بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین. و الصلوة و السلام علی سیدنا و نبینا ابی‌القاسم محمد و علی اهل‌بیته الطیبین الطاهرین المعصومین، سیما بقیة الله فی الارضین، و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

گستردگی مفهوم روزه‌داری در اسلام

صحبت در این مسئله بود که به ما یاد دادند و فرمودند وقتی روزه می‌گیرید، روزه منحصر به روزه شکم نباشد که فقط در بین همه اعضا و جوارح، شکم روزه‌دار باشد از خوردن و آشامیدن؛ بلکه همه اعضا و جوارح را روزه‌دارش کنید.

دستور اول این بود که گوش، چشم، دست و پا، همه‌شان نسبت به آن چیزی که خدا برایشان حرام کرده است، روزه‌دار باشند. همان‌طور که برای شکم خوردن و آشامیدن حرام است، برای مابقی اعضا هم همیشه چیزهایی حرام است؛ آن‌ها هم باید نسبت به این محرمات مراقبت بشود.

ضرورت تفاوت روزهای روزه‌داری با روزهای عادی

بلکه فرمودند طوری زندگی و برنامه‌تان را تنظیم کنید که روزی که روزه هستید، مثل روزی که روزه نیستید نباشد؛ از لحاظ چه چیزی؟ از لحاظ همین اخلاق و رفتار، از لحاظ اعمال و همین مسائل. مثل هم نباشد. یعنی آن روزی که آدم روزه است، سعی کند از جهت برخورد، اخلاق و رفتارش، با وجود اینکه روزه گرفته است، بهتر از روزی باشد که روزه نیست. این را فرمودند؛ یعنی یک تفاوتی آدم داشته باشد.

این تفاوت، هم برای خود انسان خوب است که استفاده‌اش از روزه و از ماه رمضان بیشتر می‌شود و هم برای بقیه خوب است. بقیه هم وقتی این تغییر را ببینند؛ بچه‌های آدم وقتی ببینند، شوهر انسان یا همسر انسان وقتی ببیند این روزه‌ای که می‌گیرد مقداری رفتار و برخوردش را بهتر کرده است، آن‌ها هم بیشتر تشویق می‌شوند.

این را دیروز هم عرض کردیم؛ نسبت به نماز هم همین‌طور است و نسبت به مسائل دیگر هم همین هست. یعنی ما اگر بخواهیم مثلاً بچه‌ها علاقه‌مند به این مسائل بشوند، یکی از کارهایی که باید انجام داده بشود همین است که رفتار ما بعد از نماز یا رفتار ما در حین روزه، با قبل از نماز و با روزی که روزه نیستیم تفاوت داشته باشد.

پرهیز از بهانه‌جویی و بداخلاقی به بهانه روزه

تفاوت در چه جهتی؟ در جهت منفی و بد نه. چون بیشترِ [مردم] این‌طوری می‌شوند؛ یعنی روزه که می‌گیرد، چون روزه است [می‌گوید] دیگر اعصاب ندارد! یا چون روزه است یک عذری پیدا کرده که: «من روزه‌ام» و بعد به زبان هم می‌آورد و می‌گوید: «خب من روزه‌ام، دیگر اعصاب ندارم!» این خود کافی است برای اینکه هم بچه‌ها از روزه بدشان بیاید و هم بقیه از روزه بدشان بیاید.

درست است که اعصاب نداریم، ولی بالاخره انسان توانِ اینکه بتواند همان اعصاب را کنترل کند، خدا به او داده است. خیلی بیش از آن چیزی که انسان [تصور می‌کند]، خیلی بیش از این دستوراتی که خدا به انسان داده، خدا به انسان توان داده است. حالا آدم یک مقداری که کار سخت می‌شود، زود اظهار عجز و ناتوانی می‌کند؛ همتش ضعیف است، اعتماد به نفسش ضعیف است، تحملش کم است و زود اظهار ناتوانی می‌کند.

