اللهم صل علی محمد و آل محمد. بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین و الصلاة و السلام علی سیدنا و نبینا ابی القاسم محمد و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین المعصومین سیما بقیة الله فی الارضین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

آثار مراعات حدود و شرایط نماز

صحبت درباره اهمیت نماز بود که فرمودند نماز با حدود و شرایط و واجبات و محرماتی که درش هست، اگر مراعات بشود، آثاری دارد. یکی از آن آثار این است که ضمانت کردند برای چنین کسی بهشت را. آن کسی که حدود نماز را خوب مراعات می‌کند، آنچه از واجبات و محرمات هست مراعات می‌کند و نسبت به وقت نماز و اول وقت خواندن هم اهمیت می‌دهد، یک کارت سبز برای ورود به بهشت به او ضمانت کردند.

رابطه قبول نماز با سایر اعمال

مسئله بعد که اشاره فرمودند، قبول اعمال بود؛ که اگر نماز قبول بشود، سایر اعمال هم قبول می‌شود و اگر نشود، سایر اعمال رد می‌شود.

تأثیر محافظت بر نماز در دوری شیطان

مسئله بعد که اشاره فرمودند، نفوذ شیطان بر انسان بود؛ که فرمودند مادامی که انسان محافظت دارد بر نمازش، مراقب است نسبت به نمازش، اهمیت قائل است و ضایعشان نمی‌کند، شیطان از چنین کسی می‌ترسد و خیلی نزدیکش نمی‌شود. اما به محض اینکه رفت به سمتی که نماز را سبک بشمارد، [نماز] بالاخره یا کم و بیش قضا می‌شود یا از اول وقت بدون جهت همین‌طور عقب می‌افتد، این شیطان برایش جرأت پیدا می‌کند و امیدوار می‌شود نسبت به نفوذ به چنین شخصی. نتیجتاً این می‌شود که آدم گرفتار گناهان کبیره می‌شود. یکی از اسبابی که آدم را به گناهان کبیره می‌اندازد، [وضعیت] نماز است؛ ترک نماز، ضایع کردن نماز یا استخفاف به نماز و سبک شمردن نماز، این‌ها همه چیزهایی هستند که راه نفوذ شیطان را بر انسان هموار می‌کنند.

هشدار امام صادق (ع) درباره عدم قبولی نمازها

در روایت بعدی، امام صادق (علیه‌السلام) فرمود: «والله إنه لیأتی علی الرجل خمسون سنة و ما قبل الله منه صلاة واحدة فأی شیء أشد من هذا؟»؛ به خدا قسم گاهی بر انسان پنجاه سال می‌گذرد و خداوند حتی یک نماز هم از او قبول نکرده است، پس چه چیزی از این سخت‌تر و بدتر است؟ گاهی می‌شود انسانی پنجاه سالش است، توی این پنجاه سال، سی سال، چهل سال نماز خوانده، در حالی که یک دانه از نمازهایش قبول نشده و یک دانه‌اش را درست انجام نداده است.

قبول عمل، مکرر عرض شد که به تقواست؛ یعنی مادامی که آدم گناه می‌کند، عملش قبول نمی‌شود. اما وقتی گناه نکرد و موفق شد دیگر گناه نکند، عملش قبول می‌شود. آن‌وقت اولین اثرِ ترک گناه، در نماز انسان است؛ جزو مواردی است، اولین مواردی است که نماز، نشان‌دهنده میزان تقوای آدم [می‌شود]. چون به مقداری که آدم گناه نمی‌کند، در نماز حضور قلب دارد و به آن مقداری که حضور قلب دارد، خدا نماز را قبول می‌کند. آن مقداری که حواشش نیست و حواشش پرت است، آن مقدارش قبول نیست؛ صحیح هست، اما قبول نیست. تکلیف از گردن انسان ساقط می‌شود، اگر طبق رساله درست انجام داده باشد، اما قبول نیست.

