بسم الله الرحمن الرحیم. الحمدلله رب العالمین و الصلوة و السلام علی سیدنا و نبینا ابی‌القاسم المصطفی محمد و علی اهل بیته الطیبین الطاهرین المعصومین، سیما بقیة الله فی الارضین و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین.

ساختار کلی دعای امام سجاد (ع) در ورود به ماه رمضان

صحبت در دعایی بود که امام سجاد (علیه‌السلام) در ورود به ماه مبارک رمضان فرمودند. در این دعا وقتی انسان نگاه می‌کند، دو بخش هست؛ بخش اول فضائل و مناقب این ماه است که ایشان اشاره می‌فرمایند و خدا را حمد و ستایش می‌کنند به خاطر این ماه. بخش دوم، وظایفی است که ما به عهده داریم و یا کارهای خوبی که ما باید انجام بدهیم و در این ماه برامون مفید هست؛ اون‌ها رو اشاره می‌کنند که در این ماه چه کارهایی رو بیشتر همت کنیم و انجام بدهیم. بعضی کارها واجبه، بعضی‌ش هم واجب نیست؛ اما برای استفاده‌ی بهتر از این ماه سفارش کردند.

اهمیت شناخت و معرفت پیش از عمل

در ابتدای قسمت دوم ایشان می‌فرمایند:

«اللهم صل علی محمد و آله و الهمنا معرفة فضله و اجلال حرمته»

خدایا بر پیغمبر و آل پیغمبر (علیهم‌السلام) درود بفرست و شناخت فضائل این ماه رو به ما عنایت کن؛ که ما اول از همه نسبت به فضیلت این ماه، ارزش این ماه، اون چیزهایی که در این ماه لازم و مهم هست و اون اتفاقاتی که می‌افته، آگاه باشیم. چون معرفت و شناخت، قبل از هر کاری و مقدم بر هر کاری است. خدا رو اول انسان‌ها می‌شناسند که خدایی هست، باور می‌کنند هست، در مرحله‌ی بعد گوش به حرفش می‌دهند؛ چون عقل می‌گه حالا که به دلایلی پذیرفتی خدا هست، از حالا به بعد باید گوش به حرفش هم داد.

شناخت مسئله‌ی مهمی است. وقتی انسان‌ها شناخت نداشته باشند نسبت به کسی، چیزی، زمانی یا مکانی، نمی‌تونند ازش استفاده کنند. مثلاً اگر یک کافر رو ما بهش اطلاع بدهیم الآن ماه رمضانه، فرقی نمی‌کنه براش. یک کافر رو شما ببرید مسجدالحرام بگید این‌جا مسجدالحرامه، فرقی براش نمی‌کنه. یک کافر رو ببرید پیش بهترین بنده‌ی خدا، فرقی براش نمی‌کنه؛ این هم مثل بقیه‌ست و استفاده‌ای براش نداره. بین این شخص و اشخاص دیگه، بین این جا و جاهای دیگه، بین این زمان و زمان‌های دیگه فرقی براش نیست.

کما این‌که در زمان اهل‌بیت (علیهم‌السلام) هم همین‌جور بوده؛ افراد بسته به اعتقادشون و باورشون به اون‌ها، ازشون استفاده می‌کردند. اون‌هایی هم که اعتقاد نداشتند، اون‌ها رو یه فرد عادی و معمولی می‌دیدند؛ هیچ استفاده‌ای هم نمی‌کردند، نگاه هم می‌کردند معمولی، اتفاقی نمی‌افتاد و زندگی به طور معمول پیش می‌رفت. اما اون کسی که یک باوری داره که این فرد، فرد بزرگیه، پیش خدا اعتبار داره، مقام داره، هر چی این اعتقاد آدم بیشتر میشه، استفاده‌ی آدم، توجه آدم، محبت آدم و احترام آدم بیشتر میشه.

تأثیر اعتقاد بر میزان تلاش و بهره‌مندی انسان

نسبت به سایر مسائل هم همین‌طوره؛ همون مثال‌هایی که زدیم همه‌ش همین‌طوره. یعنی افراد به میزان قوت و ضعف اعتقادشون در عمل موفق هستند، در محبت موفق هستند. اون کسی که علاقه داره به رفتن به اماکن زیارتی، این علاقه از کجا ایجاد شده؟ یه پایه‌ی مهمش شناخته؛ معرفت پیدا کرده، مطالعه کرده، یاد گرفته، شنیده که رفتن کربلا مثلاً این‌قدر فضائل داره، رفتن مشهد این‌قدر فضائل داره، این‌قدر جای خوبیه. خب این همت می‌کنه، سختی‌ها رو تحمل می‌کنه، پا میشه میره اون‌جا و به مقدار این اعتقادش استفاده می‌کنه.