روش تمرین و توسعه خط تحمل در مواجهه با سختی‌ها

نه، انسان می‌تواند در هر شرایطی که هست، شرایطِ بهتر را برای خودش ایجاد بکند. اگر صبر و تحملش تا اینجاست، خطِ تحملش، خطِ نهاییِ تحملش اینجاست و از اینجا به بعد دیگر تحمل ندارد و صبرش تمام می‌شود، نه! این می‌تواند یک مقداری خطِ تحمل را ببرد عقب‌تر؛ می‌تواند و توانش هست. انسان خیلی زمینه در وجودش هست که رشد کند و تحمل عظیمی پیدا بکند؛ در حدی که مثل انبیا [بشود]. خدا به آن‌ها خیلی تحمل، صبر، حوصله و سعه صدر می‌داد، خیلی، که بتوانند با تک‌تک افراد امتشان آن‌طوری که صحیح است زندگی کنند و رفتار کنند.

حالا ما در محدوده خیلی محدود خودمان، زود اظهار عجز می‌کنیم که: «من پسِ این برنمی‌آیم، پسِ آن برنمی‌آیم». دایره تحمل ما کم است، قطرش خیلی کوتاه است، کم است، ولی یک مقدار وسیع‌ترش بکنیم، یک مقدار صبر را بیشترش بکنیم.

اگر ما تا جایی که بچه حالش جا است ما هم خوش‌اخلاقیم، یک مقدار گریه می‌کند خوش‌اخلاقیم، [اما] این مقدار اذیتش یا ناراحتی‌اش یا گریه‌اش یک درجه دیگر رفت بالا ما دیگر طاقت نداریم؛ اینجا باید چه کار کنیم؟ باید همت کنیم آن یک درجه بالاتر را با تحمل کردن، خودمان را راه بیندازیم. یک بار، دو بار، سه بار آنجا که پیش آمد که آدم دیگر می‌برید و طاقت نداشت، حالا اگر تصمیم بگیرد که یک قدم دیگر بیایم جلو، فقط یک قدم؛ آنجا را یک مقدار دیگر بیشتر صبر کنم -فشار می‌آورد، سخت است، اما بیشتر صبر کنم- یک چند بار که تکرار شد کار تمام است و درست می‌شود؛ صبرش بیشتر می‌شود. می‌بیند نه، حالا قبلاً من در این‌طور شرایطی که می‌شد خیلی به هم می‌ریختم، حالا یک مقداری احساس می‌کنم نه، آن‌قدر دیگر به هم نمی‌ریزم؛ تحملش بیشتر شده و راحت‌تر کنار می‌آید.

اثرات تربیتی روزه‌داری واقعی بر خانواده

لذا انسان باید در روزه تصمیم بگیرد؛ فرمودند روزه‌تان، روزی که روزه هستید تفاوت کند با روزی که روزه نیستید، آن هم از جهت مثبت و از جهت بالا رفتن، از جهت بهتر بودن؛ نه اینکه مثل همان [روز عادی] باشید یا پایین‌تر از آن، که ما خیلی متأسفانه پایین‌تر می‌رویم؛ نه، بهتر باش. بهتر باشی هم از روزه استفاده بهتری می‌کند آدم و هم برای بقیه مفیدتر است.

بچه ببیند پدر من، مادر من نماز می‌خواند خوش‌اخلاق‌تر است، نماز می‌خواند بیشتر پا می‌دهد به اینکه به من توجه کند یا باهام بازی کند یا هر چه؛ روزه می‌گیرد خوش‌اخلاق‌تر است با من تا وقتی که روزه نیست. این یک مقداری برایش اگر محسوس بشود، بدون اینکه شما بخواهید به او درس بدهید و حرف بزنید و نصیحتش کنید، یک زمینه‌ای نسبت به علاقه به نماز و روزه در او ایجاد کرده‌اید؛ ایجاد می‌شود و خاطره خوشی خواهد داشت.

