دعای ورود به ماه مبارک رمضان (جلسه سیزدهم)

روزه حقیقی و روزه اعضا و جوارح

بسم الله الرحمن الرحیم 

الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام علی سیدنا و نبینا ابی القاسم المصطفی محمد (ص) و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین المعصومین سیما بقیة الله فی الارضین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین 

صحبت درباره مسائل مهمی بود که در روزه ماه مبارک رمضان مطرح بود؛ اینکه انسان روزه میگیرد  و از خوردن و آشامیدن امساک میکند و خودش را نگه می‌دارد. اینجا فرمودند برای اینکه از این روزه استفاده بیشتری ببرید، راهش این است که انسان اعضا و جوارحش را هم روزه بدارد و آن‌ها را از گناه و معصیت دور نگه دارد.

وقتی آدم گناه نکند و سعی و تلاش کند که تقوا را در زندگیش پیاده بکند، اولین بهره و فایده را خودش می‌برد و از کارهایی که انجام می‌دهد، بهره وافی و کافی خواهد برد؛ و إلا نه مثل اکثر افرادی می‌شوند که مسلمان هستند ولی از این عبادات و واجبات استفاده چندانی نمی‌برند. شاید تقریباً استفاده‌شان خیلی کم، رو به صفر یا یک مقدار بیشتر، استفاده کم است پایین است. چرا؟ تنها علتش همین است که کاری نمی‌کنند که این عبادت باعث بالا رفتن آن‌ها شود و تقرب معنوی به خدا پیدا کنند. عبادت را انجام می‌دهند اما آن فوت کوزه‌گری را نسبت بهش انجام نمی‌دهند، لذا عبادت ناقص و ضعیف است.

بهره اکثر روزه‌داران از دیدگاه امیرالمؤمنین (علیه‌السلام)

امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: «کَمْ مِنْ صَائِمٍ لَیْسَ لَهُ مِنْ صِیَامِهِ إِلَّا الْجُوعُ وَ الظَّمَأُ»؛ روزه‌دار زیاد داریم که از روزه‌اش بهره‌ای برایش نیست جز گرسنگی و تشنگی. یعنی تنها فایده‌ای که روزه برایش دارد این است که یک مقداری سختیِ گرسنگی و تشنگی را چشیده، خود گرسنگی و تشنگی را چشیده. حالا شاید برای بدنش مفید باشد، شاید هم [نه]، ولی بهره دیگری نمی‌برد و استفاده دیگری نمی‌برد.

مگر این‌ها عبادت نیست؟ مگر عبادت ثواب ندارد؟ مگر عبادت باعث نمی‌شود انسان ایمانش به خدا بیشتر شود؟ پس چه چیزی باعث می‌شود که عبادت در این مرحله گیر می‌کند و جلو نمی‌رود و حتی کار به جایی می‌رسد که حتی ثواب هم به آدم نمی‌دهند، چه برسد به اینکه ایمان آدم بالا برود؟ علتش همین است.

ثواب‌هایی که آدم جمع می‌کند، در قالب مثال مثل این است که همین‌طور در یک انبار، کاه جمع می‌کنیم. این انبار کاه مفید هست—البته ثواب ما مثل کاه نمی‌ماند و ثوابی که خدا به ما می‌دهد خیلی مهم‌تر و بالاتر از این حرف‌هاست، ولی از جهت مثال عرض می‌کنم—که این انبار آماده است تا با یک جرقه آتش، همه‌ چیزش از بین برود. ثواب‌هایی هم که ما با عبادات جمع می‌کنیم، گاهی تکلیفش این‌طوری می‌شود؛ یعنی ثواب می‌کنیم، زحمت آن عبادت را تحمل می‌کنیم، اما یک‌وقت با یک گناه می‌زنیم خرابش می‌کنیم. آن گناه مثل جرقه آتش می‌ماند که همه انبار را از بین می‌برد. لذا آدمی که گناه می‌کند استفاده چندانی [از عباداتش] نمی‌برد، حتی ثواب‌هایش را هم از بین می‌برد و چیزی باقی نمی‌گذارد.