حالا فرمودند نگاه کنید ببینید؛ هستند خیلی‌ها که پنجاه سال، شصت سال، هفتاد سال، هشتاد سال از عمرشان رفته، چه بسا این‌ها یک دانه نمازشان هم تا حالا قبول نشده باشد. بعد ایشون فرمودند: «فأی شیء أشد من هذا؟»؛ از این بدتر هیچی نداریم. یعنی بدترین چیزی که می‌تواند برای آدم در طول عمرش اتفاق بیفتد این است که یک نماز مقبول پیش خدا نداشته باشد. همه نمازها، این همه سال نماز، هیچی! فقط تکلیف را از گردن انسان ساقط کرده، تازه اگر درست انجام داده باشد، وگرنه هیچ فایده‌ای ندارد. ایشان فرمودند چه چیزی از این بدتر؟ یعنی بدترین چیزی که می‌شود در طول حیات انسان تصور کرد این است که یک نمازش هم قبول نشده باشد.

پیامدهای استخفاف و سبک شمردن نماز

بعد فرمودند: «والله إنکم لتعرفون من جیرانکم و أصحابکم من لو کان یصلی لبعضکم ما قبلها منه لاستخفافه بها.»؛ به خدا سوگند شما از همسایگان و همکارانتان کسانی را می‌شناسید که اگر برای یکی از خودِ شما نماز می‌خواندند، به خاطر سبک شمردنش، آن را از او قبول نمی‌کردید. شما خودتان در بین خودتان و اطرافیانتان گاهی می‌بینید کسانی را که یک طوری نماز می‌خوانند که اگر بنا بود این نماز را برای کسی بخوانند، آن شخص هیچ‌وقت قبول نمی‌کرد؛ این‌قدر نماز را ضایع، بد و سبک انجام می‌دهند. عجله می‌کند، تند و تند رکوع، سجده، اذکار و افعال نماز؛ این‌ها همه مثل یک آدمی است که عجله دارد، مثل یک آدمی است که یک کار دیگری، کار مهم‌تری دارد، این خیلی مهم نیست، این را می‌خواهد زود تمامش کند و برسد به آن کارش؛ این‌جوری می‌کنید.

خب، اگر بنا بود اصلاً این نماز را برای همدیگه بخوانید، یعنی مخاطب نماز خودتان بودید، قبول نمی‌کردید این‌طور رفتار و این‌طور حالت را در نماز نسبت به خودتان؛ چطور نسبت به خدا می‌پذیرید که این‌طوری نماز بخوانید با این عجله و سرعت؟ «إن الله عزوجل لا یقبل إلا الحسن»؛ خدا فقط آن نماز درست و حسابی را قبول می‌کند، آن را می‌پذیرد؛ آن که درست انجام می‌شود و ضمیمه‌اش هم این است که [آدم] تقوا داشته باشد. «فکیف یقبل ما یستخف به؟»؛ پس چگونه قبول کند چیزی را که به آن سبک‌سری و بی‌احترامی می‌شود؟ وقتی استخفاف به نماز بیاوریم و نماز را سبک بشماریم، بی‌اهمیتی می‌کنیم، این را قبول نمی‌کند خدا.

