بسم الله الرحمن الرحیم.

الحمد لله رب العالمین.

والصلاة والسلام علی سیدنا و نبینا ابی‌القاسم محمد و علی اهل‌بیته الطیبین الطاهرین المعصومین، سیّما بقیة الله فی الارضین، واللعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

عن ابی‌جعفر (علیه السلام)، امام باقر (علیه السلام) روایت شده است: «بَیْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ جَالِسٌ فِی الْمَسْجِدِ إِذْ دَخَلَ رَجُلٌ فَقَامَ یُصَلِّی فَلَمْ یُتِمَّ رُکُوعَهُ وَ لَا سُجُودَهُ فَقَالَ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ: نَقَرَ کَنَقْرِ الْغُرَابِ، لَئِنْ مَاتَ هَذَا وَ هَکَذَا صَلَاتُهُ لَیَمُوتَنَّ عَلَى غَیْرِ دِینِی».

اهمیت و برکات نماز اول وقت

صحبت درباره اهمیت نماز بود؛ عرض شد فرمودند اگر کسی این نماز را با همه واجبات و محرمات و شرایطی که دارد انجام بدهد و مقید باشد به اینکه اول وقت به جا بیاورد، خدا بهشت را [برای او] ضمانت کرده است.

علتش هم این است که این نماز به این شکل، انسان را از گناه و معصیت دور می‌دارد. انسان وقتی این‌قدر مقید باشد و برای خدا اهمیت قائل باشد که زندگی‌اش را طوری تنظیم کند تا نمازش را بتواند سر وقت و درست بخواند، این زمینه مهمی ایجاد می‌کند برای اینکه بتواند در سایر مسائل زندگی‌اش هم اگر جایی فهمید خدا نظری دارد و حرفی دارد، بیشتر به حرف و نظر خدا اهمیت بدهد و آن را رها نکند. این [فرد] زندگی‌اش را توانسته است با نماز تنظیم کند؛ این‌قدر که به نماز اهمیت داده است.

وقتی این‌طور شد، زمینه بیشتر می‌شود برای اینکه در مسائل دیگر هم به خدا اهمیت بدهد و به حرف خدا گوش بسپارد. پس [این مسئله] بسیار مهم است. ملاک قبولی همه اعمال، قبولی نماز است؛ اگر قبول شد، مابقی اعمال هم مقبول است و دیگر احتیاجی به وارسی نیست. اما اگر قبول نشود، خیر، سایر اعمال هم رد می‌شود و گرفتاری‌هایشان هم سر جایش هست.

روایت امام باقر (ع) از نماز شتاب‌زده و بی‌روح

از امام باقر (علیه السلام) نقل شده که فرمودند: یک وقتی پیغمبر اکرم در مسجد نشسته بودند، مردی آمد و شروع کرد به نماز خواندن. این [مرد] مثل این‌هایی که نماز می‌خوانند [اما] درست به رکوع نمی‌روند، سریع سر از رکوع برمی‌دارد، با عجله به سجده می‌رود و سریع برمی‌دارد [نماز می‌خواند]. زیاد دیده‌اید، دیگر چیزی نیست که بعضی‌ها نداشته باشند. اینکه می‌گوییم نماز واجباتی دارد، یکی از واجباتش اطمینان و آرامش است؛ استقرار است. یعنی اذکار واجب نماز، غیر از «بحول الله [و قوته اقوم و اقعد]»، همه باید در حال آرامش و سکون بدن انجام بشود، نه در حال حرکت. این یک.

اذکار نماز هم وقتی دارد گفته می‌شود، باید از اول تا آخرش در همین حالت باشد؛ کامل در این حالت باشد. نه اینکه هنوز نرسیده به رکوع دارد ذکرش را می‌گوید، یا هنوز ذکرش تمام نشده سر برمی‌دارد و آن حروف آخرین دیگر دارد [در حال بالا آمدن] می‌آید بالا! این حالتی است که متأسفانه بین مردم زیاد هم دیده می‌شود. خب این نماز خراب است دیگر؛ این همین‌طور دارد واجبات نماز را زیر پا می‌گذارد.

نماز می‌خواند، در حالی که این استقرار و آرامش در هنگام ذکر، واجب است؛ واجبه، یعنی یکی از واجبات است. این [کار را] نمی‌کند و همین‌جا مرتکب گناه می‌شود. در رکوع گناه می‌کند، در سجده گناه می‌کند. این‌طوری آدم ممکن است عبادت و نماز را با چیزهای غلط و گناه با هم جمع بکند که عرض کردیم. در روایات هست نماز را با حدودش انجام بدهد، یعنی همان واجباتش و محرماتش؛ این‌ها همه [ملاک است].