سیره امام سجاد (علیه‌السلام) و امام صادق (علیه‌السلام) در مراقبت از روزه

لذا زیاد تاکید کردند؛ امام سجاد (علیه‌ السلام) وقتی از خدا توفیق روزه گرفتن را خواستند، در ادامه فرمودند: در کنار این روزه به من توفیق بده که اعضا و جوارحم را از گناه حفظ بکنم تا آن‌ها گناه نکنند. ائمه دیگر (علیهم الصلوة و السلام) هم شبیه همین مطالب را فرموده‌اند و از آن‌ها نقل شده است.

در کتاب کافی از امام صادق (علیه السلام) آمده است: «إِذَا صُمْتَ فَلْیَصُمْ سَمْعُکَ وَ بَصَرُکَ وَ شَعْرُکَ وَ جِلْدُکَ وَ عَدَّدَ أَشْیَاءَ غَیْرَ هَذَا»؛ فرمودند وقتی روزه می‌گیری، غیر از این که شکم را روزه می‌داری، گوش و چشم و همه اعضا و جوارحت را هم روزه بدار. و قال: «لَا یَکُونُ یَوْمُ صَوْمِکَ کَیَوْمِ فِطْرِکَ»؛ یک‌طوری مراقبت کنید که روزه ماه رمضان و ایام آن، مثل ایام غیر ماه رمضان نباشد و بین‌شان فرق کند. اگر در آن ایام آدم رها و آزاد بود و هر طور می‌خواست رفتار می‌کرد و حرف می‌زد، اینجا را مراقبت کند. مبادا روزی که در آن روز روزه می‌گیری، مثل روزی باشد که روزه نمی‌گیری. آن روزی که روزه میگیری، اعضا و جوارحت را هم حفظ بکن؛ باید فرق بکند انسان، فرق کند.

تاثیر عبادت و روزه والدین بر تربیت فرزندان

یکی از چیزهایی که هم برای خود انسان مهم است و هم برای تربیت فرزند—و اینکه بچه‌هایی که سن‌شان پایین‌تر است مقداری علاقه‌مند به این مسائل و کارها بشوند—همین موضوع است. مثلاً در تنظیم وقت و کار، باید مراقبت کرد و یک‌طوری کارها را تنظیم کرد که این عبادات ما، نماز ما و روزه ما در کام آن‌ها تلخ نشود؛ برا‌یشان بد و اذیت‌کننده نباشد، در آن حدی که در توان ماست.

مثلاً فرض کنید آدم خیلی نزدیک به اذان، آمده و دارد با بچه بازی می‌کند. اذان که می‌شود، خب این بچه علاقه دارد بازی‌اش ادامه پیدا کند؛ اگر آدم بازی را [ناگهان] قطع کند که برود نماز بخواند، در آن کارهایی که علاقه بچه خیلی زیاد است—البته در سنین پایین‌تر—باید کار را طوری تنظیم بکند که این اتفاق نیفتد. در کارهای معمولی طوری نیست؛ مثلاً بچه ببیند یک وقتی پدر و مادر به طور معمول مشغول زندگی هستند، کاری انجام می‌دهند و مشغول فعالیتی هستند، وقت نماز که شد از آن کار دست می‌کشند و می‌روند نماز می‌خوانند. اما تا جایی که می‌شود باید کارهای بچه را طوری تنظیم کرد که به نماز نخورد و با نماز مواجه نشود، یا لااقل عمده آن کار و بازی را انجام داده باشد که حالا اگر می‌خواهد جدا شود، خیلی برایش سخت نباشد.

یا مثلاً وقتی آدم نماز می‌خواند، قبل و بعدش—مخصوصاً بعد از آن—یک مقدار سعی کند رفتارش بهتر از قبلِ نماز و غیرِ حالت نماز باشد؛ رفتارش با افراد بهتر بشود. یعنی بچه برا‌یش محسوس باشد خوش اخلاقی پدر و مادر بعد از نماز، که این تا می‌رود نماز می‌خواند، خوش‌اخلاق‌تر می‌شود. این هم برای بچه خیلی فرق می‌کند اگر این احساس را داشته باشد.

 اما اگر در این مسائل کاملاً خلاف عمل بکنیم—یعنی نماز وسیله‌ای بشود برای اینکه تو ذوق بچه بخورد، یا وسیله‌ای بشود که آدم بعد و قبل از آن با بچه ناراحتی و دعوا کند، مثل کارهایی که بعضی جاها در مساجد با بچه‌ها می‌کنند—خب این‌ها بچه‌ها را پرت می‌کند و آن‌ها را دور می‌کند.

