بسم الله الرحمن الرحیم. الحمد لله رب العالمین. و الصلات و السلام علی سیدنا و نبینا ابالقاسم المصطفی محمد. و علی آله الطیبین الطاهرین المنتجبین. سیما بقیة الله فی الارضین. و لعنة الله علی اعدائهم اجمعین من الان الی قیام یوم الدین.

دستورات الهی در مواجهه با دشمن

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم. «یا أیها الذین آمنوا إذا لقیتم فئة فاثبتوا و اذكروا الله كثيرا لعلكم تفلحون * و أطیعوا الله و رسوله و لا تنازعوا فتفشلوا و تذهب ریحكم و اصبروا إن الله مع الصابرین».

در این آیه‌ی شریفه، خدای متعال یکی از دستوراتی را که می‌فرماید، در مواجهه‌ی با دشمن است. عرض شد جلسه‌ی قبل نسخه‌ی خدای متعال در مقابل دشمن دو کلمه است که خدا فرمود اگر این دو کلمه را داشته باشید: «لا یضركم كیدهم شیئا».

ماهیت و مکر دشمن از دیدگاه قرآن

دشمن کارش کید و مکر و حیله است و غیر از این انتظاری نیست. اگر انسان فهم و منطقش را مطابق با قرآن کریم قرار دهد، هیچ وقت از دشمن سر سوزنی انتظار خیر نخواهد داشت. آیاتی را جلسه‌ی قبل خواندیم؛ خدا فرمود: «لا یألونكم خبالا» هیچ خیری به شما نمی‌رسانند و «ودوا ما عنتم» آرزو دارند همیشه شما گرفتار باشید و مشکل داشته باشید؛ غیظ و غضب دارند و این‌ها خیلی از دست شما کینه دارند.

دشمن غیر از این انتظاری از او نیست؛ لذا از هر حالتی که دشمن نسبت به ما دارد باید بترسیم و حواسمان را جمع کنیم؛ مخصوصاً بر اساس آن چیزی که در قرآن کریم است، آن وقتی که دشمن نرمش نشان می‌دهد. آن وقتی که یک ظاهر موجه، یک ظاهر خوب و ظاهری که دنبال صلح و مذاکره است نشان می‌دهد، به منطق قرآن کریم اگر انسان ذهنش را بسته باشد، آنجا بیشتر می‌ترسد. لذا اگر جاهایی هم ما آسیب می‌بینیم به خاطر همین است که آن منطق حاکم نیست. در این حالت باید بیشتر ترسید.

دشمن این‌گونه است که خدا در قرآن می‌فرماید این دشمنی را نمی‌توانند حتی در دلشان نگه دارند. یک وقت کسی با دیگری دشمن است اما می‌تواند در دلش نگه دارد و به زبان نیاورد؛ اما این‌ها این‌قدر دشمن هستند که نمی‌توانند اصلاً به زبان نیاورند. این‌ها آنجایی که نرمش نشان می‌دهند، باید بیشتر آدم بترسد؛ لابد یک حیله و مکری در این هست.

اهمیت استقامت، صبر و تقوا در برابر مکر دشمن

خدای متعال فرمود اگر شما می‌خواهید مکر آن‌ها به شما آسیب نرساند - این خیلی جالب است این آیه‌ی شریفه - صحبت از این مکر و حیله است؛ یعنی یک چیز مسلمی است. از دشمن غیر از مکر و حیله هیچ وقت انتظاری نمی‌رود، حتی آن وقت که دارد نرمش نشان می‌دهد. پشت این نرمش یک حیله‌گری و یک نقشه‌ای هست؛ تجربه هم ثابتش کرد. حالا ما ۱۴۰۰ سال پیش خدا در قرآن کریم فرموده، ما باید تجربه بکنیم تا شاید عبرت بگیریم، شاید هم نگیریم!

لذا می‌فرماید: «إن تصبروا و تتقوا لا یضركم كیدهم شیئا» این‌ها کید دارند، این‌ها حیله‌گری دارند، این‌ها مکارند. همیشه هم در صدد مکر و حیله‌اند، همه جا. هیچ جا سر سوزنی دلشان نمی‌سوزه به حال شما، هیچ جا سر سوزنی نمی‌خواهند به شما لطفی بکنند. اما دو چیز می‌خواهید که نتوانند به شما آسیب برسانند؛ یکی صبر، چون مشکلات هست. وقتی دشمن می‌آید جلو، همه کار انجام می‌دهد که ما را از پا در بیاورد. همه مشکلات را ایجاد می‌کند که ما را از پا در بیاورد، یکی صبر می‌خواهد؛ یکی هم تقوا.