یکی از [حدود] نماز، همین استقرار و آرامش بدن در هنگام ذکر رکوع و سجده است؛ یا در هنگام اذکار دیگر نماز، غیر از «بحول الله»؛ در «سمع الله [لمن حمده]»، در همه این‌ها چیزهایی است که باید آن استقرار و آرامش در انسان برقرار باشد.

تنبیه پیامبر اکرم (ص) و عاقبت ضایع کردن نماز

حالا اینجا هم همین‌طور بوده است؛ پیغمبر اکرم نشسته بودند و دیدند کسی آمد نماز بخواند، اما نمازش را مثل همین آدم‌هایی که این‌طوری نماز می‌خوانند [خواند]؛ استقرار نیست. نه رکوعش، نه سجده‌اش، هیچ‌کدام در حال آرامش بدن طی نشد و تمام نگردید. ذکرش تمام نشده دارد سر برمی‌دارد؛ سجده‌اش تمام نشده، «سبحان ربی الاعلی و بحمده» را سریع می‌گوید و دارد می‌آید بالا. یعنی اصلاً نمی‌گذارد این ذکر، کامل در حال سجده و آرامش بدن گفته بشود؛ این واجب را ترک می‌کرد.

پیغمبر اکرم چه فرمودند؟ مسئله خیلی مهمی است؛ یعنی ببینید نمازخوان‌های ما، آن‌هایی که این‌جوری نماز می‌خوانند، این می‌شود قضیه‌شان. فرمودند: «نَقَرَ کَنَقْرِ الْغُرَابِ»؛ مثل کلاغ دارد به زمین نوک می‌زند. کلاغ چطوری است؟ کلاغ یک مقدار هم عجول است؛ خیلی با سرعت و سریع [حرکت می‌کند]، عجول هم هست و این‌جوری تند و تند نوک می‌زند و می‌رود. فرمودند این مثل کلاغ به زمین نوک زد و رفت؛ این کسی که نمازش را، رکوع و سجده‌اش را این‌قدر در حال حرکت و بدون آرامش خواند و ذکرها را کامل نکرده گفت.

بعد، اینجایش خطرناک است؛ فرمودند: «لَئِنْ مَاتَ هَذَا وَ هَکَذَا صَلَاتُهُ لَیَمُوتَنَّ عَلَى غَیْرِ دِینِی»؛ اگر این آقا بمیرد در حالی که نمازش این‌طوری است و نمازش را خلاصه این‌طوری بخواند—نمازخوان هم هست‌ها، اما نمازهایش را این‌طوری خواند—چه می‌شود؟ «لَیَمُوتَنَّ عَلَى غَیْرِ دِینِی»؛ بر غیر دین من که اسلام هست می‌میرد؛ یعنی در زمره غیرمسلمان‌ها مرگش فرا می‌رسد و جزء آن‌ها محسوب می‌شود.

خیلی مسئله مهمی است. طرف نماز می‌خواند، اما چون در نماز این حدودش را، این واجباتش را مراعات نمی‌کند، عجله می‌کند، تند و تند نماز می‌خواند، زود سر از رکوع برمی‌دارد، زود به رکوع می‌رود، زود سر از سجده برمی‌دارد و این حالت‌ها را زود و با سرعت انجام می‌دهد، وقتی می‌میرد در زمره غیرمسلمان‌ها محشور می‌شود؛ در زمره غیرمسلمان‌ها و غیر مسلمین قرار می‌گیرد. این از این مطلب.

معنای سبک شمردن نماز (تهاون به صلات)

در روایت بعدی از امام باقر (علیه السلام) باز روایت شده است: «لَا تَتَهَاوَنْ بِصَلَاتِکَ»؛ نماز را سبک نشمار. سبک شمردن نماز، یکیش به این است که برای آدم مهم نباشد؛ حالا بخواند، گاهی هم قضا بشود، آن اهمیتی را نمی‌دهد که قضا نشود، مراقبت را ندارد و برایش مهم نیست. شب تا ساعت ۱۲ و ۱ و ۲ نصف شب بیدار باشد، خوش بگذراند، اما حالا نماز دیگر صبح شد، بیدار شدیم می‌خوانیم، نشد هم نشد! این تهاون به صلات است؛ نماز را سبک می‌شمارد.

چیزی که برای آدم مهم باشد، چطور برنامه می‌ریزد؟ فردا صبح زود ساعت ۳ صبح، ساعت ۴ صبح، ساعت ۵ صبح می‌خواهد برود به یک مسافرتی که خیلی هم علاقه به آن دارد؛ چطور برنامه‌اش را طوری تنظیم می‌کند که سر وقت بیدار بشود، حرکت کند و عقب نیفتد؟ خب این دارد اهمیت می‌دهد. اهمیت ندادن به چیست؟ به اینکه بگوید خب حالا هر وقت شد، بخوابد و بعد بگوید حالا اگر شد پا می‌شویم، نشد هم که خب نشد دیگر، چکارش کنیم!