اما خیلی‌ها رو هم می‌بینید که رفتنِ مثلاً مشهد براشون یه چیزِ معمولیه و دغدغه‌ای ندارند؛ [می‌گویند:] حالا بریم مشهد، یه ساله نرفتیم، شش ماهه نرفتیم، دو ساله نرفتیم یا ده ساله نرفته، حالا چیزی‌ش هم نمی‌شه، می‌گه ما قبلاً رفتیم. شاید بعضاً مواجه بشیم با افرادی که زیاد هم هستند، شاید عمرشون اصلاً نرفتند، حالا چیزی‌شون هم نیست. فرق آدم‌ها پس به چیه؟ به اون اعتقاد. اون اعتقاده که آدم رو به حرکت وا می‌داره یا از حرکت باز می‌داره. اون اعتقاده که محبت در دل آدمی ایجاد می‌کنه یا نمی‌کنه؛ وقتی نیست، اعتقاد نیست، محبت ایجاد نمی‌شه.

لذا ایشان می‌فرمایند خدایا اولین چیزی که در این ماه مبارک به دل ما الهام کن یا به ما یاد بده، به ما بفهمون و توجه ما را به او جلب کن، اینه که ما بفهمیم ارزش این ماه رو، فایده‌ی این ماه رو، فضیلت این ماه رو، مقام و رتبه‌ی این ماه رو. چون بفهمیم، هم زمینه ایجاد میشه در ما که بیشتر استفاده کنیم، هم علاقه‌ی ما به اومدنش زیاد میشه، هم ناراحتی ما از رفتنش زیادتر میشه.

تفاوت برخورد مؤمنان و افراد ضعیف‌الایمان با ماه رمضان

اما این‌ها نباشه، نه. خیلی آدم‌ها رو می‌بینید که ماه رمضان که می‌خواد بیاد، ناراحتند؛ [می‌گویند:] دوباره ماه رمضان شد و باید روزه بگیریم و... عرض کردیم قبلاً، بنده‌های خوب خدا خوشحالند، خدا رو شکر می‌کنند که ماه رمضان شد، خدا رو شکر می‌کنند که باید روزه بگیریم، باید نماز بخونیم؛ خدایا شکرت به ما این‌ها رو یاد دادی. اما آدم‌هایی که اعتقادشون ضعیفه و گرفتارِ گرفتاری‌ها و گناهانی هستند، اون‌ها نه؛ اون‌ها می‌گن چه دوباره ماه رمضان داره میاد و... می‌گذره، چشم می‌زنه که اون آخرش هم برسه زود تموم شه. اون اواخرش هم خیلی براشون سخته و بعد هم که میره، یه نفس راحتی می‌کشند که مثلاً رفت و راحت شدیم. چیزهای دیگه هم همین‌طور.

لذا امام سجاد (علیه‌السلام) ابتدا اشاره دارند به فضائل این ماه. اول فضائل رو یاد می‌دهند. دعا می‌کنند: «والهمنا معرفة فضله» خدایا بشناسیم، بفهمیم فضیلت این ماه رو «و اجلال حرمته» و حرمتش رو نگه داریم، حرمتش رو نشکنیم؛ کاری نکنیم که از استفاده‌ی از این ماه دور بشیم، روزه‌خواری نکنه آدم، حرمت این ماه رو نشکنه.

ضرورت مراقبت از رفتار و گفتار در حضور فرزندان

تو حرف‌زدنش طوری حرف نزنه که این ماه در نظر بقیه هم ارزشش پایین بیاد. پدر و مادرها باید حواس‌شون جمع باشه؛ جلو بچه‌ها شما وقتی یه مقدار روزه بهتون فشار میاره، یا طولانی‌شدن ماه رمضان فشار میاره، یا حالا به هر دلیلی یه فشاری اومده به آدم، آدم گله کنه از ماه رمضان، از روزه، این خیلی اثر می‌ذاره رو بچه. شما کافیه یک کلامی به زبون‌تون بیاد که اظهار خستگی یا ناراحتی کنید نسبت به روزه یا ماه رمضان، بچه خوب می‌گیره، حک میشه تو ذهنش، وقت ماه رمضان‌ها که میاد اون هم ناخودآگاه خوشش نمیاد. ناخودآگاه خوشش نمیاد؛ از کجا خوشش نمیاد؟ خودش هم شاید نمی‌دونه از کجا خوشم نمیاد، ولی خب خوشم نمیاد. یکی از زمینه‌هاش همون مسائله، همون حرفیه که پدر و مادر ناآگاهانه، بدون دقت و معرفت همین‌طور اون حرف رو زده‌اند. حالا منظوری هم به اون معنا نداشته‌اند، یه مقدار فشار بهشون اومده یه حرفی زده‌اند، ولی خب زده‌اند دیگه.