غفلت از این که برآورده شدن حاجات به دست خداست

در روایت دیگر، امام صادق (علیه‌السلام) [می‌فرماید]: «إذا قام العبد فی الصلاة فخفف صلاته قال الله تبارک و تعالی لملائکته: أما ترون إلی عبدی؟»؛ هرگاه بنده به نماز بایستد و نمازش را سبک و سریع به جا آورد، خداوند تبارک و تعالی به فرشتگانش می‌گوید: آیا بنده مرا نمی‌بینید؟ وقتی بنده به نماز می‌ایستد، نمازخوان‌ها را [می‌گوید]؛ این چیزهایی که تا حالا گفتیم، عمده‌اش بحث ما الان روی تارک‌الصلوة نبود، که حالا تارک‌الصلوة بدترین مرتبه سبک شمردن نماز است. اما بقیه مراتبش هم هست، سبک‌ترهایش؛ یعنی آن‌هایی که نماز را ترک نکردند، اما نماز را درست به جا نمی‌آورند. نماز را با حدودش، با واجباتش انجام نمی‌دهند، به وقتش بی‌اهمیتی می‌کنند؛ بحث ما روی این‌هاست. اینجا می‌فرماید یک وقت کسی نماز می‌خواند، «فخفف صلاته»، اما نمازش را بد انجام می‌دهد؛ همین حالتی که عرض شد، که از پیغمبر اکرم روایتش را خواندیم، فرمودند مثل کلاغ که به زمین نوک می‌زند؛ همین، با آن عجله و سرعت. این نمازش را همه‌اش از سر و تهش می‌زند، ضایع می‌کند نماز را.

آنگاه خدا به ملائکه می‌فرماید: «أما ترون إلی عبدی کأنه یری أن قضاء حوائجه بید غیری»؛ این رفتار را نگاه کنید، چطور نماز می‌خواند؟ عجله دارد این نماز را بخواند که برود به فلان کارش برسد، برود فلان کارش را انجام بدهد. این بنده خدا، نگاهش بکنید ببینید، این انگار که فکر می‌کند حاجاتش، گرفتاری‌هایش، مشکلاتش و چیزهایی که نیاز دارد، دست غیرِ من است؛ از من کاری برنمی‌آید. من حالا فقط یک نمازی است باید بخوانیم، تمامش کنیم و برویم دیگر؛ برویم به کارمان برسیم، برویم به گرفتاری‌هایمان برسیم. می‌گوید شما همین نماز را درست کن، آن‌ها را درستش می‌کند خدا. شما این را اصلاحش کن، شما ارتباطت با من را اصلاح کن، همه‌چیز دست من است؛ من بخواهم درستش می‌کنم، من نخواهم که نمی‌شود. شما نماز را خرابش کن، برو به کار دیگر برس؛ خدا بخواهد، مانع ایجاد می‌کند.

خیلی‌ها این را قبول دارند که مثلاً وقت نماز که می‌روند یک کار دیگری انجام می‌دهند، زیاد پیش می‌آید، آن کار خیلی هم درست گاهی پیش نمی‌رود. مثلاً یک مشکل دیگری پیش می‌آید، یک چیز دیگری، می‌پیچه تو هم؛ گاهی البته، همیشه هم نیست. اما این‌طوری می‌شود. خدا لطف می‌کند گاهی این‌طوری می‌کند که آدم بفهمد، توجه کند که شاید من به خاطر همین که نمازم را عقب انداختم یا نمازم را این‌قدر با عجله و خراب و بد خواندم، کارم گیر کرد و بدتر شد. خیلی‌ها هم هستند تجربه می‌کنند که وقت را مراعات کردند و نماز را مقدم کردند، خدا کارشان را بدون اینکه حتی خودشان قدم خاصی بخواهند بردارند، خدا مشکلشان را حل کرده است؛ از این‌ها هم زیاد پیش آمده. البته باز هم این همیشگی نیست؛ چون خدا هم چنین بنا و قاعده‌ای نگذاشته که حتماً هر کسی نمازش را حتماً اول وقت بخواند، همه مشکلاتش باید حل بشود. خب این‌جوری که همه به زور برای حل مشکل می‌آمدند نماز اول وقت می‌خواندند؛ خدا این راه‌ها را این‌طوری باز نکرده است. اما گاهی می‌دهد، درستش می‌کند. این گاهی، گاهی بیشتر هم می‌شود. نماز را عقب بیندازیم، گیر می‌افتد توی کارمان؛ نماز را جلو بیندازیم، زودتر کارمان راه می‌افتد.