این الآن که صبر می‌کنید ببینید خدا همین جاها چه دستور داده است. خدای متعال چه دستورهایی دارد در این موقعیت؟ یکی‌اش همین آیه‌ی شریفه‌ است: «إذا لقیتم»، «یا أیها الذین آمنوا إذا لقیتم فئة فاثبتوا» وقتی مواجه شدید با دشمن، سفت سر جایتان بایستید، محکم قرار بگیرید. موضع را خالی نکنید، عقب ننشینید و ضعف از خودتان نشان ندهید. هر کلامی، هر رفتاری، هر گفتاری، هر واکنشی و هر کنشی، هر عملی و هر عکس‌العملی که سر سوزنی از آن ضعف بار بیاید، در عرف روابطی که جوامع و حکومت‌ها با هم دارند، ممنوع است.

«فاثبتوا»؛ این «فاثبتوا» خیلی درونش معنا هست. سر سوزنی نباید شل بیایید، نباید سست بشوید، نباید اظهار ضعف کنید و نباید ضعف نشان بدهید. این کار را بکنید، یک کار دیگری هم لازم است باید انجام بدهید: «و اذكروا الله كثيرا». اینجا ممکن است شما امکاناتتان کم باشد، زیاد باشد، هر چه باشد؛ این‌ها مهم نیست الآن، این‌ها مسئله‌ی اصلی الآن نیست. سر جای خود «و أعدوا لهم ما استطعتم من قوة» شما هر چه که بتوانید باید فراهم بکنید. تا کجا؟ حدش کجاست؟ تا جایی که ما هر چه از فنون نظامی و غیر نظامی که داشته باشیم که دشمن حساب می‌برد، باید داشته باشیم. تا کجا؟ تا «ترهبون به عدو الله و عدوكم». باید در هر موقعیت و فن و صنعت و تکنولوژی و هر چیزی، به جایی برسیم که دشمن بترسد. به آن نقطه برسیم حساب کار خودش را می‌کند؛ لذا حدی ندارد. از لحاظ تجهیزات نظامی، از لحاظ فنون نظامی، از لحاظ هر چیزی، بمب و موشک و این‌ها، هیچ حد یَقِفی ندارند. حدش آنجاست که «ترهبون به عدو الله و عدوكم». آنجاست که وقتی این را داشته باشید دیگر این‌ها وحشت می‌کنند و جرات نمی‌کنند.

الآن بعضی کشورها هستند چون دارند، قدرت‌های بزرگ نگرانند، می‌ترسند و جرات نمی‌کنند؛ اما جایی احساس کنند این ندارد یا ضعف دارد، اینجا دندان تیز می‌کنند، دندان تیزشان را به ما نشان می‌دهند و ما را می‌ترسانند. یا این‌قدر باید داشته باشید، حدی هم ندارد که بگوییم تا اینجا، از اینجا به آن‌ور نه دیگر، ما نمی‌کنیم. نخیر؛ «ترهبون به عدو الله و عدوكم». بشر تا هر کجا از فنون نظامی پیشرفته است، تا آنجایی که اگر شما برسید دشمن می‌ترسد از شما، باید برسید؛ این‌ها دستورهای خداست. «اتقوا»، «إن تتقوا و تصبروا» این تقوا یک چیز جامعی است. تقوا یعنی ببینید خدا چه می‌گوید؛ یکی‌اش این است.

یاد خدا؛ عامل آرامش و زدودن دلبستگی‌ها

در این آیه‌ی شریفه خدا می‌فرماید خب حالا رسیدید مواجه شدید با دشمن، صحنه‌ی جنگ شروع شد، دشمن آمده جلو. شما از قبل که باید آن امکانات نظامی را فراهم می‌کردید تا آنجا که بترسند، آن که سر جای خودش؛ اما حالا که آمدید جلو مواجه شدید با دشمن، چه؟ «فاثبتوا». وقتی با دشمن مواجه شدید، یکی محکم بایستید، ضعف نشان ندهید؛ هیچ حرف و رفتاری که ضعف نشان بدهد نداشته باشید.

دوم: «و اذكروا الله كثيرا». دومی خیلی مهم است. می‌گوید دیگر بروید در توجه به خدا؛ خیلی توجه کنید به خدا، زیاد. زیاد بروید به سمت خدا. نه این‌که دل و ذهن و فکرتان با موشک‌هایتان و با فنون نظامی‌تان اطمینان و آرامش پیدا کند. اگر به این‌ها دل بستید، اگر این‌ها را آوردید در ذهن و فکر و امیدهاتان رفت روی این‌ها، از آنجایی که فکر نمی‌کنید ضربه می‌خورید. در مؤمنین امید وقتی برود روی چیزی غیر از خدا، به ناامیدی می‌کشد: «خاب الوافدون علی غیرك». هر کسی در هر چیزی و هر جایی و هر موقعیتی به غیر خدا نقطه‌ی امیدش وصل شد و رفت و دلش به آن نقطه‌ی دیگری گرم شد و به آن نقطه‌ی غیر از خدا آرامش گرفت، ناامید خواهد شد.