اما آن بچه‌ای که ببیند این پدر من، مادر من هر وقت وقت نماز است مثلاً اخلاقش بد می‌شود، رفتارهایش بد می‌شود، به هم می‌ریزد، یا روزه و ماه رمضان که می‌آید دیگر ما اعصاب نداریم و حالمان جا نیست، خب این چه انتظاری هست که مثلاً این بچه علاقه‌مند بشود؟ خب نمی‌شود.

وقار روزه‌داری و حقیقتِ دوری از گناه

بله، پس فرمودند وقتی روزه می‌گیرید چشم و گوش و زبان و همه را از گناه حفظ کن، از کار زشت حفظ کن، دعوا مکن، جر و بحث نکن با آدم‌ها، جواب نده و بگو مگو نکن؛ «وَ لْيَكُنْ عَلَيْكَ وَقَارُ الصِّيَامِ». روزه قاعدتاً وقار، وقار و هیبت می‌آورد. آدم‌های مؤمن و با تقوا یکی از صفاتی که خدا بهشان می‌دهد، هیبت و وقار است. یعنی در عین اینکه آدم‌های گرم و خوش‌اخلاقی هستند، ولی خدا در دل این گرمی و خوش‌اخلاقی، یک هیبت و وقاری هم برایشان گذاشته است.

این در اثر چیست؟ در اثر همین است، که مثلاً وقتی روزه می‌گیرند سعی می‌کنند آدابش را حفظ کنند، این رفتارشان را حفظ کنند، مراقبت کنند؛ این با حفظ انسان نسبت به رفتار و اخلاقش، خدای متعال به تدریج یک صفتی که به انسان می‌دهد، وقار هست.

وقار غیر از تکبر و غرور و این حالت‌ها است. آدم متکبر فرق می‌کند با آدم باوقار. پیغمبر اکرم باوقار بودند، امیرالمؤمنین باوقار بودند، اما خیلی متواضع و خوش‌اخلاق بودند. وقار یعنی آدم دور می‌شود در رفتارش، در گفتارش، در کردارش، در نگاهش و در عملش از کارهای سبک، گناه و زشت؛ از این‌ها دور می‌شود. این خود به خود مقبولیتی در ذهن آدم‌ها ایجاد می‌کند نسبت به انسان. احساس می‌کنند نه، این فرق می‌کند با بقیه. این عقلش مختلف است، فرق دارد با بقیه. این فکرش و رفتارش با بقیه فرق می‌کند.

از کجا این درست می‌شود؟ از همین حرف‌ها. همین‌ها را یکی عمل می‌کند، به دست می‌آورد، یکی هم عمل نمی‌کند، می‌خواهد راحت باشد. خب وقتی می‌خواهد راحت باشد و عمل نمی‌کند، نباید انتظار داشته باشد که: «من چرا دچار این مشکلاتم، دچار رفتارهای سبک هستم و خودم را سبک می‌کنم؟» «وَ لْيَكُنْ عَلَيْكَ وَقَارُ الصِّيَامِ»؛ آن وقار و هیبتی که روزه قاعدتاً باید در انسان ایجاد کند. حالا که تصمیم گرفته‌ای به حرف خدا گوش بدهی و روزه بگیری، خب حالا شما یک تصمیم دیگر هم بگیر که به حرف خدا گوش بدهی در بقیه کارها؛ این‌طوری بشود آدم و این زمینه را استفاده کند.