این حرف‌های ما رو بچه‌ها اثر می‌ذاره، باید حواسمون جمع باشه. عرض شد قبلاً، در مورد خدا، در مورد همه‌ی چیزهای خوب، نباید آدم اگه یه وقت هم از جهتی ناراحته یا خسته‌ست یا بهش فشار اومده، حرفی به زبون بیاره که این بچه هم بشنوه؛ چون بچه‌ها اعتقادشون با حرف‌های پدر و مادر شکل می‌گیره. هر چی پدر و مادر می‌گن، این رو درست می‌دونند تو سنین پایین‌تر، و اون رو اصلاً واقعه می‌دونه، اون رو چیزی می‌دونه که باید همون‌طوری که اون‌ها می‌گن باشه و فکر کنه. لذا می‌فرمایند ما بشناسیم فضیلت این ماه رو و حرمتش رو نگه داریم.

فلسفه و برکت واجبات الهی

فضائل این ماه چیه؟ قبلش حمد کردند خدا رو؛ خدایا تو رو حمد و ستایش می‌کنیم که واجباتی رو برای ما قرار دادی. عرض کردیم ایشان خدا رو ستایش می‌کنه که این چیزها رو برای ما واجب کردی، حتی مستحب نکردی؛ چون اگه مستحب بود نمی‌کردیم. قطعاً و یقیناً اگه نماز مستحب بود، خیلی معدود افرادی بودند که بخونند، نمی‌خوندند مابقی، همه محروم می‌شدیم. اگه روزه مستحب بود، معدودی موفق بودند، مابقی نمی‌گرفتند. هر کدوم از این واجبات اگه واجب نبود، کسی انجام نمی‌داد.

ولی خدا چون می‌دونست این خیلی لازمه، خیلی ضروریه؛ مثل اون چیز لازم و ضروری که شما برای بچه‌تون تشخیص می‌دید، لازمه براش، می‌فهمید اگه این کار رو انجام نده، این چیز رو نخوره، این مریضی که داره اگه این دارو رو نخوره، این مریضی‌ش بدتر میشه. این دارو هر چند خیلی تلخ و بدمزه‌ست، به هر وسیله‌ای متوسل می‌شید که این دارو رو بخوره؛ نشد، آخرین بار به زور دهنش رو می‌گیرید می‌ریزید توش. چاره‌ای نیست. چرا؟ چرا باید این‌قدر بچه رو اذیت کرد؟ بهش فشار آورد، کامش رو تلخ کرد؟ چرا باید این کارها رو کرد؟ یکی شما رو ببینه می‌گه خب چرا بچه رو این‌قدر اذیت می‌کنی؟ چه جوابی بهش می‌دید؟ همونه. خدا هم تک‌تک این چیزها که واجب کرده، همون قضیه‌ست.

بچه نمی‌فهمه، مثل ما که نمی‌فهمیم. بچه نمی‌فهمه که حالا این دارو مهمه، لازمه، درک نداره در اون حد؛ ما هم همین‌جوری‌یم، ما هم دقیقاً نمی‌فهمیم که این چیزهایی که خدا لازم کرده چه فایده‌ای داره برامون، نمی‌فهمیم. لذا مشکله برامون، سخته، زیر بار نمی‌ریم. مثل همون بچه، بعضی‌ها مقاومت می‌کنند، لجاجت نشون می‌دهند. حالا خدا ضرر نمی‌کنه، پدر و مادر ممکنه ضرر کنند اما خدا که ضرر نمی‌کنه؛ حالا روزه نگیرید، نگرفتید نگرفتید، طوری نمیشه.

خدا رو شکر می‌کنه که خدایا شکرت این‌ها رو واجب کردی «سبل بنا فی سبل احسانه» ما رو اصلاً انداختی تو این راه، نگفتی دلت خواست برو نخواستی هم نرو. مجبور کردی، واجب کردی گفتی باید بری؛ نرفتن نیست که، نرفتی باید کفاره بدی، جاش ۶۰ روز روزه بگیری. چرا خوردی؟ باید ۶۰ روز بری جاش تا تلافی‌ش رو در بیاری؛ یه روز خورده، ۶۰ روز باید بره بگیره. تاوان و هزینه‌ش رو خدا سنگین قرار داده و ایشان می‌گه خدایا شکرت این کارها را کردی برامون، سختش کردی، واجب کردی این دارو رو، ما نمی‌فهمیم چقدر فایده داره.