اخلاق روزه‌داری و دوری از گناهان زبان

در روزه هم همین‌جور است؛ در روزه هم باید آدم سعی کند اخلاقش در روزه ماه مبارک طوری باشد که با غیرِ حالت روزه فرق داشته باشد. یا حتی در طول سال که گاهی آدم روزه می‌گیرد—روزه قضا یا روزه مستحبی—باید سعی کند اخلاقش و رفتارش در آن روز بهتر از روزهای دیگر باشد. با اینکه گرسنه است، تشنه است و خستگی می‌آید، اما این جهت را باید بیشتر مراقبت کند. فرمودند روزی را که روزه می‌گیری، مثل روزی که روزه نمی‌گیری قرار نده؛ بدتر که هیچی، مثل آن هم نباشد، یک مقدار بهتر باشد.

باز از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است: «إِنَّ الصِّیَامَ لَیْسَ مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ وَحْدَهُ»؛ روزه فقط دوری از خوردن یا آشامیدن نیست. بعد در ادامه فرمودند: «فَإِذَا صُمْتُمْ فَاحْفَظُوا أَلْسِنَتَکُمْ»؛ وقتی روزه می‌گیرید زبان‌تان را از گناه حفظ کنید، زبان را مراقبت کنید. بچه‌های کوچک‌تر حرمت بزرگ‌تر را حفظ کنند، بزرگ‌ترها حرمت کوچک‌ترها را حفظ کنند. آبروی بقیه را حفظ کنند؛ با غیبت و تهمت و این چیزها از بین نبرند. «وَ غُضُّوا أَبْصَارَکُمْ»؛ چشم‌تان را از نگاه‌های حرام ببندید. آن چیزی که نگاه کردن به آن حرام است، چشم را [از آن] ببندید.

تفاوت حسد با غبطه و پیامدهای آن

«وَ لَا تَنَازَعُوا»؛ نزاع و دعوا نکنید، در حالت روزه با هم جر و بحث نکنید. وقتی با کسی صحبت می‌کنید، اگر این صحبت دارد به این سمت می‌رود که توی آن جر و بحث پا بگیرد و حرف و حدیث در آن زیاد شود و حالت ناراحتی پیش بیاید، نگه دارید.

«لَا تَنَازَعُوا وَ لَا تَحَاسَدُوا»؛ در این روزه و در این ماه مبارک مواظب باشید از حسادت نسبت به همدیگر دوری کنید. حسادت یعنی چه؟ یعنی آدم کسی چیزی دارد و دلش بخواهد که او آن را نداشت و فقط مثلاً من داشتم؛ چرا او دارد؟ اینکه آدم ناراحت است چرا رفیقش، چرا جاری‌اش، چرا خواهر شوهرش، چرا مادر شوهرش، چرا خواهرش، چرا هر کس دیگری چیزی را دارد که خودش ندارد. وقتی آدم ناراحت است که چرا دیگری دارد، این می‌شود حسد.

حسادت هم که همین‌جور در دل نمی‌ماند، می‌ریزد بیرون؛ آدم حرف می‌زند، می‌نشیند و خلاصه یک چیزی علیه او می‌گوید تا او را سبکش کند. منشأ این حرف اشتباه و غلطش همین است که ناراحت است که چرا او این وسیله را دارد و من ندارم. چرا او دارد؟ چرا او برایش شرایط اینطوری فراهم شده، چرا او فلان چیز را دارد فلان نعمت برایش مهیا شده فلان شرایط خوب برایش مهیا شده و من ندارم.

حسادت ناراحت از این است که بقیه دارند. کنارش و در ومقابلش غبطه را داریم. غبطه خوب است و حسادت بد است. غبطه چیست ؟ غبطه میگوید او دارد، خدا را شکر، داشته باشد نوش جانش، استفاده کند داشته باشد،  به من هم خدایا بده، من هم پیدا کنم. غبطه خوب است. غبطه دلش نمی‌خواهد که بقیه نعمت نداشته باشند، یا بقیه آن چیزهایی که دارند را نداشته باشند. ناراحت نیست از اینکه آنها دارند. میگوید دارند که داشته باشند خیلی هم خوب. به من هم خدا ان‌شاءالله بدهد. این می‌شود غبطه. غبطه خوب حسادت بد.