«و اذكروا الله كثيرا»؛ زیاد هم یاد خدا، این زیاد یاد خدا کردن خیلی آثار دارد که در دعای امام سجاد هست. آثارش را به یک نحو دیگری ایشان می‌فرماید که اگر فرصتی کنیم می‌خوانیم. «و اذكروا الله كثيرا لعلكم تفلحون»؛ اگر می‌خواهید موفق شوید و به سعادت برسید، این دو کار را باید انجام بدهید در لحظه‌ی نبرد.

ضرورت اطاعت از فرماندهی و پرهیز از تفرقه

بعد «و أطیعوا الله و رسوله»، اطاعتان را باید زیاد کنید. خدا چه دستور می‌دهد، پیغمبر چه دستور می‌دهد. آن وقت که آیات نازل می‌شد پیغمبر بود، بعدش امیرالمؤمنین بود، بعدش الآن می‌آید می‌آید می‌آید می‌رسد به جانشین پیغمبر و امیرالمؤمنین که ولایت فقیه است؛ باید اطاعتش کرد. ولی فقیه گفت بترسید، بترسید. گفت نترسید، نترسید. گفت بروید بیرون، بروید بیرون. گفت بمانید، باید بمانید. او تشخیص می‌دهد کجا چه چیزی صلاح است: «و أطیعوا الله و رسوله». اطاعت کنید از آن کسی که فرمانده‌ی شماست، اطاعت کنید ببینید او چه می‌گوید. کاری به این و آن هم نداشته باشید چه می‌گویند. ذهن و فکر و گوشتان را همه را خالی کنید از هر چه که هر کس می‌گوید. ببینید او که خدا حق فرماندهی به او داده او چه می‌گوید، از او اطاعت کنید.

«و لا تنازعوا»؛ بعد هم با هم دعوا نکنید، اختلاف نکنید. هیچ اختلافی، در آن موقعیت سر سوزنی نباید اختلاف بشود. در حکومت اسلامی مسئولینی تصمیماتی در آن موقعیت‌ها دارند می‌گیرند، ما بنشینیم با هم بجنگیم که چرا فلان مسئول الآن می‌خواهد برود فلان جا؟ چرا فلان اتفاق افتاد؟ چرا فلان کار شد؟ اصلاً چرا این‌جوری شد؟ این‌ها ممنوع است، این‌ها ممنوع است. «و لا تنازعوا» در حین جنگ با دشمن و مواجهه با دشمن، هیچ چیزی که به اختلاف و دو دستگی و چند دستگی و نزاع و اختلاف نظر و یقه‌ی همدیگر را گرفتن بکشد، ممنوع است؛ هر چه می‌خواهد باشد، این‌جوری است. این‌که ما حالا هر اتفاقی می‌افتد بنشینیم همین‌طور اشکال بگیریم، همین‌طور اشکال. چطور؟ چرا این‌طور شد؟ همین‌طور ایراد بگیریم؛ این خطرناک است. «اتقوا»، «اتقوا الله»، «إن تتقوا و تصبروا لا یضركم كیدهم شیئا» یکی‌اش همین است که تقوا داشته باشید؛ یعنی ببینید خدا چه می‌گوید. خب خدا دارد می‌گوید دیگر، می‌گوید «و لا تنازعوا» نزاع نکنید.

خب اگر نزاع کنید چه می‌شود؟ «فتفشلوا». «فشل» حالتی است که حالت ضعف، حالت تردید و حالت ترس است. می‌فرماید اگر نزاع کنید به وضعیتی می‌رسید که ترس شما را بگیرد، تردید شما را بگیرد و ضعف شما را بگیرد. این حالت‌ها براتون حاکم می‌شود و در دلتان خالی می‌شود. در دلتان نباید خالی بشود؛ مهم نیست عِده و عُده‌تان چقدر است.