فضیلت روزه سه روز در ماه (صوم‌الدهر)

باز از امام صادق (علیه‌السلام) روایت شده، فرمودند: «إِذَا صَامَ أَحَدُكُمْ الثَّلَاثَةَ أَيَّامٍ مِنَ الشَّهْرِ»؛ مستحب است انسان در غیر ماه رمضان، سه روز روزه بگیرد. اگر کسی همه سال را، غیر از ماه مبارک، ماه‌های دیگر سه روز روزه بگیرد، «صوم‌الدهر» حساب می‌شود و ثواب روزه همه سال را بهش می‌دهند؛ چون هر روزی که آدم روزه می‌گیرد ده برابر حساب می‌شود، سه تا ده تا می‌شود سی تا. هر ماهی سه روز یعنی سی روز، ثواب سی روز روزه را می‌گیرد. این را توصیه کرده‌اند.

پس چه خوب است آدم‌ها تصمیم بگیرند، مثلاً کسانی که عذر پیدا می‌کنند و نمی‌توانند [در ماه رمضان] روزه بگیرند، در طول سال ببینند آن سه روزِ ماه را روزه بگیرند؛ روزه قضای ماه مبارکشان را. خدا ثواب این سه روز را هم بهشان می‌دهد؛ با یک تیر دو نشان؛ هم قضایش را به جا آورده و هم روزه مستحبی‌اش را، صوم‌الدهر را که مستحب است و خیلی رویش تأکید شده، آن هم انجام شده است، آن هم خدا مزدش را می‌دهد. ماهی سه روز، ماهی سه روز؛ به کجا برمی‌خورد؟ چه مشکلی برای که ایجاد می‌شود؟ اما همین را متأسفانه همت نمی‌کنیم. ده ماه، یازده ماه، ده ماه، یازده ماه، سه تا می‌شود سی و سه تا، سی تا، سی و سه تا روزه می‌شود دیگر. این‌جوری آدم فرصت‌ها را همین‌طور از دست می‌دهد، فرصت‌های خوب و مهم را.

آداب اخلاقی روزه‌داری و پرهیز از بی‌حوصلگی

خب، حالا فرمودند آن سه روز را که می‌خواهید روزه بگیرید -حالا شما خیلی اهل عملید و آن سه روز را روزه می‌گیرید- «فَلَا يُجَادِلَنَّ أَحَدًا»؛ دشمنی با کسی نکنید آن روزها لااقل. حالا همه‌اش ممنوع است اما آن روزها بیشتر مواظبت کنید که حرفتان و عملتان کاری نباشد که نشانه دشمنی با کسی باشد. خوب نیست. «وَ لَا يَجْهَلْ»؛ کارهای سبک، ناامیدانه، غلط، رفتار زشت و حرف زشت، این‌ها را در روزه‌داری حذف کنید؛ «وَ لَا يُسْرِعْ إِلَى الْحَلْفِ وَ الْأَيْمَانِ بِاللَّهِ».

آدم‌ها عصبانی می‌شوند، می‌گویند... قسم می‌خورند که: «دیگر من باهات حرف نمی‌زنم، دیگر خانه‌تان نمی‌آیم، دیگر اجازه نمی‌دهم بیایی، دیگر من جوابت را نمی‌دهم». یکی که عصبانی می‌شود یک حرفی این‌جوری می‌زند، بعد هم که آرامش برقرار می‌شود خودش خنده‌اش می‌گیرد، خودش احساس سبکی و شرمساری می‌کند که چرا عصبانی شدم و این حرف‌ها را زدم.