حالا در خیلی از افراد جامعه ما، ـ حالا نسبت‌ها را کار نداریم که چقدر بعضی صفات در مردها بیشتر است چقدر بعضی صفات در زن‌ها بیشتر است، کاری نداریم واضح است ـ اما یکی از این صفات بد حسد است. نسبت به رفیقش دوستش قوم و خویشش آشنایش حسادت دارد که چرا او الان فلان وسیله را توی خانه‌اش خریده‌اند و دارد و من ندارم. چرا آن هم‌شاگردی‌ام، چرا آن رفیقم، چرا فلان کس فلان چیز را دارند و من ندارم؟ اینکه بگوید چرا او دارد و ناراحت است که او دارد، این درست نیست. در آن حالت، این ناراحتی باعث می‌شود آدم رفتاری با طرف ممکن است بکند، یا پشت سرش حرفی بزند، یا حتی در رویش به او حرفی بزند و به رویش بیاورد، چون ناراحت است که او این وسیله را دارد؛ این‌ها می‌شود گناه. در این ماه گفتند تصمیم بگیرید گناه نکنید و حسادت نسبت به همدیگر نداشته باشید. غبطه بخورید، اما حسادت ممنوع است.

برخورد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) با روزه‌داری که بدزبانی می‌کرد

بعد می‌فرمایند: «سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ امْرَأَةً تَسُبُّ جَارِیَةً لَهَا»؛ یکی از زنان پیغمبر که گفته‌اند چه کسی بوده، (همان زن ناخلف) پیغمبر اکرم شنید آن زنش دارد به یکی از کنیزهایش فحش می‌دهد و حرف زشت می‌زند، «وَ هِیَ صَائِمَةٌ»؛ این زن روزه هم بود. روزه بود ولی داشت فحش می‌داد.

پیغمبر اکرم برای اینکه قبح این کار را بفهماند که چقدر کار بدی است، «فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ بِطَعَامٍ»؛ حضرت فرمودند یک غذایی بیاورید. غذا را آوردند، «فَقَالَ لَهَا کُلِی»؛ بخور، بردار بخور. بعد این گفت که من روزه‌ام، ممنوع است. حضرت فرمودند: «کَیْفَ تَکُونِینَ صَائِمَةً وَ قَدْ سَبَبْتِ جَارِیَتَکِ»؛ آخه این چه روزه‌ای است که فحش می‌دهی؟ اصلاً با هم جور در نمی‌آید. آدم روزه بگیرد، روزه که فقط مال شکم نیست، روزه مال زبان هم هست. شکم آن حالتِ بدش پرخوری است، خب روزه می‌گیری که پرخوری نشود؛ زبان هم آن حالتِ بدش حرف زشت است، خب این هم باید روزه باشد دیگر.

کنترل زبان و پرهیز از مراء و بحث در حال عصبانیت

«إِنَّ الصَّوْمَ لَیْسَ مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ»؛ روزه که فقط از خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها نیست. «إِذَا صُمْتَ فَلْیَصُمْ سَمْعُکَ وَ بَصَرُکَ مِنَ الْحَرَامِ»؛ وقتی روزه می‌گیری، چشم و گوشت را هم از حرام و قبیح ببند، «وَ دَعِ الْمِرَاءَ»؛ جر و بحث را بگذار کنار. در این ماه باید سعی بکنیم این جر و بحث‌هایی که مثلاً بین افراد و رفقا و همسران و با بچه‌ها و بین خودشان هست، به حداقل برسد و به صفر برسد. مراء یکی از آن‌هاست؛ این جدل و جر و بحث که هی این می‌گوید و آن جواب می‌دهد، آن می‌گوید و این جواب می‌دهد و همین‌طور به هم جواب می‌دهند.