تهاون به صلات یعنی همین. اصلاً مهم نیست شب دارد می‌گذرد، خواب دارد دیر می‌شود. [می‌گوید] من وقتی خوابم دیر می‌شود، صبح پا نمی‌شوم برای نماز؛ خب اهمیت بده! برنامه زندگی‌ات را تنظیم کن، ساعت خواب را بیاور عقب‌تر. اجازه ندارد آدم شب این‌قدر بیدار باشد، در حالی که می‌داند نماز صبحش قضا می‌شود؛ جایز نیست، این بیدار ماندن جایز نیست. یا باید سریع‌تر بخوابد، یا اگر می‌بیند الآن برود بخوابد به نماز صبحش بیدار نمی‌شود، باید بیدار بماند؛ حق ندارد برود بخوابد، وقتی می‌داند نمازش قضا می‌شود، ضایع می‌شود و از بین می‌رود.

ما باید زندگی‌هایمان را، برنامه‌های زندگی‌مان را این‌طور تنظیم کنیم و خواب‌مان را درست بکنیم. حالا بعد از ماه مبارک دوباره زندگی‌هایمان ممکن است به حالت عادی برگردد؛ آن حالت عادی باید به این باشد که آدم شب زودتر بخوابد. این، هم برای نماز آدم مهم‌تر است و ارزش دارد، هم برای سلامت آدم. حالا اصلاً یکی مسلمان هم نمی‌خواهد باشد، نباشد؛ برای سلامت بدن آدم، خواب شب و زودتر خوابیدن مفید است؛ اینکه آدم زودترِ شب بخوابد تا بتواند از آن طرف زودتر بیدار بشود. حالا می‌خواهد بیدار بشود برای عبادت، یا می‌خواهد بیدار بشه برای زندگی‌اش. آدم بخواهد سالم‌تر باشد، ولو مسلمان هم نباشد، این خواب این‌طوری است؛ یعنی بدترین خواب شبانه‌روز، آن خواب حدود ساعت ۵ به بعد صبحِ الآن است و بهترین خواب، آن خواب حدود ساعت ده و نیم، یازدهِ الآن است تا ساعت حدود دو و سه [نصف شب]. این بهترین خواب است و آن هم بدترین خواب؛ این‌ها همه در این موقع قرار داده شده است، اصلاً برای بدن.

مضاف بر آن، مسئله نماز است. این شب‌نشینی‌های ما، این دیر خوابیدن‌های ما، وقتی می‌دانیم نمازمان قضا می‌شود، اجازه نداریم و حق نداریم دیر بخوابیم. یا باید زود بخوابیم، یا اگر می‌دانیم که خب حالا من نمی‌شود زود بخوابم ولی بدانم الآن ساعت ۲ شده و می‌خواهم تازه بروم بخوابم و نمازم قضا می‌شود، حق ندارم بخوابم؛ باید بیدار بمانم، وقت نماز بشود، نمازم را بخوانم و بعد بروم بخوابم. مهم است: «لَا تَتَهَاوَنْ بِصَلَاتِکَ».

تهاون به صلات پس یکی این است که آدم اهمیت ندهد؛ حالا قضا شد دیگر، حالا قضا شد، این‌جوری مثلاً؛ برایش مهم نیست، سنگین نمی‌آید. اولیای خدا خیلی برایشان سنگین می‌آید یک نماز را از دست بدهند، یک وقت خدای نکرده بر فرض؛ اصلاً نمی‌توانند هضمش کنند، نمی‌توانند با آن کنار بیایند. حالا ما راحت، همین‌طور برنامه‌مان این‌طوری است. یکیش پس این است که قضا بشود، یکیش هم این است که از اول وقت بی‌جهت عقب بیفتد و کارهای دیگر را آدم مقدم کند. کارهای دیگر را مقدم کردن بر نماز، یعنی مهم نیست نماز؛ یعنی همان تهاون به صلات. آدم یک چیز که برایش مهم نباشد، هی می‌اندازد عقب؛ آن چیز که خیلی مهم است، می‌دود، رویش فکر می‌کند، برنامه می‌ریزد و فکرش را مشغول می‌کند، اما آن چیز که مهم نیست، شد شد، نشد هم نشد؛ این‌طوری. اول وقت خیلی مهم است، زودتر.