اینجا این‌طوریه؛ این کسی که نمازش را این‌طوری خراب می‌کند که برود به کارش برسد، خدا می‌گوید به ملائکه نگاه کنید، اصلاً انگار به من کاری ندارد، به من احتیاجی ندارد؛ انگار همه کارش که بخواهد بهش برسد و همه مشکلش که بخواهد حل بشه و کارش که بخواهد انجام بشود، دست من نیست، دست خودش است و بقیه، اصلاً به من احتیاج ندارد. «أما یعلم أن قضاء حوائجه بیدی؟»؛ آیا نمی‌داند که برآورده شدن نیازهایش به دست من است؟ نمی‌فهمد؟ نمی‌داند که رفع احتیاجش، قضای حوائجش، برآورده شدن حاجاتش، پیشرفت کارش، درست شدن زندگی‌اش، دست من است؟ خب، ارتباطت را با من درست کن، من بقیه‌اش را درست می‌کنم. این ارتباط خرابه؛ وقتی ما ارتباطمان با خدا خراب است، نباید انتظار داشته باشیم ارتباطمان با بقیه اصلاح بشود. نباید انتظار داشته باشیم مشکلاتمان از راه‌های بهتر و سریع‌تری حل بشود؛ این انتظار را نباید داشت. به خدا اهمیت نمی‌دهیم، خدا هم ما را به حال خودمان رها می‌کند. می‌گوید خودت برو یک فکری بکن دیگر؛ حالا آدم باید همین‌طور بنشیند فکر کند، فکر کند، فکر کند که فلان مشکلش را چطور حل کند. خب بابا، برو با خدا بساز، درست کن، نماز را اهمیت بده، این‌ها را درست کن، خدا آن فکر بهتر را به ذهنت می‌اندازد. خدا آن راه درست‌تر را جلو پایت قرار می‌دهد. اما وقتی ما به خدا اهمیت نمی‌دهیم، خدا رها می‌کند به حال خودمان. رها یعنی چی؟ یعنی بنشین، بنشین خودت بنشین یک گوشه فکر کن ببین چیکار می‌کنی. بعداً هم خودت پاشو برو درستش کن؛ خودتی ها! حالا توانستی حلش کن، نوانستی هم که نتوانستی؛ من کاری بهت ندارم، جلودارت هم نمی‌شوم، می‌خواهی برو هر کار می‌خواهی بکنی بکن. این خیلی بدحالی است برای آدم پیش بیاید که خدا آدم را رها کند به حال خودش؛ آن‌وقت همین‌طور گره پشت گره، مشکل پشت مشکل. باز هم البته همان‌جاها هم خدا کمک می‌کند؛ حالا خدا این‌قدرها هم با بنده‌هایش، خیلی با بنده‌هایش کنار می‌آید. اما به هر حال این‌طوری است قضیه ما با خدا. خدا دستش است، او قاضی‌الحاجات است؛ او بخواهد، گره را باز می‌کند از جایی که فکرش را نمی‌کنیم. او بخواهد، راه را جلو پایمان می‌گذارد از طریقی، از راهی که فکرش را نمی‌کردیم حتی. شما نماز را درست کنید، نماز را اصلاح کنید، نماز را اهمیت بدهید، درست می‌شود مابقی کارها.