جلوه‌های نصرت الهی در صدر اسلام و دوران معاصر

مثال جنگ بدر را می‌زند امام سجاد (علیه‌السلام). آن چطور در جنگ بدر لشکر اسلام ۳۱۳ نفر، لشکر کفر ۱۰۰۰ نفر. لشکر اسلام یک دانه اسب داشت، لشکر کفر هر چه می‌خواستند اسب داشتند. این‌ها درست و حسابی شمشیر و نیزه نداشتند جز چند تا معدود. یک آمار عجیبی می‌دهند از این‌که این‌قدر این‌ها وضعشان بد بود و خراب بود؛ در مقابل، لشکر کفر مجهز بود. خب بدر چه شد در جنگ بدر؟ چون نیت‌ها خالص بود، درست بود، ذهن‌ها به یاد خدا بود و هیچی نبود که به آن امید ببندند، خدا یاری کرد. سفت ایستادند، فقط طبق دستور پیغمبر حرکت کردند. ایستادند محکم، ایستادند و خدا کمک کرد؛ ولو به ملائک، که خدا ملائک را وقتی صداقت و خلوص نیت را در مؤمنین و رزمندگان ببیند، از هر راهی و از جمله ملائک، خدای متعال به کمک انسان‌ها می‌فرستد که یاری کنند. شما این کارها را انجام بدهید، بقیه‌اش مهم نیست. آنجایی که ما هیچی نداشتیم، در صدر اسلام هم همین بود، به چیزی امید نداشتند و پیروز شدند؛ اما آنجا که یک ذره امید بستند به چیزهای دیگر، چوب خوردند.

در طبس ما هیچی نداشتیم در آن موقعیت. امیدوارانِ ما به غیر خدا هیچ امیدی نداشتند، هیچی نداشتیم. اما خدا حمایت کرد از ما؛ کی؟ همان نصف شبی که همه خوابند، همان نصف شبی که همیشه دشمن کار خودش را انجام می‌دهد، خدا حمایت کرد با دست خالی ما؛ خواب بودیم. اما اگر یک ذره‌ای در این جهت ضعیف باشیم و امیدمان جای دیگر باشد، نه؛ چشممان بیدار هم که باشد ضربه می‌خوریم، از جایی که شاید فکرش را نمی‌کنیم.

«و لا تنازعوا» با هم اختلاف نکنید. لذا در چنین موقعیت‌هایی هر ندا و هر سخن و هر حرف و هر رفتاری که به چند دستگی و دو دستگی و نزاع و اختلاف و گریبان‌گیری برسد، ممنوع است. «فتفشلوا» ضعیف می‌شوید، دلهاتان خالی می‌شود و ترس شما را خواهد گرفت «و تذهب ریحكم»؛ آن وقت اگر این اتفاق افتاد، شما غالب می‌توانستید بشوید بر دشمن، پیروز می‌توانستید بشوید بر دشمن ولی این غلبه از بین خواهد رفت. این غلبه از بین خواهد رفت و آن اراده‌ی محکمتان از بین خواهد رفت، آن وقت نابود می‌شوید و از بین می‌روید. نزاع به فشل می‌رساند؛ فشل یعنی ضعف اراده، ترس. دیگر انگیزه‌ای نمی‌ماند برای این‌که کسی دفاع کند، بماند و ثابت قدم باشد.

بعد «و اصبروا»؛ همه این‌ها را داشته باشید، صبر هم داشته باشید. صبر می‌خواهد، سخت است، سنگین است، گرفتاری دارد، مصیبت دارد، اما صبر: «إن الله مع الصابرین». اگر صبر کنید خدا با کسانی است که صبر دارند، آن‌ها را هدایت می‌کند و یاری می‌کند.

فرازهایی از دعای بیست و هفتم صحیفه سجادیه

امام سجاد (علیه‌الصلوة والسلام) هم یک دعایی در صحیفه دارند، دعای ۲۷، دعا برای رزمندگان و مرزداران. این خیلی دعای خوبی است. در این موقعیت بهترین دعایی که می‌شود خواند همین است؛ چون ما در این موقعیت‌ها بهترین کارمان دعا و توسل است، باید انجام بدهیم و الا حفظ نمی‌شویم از بلاها و بلاهای سخت‌تر و بدتر. یکی از این دعاها که بهترین دعا است در این موقعیت، این دعای ۲۷ صحیفه‌ی سجادیه است؛ خیلی دعای پرمحتوایی است، طولانی هم هست، بعضی جمله‌هایش را می‌خوانیم. این دعا را بخوانید ان‌شاءالله، به نیت اجابتش ان‌شاءالله در حق کسانی که در این مسیر قرار گرفتند.

می‌فرماید: «اللهم صل علی محمد و آله و حصن ثغور المسلمین بعزتك و أید حماتها بقوتك و أسبغ عطایایاهم من جدتك». خدایا مرزهامان را، مرزدارانمان را، آن کسی که می‌تواند سفت و محکم نگهشان دارد و حفظشان کند تویی. ما باید به این باور برسیم که آن که بتواند حفظ کند ما را خداست و تا خدا را داشته باشیم غمی نباید داشته باشیم؛ اما اگر خدا را نداریم و توجه به خدا نداریم، باید بترسیم.