سیره بزرگان در تقید به نماز اول وقت

خدا رحمت کند مرحوم رجبعلی خیاط را؛ خودش مقید بود به اول وقت و این جمله را هم دارد ایشان که: به نماز نگویید کار دارم، به کار بگویید الان وقت نماز شده است. چند دقیقه آدم [تأمل کند]؛ و چقدر آدم می‌بیند بعضی‌ها را که مقیدند به این نمازشان و اهمیت می‌دهند، خدا خیلی کارهایشان را می‌سازد، درست می‌کند، خیلی کارهایشان را حل می‌کند، مشکلاتی را حل می‌کند؛ حتی زندگی‌شان را بر اساس آن چیزی که علاقه دارند، که یکیش نماز اول وقت است، خدا برایشان مهیا می‌کند معمولاً؛ جور می‌کند برایشان، تنظیم می‌کند و کارش را راه می‌اندازد تا بشود نمازش را بتواند اول وقت بخواند.

بسیار مسئله مهمی است، این را باید اهمیت داد. اگر تا حالا نمی‌دادیم، حالا دیگر تصمیم بگیریم این نماز را که مهم‌ترین فروع دین است و پایه دین و استواری دین رویش هست، خدای نکرده آدم ضایعش نکند. مرحوم امام همین‌جور بود، بزرگان ما همین‌جور بودند؛ این‌ها حتی در جلسه مهمی، کار مهمی هم که بودند، وقتی وقت نماز می‌شد، کار را تعطیل می‌کردند، صبر می‌کردند، کار را نگه می‌داشتند و می‌رفتند سراغ نماز.

حکایتی عینی از برکت تقید به نماز

من خودم شاهد بودم کسی را که این‌جور بود. جایی بود، وسیله‌اش، ماشینش خراب شده بود و از جاده هم دور بود. طوری نبود، در شرایطی نبود که راحت بتواند بیاید سر جاده و کسی را پیدا کند ماشینش را درست بکند. به این امداد خودروها هم که زنگ می‌زدند، این‌ها هم جواب نمی‌دادند و نشده بود. بعد وقت نماز شد. حالا در اینی که کار هم داشت و در آن شرایط آدم دلشوره هم دارد، نگران است—چون در یک موقعیت خاصی بود و اصلاً خیلی دلشوره قاعدتاً آدم را می‌گرفت—ولی وقت نماز که شد، خیر، رفت قشنگ با خیال راحت وضو بگیرد و نمازش را بخواند؛ [می‌گفت] حالا بعداً می‌رویم یک فکری برایش می‌کنیم دیگر.

این‌طوری رفت مشغول نماز شد. بعد، این نماز تمام شده یا نشده، یادم نیست، یک دفعه یکی از همین ماشین‌ها داشت می‌آمد همین سمتی که این بنده خدا بود. می‌آمد همین سمت، از همین ماشین‌های امداد خودرویی؛ می‌آمد بیاید همین‌جا، به همین سمت داشت می‌آمد و رسید و خب دید ماشین این هم خراب است. بعد ازش که پرسیدند چطور شد این‌ور آمدی؟ گفت من داشتم از جاده رد می‌شدم، چشمم به آن سمت جاده که افتاد، احساس کردم آنجا آب هست؛ یک چنین احساسی به من دست داد که گویی آب جمع شده آنجا. پیچیدم این سمت، می‌آیم ببینم مثلاً چه خبری است؛ یک چنین چیزی در ذهنم ایجاد شد. آمد و آمد و آمد و آمد تا رسید به این و ماشینش را درست کرد؛ آبی هم به جایی نبود، این بود!

خدا کارش را این‌جوری درست کرد، اصلاح کرد. این چیزی بود که یک نمونه از صدها نمونه‌ای بود که آدم با چشمش دید و می‌بیند که این‌هایی که به نمازشان اهمیت می‌دهند، خدا گاهی—البته گاهی، دیگر حالا طلبکار نیستیم از خدا که همه‌اش باید چون ما نماز خواندیم پس باید یک کار برای ما بکند، خیر ما هیچ طلبی نداریم از خدا—ولی خدا گاهی هم لطف می‌کند، تنظیم می‌کند کار را، درست می‌کند، بدون اینکه ما بخواهیم دست‌وپا بزنیم.

هشدار پیامبر (ص) درباره سبک شمردن نماز و گناهان

پس به نمازت بی‌اهمیتی نکن؛ «فَإِنَّ النَّبِیَّ قَالَ عِنْدَ مَوْتِهِ»، پیغمبر اکرم لحظه مرگ این را فرمود: «لَیْسَ مِنِّی مَنْ اسْتَخَفَّ بِصَلَاتِهِ»؛ آن کسی که به نمازش اهمیت نمی‌دهد و سبک می‌شمارد، از من نیست؛ با من میانه‌ای ندارد، با من ارتباطی ندارد، من از او جدایم، من از او بری‌ام و کاری به من خلاصه‌اش ندارد. این یک مسئله.