ضرورت محافظت بر وقت نمازهای واجب

باز در روایت دیگر از امام باقر (علیه‌السلام) [آمده است]: «أیما مؤمن حافظ علی الصلوات المفروضة فصلاها لوقتها فلیس هذا من الغافلین»؛ هر مؤمنی که بر نمازهای واجب خود محافظت کند و آن‌ها را در وقتش بخواند، از غافلان نخواهد بود. هر مؤمنی که محافظ نمازش باشد، محافظ و مراقب باشد نسبت به نماز. شما وقتی ساعت خاصی حرکت قطار است، حرکت کاروان است، حرکت آن‌هاست، آدم چطور وقتش را تنظیم می‌کند که آن وقت من سر وقت ایستگاه قطار باشم، من سر وقت آن فلان کارم را انجام بدهم؛ این را هم می‌گویند محافظت بر آن. یعنی مراقبِ تام که یک وقت توی آن وقت خاصِ آن کار، یک مشکلی پیش نیاید. تمام تلاشش را می‌کند که ساعت یک که بلیت دارد باید برود، این به مشکل نخورد. زودتر، پای بلیت می‌نویسند یک ساعت زودتر بیایید آنجا که به مشکل نخورید، تو راه گیر نکنید، آن ترافیک، تصادف، خرابی ماشین، نمی‌دانم چی چی، این‌ها مانعتان نشود. چرا می‌گویند یک ذره زودتر بیا؟ خب، خود آدم‌ها این‌جوری‌اند؛ برای کارهای مهمشان وقت باز می‌کنند، اهمیت می‌دهند، زودتر حتی اقدام می‌کنند، که یک وقت مبادا آن کار از دستشان برود. محافظت بر نماز یعنی نماز را همین‌طوری، همین‌جوری باهاش رفتار کنید. یک چیز خاصی است، بناست الان ظهری پیش بیاید؛ یک وقت خاصی است، اتفاق مهمی بناست بیفتد؛ من کار مهمی دارم، کار خیلی مهم است. خب چطور آدم وقتش را تنظیم می‌کند که سر آن ساعت یک که اذان است، من بروم به نمازم برسم؟ یک چیزی پیش نیاید. نه اینکه تازه قبلش بروم شروع کنم به یک کاری که وسط کار بخورد به نماز، بعد خب دیگر دلم نمی‌آید ول کنم بروم نماز بخوانم؛ نمی‌تواند. می‌رود تازه می‌خواهد غذا بپزد، تازه می‌رود کار اداری‌اش را انجام بدهد، تازه می‌رود تلفنش را بزند؛ این کارها را می‌کند مابقی را، نماز عقب می‌افتد. خب، این‌ها را بگذار بعدترش، قبل‌ترش.

حالا اگر مؤمنی این‌طوری بکند، «فلیس هذا من الغافلین»؛ آن غافلینی که در قرآن مذمت شدند، حرف ازشان زده شده، آدم‌های غافل که از یاد خدا غافلند، اهمیت نمی‌دهند به خدا، بی‌توجه‌اند و غفلت منشأ خیلی گرفتاری‌ها و بدبختی‌های آدم است؛ مخصوصاً غفلت است که شیطان را سوار بر آدم می‌کند. لذا فرمودند کسی که این‌جور است نسبت به نماز، این دیگر جزو آن غافلین حساب نمی‌شود؛ جزو ذاکرین حساب می‌شود، جزو آن‌هایی است که توجه کرده به خدا، اهمیت داده به خدا، به یاد خدا، به خدای متعال اهمیت داده؛ در قیامت در زمره آدم‌های غافل که مشکلات خودشان را دارند این محشور نمی‌شود، درست و حسابی محشور می‌شود. این هم یک مسئله دیگر.

محرومیت از شفاعت اهل بیت (ع) در اثر سبک شمردن نماز

مسئله بعدی، مسئله شفاعت هست؛ عجیب! از آثار خیلی بدِ سبک شمردن نماز، این است که اهل بیت (علیهم‌الصلاة‌والسلام) [همان‌طور که] مثل امام موسی‌بن‌جعفر (علیه‌السلام) اشاره دارند به پدرشان؛ این روایت از امام صادق (علیه‌السلام) بود. از بدترین آثارش این است که اهل بیت (علیهم‌السلام) فرمودند، امام صادق بالخصوص فرمودند، این‌هایی که نماز را سبک می‌شمارند، به شفاعت ما امید نداشته باشند، ما شفاعت‌شان نخواهیم کرد. این از آن چیزهای سخت و سنگین است؛ یعنی به طور خاص اهل بیت با چنین کسی در قیامت کاری ندارند. آن‌وقت دیگر بدتر از این چیزی هست که آدم یک راه نجاتی دارد که مثلاً اهل بیت باشند، آن‌ها آدم را نجات بدهند از گرفتاری‌های آن روز، این وسیله به این مهمی، به این به درد بخوری، به این مهربانی، به این دلسوزی، به این باارزشی، این با آدم کاری نداشته باشد؟ دیگر چی می‌خواهد پیدا کند برای شفاعت خودش؟