رابطه دوطرفه رضایت میان خدا و بندگان خاص

کی می‌فهمه؟ اونی که عمل می‌کنه، اونی که انجام میده می‌فهمه. لذا بنده‌های خوب خدا چون حرف خدا رو خوب گوش داده‌اند و فایده‌ی حرف‌های خدا رو فهمیدند، خیلی از خدا راضی‌ان. «رضی الله عنهم و رضوا عنه» هم خدا از این‌ها راضیه، هم این‌ها از خدا راضی‌ان. در قرآن کریم جالبه خدا بعضی جاها اشاره می‌کنه می‌گه این‌ها هم از خدا راضی‌ان. حالا این‌ها مگه کی‌ان که از خدا راضی باشند؟ حالا راضی نباشند. چرا خدا این رو ذکر می‌کنه که این‌ها هم از خدا راضی‌ان؟ برای همین؛ که بگه این‌ها به حرف خدا گوش دادند، فایده‌ش رو بردند، استفاده‌ش رو دیدند، فوایدش رو بهره‌مند شدند، خیلی هم زیاد دیدند، لذا خیلی خوشحالند، شاکرند نسبت به خدا؛ خدایا شکرت دادی این‌ها رو، واجب کردی، ما نمی‌فهمیدیم، دست خودمون بود نمی‌رفتیم طرفش.

اوصاف و نام‌های ماه مبارک رمضان در کلام امام سجاد (ع)

«و الحمد لله الذی جعل من تلک السبل» خدایا شکرت که یکی از اون واجبات را و از اون راه‌هایی که ما رو انداختی توش و جلوی پای ما گذاشتی، خدایا شکرت که یکی از اون راه‌ها چیه؟ شهرِهو، ماه خودت، ماه رمضان، «شهر رمضان، شهر الصیام و شهر الاسلام و شهر الطهور و شهر التمحیص» خدایا این ماه رمضان اومده، ماه روزه‌ست، توفیق داریم روزه می‌گیریم، به نفع خودمونه، شهر اسلامه؛ تو این ماه اسلام زنده میشه، یه مقدار مردم بیشتر قرآن می‌خونند، بیشتر نماز می‌خونند، بیشتر دست و پاشون رو جمع می‌کنند. شهر طهوره، پاک می‌شن آدم‌ها با روزه‌گرفتن، با فاصله از گناه. شهر تمحیصه، آدم‌ها خالص می‌شن، اون ناخالصی‌های وجودشون، اون چیزهای بدی که وجودشون رو گرفته، اون‌ها کم‌کم خالص می‌شن ازش، صفات بد، کارهای بد.

شهر القیام، تو این ماه عده‌ی بیشتری توفیق پیدا می‌کنند نماز شب بخونند. چون سحر پا می‌شن سحری می‌خورند، حالا خیلی‌ها دیگه کلاً سحرشون به سحری‌خوردن سپری میشه، به هر حال حالا همین‌قدر که سحر بیدارند خوبه، بیدارند؛ چون خوابش خیلی بده، بیداریش خیلی خوبه، خوابش هم از لحاظ جسمی و مادی بده، هم از لحاظ روحی و همه جهت، بیداریش خیلی خوبه. حالا خدا رو شکر سحری می‌خورند بیدارند، یه عده‌ای هم توفیق پیدا می‌کنند چون سحری می‌خواد بخوره حالا قبلش یا بعدش نماز شب هم می‌خونه. پس این ماه ماه نماز شبه، نماز شب و نمازهای مستحبی بیشتر خونده میشه، زنده میشه این‌ها.

شرافت ماه رمضان به واسطه نزول قرآن

«الذی انزل فیه القرآن» ماهی که این‌قدر پیش خدا شرافت داره که درباره‌ش خدا آیه‌ی قرآن نازل کرده؛ درباره‌ی هیچ‌کدام از ماه‌های دیگه قرآن و آیه‌ی قرآن نازل نشده، اما درباره‌ی این ماه نازل شده: «شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن هدی للناس و بینات من الهدی و الفرقان» این ماه این‌قدر شرافت داره که به طور خاص خدا درباره‌ی فضیلتش آیه و قرآن نازل کرده. «هدی للناس و بینات من الهدی» قرآنی که باعث هدایت ما شد، ما رو هدایت کرد، از اون بی‌بندوبار بودن نجات‌مون داد قرآن. بنده‌های خوب خدا که تحت تعلیم قرآن قرار می‌گیرند چقدر آدم‌وار میشن. آدم‌های جلف و سبک و معصیت‌کار که از قرآن دورند چقدر سبک‌ان، چقدر حرف‌زدن‌هاشون بد، رفتارهاشون غلط، عقل‌شون ناپخته، تصمیم‌هاشون مشکل‌دار. خب چی آدم رو این‌جوری می‌سازه؟ قرآنه.