«و كثر عدتهم و اشحذ أسلحتهم» خدایا تعداد این‌ها را زیاد کن و تیر این‌ها را به هدف برسان، شمشیرشان را بران کن. اسلحه‌شان، ممکن است اسلحه داشته باشند، ممکن است سلاح دارند، ممکن است هر چه که نیاز باشد داشته باشند اما این ممکن است کارساز نباشد. آن چیزی که این را کارساز می‌کند، تویی. آن کسی که تیر را به هدف می‌نشاند تویی، نه این و آن. تویی که اگر بخواهی می‌شود: «فلم تقتلوهم و لكن الله قتلهم و ما رمیت إذ رمیت و لكن الله رمی». خدا چرا این‌ها را می‌گوید؟ می‌گوید تو نیستی که این کار را کردی، تو تیری انداختی که بزنی به هدف اما اگر من نخواهم نمی‌خورد به هدف؛ ولو تو همه تدبیرش را هم بکنی که باید بکنی، ولی همه تدبیرش را هم بکنی من نخواهم نمی‌خورد به هدف. اما اگر من را داشته باشی، اشکال و ضعفی هم داشته باشی من درستش می‌کنم: «و ما رمیت إذ رمیت و لكن الله رمی». آن که تیر را به آن هدف می‌رساند خداست؛ نخواهد، یک جوری همه محاسبات شما درست باشد عوضش می‌کند.

«و ألف جمعهم» خدایا کاری کن این مرزداران همه بینشان انس و الفت باشد، یکدست باشند و در آن‌ها اختلاف نیفتد؛ «و دبر أمرهم» خدایا این‌ها هم یک آدم‌های ناقصی هستند، انسان کاملی نیستند. هیچ انسانی نمی‌تواند ادعا کند همه چیز بلدم. این‌ها ممکن است نقشه‌هایی می‌کشند ولی بعدش را نمی‌دانند چه می‌شود، دشمن نقشه‌ای می‌کشد این‌ها اطلاع ندارند؛ خدایا خودت تدبیر کارشان را به عهده بگیر: «دبر أمرهم». آنجایی که یک تصمیمی می‌گیرند، تو کاری کن که عواقب آن تصمیم هم به نفع مسلمان‌ها باشد. این اتفاق افتاد این کار را انجام دادیم بعدش چه می‌شود؟ ما ضعیفیم، ناقصیم، روی بعد نمی‌توانیم [حساب کنیم]، همین حالایش را هم نمی‌توانیم، گاهی وقت‌ها رو دست می‌خوریم؛ بعدش را هم که دیگر تو باید کمک کنی. خدا بخواهد کمک کند، به ذهنِ فرد می‌اندازد. آن وقت که دارند نقشه می‌کشند به ذهن می‌اندازد؛ این ذهن‌ها دست خداست. شما الآن هر تصمیمی که می‌گیری شروعش با خداست. الآن به ذهن شما می‌آید می‌خواهی بروی خانه از آن راه بروی، از آن‌ور بروی، آن کار را انجام بدهی؛ همه تصمیمات انسان‌ها بدوِش و نقطه‌ی شروعش و جرّقه‌اش با خداست.

«و واتر بین میرهم» خدایا آنچه که نیاز دارند تو خودت برایشان تامین کن؛ «و توحد بكفایة مؤنهم» خدایا هر چه که نیاز دارند امیدشان به هیچ جایی و هیچ کسی و هیچ پشتیبانی غیر از تو نباشد، تو خودت عهده‌دار شو و آن کار سختشان را به سلامت به مقصد برسان. اینجا تمام این چیزی که در این دعا حاکم است، مطابق با آن آیه‌ی شریفه است. آن آیه دارد می‌کشاند ما را: «و اذكروا الله كثيرا»؛ محکم برو سمت خدا. حالا دارد یاد می‌دهد چطوری.