همیشه در زندگی حواستان باشد، ما باید همه حواسمان باشد که وقتی با کسی حرف می‌زنیم، وقتی حالتِ افراد حالتِ عصبانیت شد، دیگر بحث و حرف فایده‌ای ندارد. وقتی کار رفت روی ریل عصبانیت، دیگر شما بهترین حرف را هم بزنید و بهترین دلیل را هم برایش بیاورید، اینها هیچ فایده‌ای ندارد؛ فقط صداها در عصبانیت بلندتر می‌شود. صداها بلندتر، اعصاب‌ها خراب‌تر و خطراتش بیشتر می‌گردد.

یکی از جاهایی که باید خیلی آدم مراقب باشد، در حالت عصبانیت است. در حالت عصبانیت متأسفانه آدم اصرار دارد حرفش را به طرف مقابل بزند و دلیلش را بیاورد؛ حتماً آن چیزی را که در ذهنش هست به او بگوید، ولو با صدای بلند و داد بزند و بگوید. اما فایده‌ای ندارد، یعنی بهتر که نمی‌شود هیچی، کاملاً خراب می‌شود و اصلاً عکس آن چیزی که ما می‌خواستیم می‌شود. هم خودمان ضایع می‌شویم، هم حرفمان، هم رفتارمان؛ همه‌مان ضایع می‌شویم.

رفتار با زیردستان و مفهوم "وقار روزه"

فرمودند رها کنید این بگو مگوها، جر و بحث‌ها و جواب دادن‌ها را؛ همگی مراقبت کنید. «وَ اذی الْخَادِمَ»؛ مواظب باشید اگر زیردست دارید—کسانی که حالا آن روزها خادم یا کنیز داشتند نوکر داشتند. حالا اینجا فرض بگیرید کسی در کاری هست و عده‌ای زیردست دارد، یا رئیس مجموعه‌ای هست و عده‌ای از افراد زیردستش هستند—یک مقدار در این ماه مبارک سبک بگیرید و اذیت نکنید.

«وَ لْیَکُنْ عَلَیْکَ وَقَارُ الصِّیَامِ»؛ وقار روزه باید شما را گرفته باشد. آدمِ مؤمنِ متدینِ باوقار چطور است؟ حرف می‌زند اما حرف بد و غلط نه؛ نگاه می‌کند اما نگاه غلط و بد نه. این‌ها وقتی درست می‌شود، آدمها وقتی حرف زدنشان درست می‌شود، رفتارشان خوب می‌شود، خدا یک نعمتی که به آن‌ها می‌دهد وقار است. از چیزهای سبک در رفتارش، در راه رفتنش و در حرف زدنش دور می‌شود. حرف زدن و رفتارشان دیگر سبک نیست؛ عاقلانه، سنگین و متین است، در عین خوش‌اخلاقی. در عین تواضع و خوش‌اخلاقی، آدم از کار سبک دور می‌شود،  وقار یعنی این. وقار نه یعنی تکبر نه یعنی سینه سپر کردن. وقار یعنی اینکه آدم از کارهای سبک و جلف خودش را دور کند. این می‌شود وقار. در عینی که خیلی هم نرم و خوش‌اخلاق است.

الگوهای باوقار و لطیف در سیره معصومین (علیهم‌السلام)

لذا در اوصاف امیرالمؤمنین می‌فرمودند که ایشان خیلی باوقار بود، یا حتی در اوصاف پیغمبر اکرم و بعضی حضرات دیگر که توصیف کرده‌اند، آن‌ها خیلی باوقار بودند؛ وقار و هیبتشان اجازه نمی‌داد انسان شروع کند به حرف زدن با آن‌ها، ولی این‌قدر نرم، خوش‌اخلاق، شوخ و متواضع بودند که آن حالتی که مانعی می‌شد بین ما و او، از بین می‌رفت. این نرمی‌اش ما را می‌کشید طرفش، این خوش‌اخلاقی‌اش ما را می‌کشید طرفش. بعضی‌ها فقط وقار دارند—یعنی یک مقداری سنگین هستند—که اصلاً نمی‌شود [به آن‌ها نزدیک شد]، خیلی تلخ می‌شوند و اصلاً نمی‌شود طرفشان رفت و با آن‌ها بود. اما بعضی‌ها در عینی که وقار دارند، آن نرمی را هم دارند، لطافت روح را هم دارند، آن تواضع و خوش‌اخلاقی را هم دارند.