تفاوت احکام ماه رمضان با دیگر ماه‌ها به عنوان مایه عظمت آن

«فابان فضیلته علی sائر الشهور» خدا فضیلت این ماه رو نسبت به سایر ماه‌ها خیلی واضح نشون داده؛ یکی‌ش همین که قرآن نازل کرد درباره‌ش، یکی «بما جعل له من الحرمات الموفورة» خدا تو این ماه به‌خصوص یه چیزهایی را که ماه‌های قبل حلال بود، حرام کرده؛ فضیلت این ماه رو این‌جوری نشون داده. حریم قائل شده برای این ماه. می‌گه تا روز آخر شعبان آزادی، می‌خوای بخوری بخور، بخور بخواب، آزاد باش؛ دیگه بالاخره هر چی می‌خوای بخور و بخواب، اون بعد حیوانی‌ش رو آدم آزاده، می‌تونه هر چی خواست تقویت کنه. اما اول ماه رمضان که میشه، می‌گه دیگه ممنوعه؛ دیگه خیلی نمی‌خواد حیوان بشی با زیاد خوردن و این‌ها، یه مقدار فاصله بگیر. چیزهایی که در ماه‌های دیگه حلال بود این‌جا حرام کرد و با این، فضیلت این ماه رو نشون داد که عجب ماهیه که ممنوع کرده خدا خوردن رو، بر خلاف ماه‌ها که مهمونی‌هامون قوامش و بهترین قسمت‌ش سفره‌ست، سفره‌ی رنگی هر چی رنگی‌تر بهتر، دقیقاً خدای متعال قضیه‌ش برعکسه.

مهمونی خدا می‌گه نخور، سفره جمع کن. این فرقِ مای مادی با خدای متعالِ یک جهتِشه‌. مهمونی‌های ما اونه‌، قوامش اصلاً خوردنه؛ مهمون می‌خواد بیاد می‌گیم چی بهش بدیم بخوره، اصلاً نگرانی‌مون رو خوردنشه، نگرانی دیگه‌ای اون‌قدر نداریم، شام بهش چی بدیم، میوه بهش چی بدیم. خدا می‌گه مهمون می‌خواید تشریف بیارید، من مهمونیِ این ماه، من هم میزبان، دم در دیگه هیچی نباید بخوری، همه‌ی خوردن و آشامیدن‌ها رو تحویل می‌دی میای تو. این‌جا چیز به شما نمی‌دند بخوری، این‌جا چیزهای معنوی به شما می‌دند.

«و الفضائل المشهورة» چقدر فضیلت برای این ماه گفتند، در اون خطبه‌ی شعبانیه‌ی پیغمبر اکرم خیلی از فضائل این ماه گفتند، که زیاد شنیدید. «فحرم فیه ما احل فی غیره اعظاماً» یه چیزهایی رو که تو ماه‌های قبل حلال بود برای تعظیم این ماه و احترام به این ماه، خدا حلال [بودن رو]، حرام کرد. خوردن و آشامیدن تو ماه‌های قبل حلال بود، خب اون‌ها پیش خدا شرافت نداشته‌اند، آزاد بود؛ اما این ماه چون پیش خدا شرافت داره، گفتند نه، خوردن و آشامیدن نه، ممنوع. انگار از یه چیز بدی آدم رو دور کردند. از این‌ها آدم می‌فهمه پرخوری و زیادخوری چقدر بده، پرخوری، زیادخوری، به هم‌ور کردنی که ما تو خوردن‌هامون داریم، چقدر این‌ها بد و ضرر داره که خدا برای تعظیم این ماه، برای این‌که این ماه رو ببره بالا گفته چیز نباید بخورید این ماه که میاد. بخورید سنگ، کفاره داره، چوب داره، تنبیه داره. مگه چیه خوردن؟

دایره ممنوعیات و محرمات ویژه روزه‌داری

«فحرم فیه ما احل فی غیره اعظاماً و حجر فیه المطاعم و المشارب اکراماً» خوردن و آشامیدن، غذا، آب، این چیزها ممنوعه. یه چیزهای دیگه‌ای هم خب از مبطلات روزه هست دیگه، فقط خوردن و آشامیدن نیست، اون‌ها هم، اون‌ها هم می‌گه ماه‌های دیگه حالا بعضی‌ش که کلاً حرامه مثل دروغ‌بستن به خدا و پیغمبر و اهل‌بیت و این‌ها، اون‌ها که کلاً حرامه، ولی بعضی از این چیزهایی که روزه رو باطل می‌کنه و حرامه انجامش، خب ماه‌های دیگه حلاله، ماه‌های دیگه حلاله، اما خدا این‌جا ممنوع کرده. یه ایرادی دارد، به هر حال خدا ممنوع کرده برای تعظیم این ماه.