وقتی عصبانی می‌شوید، وقتی ناراحت می‌شوید، خشمگین می‌شید، نمی‌خواهد قسم بخورید، نمی‌خواهد [بگویید]: «من دیگر...» اصلاً یکی از چیزهایی که آدم‌ها را جلو همدیگر سبک می‌کند و جلو بچه‌هایشان هم سبک می‌کند همین است؛ این وقت‌ها است که مادر، پدر از شدت عصبانیت از طرف مقابل یا حالا از بچه‌شان، می‌گوید: «من دیگر برات فلان چیز را نمی‌خرم». خب شما یک ذره فکر کن ببین واقعاً عملی است این؟ «دیگر» یعنی «دیگر»ها! دیگر یعنی هیچی، تمام شد، خداحافظ شما الی یوم القیامة! شما وقتی این‌طوری حرف می‌زنی، خب معلوم است این بچه، بار اول این حرف را می‌زنی می‌ترسد، باور می‌کند، بار دوم این حرف را می‌زنی یک مقدار می‌ترسد و باور می‌کند، بعد خلافش را می‌بیند، بار سوم... بعد هم کم‌کم آدم لوس می‌شود، سبک می‌شود حرفش؛ تا به بچه هم می‌گویی، بچه زیر لب می‌خندد مثلاً می‌گوید دوباره قیافه گرفت فلان! مثلاً؛ آدم خودش را این‌طوری سبک می‌کند. نه، عصبانی می‌شوی کنترل کن، از این چیزهای شدیداللحن نمی‌خواهد به کار ببری؛ چون این‌ها در عصبانیت هیچ پایه و اعتباری ندارد. «وَ لَا يُسْرِعْ إِلَى الْحَلْفِ»؛ زود قسم نخور، یک کم صبر کن.

سعه صدر در مواجهه با رفتارهای جاهلانه

«فَإِنْ جُهِلَ عَلَيْهِ أَحَدٌ فَلْيَتَحَمَّلْ»؛ اگر تصمیم بگیرید مخصوصاً در این ماه مبارک، اگر کسی نسبت به شما اشتباهی کرد، جهالت، حماقت، نادانی، خلاصه همه این‌ها، یکی از این‌ها بالاخره مرتکب شد نسبت به شما؛ حرف بدی نسبت به شما زد، قضاوت بدی کرد، رفتار بدی کرد نسبت به شما، اگر کسی این‌طوری با شما کرد، «فَلْيَتَحَمَّلْ»؛ تحمل کن، حلم داشته باش، از کوره در نرو. شما مثل اون نشو. او سبک [شد]، شما هم سبک شوی؟ تو دام او نیفتی. آدم باید خیلی مراقب باشد در ارتباطش با مردم، در خانه حتی، با بقیه، در دام بقیه نیفتد.

دام بقیه کجا است؟ آنجا که او اشتباهی دارد می‌کند نسبت به ما. حرف بدی، رفتار بدی، کار بدی؛ خب او غلط است، او گناه دارد می‌کند، خودش تو چاه افتاده، ما دیگر نرویم، نرویم با طناب او بیفتیم تو چاه. این خیلی مهم است. اگر کسی -این دستور کلی است همه جا- یک کسی به ما بدی کرد و نادانی و حماقت به خرج داد، ما احمق نشویم؛ ما از او وا نگیریم، مثل او نشویم رفتارمان. حالا او حرف زشت زد ما هم همان حرف [را بزنیم]، ما هم تلافیش کنیم؟ این‌جوری نشویم.

باز از امام صادق، از پدرانشان (علیهم‌الصلوة والسلام) از پیغمبر اکرم (صلوات الله و سلامه علیه و آله) فرمودند: «مَا مِنْ عَبْدٍ صَالِحٍ يُشْتَمُ فَيَقُولُ»؛ اگر بنده‌ای، عبد صالحی این اتفاق برایش بیفتد، کسی به او اهانت کند، فحش بدهد؛ و این در ازایش چه کار کند؟ بگوید: «إِنِّي صَائِمٌ سَلَامٌ عَلَيْكَ لَا أَشْتُمُكَ كَمَا شَتَمْتَنِي»؛ این این‌طوری رفتار کند، بگوید: «من روزه‌ام، حالا تو به من فحش دادی، اهانت کردی، رفتار بدی کردی، ولی من روزه‌ام، إنّي صائم، سلامٌ علیک، من به تو آسیب نمی‌رسانم، من چیزی نمی‌گویم»؛ این کار را عملاً انجام بدهد ولو هیچی هم نگوید. ما عملاً این‌طوری کنیم. آن کاری که طرف مقابلش می‌کند، این انجام ندهد، خودش را نگه دارد؛ تو به من اهانت می‌کنی، من نمی‌کنم. تو یکی بزنی، من نمی‌گویم یکی زدی ده تا می‌زنم؛ ده تا بزنی، یکی هم نمی‌زنم؛ ده تا بگویی، یکی هم نمی‌گویم.