فرمودند وقتی روزه می‌گیرید، وقار روزه را داشته باشید؛ یعنی روزه یعنی همین که زبان‌تان را از حرف‌های سبک دور نگه دارید، حرف سبک نزنید که خودتان سبک می‌شوید. رفتار سبک نکنید که خودتان سبک می‌شوید؛ این‌ها را نگه دارید.

«وَ لَا تَجْعَلْ یَوْمَ صَوْمِکَ کَیَوْمِ فِطْرِکَ»؛ روزی که روزه هستید با روزی که روزه نیستید مساوی نباشد و فرق کند؛ در چه چیزی؟ در بهتر بودنِ شما. روزِ روزه، چه در ماه رمضان و چه در غیر ماه رمضان، باید فرق کند. آدم باید تصمیم بگیرد هر وقت روزه می‌گیرد، به غیر از شکم، بقیه را هم اصلاح کند. اگر به غیر از شکم، بقیه را هم اصلاح بکند، از خود روزه‌اش بیشتر استفاده می‌کند، از عبادات دیگرش هم استفاده بهتری می‌کند و خدا خیلی برکت می‌دهد به رفتار و زندگی‌اش.

ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت کند که ما بیشتر به حرف خدا گوش بدهیم و از گناه و معصیت، هر چه بیشتر خودمان را دور کنیم ان‌شاءالله. نثار ارواح طیبه همه حضرات معصومین (علیهم السلام) و همه علمای ربانی و شهدا و امام شهدا، سه صلوات بفرستید.

۱. حقیقت تقوا و برکتِ روزه‌داری اعضا

صحبت درباره مسائل مهمی است که در روزه ماه مبارک رمضان مطرح است؛ اینکه در کنار روزه گرفتن و امساک از خوردن و آشامیدن، انسان باید خودش را نگه دارد. در این زمینه فرمودند برای اینکه از این روزه استفاده بیشتری ببرید، راهش این است که انسان اعضا و جوارحش را هم روزه بدارد و آن‌ها را از گناه و معصیت دور نگه دارد. وقتی آدم گناه نکند و سعی و تلاش کند که تقوا را در زندگیش پیاده بکند، اولین بهره و فایده را خودش می‌برد و از کارهایی که انجام می‌دهد، بهره وافی و کافی خواهد برد؛ وگرنه مثل اکثر افرادی می‌شود که مسلمان هستند ولی از این عبادات و واجبات استفاده چندانی نمی‌برند.

۲. فوتِ کوزه‌گری در قبولی عبادات

شاید تقریباً استفاده‌شان خیلی کم، رو به صفر یا فقط کمی بیشتر باشد. چرا این استفاده کم و پایین است؟ تنها علتش همین است که کاری نمی‌کنند که این عبادت باعث بالا رفتن آن‌ها شود و تقرب معنوی به خدا پیدا کنند. عبادت را انجام می‌دهند اما آن فوت کوزه‌گری را نسبت بهش پیاده نمی‌کنند، لذا عبادت ناقص و ضعیف می‌ماند. امیرالمؤمنین (علیه السلام) فرمود: «کَمْ مِنْ صَائِمٍ لَیْسَ لَهُ مِنْ صِیَامِهِ إِلَّا الْجُوعُ وَ الظَّمَأُ»؛ روزه‌دار زیاد داریم که از روزه‌اش بهره‌ای برایش نیست جز گرسنگی و تشنگی. یعنی تنها فایده‌ای که روزه برایش دارد این است که یک مقداری سختیِ گرسنگی و تشنگی را چشیده است.

۳. جرقه‌ای که انبار ثواب را می‌سوزاند

ثواب‌هایی که آدم جمع می‌کند، در قالب مثال مثل این است که همین‌طور در یک انبار، کاه جمع کنیم. این انبار کاه مفید هست—البته ثواب ما مثل کاه نمی‌ماند و ثوابی که خدا به ما می‌دهد خیلی مهم‌تر و بالاتر از این حرف‌هاست، ولی از جهت مثال عرض می‌کنم—که این انبار آماده است تا با یک جرقه آتش، همه‌ چیزش از بین برود. ثواب‌هایی هم که ما با عبادت جمع می‌کنیم، گاهی تکلیفش این‌طوری می‌شود؛ یعنی ثواب می‌کنیم، زحمت آن عبادت را تحمل می‌کنیم، اما یک‌وقت با یک گناه می‌زنیم خرابش می‌کنیم. آن گناه مثل همان جرقه آتش می‌ماند که همه انبار را از بین می‌برد.