«و جعل له وقتاً بیناً لا یجیز» این‌قدر مهمه که خدا یک وقت مشخص و ثابتی براش گذاشته، این وقت، غیر از این وقت قبول نمی‌کنه. این وقت روزه رو آوردی من می‌پذیرم، نه [اینکه] آزاد باشین، بگه آقا تو سال یه ماه باید روزه بگیرید حالا دیگه به اختیار خودتون هر وقت دلتون خواست. این‌جوری هیچ ماهی شرافت پیدا نمی‌کرد. مشخص کرده اول ماه رمضان که شد، یقین کردیم ماه رمضان شد، واجبه؛ روز آخر شعبان شک داری ماه رمضان شده یا نه، حق نداری به نیت ماه رمضان روزه بگیری، مستحب بگیر، ماه رمضان نمی‌شه. ماه رمضان باید یقین کنی این ماه خدا رسید، حالا روزه بگیری؛ این شرافت مال چیز، روزهای دیگه نیست و تا وقتی یقین داری ماه رمضان هست نمی‌تونی بخوری. روز آخر ماه رمضان هم یوم‌الشک هم نمیشه، باید تا وقتی که آدم مطمئن نشده عید شده، باید چیزی نخوره.

«لا یجیز ان یقدم قبله» خدا نه اجازه داده زودتر از این ماه شروع کنیم، روزه‌ی این ماه رو، نه قبول داره و می‌پذیره که بعدش انجام بده. می‌گه فقط این موقع، این‌ها رو باید انجام بدهید، این روزه رو برای من بیارید، وقت دیگه‌ای من قبول ندارم، این وقتِ من قبولش دارم، این وقت خیلی وقت خوبیه، این وقت وقت خاص و بابرکتیه، این‌جا من روزه رو از شما می‌پذیرم به عنوان روزه‌ی واجب، وقت دیگه بیارید نمی‌پذیرم.

دعا و جمع‌بندی پایانی

این‌ها یه تعدادی از فضائل این ماه بود که ایشان اول از همه از خدا خواستند که خدایا به ما بفهمون و بشناسوند که فضائل این ماه رو بهتر بفهمیم، ارزش این ماه رو، روزه برامون سنگین نباشه، اومدن این ماه برامون سنگین نباشه، خیلی هم خوشحال شیم. ان‌شاءالله خدا توفیق مرحمت کنه که فضائل این ماه رو در دل‌مون الهام کنه که یادمون نره.

نثار ارواح طیبه‌ی همه‌ی حضرات معصومین (علیهم‌الصلاة‌والسلام) و همه‌ی علمای ربانی و شهدای خط تشیع و روح مطهر امام شهدا صلوات. 

۱. ضرورت شناخت فضایل، پیش از ورود به ماه مبارک

در ابتدای دعای ماه رمضان، امام سجاد (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «اللهم صل علی محمد و آله و الهمنا معرفة فضله و اجلال حرمته». خدایا شناخت فضائل این ماه را به ما عنایت کن تا اول از همه نسبت به فضیلت این ماه، ارزش این ماه و اتفاقاتی که در آن می‌افتد، آگاه باشیم. چون معرفت و شناخت، قبل از هر کاری و مقدم بر هر کاری است. انسان‌ها ابتدا خدا را می‌شناسند، باور می‌کنند که هست و در مرحله‌ی بعد گوش به حرفش می‌دهند؛ چون عقل می‌گوید حالا که به دلایلی پذیرفتی خدا هست، از این به بعد باید گوش به حرفش هم داد. وقتی انسان‌ها شناخت نداشته باشند نسبت به کسی، چیزی یا زمانی، نمی‌توانند از آن استفاده کنند.

۲. اعتقاد؛ موتور محرکه انسان در مسیر بندگی

افراد بسته به اعتقاد و باورشان از زمان‌ها، مکان‌ها و اشخاص الهی استفاده می‌کنند. آن‌هایی که اعتقاد ندارند، همه چیز را عادی و معمولی می‌بینند، استفاده‌ای هم نمی‌کنند و زندگی‌شان به طور معمول پیش می‌رفت. اما آن کسی که باور دارد یک حقیقت پیش خدا اعتبار و مقام دارد، هر چقدر این اعتقادش بیشتر شود، استفاده، توجه، محبت و احترامش بیشتر می‌شود. افراد به میزان قوت و ضعف اعتقادشان در عمل و محبت موفق هستند. اگر کسی علاقه دارد به رفتن به اماکن زیارتی، یک پایه‌ی مهمش شناخت است؛ معرفت پیدا کرده، شنیده و یاد گرفته، لذا همت می‌کند، سختی‌ها را تحمل می‌کند و به مقدار این اعتقادش بهره‌مند می‌شود. این اعتقاد است که آدم را به حرکت وا می‌دارد.