و چه اتفاقی می‌افتد؟ اگر کسی با زبان روزه موفق بشود -خدا بهش توفیق بدهد- در مقابل یک آدم نادان و جاهلی این‌جوری کند، «إِلَّا قَالَ الرَّبُّ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى اسْتَجَارَ عَبْدِي بِالصَّوْمِ مِنْ شَرِّ عَبْدِي»؛ بنده من از شر آن بنده پناه برد به روزه؛ چون گفت من روزه‌ام، آخه روزه حیف است آدم روزه‌اش را از بین ببرد، سبک کند، پایین بیاورد، به خاطر اینکه حالا یکی یک چیزی به آدم گفت. پناه برد به روزه، «قَدْ أَجَرْتُهُ مِنَ النَّارِ»؛ من هم پناهش می‌دهم از جهنم، من هم نمی‌گذارم آتش جهنم این را بسوزاند.

خونسردی؛ عذابِ بزرگ برای جاهل و پناهگاه مؤمن

خلاصه در این باب زیاد مسئله داریم، قاعده به ما داده‌اند؛ وقتی کسی نسبت به شما جهالتی می‌کند، نادانی می‌کند، حرف غلط، رفتار غلط، قضاوت غلط، بهترین کاری که می‌توانی بکنی -که بهترین کار است و درست‌ترین کار است و شاید همین بیشتر از همه چیز آن را ادب کند و حالش را جا بیاورد- آن این است که شما مثل آن نشوی؛ چون آدم‌ها علاقه دارند، این‌طورند وقتی خودش عصبانی است، این‌طوری است که می‌خواهد یک کاری بکند طرف مقابل هم جوش بیاید، آن هم عصبانی بشود، آن هم به هم بریزد. حالا بدترین چیز برای آدم این است که طرف مقابل خیلی خونسرد باشد، خیلی خونسرد؛ این خونسردی عذاب اکبر است، عذاب مضاعف است برای کسی که باعث مشکل شده است.

حالا ما آن وقت که یک کسی حرف بدی می‌زند، فکر می‌کنیم باید حرف بد بزنیم به او تا او هم ادب بشود، تا او هم حالش جا بیاید، تا او هم بفهمد کارش غلط است؛ اشتباه می‌کنیم. او تازه دلش خنک می‌شود این مقدار که می‌بیند شما هم مثل خودش شده‌اید، توانست شما را هم به هم بریزد. اما وقتی ببیند نه، این دارد می‌جوشد مثل سیر و سرکه، شما هم آرام، شما هم آرامید؛ این بیشتر اذیتش می‌کند که: «آخه من دارم می‌جوشم، این هم انگار نه انگار، اصلاً چیزی نیست!»

لذا بهترین وسیله دفاع که هم آدم را حفظ می‌کند، هم دشمنِ آدم را، هم کسی که دارد به آدم آسیب می‌رساند را خیلی خوب حالش را می‌گیرد و ادبش می‌کند، این است که مثل او نشود آدم؛ او دارد می‌جوشد، این نه، این سرش را بیندازد پایین و...

بله، ان‌شاءالله خدا کمک کند که لااقل در این ماه یک مقداری تصمیم بگیریم، اگر تا حالا هم نتوانسته‌ایم و خراب کرده‌ایم، از این به بعد تصمیم بگیریم زبانمان را کنترل کنیم، جر و بحث و حرف و حدیث و این مسائل نباشد، حرف ناجورِ غلط نزنیم؛ اگر کسی هم نسبت به ما رفتار بد، کار بد، حرف بدی زد، ما واکنش نشان ندهیم، از راه صحیح و درستش آن را اصلاح کنیم، نه آنی و فوری یک حرفی بزنیم و کار را خراب کنیم؛ ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت کند. نثار ارواح طیبه خاتم انبیاء و همه حضرات معصومین و علمای ربانی و شهدای تشیع و امام شهدا سه صلوات بفرستید.