باز [فرمود]: «لَیْسَ مِنِّی مَنْ شَرِبَ مُسْکِراً»؛ مطلب دومی هم حالا در ضمن این مطلب، ادامه روایت هست: نیست از من کسی که خلاصه نجاست بخورد—حالا اصطلاحاً می‌گویند شراب و این‌ها ولی اسم صحیحش نجاست است—نجاست بخورد؛ «لَا یَرِدُ عَلَیَّ الْحَوْضَ لَا وَ اللَّهِ»؛ قسم به خدا این کسانی که [در] این دو دسته‌اند، به طور خاص در قیامت کنار حوض کوثر، این‌ها هیچ ارتباطی با من ندارند، هیچ ورودی بر من ندارند و هیچ با من مواجه نخواهند شد؛ یکی آن که نماز را سبک می‌شمارد، یکی هم آن که خدای نکرده به نجاست، به این نجاست آلوده بشود، بله.

رابطه ضایع کردن نماز و تسلط شیطان

روایت بعدی از امام صادق (علیه السلام) از پیغمبر اکرم: «لَا یَزَالُ الشَّیْطَانُ ذَائِراً مِنَ الْمُؤْمِنِ مَا حَافَظَ عَلَى الصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ»؛ مؤمن تا مادامی که بر این نمازهای پنج‌گانه مراقبت دارد، مواظبت دارد، هم درست می‌خواند و هم اول وقت می‌خواند، شیطان از چنین مؤمنی می‌ترسد و فاصله می‌گیرد. یکی از راه‌های دفع شیطان، این است که آدم به نمازش اهمیت بدهد، خیلی اهمیت بدهد.

«فَإِذَا ضَیَّعَهُنَّ»، اما اگر خدای نکرده نمازش را ضایع کرد—همین‌هایی که عرض کردم؛ سبک شمرد، یا همین‌طور گاهی یکی در میان دو تا در میان قضا شد، شب دیر خوابید صبح قضا شد، اهمیت نداد، یا اول وقت است کار دیگر را مقدم می‌کند بر نماز، چیز دیگر را مقدم می‌داند بر نماز—اگر رسید به «فَإِذَا ضَیَّعَهُنَّ» و ضایع کرد نمازها را، «تَجَرَّأَ عَلَیْهِ»، آن‌وقت شیطان جرأت پیدا می‌کند بر چنین فردی که به او نزدیک بشود: «فَأَدْخَلَهُ فِی الْعَظَائِمِ» و او را دچار گناهان کبیره می‌کند.

راه، یکی از راه‌های دچار شدن به گناهان کبیره، ضایع شدن نماز است؛ ارتباط مستقیم دارد. این‌هایی که نمازشان ضایع است، یا قضا می‌شود، یا همین‌طور عقب می‌افتد و سبک است، این‌ها یک چیزی که حتمی و مسلم کنارشان [وجود دارد]، گناهان کبیره است که مرتکب می‌شوند. وقتی گناه کبیره آدم مرتکب شد، دیگر کلاهش پسِ معرکه‌ است، مشکل دارد و خیلی گرفتاری پیدا می‌کند؛ در زندگی‌اش گره‌هایی ایجاد می‌شود که به این راحتی حل نمی‌شود، به بن‌بست‌هایی می‌خورد و راه باز نمی‌شود. این گرفتاری‌ها هست، خیلی گرفتاری‌های زیادی پیدا می‌کند. پس تا مادامی که ما به نماز اهمیت می‌دهیم، شیطان از آدم می‌ترسد؛ اگر این‌ها را ضایع کردیم، به گناه می‌افتیم، به گناهان کبیره مبتلا می‌شویم.

آثار تکوینی مراقبت بر نماز اول وقت

پس ببینید چقدر نماز اهمیت دارد. از آن‌ور در آن روایت گفت: شما نماز را با واجبات و محرماتش که زیاد هم هست و در رساله هست، یاد بگیرید انجام بدهید و سر وقت، خدا بهشت را ضمانت کرده است؛ این یکی از راه‌های بهشت است. از آن‌ور، نکند آدم؛ تا مادامی که مراقبت دارد، شیطان هم از آدم ترس دارد. اصلاً نکته‌اش همین است؛ آن که نمازش را این‌قدر مراقبت دارد و برایش مهم است، شیطان یک ترس و وحشتی از او دارد و به این راحتی در گناهان کبیره نمی‌اندازدش، نمی‌تواند؛ مشکل است برایش.