لذا این وعده را امام صادق (علیه‌السلام) دم موتشون، وفاتشون این را فرمودند. امام کاظم (علیه‌السلام) و بقیه؛ جالب این روایتی است که از همه، عمده اهل بیتِ امام صادق (علیه‌السلام) نقل شده، حتی بعضی زن‌ها راوی این روایتند. خود امام کاظم (علیه‌السلام) نقل کرده، بعضی کسان دیگر هم نقل کردند، بعضی زنان هم این را نقل کردند، که لحظه آخر امام صادق (علیه‌السلام) همه را جمع کرد دور خودش؛ صدا زد همه اهل خانه را جمع کنید و ایشان فقط همین را فرمود که: «لا ینال شفاعتنا من استخف بالصلاة»؛ کسانی که نمازشان را سبک می‌شمارند، ما شفاعت‌شان نخواهیم کرد؛ این را حواستان باشد. دستگیره و آویزه‌ای که، تنها آویزه‌ای که ما داریم که خیلی به دردمان می‌خورد در قیامت، شفاعت اهل بیت است؛ این نباید از دست برود. این نماز، این را هم خراب می‌کند.

جمع‌بندی و ضرورت اصلاح نماز

پس نماز، شیطان را بر آدم مسلط می‌کند، راه را بر گناهان کبیره باز می‌کند. این رد شد، همه اعمال خراب می‌شود؛ این درست شد، همه اعمال درست می‌شود. این درست شد، زندگی آدم اصلاح می‌شود؛ این خراب شد، زندگی آدم خراب می‌شود. آن‌ور هم گرفتاری‌اش سر شفاعت است که راه را می‌بندد، اهل بیت با آدم قهرند، نمی‌آیند واسطه بشوند؛ چون آدم یک چیزی باید داشته باشد درست و حسابی. شما لااقل نمازت را درست کن، سبک نشمار، نگذار قضا بشود، نگذار از اول وقت بی‌جهت تأخیر بیفتد، حدود و شرایط و واجباتش را هم با خواندن رساله درست کنید ان‌شاءالله. که مبادا واجباتی و محرماتی که در نماز هست، آدم از دستش برود و خدای ناکرده محرماتش را مرتکب بشود و همین‌طور با هر نمازی گناه می‌کند، با هر نمازی واجباتی را ترک می‌کند؛ این خطرناک است. این‌ها را مراقبت کنیم، می‌شود محافظت بر نماز؛ آن‌وقت ان‌شاءالله وعده دادند، تضمین کردند بهشت را، تضمین کردند ان‌شاءالله شفاعت را، تضمین کردند اصلاح امور زندگی را، تضمین کردند دوری شیطان را؛ همه این چیزها که می‌شود باشد و به دردمان بخورد را تضمین کردند ان‌شاءالله.

خدا توفیق مرحمت کند توی این ماه مبارک، نمازمان را درست کنیم و زمینه‌ای بشود برای بعدِ ماه مبارک. اینجا داریم تمرین می‌کنیم نماز صبح را اول وقت بخوانیم، نمازهای دیگر را هم ان‌شاءالله اول وقت بخوانیم؛ بعدش هم ان‌شاءالله در طول ماه، در طول سال این را ادامه بدهیم. پس از خدا می‌خواهیم که خدای متعال ان‌شاءالله این توفیق را به برکت این ایام و این شب‌ها مرحمت کند و ما نمازمان را بتوانیم اصلاح کنیم و به تبعش سایر اعمالمان را هم بتوانیم اصلاح بکنیم. نثار ارواح طیبه همه نمازخوان‌های واقعی، مخصوصاً خاتم‌الانبیاء و همه حضرات معصومین و شهدا و علمای ربانی و امام شهدا، سه صلوات.