۳. تفاوت شوق مؤمنان و دل‌زدگی غافلان از آمدن ماه رمضان

اگر شناخت و معرفت نباشد، خیلی از آدم‌ها را می‌بینید که وقتی ماه رمضان می‌خواهد بیاید، ناراحتند که دوباره ماه رمضان شد و باید روزه بگیریم! اما بنده‌های خوب خدا خوشحالند و خدا را شکر می‌کنند که ماه رمضان شد و باید روزه بگیرند و نماز بخوانند؛ می‌گویند خدایا شکرت که به ما این‌ها را یاد دادی. اما آدم‌هایی که اعتقادشان ضعیف است و گرفتار گناه‌اند، می‌گویند چشم می‌زند که آن آخرش برسد و زود تمام شود. آن اواخرش هم خیلی براشون سخت است و بعد هم که می‌رود، یک نفس راحتی می‌کشند که راحت شدیم. امام سجاد (علیه‌السلام) ابتدا اشاره دارند به فضائل این ماه تا حرمتش را نگه داریم و کاری نکنیم که از استفاده‌ی آن دور شویم.

۴. اثرات تربیتی رفتار پدر و مادر بر دین‌داری فرزندان

پدر و مادرها باید حواس‌شان جمع باشد؛ جلو بچه‌ها وقتی یک مقدار روزه به شما فشار می‌آورد یا طولانی شدن ماه رمضان فشار می‌آورد، گله نکنید. اگر به هر دلیلی فشاری آمده، آدم گله کند از ماه رمضان و از روزه، این خیلی اثرِ [منفی] می‌گذارد رو بچه. کافی است یک کلامی به زبان‌تان بیاید که اظهار خستگی یا ناراحتی کنید، بچه خوب می‌گیرد و حک می‌شود تو ذهنش؛ آن‌وقت ناخودآگاه از ماه رمضان خوشش نمی‌آید. خودش هم شاید نمی‌داند از کجا، ولی خوشش نمی‌آید. این زمینه‌اش حرفی است که پدر و مادر ناآگاهانه و بدون دقت زده‌اند. بچه‌ها اعتقادشان با حرف‌های پدر و مادر شکل می‌گیرد؛ هر چه پدر و مادر می‌گویند، در سنین پایین‌تر درست می‌دانند.

۵. وجوب احکام الهی؛ داروی تلخ اما حیات‌بخش خدا برای انسان

خدا را ستایش می‌کنیم که واجباتی را برای ما قرار داد و آن‌ها را واجب کرد، حتی مستحب نکرد؛ چون اگر مستحب بود انجام نمی‌دادیم. قطعاً اگر نماز یا روزه مستحب بود، خیلی معدود افرادی بودند که بخوانند و مابقی همه محروم می‌شدیم. ولی خدا چون می‌دانست این خیلی لازم و ضروری است، واجبش کرد. مثل آن چیز لازم و ضروری که شما برای بچه‌تان تشخیص می‌دهید؛ می‌فهمید اگر این دارو را نخورد، مریضی‌ش بدتر می‌شود. این دارو هر چند تلخ و بدمزه است، به هر وسیله‌ای متوسل می‌شوید که آن را بخورد؛ نشد، به زور دهنش را می‌گیرید و می‌ریزید توش. چاره‌ای نیست. خدا هم تک‌تک این چیزها که واجب کرده، همین قضیه است.

۶. تسلیم در برابر حکمت الهی؛ درمان ناآگاهی ما

ما دقیقاً نمی‌فهمیم که این چیزهایی که خدا لازم کرده چه فایده‌ای دارد، لذا برامون مشکل و سخت است و زیر بار نمی‌رویم؛ مثل بچه‌ای که مقاومت می‌کند و لجاجت نشان می‌دهد. خدا که ضرر نمی‌کند، اگر روزه نگیرید، نگرفتید. اما خدا را شکر که این‌ها را واجب کرد و ما را اصلاً انداخت تو این راه؛ نگفت دلت خواست برو نخواستی نرو. مجبور و واجب کرد و فرمود باید بروی. نرفتن نیست؛ اگر نرفتی باید کفاره بدهی و جایش ۶۰ روز روزه بگیری. تاوان و هزینه‌اش را خدا سنگین قرار داده است. خدا را شکر که سختش کردی و واجب کردی این دارو را، چون ما نمی‌فهمیم چقدر فایده دارد. اونی که عمل می‌کند می‌فهمد.

۷. برکات پنج‌گانه ماه رمضان در کلام امام سجاد (ع)

خدا را شکر که یکی از آن راه‌هایی که جلوی پای ما گذاشت، ماه رمضان است؛ «شهر رمضان، شهر الصیام و شهر الاسلام و شهر الطهور و شهر التمحیص». تو این ماه اسلام زنده می‌شود؛ مردم بیشتر قرآن و نماز می‌خوانند و بیشتر دست و پاشون رو جمع می‌کنند. شهر طهور است؛ آدم‌ها با روزه‌گرفتن و با فاصله از گناه پاک می‌شوند. شهر تمحیص است؛ آدم‌ها خالص می‌شوند و آن ناخالصی‌های وجودشان و صفات و کارهای بد، کم‌کم از بین می‌رود. شهر القیام است؛ تو این ماه عده‌ی بیشتری توفیق پیدا می‌کنند نماز شب بخوانند. چون سحر بیدارند و بیداری سحر هم از لحاظ جسمی و مادی و هم از لحاظ روحی خیلی خوب است.