خب همین می‌شود دیگر؛ همان است که مرحوم آقای قاضی فرمود. یعنی کسی مقید باشد به نماز اول وقتش با حدودش، با واجباتش، این [شخص] به جایی نرسد، محال است! این می‌رسد به یک جا. همین‌طور آن‌به‌آن، تکویناً بالا می‌رود آدم؛ می‌رود بالا. ایمانش، معنویتش، اخلاقش، رفتارش، این‌ها اصلاح می‌شود؛ این‌قدر نماز [اثر دارد]. از آن‌ور، نماز ضایع شد، همه چیز آدم ضایع می‌شود؛ برکت هم از زندگی آدم‌ها می‌رود. آدم‌هایی که به نمازشان اهمیت نمی‌دهند، زندگی‌شان هم برکت ندارد، وقت‌شان هم برکت ندارد، کارهایشان برکت ندارد و وجودشان بی‌برکت است؛ ضایع‌اند.

خب، [گریبان آدم را] می‌گیرد. همه دلشان می‌خواهد یک آدم خوب و پربرکتی باشند؛ یکیش نماز است. نماز کمک می‌کند به آدم در تقوا، تقوا هم کمک می‌کند به انسان در نماز بهتر.

توصیه به حفظ عادت نماز صبح اول وقت

ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت کند این نماز را بیشتر مراقبت کنیم، مواظبت کنیم و اهمیتش را بیشتر بفهمیم. در این ماه مبارک که خدا توفیق می‌دهد ما نماز صبح را، نماز صبح اول وقت را به نمازهای دیگر اضافه می‌کنیم، این فرصت را غنیمت بدانیم و عادت بدهیم خودمون را که بعد از ماه مبارک، غیر از نماز ظهر و مغرب که ان‌شاءالله الرحمن سر وقت می‌خوانیم، این نماز صبح را هم به آن اضافه کنیم.

آدم که می‌خواهد نماز بخواند صبح، خب چه بهتر تنظیم کند از همان اولش بخواند. شما که بالاخره می‌خواهید نماز بخوانید—خیلی‌ها نماز را می‌خوانند نماز صبح را، اما آخر وقت—خب شما که می‌خواهی ۱۰ دقیقه پاشی بخوانی، بگذار این را اول وقت، که با یک تیر چند نشان آدم بزند؛ چند تا نشان بزند. زیرک باشد آدم؛ مؤمن زیرک است، این‌طوری برنامه‌هایش را تنظیم می‌کند. ان‌شاءالله خدا کمک‌مان می‌کند نماز‌مان اصلاح بشود تا بقیه زندگی‌مان، رفتارمان و برکت زندگی‌مان، همه‌اش درست بشود ان‌شاءالله.

نثار ارواح طیبه کسانی که به نماز اهمیت داده‌اند و نماز درست به جا آورده‌اند و می‌دهند، مخصوصاً خاتم انبیاء و همه حضرات معصومین و علمای ربانی و شهدا و امام شهدا، [حاضرین] سه صلوات بفرستید.

اللهم صل علی محمد و آل محمد.

۱. تنظیم متن زندگی با ساعت نماز

انسان وقتی این‌قدر مقید باشد و برای خدا اهمیت قائل باشد که زندگی‌اش را طوری تنظیم کند تا نمازش را بتواند سر وقت و درست بخواند، این زمینه مهمی ایجاد می‌کند برای اینکه بتواند در سایر مسائل زندگی‌اش هم اگر جایی فهمید خدا نظری دارد و حرفی دارد، بیشتر به حرف و نظر خدا اهمیت بدهد و آن را رها نکند. این فرد زندگی‌اش را توانسته است با نماز تنظیم کند؛ این‌قدر که به نماز اهمیت داده است. وقتی این‌طور شد، زمینه بیشتر می‌شود برای اینکه در مسائل دیگر هم به خدا اهمیت بدهد و به حرف خدا گوش بسپارد. پس این مسئله بسیار مهم است. ملاک قبولی همه اعمال، قبولی نماز است؛ اگر قبول شد، مابقی اعمال هم مقبول است.

۲. نماز، ملاک قبولی اعمال شماست

ملاک قبولی همه اعمال، قبولی نماز است؛ اگر قبول شد، مابقی اعمال هم مقبول است و دیگر احتیاجی به وارسی نیست. اما اگر قبول نشود، خیر، سایر اعمال هم رد می‌شود و گرفتاری‌هایشان هم سر جایش هست. اینکه می‌گوییم نماز واجباتی دارد، یکی از واجباتش اطمینان و آرامش است؛ استقرار است. یعنی اذکار واجب نماز، غیر از «بحول الله و قوته اقوم و اقعد»، همه باید در حال آرامش و سکون بدن انجام بشود، نه در حال حرکت. اذکار نماز هم وقتی دارد گفته می‌شود، باید از اول تا آخرش در همین حالت باشد؛ کامل در این حالت باشد. نه اینکه هنوز نرسیده به رکوع دارد ذکرش را می‌گوید، یا هنوز ذکرش تمام نشده سر برمی‌دارد.