«و اعضدهم بالنصر و أعنهم بالصبر و الطف لهم فی المكر» خدایا صبر بهشان بده، صبر می‌خواهد. خدایا به ذهن و فکرشان نقشه‌هایی بینداز که دشمن نتواند بر آبش کند؛ نقشه‌هاشان نقشه باشد، نقشه‌های دقیق و حساب شده‌ای که دشمن آسیب ببیند؛ «و عرفهم ما یجهلون» هر چه نمی‌دانند تو بهشان بفرما. این‌ها یک حد سوادی دارند، چیزهایی بلدند، تجربه‌ای دارند اما همه چیز هم بلد نیستند. تو یک چیزهایی باید در ذهنشان قرار بدهی که بفهمند. در دفاع مقدس هم همین بود، بعدش هم در جهاد همیشه همین بوده است. گاهی رزمندگانی، فرماندهانی از آن طهارت نفسشان و توجهشان به خدا، خدا راهی در دلشان قرار می‌داد، در فکرشان قرار می‌داد که این را در هیچ کتابی هم نخوانده بودند؛ در کتاب‌ها نیست. «و عرفهم ما یجهلون و علمهم ما لا یعلمون و بصرهم ما لا یبصرون»؛ یک چیزهایی باید بفهمند، ممکن است نفهمند. دشمن که الآن این قدم را برداشته، قدم بعدی‌اش چیست؟ دشمن که الآن گفته بیایید این کار را بکنیم، حتی شما را دارد می‌کشاند پای مذاکره، پشت و پس و پیشش چه چیزی نهفته است؟ «بصرهم ما لا یبصرون». یک چیزی هست دیگر، آن را نمی‌فهمند، حواسشان نیست؛ اما تو اگر بخواهی می‌توانی [کاری کنی] بفهمند، تو اگر بخواهی می‌شود فهمید.

کارکرد یاد خدا در رهایی از تعلقات دنیوی

بعد می‌فرماید این که خدا می‌فرماید در جنگ زیاد یاد خدا بکنید، این یاد خدا خودش خیلی مهم است؛ یاد خداست. یک آثاری هم دارد، یکی‌اش این است که یاد چیزهای دیگری که مانع می‌شود، از ذهن آدم ضعیف بشود و برود. امام سجاد می‌فرماید خدایا این‌ها وقتی مواجه شدند با دشمن، یادشان ببر دنیاشان را. یادشان برود؛ زن و بچه و پول و ماشین و خانه و ملک و املاک و هر چه داشتند یادشان برود. آنجا در میدان نبرد این‌ها باید یاد آدم برود تا بتواند محکم بایستد. «و أنسهم عند لقائهم العدو ذكر دنیاهم الخداعة الغرور و امح عن قلوبهم خطرات المال الفتون». خدایا اکثر این‌ها مال دنیا نگهشان می‌دارد، نمی‌گذارد؛ آن چسبندگی که به مال دنیا دارند باعث می‌شود برگردند، نمانند، بترسند و عقب بنشینند. خدایا آنجا از ذهنشان ببر؛ این دیگر کار خداست. زمینه‌اش همان «و اذكروا الله كثيرا» است. «و اذكروا الله كثيرا» زیاد یاد خدا کردن در آن میدان، یاد این‌ها را ضعیف می‌کند. آن را زیاد آبیاری‌اش می‌کنی، این خشک می‌شود.

ما در وقتی جنگ نیست در شهرها چرا این‌قدر از خدا غافلیم؟ چون همه‌اش دنیا می‌بینیم. در جنگ، در دفاع مقدس چرا این‌قدر رزمنده‌ها پاک و تمیز و خدایی و الهی می‌شدند؟ چون آنجا فقط خاک و خل می‌دیدند، چیز دیگری نمی‌دیدند که؛ همه‌اش خاک بود و خاک بود و خاک. دنیا نبود. وقتی این‌ها نباشد، آدم به خدا بیشتر توجه می‌کند، وقتی این‌ها باشد به دنیا بیشتر توجه می‌کند؛ ماشین می‌بیند فلان سیستم را می‌خواهد، گوشی می‌بیند فلان سیستم را می‌خواهد، فلان وسیله را می‌بیند می‌خواهد. هر چه می‌بیند می‌خواهد؛ آدم است دیگر، کیست که به دروغ بگوید من نمی‌خواهم؟ می‌گوید دیگر، همه می‌خواهند. جنگ چطور می‌شود در آن دفاع مقدس که این‌ها این‌قدر الهی می‌شدند بعضی‌شان؟ به خاطر همین بود، این چیزها دیگر جلو چشمشان نبود.