۸. ماه رمضان؛ میهمانی متمایز الهی با چاشنی معنویت

ماه رمضان پیش خدا شرافت دارد و خدا درباره‌اش آیه نازل کرده است: «شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن هدی للناس...». خدا فضیلت این ماه را نسبت به سایر ماه‌ها واضح نشان داده و در آن چیزهایی را که ماه‌های قبل حلال بود، حرام کرده است. حریم قائل شده برای این ماه. بر خلاف مهمانی‌های ما که قوامش سفره‌ی رنگی است، مهمانی خدا می‌گوید نخور و سفره جمع کن. این فرقِ ما با خدای متعال است. مهمانی‌های ما قوامش اصلاً خوردن است؛ اما خدا می‌گوید به مهمانی این ماه که تشریف می‌آورید، دم در دیگر هیچی نباید بخوری و همه‌ی خوردن‌ها را تحویل می‌دهی. این‌جا چیزهای معنوی به شما می‌دهند.

۹. حکمت روزه؛ فرار از عادت‌های حیوانی و پرخوری

خدا یک چیزهایی را که تو ماه‌های قبل حلال بود، برای تعظیم و احترام به این ماه، حرام کرد. خوردن و آشامیدن تو ماه‌های قبل آزاد بود؛ اما این ماه چون پیش خدا شرافت دارد، فرمودند ممنوع. انگار آدم را از یک چیز بدی دور کرده‌اند. از این‌ها آدم می‌فهمد پرخوری، زیادخوری و به هم‌ور کردنی که ما تو خوردن‌هامون داریم، چقدر بد و ضرر دارد که خدا برای تعظیم این ماه و برای این‌که این ماه را ببرد بالا، گفته است چیزی نباید بخورید. اگر بخورید، کفاره، چوب و تنبیه دارد. مگه چی هست خوردن؟ خدا روزه را مایه تعظیم و برتری این ماه قرار داد.

۱۰. انضباط و وقت‌شناسی دقیق در بندگی خدا

احکام این ماه آن‌قدر مهم است که خدا یک وقت مشخص و ثابتی براش گذاشته و غیر از این وقت قبول نمی‌کند. مشخص کرده اول ماه رمضان که شد و یقین کردیم، واجبه. روز آخر شعبان اگر شک داری، حق نداری به نیت ماه رمضان روزه بگیری. ماه رمضان باید یقین کنی این ماه خدا رسید، حالا روزه بگیری. تا وقتی یقین داری ماه رمضان هست نمی‌توانی بخوری. روز آخر ماه رمضان هم تا مطمئن نشده‌ای عید شده، باید چیزی نخوری. خدا نه اجازه داده زودتر از این ماه شروع کنیم و نه می‌پذیرد که بعدش انجام بدهیم. می‌فرماید فقط این موقع باید روزه را برای من بیاورید؛ این وقت را من قبول دارم.

1️⃣ معرفت؛ دروازه ورود به بندگی

◽️ اهمیت شناخت فضایل ماه مبارک رمضان پیش از عمل

◽️ نقش اعتقاد و باور در میزان بهره‌مندی انسان از فرصت‌ها

2️⃣ روان‌شناسی تربیتی در مواجهه با ماه رمضان

◽️ تفاوت برخورد مؤمنان شاکر با افراد ضعیف‌الایمان

◽️ تأثیر گله‌مندی یا خستگی پدر و مادر بر دین‌داری فرزندان

3️⃣ فلسفه و برکات احکام و واجبات الهی

◽️ احکام واجبه؛ داروی حیات‌بخش و ضروری خدا برای انسان

◽️ رابطه دوطرفه رضایت میان پروردگار و بندگان خاص

4️⃣ اوصاف پنج‌گانه ماه رمضان و فضیلت قرآن

◽️ نام‌های ماه رمضان: صیام، اسلام، طهور، تمحیص و قیام

◽️ شرافت و عظمت انحصاری ماه رمضان به واسطه نزول قرآن

5️⃣ حکمت روزه و تفاوت مهمانی خدا با انسان

◽️ تفاوت ماهیت مهمانی معنوی خدا با مهمانی‌های مادی ما

◽️ حریم ماه رمضان؛ فرار از عادات حیوانی و زیان‌های پرخوری

6️⃣ قانون‌مندی و انضباط در وقت‌شناسی عبادی

◽️ تعیین وقت مشخص و انحصاری برای پذیرش روزه واجب

◽️ احکام دقیق یوم‌الشک در آغاز و پایان ماه مبارک