۳. آرامش و استقرار؛ شرط صحت نماز

اذکار واجب نماز، غیر از «بحول الله»، همه باید در حال آرامش و سکون بدن انجام بشود، نه در حال حرکت. اذکار نماز هم وقتی دارد گفته می‌شود، باید از اول تا آخرش در همین حالت باشد؛ کامل در این حالت باشد. نه اینکه هنوز نرسیده به رکوع دارد ذکرش را می‌گوید، یا هنوز ذکرش تمام نشده سر برمی‌دارد و آن حروف آخرین دیگر دارد در حال بالا آمدن می‌آید بالا! این حالتی است که متأسفانه بین مردم زیاد هم دیده می‌شود. خب این نماز خراب است دیگر؛ این همین‌طور دارد واجبات نماز را زیر پا می‌گذارد. نماز می‌خواند، در حالی که این استقرار و آرامش در هنگام ذکر، واجب است؛ یعنی یکی از واجبات است. این کار را نمی‌کند و همین‌جا مرتکب گناه می‌شود.

۴. هشدار نبوی: عاقبت نماز کلاغ‌وار!

پیغمبر اکرم در مسجد نشسته بودند و دیدند کسی آمد نماز بخواند، اما نمازش را مثل همین آدم‌هایی که این‌طوری نماز می‌خوانند خواند؛ استقرار نیست. نه رکوعش، نه سجده‌اش، هیچ‌کدام در حال آرامش بدن طی نشد و تمام نگردید. ذکرش تمام نشده دارد سر برمی‌دارد؛ سجده‌اش تمام نشده، سریع می‌گوید و دارد می‌آید بالا. یعنی اصلاً نمی‌گذارد این ذکر، کامل در حال سجده و آرامش بدن گفته بشود. پیغمبر اکرم فرمودند: «نَقَرَ کَنَقْرِ الْغُرَابِ»؛ مثل کلاغ دارد به زمین نوک می‌زند. کلاغ یک مقدار هم عجول است؛ خیلی با سرعت و سریع حرکت می‌کند، عجول هم هست و این‌جوری تند و تند نوک می‌زند و می‌رود. این کسی که نمازش را، رکوع و سجده‌اش را این‌قدر در حال حرکت و بدون آرامش خواند.

۵. خطر مرگ بر غیر دین اسلام

پیغمبر اکرم در حق کسی که با شتاب‌زدگی نماز می‌خواند فرمودند: «لَئِنْ مَاتَ هَذَا وَ هَکَذَا صَلَاتُهُ لَیَمُوتَنَّ عَلَى غَیْرِ دِینِی»؛ اگر این آقا بمیرد در حالی که نمازش این‌طوری است و نمازش را خلاصه این‌طوری بخواند—نمازخوان هم هست‌ها، اما نمازهایش را این‌طوری خواند—بر غیر دین من که اسلام هست می‌میرد؛ یعنی در زمره غیرمسلمان‌ها مرگش فرا می‌رسد و جزء آن‌ها محسوب می‌شود. خیلی مسئله مهمی است. طرف نماز می‌خواند، اما چون در نماز این حدودش را، این واجباتش را مراعات نمی‌کند، عجله می‌کند، تند و تند نماز می‌خواند، زود سر از رکوع برمی‌دارد، زود به رکوع می‌رود، زود سر از سجده برمی‌دارد و این حالت‌ها را زود و با سرعت انجام می‌دهد، وقتی می‌میرد در زمره غیرمسلمان‌ها محشور می‌شود.

۶. سبک شمردن نماز چیست؟

از امام باقر (علیه السلام) روایت شده است: «لَا تَتَهَاوَنْ بِصَلَاتِکَ»؛ نماز را سبک نشمار. سبک شمردن نماز، یکیش به این است که برای آدم مهم نباشد؛ حالا بخواند، گاهی هم قضا بشود، آن اهمیتی را نمی‌دهد که قضا نشود، مراقبت را ندارد و برایش مهم نیست. شب تا ساعت ۱۲ و ۱ و ۲ نصف شب بیدار باشد، خوش بگذراند، اما حالا نماز دیگر صبح شد، بیدار شدیم می‌خوانیم، نشد هم نشد! این تهاون به صلات است؛ نماز را سبک می‌شمارد. تهاون به صلات یعنی همین. اصلاً مهم نیست شب دارد می‌گذرد، خواب دارد دیر می‌شود. می‌گوید من وقتی خوابم دیر می‌شود، صبح پا نمی‌شوم برای نماز؛ خب اهمیت بده! برنامه زندگی‌ات را تنظیم کن، ساعت خواب را بیاور عقب‌تر.