۱ . مفهوم واقعی روزه‌داری؛ روزه تمام اعضا و جوارح

روزه، منحصر به روزه شکم نیست

به ما یاد داده‌اند و فرمودند وقتی روزه می‌گیرید ، روزه منحصر به روزه شکم نباشد که فقط در بین همه اعضا و جوارح ، شکم از خوردن و آشامیدن روزه‌دار باشد ؛ بلکه باید همه اعضا و جوارح را روزه‌دار کنید . دستور این است که گوش ، چشم ، دست و پا ، همه‌شان نسبت به آنچه خدا بر آن‌ها حرام کرده است ، روزه‌دار باشند . همان‌طور که برای شکم خوردن و آشامیدن حرام است ، برای مابقی اعضا هم همیشه چیزهایی حرام است که باید مراقبت بشود . طوری برنامه‌تان را تنظیم کنید که روزِ روزه‌داری شما با روزهای عادی متفاوت باشد و این تفاوت باید در اعمال ، اخلاق و رفتار شما آشکار گردد .

۲ . اثرات تربیتی روزه‌داری واقعی در محیط خانواده

اخلاق رمضانی؛ بهترین مشوق خانواده

این تفاوت در رفتار ، هم برای خود انسان خوب است که استفاده‌اش از ماه رمضان بیشتر می‌شود و هم برای بقیه اعضای خانواده برکت دارد . وقتی بچه‌ها ، همسر و نزدیکان انسان ببینند که این روزه مقداری رفتار و برخورد او را بهتر کرده است ، آن‌ها هم به این مسیر تشویق می‌شوند . اگر بخواهیم بچه‌ها به این مسائل علاقه‌مند بشوند ، یکی از کارهای لازم همین است که رفتار ما در حین روزه و بعد از نماز ، با روزهای دیگر تفاوت داشته باشد . بچه اگر ببیند پدر و مادرش هنگام روزه‌داری خوش‌اخلاق‌تر و باحوصله‌تر هستند ، بدون نیاز به نصیحت ، زمینه‌ علاقه به نماز و روزه در او ایجاد می‌شود .

۳ . پرهیز از بهانه‌جویی و کنترل اعصاب در زمان روزه

روزه، تمرین کنترل اعصاب است نه بهانه بداخلاقی

تفاوتِ روزِ روزه‌داری با روزهای دیگر نباید در جهت منفی باشد . متأسفانه بسیاری از مردم این‌گونه می‌شوند که وقتی روزه می‌گیرند ، بهانه می‌آورند که چون روزه هستند دیگر اعصاب ندارند ! این حرف‌ها و رفتارها کافی است تا بچه‌ها و دیگران را از روزه دل‌زده و بیزار کند . درست است که در گرسنگی اعصاب ضعیف می‌شود ، ولی خداوند توان کنترلِ همان اعصاب را به انسان داده است . خیلی بیش از این دستوراتی که خدا به انسان داده ، توان و ظرفیت در وجود ما گذاشته است . نباید با اندک سختی و فشاری ، زود اظهار عجز و ناتوانی کنیم ؛ چرا که همت و تحمل ما بیش از این‌هاست .

