال نداره؛ این‌ها جایی دوری نمیره، این‌ها پیش خدا محفوظ می‌شه. امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرماید من این چیزها رو دوست دارم، من اهل این کارام، من این‌طوری‌ام و کاری به بقیه ندارم.

ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت کنه که تا ماه رمضون تموم نشده، اگه از این جهت مشکلی داریم بریم حلش کنیم و نگذاریم شیطان دست و پامون رو ببنده و خدای ناکرده گرفتارمون کنه و این فکرهای بد را ان‌شاءالله خدا ازمون دور کنه، این موانع رو ازمون دور کنه؛ یکی دیگه از حرف‌های خدا که صله رحم هست بتونیم انجام بدیم ان‌شاءالله. نثار ارواح طیبه همه حضرات معصومین (علیهم‌السلام) و علمای ربانی و شهدا و امام شهدا، سه صلوات بفرستید.

اللهم صل علی محمد و آل محمد.

۱. صله رحم؛ تکلیفی بدون قید و شرط

قطع ارتباط با ارحام در هیچ شرایطی و با هیچ‌کسی جایز نیست و انسان باید مراقبت کند که مرتکب این گناه کبیره نشود. با هیچ‌یک از ارحام، ولو اینکه آن‌ها آدم خوبی نباشند، ولو اینکه حق ما را خورده باشند، ولو اینکه به ما ظلم کرده باشند، ما حق نداریم قطع ارتباط کنیم. این ارتباط باید برقرار باشد؛ حالا با دید و بازدید، با تماس، با هدیه دادن، با سلام رساندن، یا با سراغ گرفتن، همه این‌ها می‌تواند باشد. فرموده‌اند: «بالبر و الصلة»؛ یعنی یک احسانی به او بکنم و کار خیری در حقش انجام بدهم. مشخص نشده که حتماً فقط به شکل دید و بازدید باشد؛ دید و بازدید یکی از صورت‌های صله رحم است، اما می‌تواند به صورت‌های دیگری هم که ارتباط از طریق آن‌ها برقرار می‌شود، باشد.

۲. قانون الهی در برابر ظلم خویشاوندان

اگر کسی به شما ظلم کرد در میان ارحام، شما حق ندارید تلافی‌اش را درآورید؛ باید بگذرید. اگر شما هم مثل آن‌ها شدید، خدا همه را به حال خودتان رها می‌کند. وقتی خدا ما را به حال خودمان رها کرد، یعنی خودمان باید برویم یک کاری‌اش بکنیم؛ خودمان هم که نمی‌توانیم کاری بکنیم و خراب‌ترش می‌کنیم. اما فرموده‌اند اگر بر فرض او خراب کرد، او ظلم کرد، شما ظلم نکنید؛ شما خودتان را نگه دارید، خدا کمکتان خواهد کرد. اینجا خدا پشتیبان شما خواهد شد و شما را به حال خودتان رها نمی‌کند. یک راهی جلو پای شما خواهد گذاشت، از طریقی کمکتان خواهد کرد و یک فکر خوبی به ذهنتان خواهد انداخت. بالاخره خدا هر طور که خودش صلاح بداند، کمک می‌کند.

۳. صله رحم برای خدا، نه برای خلق

مهم این است که ما در ارتباط، به حرف خدا گوش بدهیم و گوش به حرف خدا دادن و اطاعت خدا برایمان مهم باشد؛ نه اینکه آن اقوام کیست و چه‌کار کرده یا نکرده و چجور آدمی است. حالا من بروم صله رحم کنم سبک می‌شوم، سنگین می‌شوم، چی می‌شوم؛ این‌ها حرف مقبولی نیست. خدا دستور داده و ما باید پای آن بایستیم تا از منافعش بهره‌مند بشویم. منافعش چی بود؟ فرموده‌اند عمر را زیاد می‌کند، ثواب اعمال را بالا می‌برد، مال انسان را برکت می‌دهد، روزی را زیاد می‌کند، بلا و مصیبت را از انسان دور می‌کند و حساب و کتاب را در قیامت سبک می‌کند؛ این‌ها آثاری بود که خواندید. بخل را از انسان دور می‌کند؛ انسانی که حالت بخل در او هست، یکی از راه‌های رفعش صله رحم است.

۴. آستانه صله رحم؛ حتی به اندازه یک جرعه آب

صله رحم اخلاق را خوب می‌کند و کمک می‌کند به خوش‌اخلاقی انسان. این‌هایی که اهل صله رحم هستند، خوش‌اخلاق‌تر هستند و زمینه این مسائل در آن‌ها بیشتر است. طیب نفس می‌دهد، انسان را پاک و طاهر می‌کند، یک صفات بدی را در انسان ضعیف می‌کند و از بین می‌برد، روزی را زیاد و مرگ را هم به تأخیر می‌اندازد. رسیدیم به این روایت از امام صادق (علیه‌السلام) که روایت شده فرموده‌اند: «صِلْ رَحِمَکَ وَ لَوْ بِشَرْبَةٍ مِنْ مَاءٍ». در حق رَحِمت سعی بکن احسان انجام بدهی، در حقشان یک خدمتی انجام بدهی، ولو اینکه یک شربت آبی، یک لیوان آبی، چیزی دستشان بدهی. این‌قدر باید به آن‌ها احترام بگذاری. آدم باید سعی کند نسبت به ارحام توجه خاصی داشته باشد، هوایشان را داشته باشد و سراغشان را بگیرد.