لذا خدا می‌فرماید وقتی مواجه شدید با دشمن خیلی بروید سمت یاد من؛ وقتی بروید سمت یاد من، غیر از این‌که به من متصل می‌شوید از بعد ایمانی، این چیزهای مانع هم از جلو پاتان برداشته می‌شود. دیگر دنیا و پول و مال و زن و بچه از ذهن می‌رود که چون آنجا خیلی سخت است. این الآن در موقعیتی است هر آنی دیگر جانش است دیگر؛ برود، این بچه‌ی من چه بلایی سرش می‌آید؟ این زن و بچه چه بلایی بعد من، چه اتفاقی برای این‌ها می‌افتد؟ به کجا می‌رسد بعدش؟ اوضاع این‌ها چه می‌شود، آینده‌شان چه می‌شود؟ همه این چیزهایی که من دارم چه اتفاقی می‌افتد؟ لذا مرد می‌خواهد آنجا که بماند. خیلی‌ها اینجا می‌گفتند ما عاشق شهادتیم، می‌رفتند آنجا، التماس می‌کردند ما را برگردانید! این‌ها هم هست، همیشه هم در دفاع مقدس بود، هم در دفاع از حرم بود، بودند؛ التماس می‌کردند که ما را برگردانید، نمی‌خواهیم، نمی‌توانیم. حالا از آن طرفش می‌گویند کسانی که چه جور شوق شهادت و این‌ها را داشتند، آن‌ها باید گفته بشود و بگویند، این‌ها هم بود؛ این‌ها هم بود کم هم نبود، فرار می‌کردند، می‌ترسیدند. اینجا که بود خیلی عاشق شهادت بود، آنجا که رفت معلوم شد این عشق به شهادت هنوز یک چیزی رویش را گرفته و بر او حاکم شده است.

خدایا بهشت را چنان جلو چشم این‌ها بیاور، نعمت‌های بهشتی را چنان در چشم این‌ها مجسم کن که یک وقت فکر فرار به ذهنشان نرسد و این اتفاق می‌افتد. برای کسانی که در جنگند و خالصانه و صادقانه رفتند جلو، خدا برای خیلی‌هاشان پیش می‌آورد این را. شب عاشورا که مثلاً نقل می‌کنند که اصحاب امام حسین (علیه‌الصلوة والسلام) چیز شدند، دیگر امتحانشان را که پس دادند، امام حسین (علیه‌السلام) این قسمت از دعا، آن بهشت‌شان را جلو چشمشان آورد. در رزمنده‌های خودمان هم داشتیم و همین الآن هم داریم. این‌هایی که خالصانه صادقانه می‌روند، می‌آید جلو چشمشان؛ آنجایی که واقعاً دیگر خدا قلبش را می‌داند که این پای کار است، واقعی آمده جلو و کمکش می‌کند. امام سجاد می‌فرماید خدایا این‌قدر این دنیا را از ذهنشان ببر، بهشت را بیاور جلو چشمشان که لحظه‌ای فکر فرار و عقب‌نشینی به سرشان نزند.

دعا برای تضعیف و اضمحلال دشمنان

بعد دعا می‌کند بر علیه دشمنانشان: خدایا دشمنانشان را ضعیف کن، قوتشان را ازشان بگیر. کاری کن که آن سلاحشان برایشان آن کارآیی که می‌خواستند دیگر نداشته باشد. فکر می‌کنند امید دارند که فلان سلاحمان، فلان هواپیمامان این ویژگی را دارد، تو کاری کن و قوتی به ما بده که این امید را ازشان بگیرد؛ «و اخلع وثائق أفئدتهم». خدایا هر چیزی که دل این‌ها به آن گرم است ازشان بگیر. هر چیزی دل این‌ها گرم است ازشان بگیر؛ این‌ها هم دلشان به یک چیزهایی گرم است، به گنبد آهنی‌شان دلشان گرم است. تو کمک کن، تو یاری کن که این ناامید شود، دلشان بلرزد و بترسند؛ «و حیرهم فی سبلهم» خدایا کاری کن که نقشه‌هاشان به هم بریزد. این‌ها قدم به قدم نقشه دارند، تا ته خط هم نقشه دارند. این کاری هم که حالا اتفاق افتاده مال همین دو هفته و سه هفته‌ی پیش نیست، هشت ماه پیش نقشه‌اش را کشیدند و همه امکاناتش را از قبل‌تر و این مدت فراهم کردند؛ اما قدم به قدم پیش می‌روند. خدایا یک کاری بکن، کمکی به ما بکن که این نقشه‌ی این‌ها طوری به هم بریزد که متحیر شوند که چیکار کنیم، قدم بعدی چیست؟ «و املأ أفئدتهم الرعب» خدایا دلهاشان را پر از ترس کن، کاری کن این‌ها واقعاً وحشت کنند؛ چیزهای اصلی در جنگ همین است. باید کاری کنیم که رعب و وحشت این‌ها را بگیرد: «ترهبون به عدو الله و عدوكم». زبانشان را از هر چیزی که به نفعشان است باز بدار، از هر چیزی که به ضرر ماست ببند. خدایا کمک کن بلایی سر این‌ها ما بیاوریم که کسانی که پشت سر این‌ها آماده‌اند که بیایند و دنبال این‌ها بیایند، بلایی سر این‌ها بیاید که مایه‌ی عبرت آن‌ها بشود. چنان این‌ها زمین‌گیر بشوند، چنان از بین بروند، چنان نقش بر آب بشوند که چه؟ چون این‌ها خودشان تنها نیستند؛ یکی راه را باز می‌کند، جاده را صاف می‌کند، بقیه‌ای به دنبالش می‌خواهند بیایند. این مسئله خیلی مهم است. امام سجاد (علیه‌السلام) می‌فرماید دشمن اینی نیست که جلو چشم شماست فقط، عقبه دارد، ادامه دارد. اگر این آمد پشتش بقیه‌ای هم هستند می‌آیند. باید کاری کنی که این چنان از بین برود که بعدی‌ها هم بترسند و مایه‌ی عبرت شود برایشان.