۴. روزی که روزه هستی، عادی نباش!

در کتاب کافی از امام صادق (علیه السلام) آمده است: «إِذَا صُمْتَ فَلْیَصُمْ سَمْعُکَ وَ بَصَرُکَ وَ شَعْرُکَ وَ جِلْدُکَ...»؛ فرمودند وقتی روزه می‌گیری، غیر از این که شکم را روزه می‌داری، گوش و چشم و همه اعضا و جوارحت را هم روزه بدار. و فرمودند: «لَا یَکُونُ یَوْمُ صَوْمِکَ کَیَوْمِ فِطْرِکَ»؛ یک‌طوری مراقبت کنید که روزه ماه رمضان و ایام آن، مثل ایام غیر ماه رمضان نباشد و بین‌شان فرق کند. اگر در آن ایام آدم رها و آزاد بود و هر طور می‌خواست رفتار می‌کرد و حرف می‌زد، اینجا را مراقبت کند. مبادا روزی که در آن روزه می‌گیری، مثل روزی باشد که روزه نمی‌گیری.

۵. هنر تنظیم زمان؛ عبادات را در کام فرزندان تلخ نکنید

در تنظیم وقت و کار، باید مراقبت کرد و یک‌طوری کارها را تنظیم نمود که این عبادات ما، نماز ما و روزه ما در کام آن‌ها تلخ نشود؛ برا‌یشان بد و اذیت‌کننده نباشد، در آن حدی که در توان ماست. مثلاً فرض کنید آدم خیلی نزدیک به اذان، آمده و دارد با بچه بازی می‌کند. اذان که می‌شود، خب این بچه علاقه دارد بازی‌اش ادامه پیدا کند؛ اگر آدم بازی را [ناگهان] قطع کند که برود نماز بخواند، در آن کارهایی که علاقه بچه خیلی زیاد است—البته در سنین پایین‌تر—باید کار را طوری تنظیم بکند که این اتفاق نیفتد. تا جایی که می‌شود باید کارهای بچه را طوری تنظیم کرد که به نماز نخورد.

۶. جلوه خوش‌اخلاقی نمازگزار در آینه خانواده

بچه ببیند یک وقتی پدر و مادر به طور معمول مشغول زندگی هستند، کاری انجام می‌دهند، وقت نماز که شد از آن کار دست می‌کشند و می‌روند نماز می‌خوانند. وقتی آدم نماز می‌خواند، قبل و بعدش—مخصوصاً بعد از آن—یک مقدار سعی کند رفتارش بهتر از قبلِ نماز و غیرِ حالت نماز باشد؛ رفتارش با افراد بهتر بشود. یعنی بچه برا‌ی پیش محسوس باشد که پدر و مادر بعد از نماز خوش‌اخلاقی‌شان بیشتر می‌شود؛ اینکه تا می‌روند نماز می‌خوانند، خوش‌اخلاق‌تر برمی‌گردند. این برای بچه خیلی فرق می‌کند اگر این احساس را داشته باشد. اما اگر نماز وسیله‌ای بشود که آدم بیشتر با بچه دعوا کند، این‌ها بچه‌ها را پرت می‌کند.

۷. آفات زبان در ماه صیام؛ روزه فقط مال شکم نیست

فرمودند روزی را که روزه می‌گیری، مثل روزی که روزه نمی‌گیری قرار نده؛ بدتر که هیچی، مثل آن هم نباشد، یک مقدار بهتر باشد. باز از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است: «إِنَّ الصِّیَامَ لَیْسَ مِنَ الطَّعَامِ وَ الشَّرَابِ وَحْدَهُ»؛ روزه فقط دوری از خوردن یا آشامیدن نیست. بعد در ادامه فرمودند: «فَإِذَا صُمْتُمْ فَاحْفَظُوا أَلْسِنَتَکُمْ»؛ وقتی روزه می‌گیرید زبان‌تان را از گناه حفظ کنید، زبان را مراقبت کنید. بچه‌های کوچک‌تر حرمت بزرگ‌تر را حفظ کنند، بزرگ‌ترها حرمت کوچک‌ترها را حفظ کنند. آبروی بقیه را حفظ کنند؛ با غیبت و تهمت و این چیزها آبرویی را از بین نبرند.