۵. برترین صله رحم؛ آزار نرساندن به خویشان

فرموده‌اند: «أَفْضَلُ مَا تُوصَلُ بِهِ الرَّحِمُ کَفُّ الْأَدَى عَنْهَا». بهترین چیزی که می‌توانید با آن صله رحم انجام بدهید، بهترین وسیله برای صله رحم و بهترین کاری که در حق رَحِم می‌توانی انجام بدهی این است که خودتان را مواظبت کنید اذیتتان به آن‌ها نرسد؛ هیچ شرّی و اذیتی از انسان به آن‌ها نرسد. این اذیت و شر می‌تواند زبانی باشد؛ بددهنی بکند آدم، نیش و کنایه بزند، طعنه بزند، سرزنش کند، حرف‌های غلط و بد بزند، حرف‌های ناراحت‌کننده بزند، حرف‌هایی که حال آدم‌ها را بد می‌کند و حرف‌هایی که دل آدم‌ها را می‌میراند. این‌طوری نباشید. نسبت به رَحِم فرموده‌اند از اذیت کردنش دوری کنید. این اذیت می‌تواند زبانی باشد، می‌تواند هم رفتاری و عملی باشد؛ بالاخره هر چیزی که باعث اذیتش می‌شود، فرق نمی‌کند.

۶. محبوبیت در خانواده با پیوند خویشاوندی

صله رحم مرگ را تأخیر می‌اندازد. بنا بوده اتفاقی، مریضی، تصادفی، چیزی پیش بیاد، عقب می‌افتد. «مَحَبَّةٌ فِي الْأَهْلِ»؛ می‌فرمایند صله رحم باعث می‌شود شما محبوب قوم و خویشتان بشوید؛ خب معلومه دیگه. آن کسی که بیشتر از همه حواسش به همه هست، سراغ می‌گیرد، تماس می‌گیرد، سر می‌زند، خوش‌اخلاق است و این حالت را دارد، طبیعتاً همه بیشتر دوستش دارند. آدم‌ها اول نگاه به دین و مذهب کسی نمی‌کنند، نگاه می‌کنند اخلاقش چطور است. اخلاقش درسته، خوبه، توجه داره به آدم، سراغ می‌گیرد؛ حالا بزرگتر کوچکتر نمی‌کند که من بزرگترم و آن طرف کوچکتره، او باید به من زنگ بزند. حساب این را نمی‌کند که من چقدر تماس گرفتم، من چقدر سراغ گرفتم؛ شما وقتی صله رحم انجام می‌دهید، خودبه‌خود محبوب می‌شوید.

۷. سقوط در جهنم؛ عاقبت قطع رحم و خیانت در امانت

دو طرف صلط در روز قیامت، صراط که در قالب تشبیه به پلی شده، که از آن وارد بهشت می‌شوند و بعضی‌ها روی آن پل سقوط می‌کنند به جهنم، می‌فرمایند دو طرف این صراط، رحم و امانت قرار گرفته. یعنی چی؟ این دو تا مسئله مهمی که خدا از ما خواسته و مهمه، اگر این‌ها را کسی توانسته باشه انجام بده—صله رحم و امانت‌داری—این‌ها خوب نگهش می‌دارند رو پل. اما اگر یکی از این‌ها را خراب کرده باشه، این‌ها کج می‌شوند و سقوطش می‌دهند ته جهنم. اگر کسی آمد روی صراط و در امانت خیانت کرده بود و صله رحم نمی‌کرد، قطع رحم کرده بود، هیچ عملی دیگر به درد آدم نمی‌خورد و این پل وارونه می‌شود و می‌افتد ته جهنم.

۸. امانت‌داری در مجالس و حفظ اسرار خویشان

امانت می‌تواند یک حرف سرّی باشد در اختیارتان می‌گذارند، شما باید این را به عنوان امانت حفظ بکنید. امانت فرموده‌اند: «الْمَجَالِسُ بِالْأَمَانَةِ». شما وقتی با عده‌ای از دوستانتان، اقوامتان، با کسانی یک‌جا جمعید، در این جمع حالا با یک نفر، با چند نفر، مسائلی هست و مطرح می‌کنند افراد و می‌گویند، آن‌ها را امانت حساب می‌کنند پیش شما. یعنی این مسئله را آمده پیش شما مطرح کرده، خوشش نمیاد بقیه بدانند. خوشش نمیاد، دوست نداره، حالا به هر دلیلی اینجا مطرح کرده؛ این‌ها را آدم باید امانت‌دار باشد؛ نره حرف‌های این و اون را پیش بقیه بگه. نره یک چیزهایی که احساس می‌کند افراد برایشان مهمه و نمی‌خواهند کسانی بدانند، بره این‌ور اون‌ور بگه. امانت‌داری یکیش اینه.