۴ . مهارت توسعه ظرفیت روحی و خط تحمل انسان

خط تحمل خود را جلوتر ببرید

انسان می‌تواند در هر شرایطی که قرار دارد ، وضعیتِ بهتری را برای خود ایجاد کند . اگر فکر می‌کنید خطِ نهاییِ تحمل شما تا همین‌جاست و از اینجا به بعد دیگر صبر ندارید ، اشتباه است ؛ انسان می‌تواند خطِ تحمل خود را عقب‌تر ببرد . ظرفیت رشد و تحمل عظیمی در وجود ما هست ؛ همان‌گونه که خداوند به انبیاء صلوات‌الله‌علیهم صبر و سعه صدر فراوان می‌داد تا بتوانند با تک‌تک افراد امت رفتار صحیح داشته باشند . ما نیز نباید در محدوده کوچک زندگی خود زود اظهار ناتوانی کنیم . با تمرینِ قدم‌به‌قدم در مواجهه با سختی‌ها و گریه و بهانه‌گیری بچه‌ها ، می‌توانیم ظرفیت صبر خود را افزایش دهیم .

۵ . وقار روزه‌داری؛ مایه مقبولیت و هیبت مؤمن

وقارِ روزه؛ تجلی هیبت و اصالت مؤمن

وقتی روزه می‌گیرید ، چشم ، گوش ، زبان و همه اعضا را از گناه و کار زشت حفظ کنید . دعوا مکنید ، جر و بحث راه نیندازید و بگو مگو نکنید . در روایت آمده است : « وَ لْيَكُنْ عَلَيْكَ وَقَارُ الصِّيَامِ » ؛ یعنی باید وقار و سنگینی روزه بر شما نمایان باشد . روزه به طور طبیعی با خود وقار و هیبت می‌آورد . خداوند به انسان‌های مؤمن و با تقوا ، هیبتی در عین خوش‌اخلاقی عطا می‌کند . وقار به معنای دوری از رفتارهای سبک ، گناه و کارهای زشت در گفتار ، کردار و نگاه است . این ویژگی به خودی خود مقبولیتی عمیق در ذهن دیگران نسبت به انسان ایجاد می‌کند .

۶ . کنترل خشم و پرهیز از تصمیم‌های شتاب‌زده

در اوج عصبانیت، خط‌ونشان نکشید

در روزه‌داری باید کارهای سبک ، ناامیدانه ، رفتار و حرف زشت را حذف کنید و زود به خدا قسم نخورید . گاهی افراد عصبانی می‌شوند و قسم می‌خورند که دیگر با فلان‌کس حرف نمی‌زنند یا دیگر به خانه‌اش نمی‌روند ! اما وقتی آرامش برقرار می‌شود ، خودشان از رفتاری که داشته‌اند شرمسار می‌شوند . وقتی عصبانی و خشمگین می‌شوید ، لازم نیست قسم بخورید یا بگویید « من دیگر فلان کار را نمی‌کنم » . این‌گونه خط‌ونشان کشیدن‌ها در اوج عصبانیت ، وجهه انسان را در برابر بقیه و حتی بچه‌ها سبک می‌کند ؛ چرا که این حرف‌ها در حالت خشم ، هیچ پایه ، اعتبار و منطقی ندارد و کم‌کم حرف شما را بی‌اثر می‌کند .

۷ . خونسردی و حلم؛ مؤثرترین روش ادب کردن جاهل

خونسردی مؤمن؛ بزرگ‌ترین تنبیه برای شخص نادان

وقتی کسی نسبت به شما جهالت ، نادانی یا رفتار غلطی انجام می‌دهد ، بهترین ، درست‌ترین و مؤثرترین کاری که می‌توانید بکنید ، این است که شما مثل او نشوید . افراد جاهل دوست دارند هنگام عصبانیت ، طرف مقابل را هم جوش بیاورند و به هم بریزند . در این حالت ، بدترین چیز برای شخص نادان این است که ببیند شما خیلی خونسرد و آرام هستید ؛ این خونسردی عذابی مضاعف برای اوست . اگر شما هم مثل او عصبانی شوید ، او دلخوش می‌شود که توانسته شما را به هم بریزد . اما وقتی ببیند او می‌جوشد و شما آرام هستید ، همین حلم و سکوت ، او را ادب خواهد کرد .