۸. ویرانگریِ ریل عصبانیت و داد زدن‌ها

همیشه در زندگی حواستان باشد، ما باید همه حواسمون باشد که وقتی با کسی حرف می‌زنیم، به محض اینکه حالتِ افراد حالتِ عصبانیت شد، دیگر بحث و حرف فایده‌ای ندارد. وقتی کار رفت روی آن ریل عصبانیت، دیگر شما بهترین حرف را هم بزنید و بهترین دلیل را هم برایش بیاورید، هیچ فایده‌ای ندارد؛ فقط صداها در عصبانیت بلندتر می‌شود. صداها بلندتر، اعصاب‌ها خراب‌تر و خطراتش بیشتر می‌گردد. در حالت عصبانیت متأسفانه آدم اصرار دارد حرفش را به طرف مقابل بزند و دلیلش را بیاورد؛ حتماً آن چیزی را که در ذهنش هست به او بگوید، ولو با صدای بلند و با داد زدن. اما کار کاملاً خراب می‌شود.

۹. حقیقت وقار در عین لطافت و تواضع

«وَ لْیَکُنْ عَلَیْکَ وَقَارُ الصِّیَامِ»؛ وقار روزه باید شما را گرفته باشد. آدمِ مؤمنِ متدینِ باوقار چطور است؟ حرف می‌زند اما حرف بد و غلط نه؛ نگاه می‌کند اما نگاه غلط و بد نه. این‌ها وقتی درست می‌شود، آن‌وقت حرف زدنشان درست می‌شود، رفتارشان خوب می‌شود و خدا نعمتی که به آن‌ها می‌دهد، وقار است. از کارهای سبک در رفتارش، در راه رفتنش و در حرف زدنش دور می‌شود. عاقلانه، سنگین و متین است، در عین خوش‌اخلاقی. در عین تواضع و خوش‌اخلاقی، آدم از کار سبک و جلف خودش را دور می‌کند، آن‌وقت این می‌شود وقار، در عینی که خیلی هم نرم و خوش‌اخلاق است.

1️⃣ روزه اعضا و جوارح؛ حقیقت تقوا

◽️ امساک از گناه در کنار امساک از خوردن و آشامیدن

◽️ دستیابی به بهره وافی و کافی از برکات روزه‌داری

2️⃣ موانع تقرب؛ آفت گناه در قبول عبادات

◽️ گناه؛ جرقه‌ای ویرانگر در انبار ثواب‌های انسان

◽️ چرایی ایستایی عبادات و محرومیت از ثواب حقیقی

3️⃣ سیره معصومین (ع) در مراقبت از روزه

◽️ معنای حدیث شریف «لَا یَکُونُ یَوْمُ صَوْمِکَ کَیَوْمِ فِطْرِکَ»

◽️ لزوم تمایز روزِ روزه‌داری با روزهای عادی زندگی

4️⃣ ظرافت‌های تربیتی؛ نماز، روزه و مواجهه با فرزندان

◽️ هنر تنظیم زمان؛ پرهیز از تلخ کردن عبادات در کام کودکان

◽️ بازتاب خوش‌اخلاقی و رأفت والدین پس از اقامه نماز

5️⃣ مراقبت از زبان؛ روزه اخلاقی و دوری از آفات

◽️ حفظ زبان از گناه، غیبت، تهمت و حفظ حرمت بقیه

◽️ دوری از حسادت و تفاوت بنیادین آن با غبطه

6️⃣ مدیریت رفتار؛ پرهیز از مراء و عصبانیت

◽️ کنترل زبان و پرهیز از جواب دادن‌های مکرر و بیهوده

◽️ ویرانگری ریل عصبانیت و بی‌فایده بودن بحث در آن حالت

7️⃣ تجلی «وقار روزه» در سیره انسانی

◽️ دوری از رفتارهای سبک و جلف و آراستگی به متانت

◽️ همراهی وقار و هیبت با نرمی، لطافت و تواضع