۹. تربیت فرزندان در مکتب صله رحم

بعضی‌ها گله و شکایت دارند می‌گویند بچه ما ارتباط خوبی نمی‌تونه با بقیه بگیره، مثلاً خوب نمی‌تونه ارتباط برقرار کنه با بقیه؛ این مشکل اصلی کجاست؟ پدر و مادرند، یا لااقل یکیشون. این در ارتباط‌گیری خوب نیست، موفق نیست. این آدمی که اگر توی یک مجلسی آن طرف مجلس قوم و خویشش باشه، نهایتاً از آن دوری سلامی، چیزی—شاید این هم نکنه—همین‌جور مجلس تموم شد پاشه بره خونه‌اش؛ خب بره آدم سراغ بگیره، احوال بپرسه، کاری، مسئله‌ای. این بچه هم می‌بینه و یاد می‌گیرد همین رفتارها را. ما نباید بگذاریم آن اتفاق‌های بد، آن مسائل بدی که پیش میاد، آن اختلافات خانوادگی، آن اذیت‌هایی که آدم‌ها می‌کنند، آن حق‌خوری‌ها، آن مسائل، نباید بیاد سایه بندازه رو رفتارهای ما.

۱۰. اوج بندگی؛ تواضع خویشاوندی برای خدا

امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «إِنِّي أُحِبُّ أَنْ يَعْلَمَ اللَّهُ أَنِّي قَدْ أَذْلَلْتُ رَقَبَتِي فِي رَحِمِي». سبک می‌شوی؟ اشکال نداره، سبک شو. امام صادق (علیه‌السلام) فرمودند من دوست دارم که خدا ببینه که من به خاطر صله رحم و گوش به حرف خدا دادن، خودم را پایین آوردم؛ من دوست دارم این را. من این را چیزیش نمی‌دانم که هیچ، دوست دارم این را. به خاطر گوش به حرف خدا دادن؛ آدم‌هایی که ایمانشان بالاست، گوش به حرف خدا دادن و بندگی خدا برایشان مهمه. خدا می‌گه برو صله رحم، نمی‌شینه بگه این ارحام من این‌جوری‌ان، اونا اون‌جوری‌ان، من اگه این کارو بکنم سبک می‌شم، اگر آن کارو بکنم فلان می‌شم؛ می‌گه خدا گفته؟ چشم. خدا گفته؟ چشم.

1️⃣ فضیلت و اهمیت صله رحم در ماه رمضان

◽️ تاکید امام سجاد (علیه‌السلام) بر پیوند خویشاوندی در ادعیه ماه مبارک

◽️ حرمت قطعی قطع ارتباط با ارحام در هر شرایطی

2️⃣ شیوه‌های گوناگون صله رحم و حفظ پیوندها

◽️ راه‌های ارتباطی مختلف از دید و بازدید تا تماس و سلام

◽️ گره‌گشایی، احسان مالی و هدیه دادن به خویشاوندان

3️⃣ برکات، آثار دنیوی و منافع اخروی پیوند با ارحام

◽️ افزایش روزی، برکت مال و طولانی شدن عمر انسان

◽️ دفع بلا و مصیبت، صفا و طهارت دل و آسانی حساب قیامت

4️⃣ مراتب اخلاقی صله رحم و آزار نرساندن به خویشان

◽️ خودداری از آزار خویشاوندان به عنوان برترین مرتبه صله رحم

◽️ پرهیز از بدزبانی، ملامت، بدبینی و شکستن دل ارحام

5️⃣ رویکرد مؤمنانه در برابر قطع ارتباط و جفای خویشاوندان

◽️ لزوم برقراری پیوند حتی در صورت جفا، ظلم یا تضییع حق

◽️ حمایت و پشتیبانی ویژه پروردگار از انسان صبور و پیوند‌دهنده

6️⃣ آموزش عملی صله رحم و تأثیر آن بر تربیت فرزندان

◽️ الگوپذیری فرزندان از رفتارهای اجتماعی و ارتباطی والدین

◽️ مانع شدن از سایه افکندن اختلافات خانوادگی بر روابط خویشاوندی

7️⃣ سیره امام صادق (علیه‌السلام) در تواضع و پیش‌قدمی در صله رحم

◽️ تواضع، فروتنی و شکستن منیت به خاطر فرمان خدا

◽️ پیش‌دستی در پیوند با خویشان پیش از بی‌نیازی و نمک‌نشناسی آنان