۷. بیدار ماندن‌های غیرمجاز و ضایع شدن نماز

اجازه ندارد آدم شب این‌قدر بیدار باشد، در حالی که می‌داند نماز صبحش قضا می‌شود؛ جایز نیست، این بیدار ماندن جایز نیست. یا باید سریع‌تر بخوابد، یا اگر می‌بیند الآن برود بخوابد به نماز صبحش بیدار نمی‌شود، باید بیدار بماند؛ حق ندارد برود بخوابد، وقتی می‌داند نمازش قضا می‌شود، ضایع می‌شود و از بین می‌رود. ما باید زندگی‌هایمان را، برنامه‌های زندگی‌مان را این‌طور تنظیم کنیم و خواب‌مان را درست بکنیم. تهاون به صلات پس یکی این است که آدم اهمیت ندهد؛ حالا قضا شد دیگر، حالا قضا شد، این‌جوری مثلاً؛ برایش مهم نیست، سنگین نمی‌آید. اولیای خدا خیلی برایشان سنگین می‌آید یک نماز را از دست بدهند، یک وقت خدای نکرده بر فرض؛ اصلاً نمی‌توانند هضمش کنند.

۸. به کار بگویید وقت نماز شده است

مرحوم رجبعلی خیاط خودش مقید بود به اول وقت و این جمله را هم دارد ایشان که: به نماز نگویید کار دارم، به کار بگویید الان وقت نماز شده است. چقدر آدم می‌بیند بعضی‌ها را که مقیدند به این نمازشان و اهمیت می‌دهند، خدا خیلی کارهایشان را می‌سازد، درست می‌کند، خیلی کارهایشان را حل می‌کند، مشکلاتی را حل می‌کند؛ حتی زندگی‌شان را بر اساس آن چیزی که علاقه دارند، که یکیش نماز اول وقت است، خدا برایشان مهیا می‌کند معمولاً؛ جور می‌کند برایشان، تنظیم می‌کند و کارش را راه می‌اندازد تا بشود نمازش را بتواند اول وقت بخواند. بسیار مسئله مهمی است، این را باید اهمیت داد. اگر تا حالا نمی‌دادیم، حالا دیگر تصمیم بگیریم این نماز را خدای نکرده آدم ضایعش نکند.

۹. نماز اول وقت، سد محکم در برابر شیطان

روایت است از امام صادق (علیه السلام) از پیغمبر اکرم: «لَا یَزَالُ الشَّیْطَانُ ذَائِراً مِنَ الْمُؤْمِنِ مَا حَافَظَ عَلَى الصَّلَوَاتِ الْخَمْسِ»؛ مؤمن تا مادامی که بر این نمازهای پنج‌گانه مراقبت دارد، مواظبت دارد، هم درست می‌خواند و هم اول وقت می‌خواند، شیطان از چنین مؤمنی می‌ترسد و فاصله می‌گیرد. یکی از راه‌های دفع شیطان، این است که آدم به نمازش اهمیت بدهد، خیلی اهمیت بدهد. «فَإِذَا ضَیَّعَهُنَّ»، اما اگر خدای نکرده نمازش را ضایع کرد—سبک شمرد، یا اهمیت نداد، یا اول وقت است کار دیگر را مقدم می‌کند بر نماز—اگر رسید به ضایع کردن نمازها، شیطان جرأت پیدا می‌کند بر چنین فردی که به او نزدیک بشود و او را دچار گناهان کبیره می‌کند. راه دچار شدن به گناهان کبیره، ضایع شدن نماز است.

۱۰. صعود معنوی با تقید به نماز اول وقت

کسی مقید باشد به نماز اول وقتش با حدودش، با واجباتش، این شخص به جایی نرسد، محال است! این می‌رسد به یک جا. همین‌طور آن‌به‌آن، تکویناً بالا می‌رود آدم؛ می‌رود بالا. ایمانش، معنویتش، اخلاقش، رفتارش، این‌ها اصلاح می‌شود؛ این‌قدر نماز اثر دارد. از آن‌ور، نماز ضایع شد، همه چیز آدم ضایع می‌شود؛ برکت هم از زندگی آدم‌ها می‌رود. آدم‌هایی که به نمازشان اهمیت نمی‌دهند، زندگی‌شان هم برکت ندارد، وقت‌شان هم برکت ندارد، کارهایشان برکت ندارد و وجودشان بی‌برکت است؛ ضایع‌اند. نماز کمک می‌کند به آدم در تقوا، تقوا هم کمک می‌کند به انسان در نماز بهتر. ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت کند این نماز را بیشتر مراقبت کنیم، مواظبت کنیم و اهمیتش را بیشتر بفهمیم.