«اللهم اعقم أرحام نسائهم و یبس أصلاب رجالهم» خدایا هر چیزی که به این‌ها نیرو می‌دهد، قوه می‌دهد، جمعیتشان را زیاد می‌کند ازشان بگیر. ناباروری درشان ایجاد کن، ارحام زنانشان را عقیم کن، اصلاب رجالشون را از بین ببر. نسل هر چیزی که دارند و از آن استفاده می‌کنند منقطع کن. بلایی سرشان بیاور؛ این‌ها با خداست. این‌ها دیگر خیلی‌اش با دست ما نیست که، با خداست. امام سجاد می‌گوید این‌ها را بخواهید از خدا، این‌ها را بخواهید. این‌ها آنجا جنگ شما فقط این نیست با موشک بزنید تمامش کنید، این‌ها هر چه دارند باید ازشان بگیرید. هر چه دارند باید از بین برود؛ شما ضعیفید، باید از من بخواهید. بخواهید، می‌دهم؛ اما نمی‌خواهید، امیدتان به آن‌هاست، به موشک است. خدایا کاری کن که آسمان بر سرشان نبارد، باران را ازشان بگیر. زمینشان را خشک کن، بلایی سرشان بیاور، خشکسالی آن‌ها را فرا بگیرد. از آن طرف مسلمان‌ها را تقویت کن. خدایا این وسط دیگر دغدغه‌ی مسلمان‌ها فقط جنگ باشد، یک‌دفعه‌ای کم‌بارشی و خشکسالی، قحطی و مشکلات دیگر پیش نیاید. ما از هر جهت محتاجیم خدایا. به ما نمی‌شود، به هیچ کسی نمی‌شود. این قوه را هیچ احدی ندارد، هیچ حکومتی ندارد که بتواند همه چیز را درست کند و تدبیر کند، ندارد؛ این‌ها خدا را می‌خواهد. چون هر چه هم ما تلاش کنیم که باید بکنیم، ولی ضعیفیم. اگر در جامعه این بیفتد، این دعا کردن‌ها، همین دعاها بیفتد، درست می‌شود.

اگر هفته‌ی گذشته این موقع نبود که تا وقتی شروع شده بود، تا یک وقتی از روز و شب ورق خیلی علیه ما بود، اوضاع خیلی بد بود، یک قفلی ایجاد شده بود. خب خیلی وقت‌ها آن‌هایی که مشغول صلوات‌ها و دعاهایند نمی‌فهمند، متوجه نمیشوند، که همان که داری صلوات می‌فرستی، خدا آن گره را باز می‌کند. در این شرایط جنگی، خدا عنایتش و لطفش در این چیزها خیلی بیشتر و برجسته‌تر می‌شود، بدون این‌که اصلاً خود ما بفهمیم؛ و آن‌هایی که به علل و اسباب مسائل آگاهند می‌توانند بفهمند که آنجا گره خورده بود چرا، این گره چطور باز شد، چرا؟ به چه چیزی باز شد؟

ابعاد مختلف پشتیبانی از جبهه حق

خدایا هر مسلمانی هم که دوست دارد به این‌ها کمک بکند، حالا که نیستند زندگی این‌ها را اداره می‌کند، به اهل و عیال این‌ها می‌رسد، با مالش کمک می‌کند، تشویق می‌کند عده‌ای را به جهاد، دعا می‌کند برای این‌ها، خدایا به این‌ها هم ثواب و اجر و مزد جهاد در راه خودت را عنایت بفرما. اینجا امام سجاد یاد می‌دهند، که شما که اگر توفیق ندارید بروید جهاد، این کارها را انجام بدهید، یک کاری انجام بدهید، یک کاری انجام بدهید. اهل و عیالشان، مشکلی، چیزی، زبانت می‌تواند کار کند، تشویق کن، تبیین کن، تبیین کن. «أو شحذه علی جهاد»، این همان تبیین است. نمی‌توانی دعاشان کن، همین دعاها، دعا کن. خدایا این‌ها را همان اجری که به آن‌ها می‌دهی عنایت بفرماید.

این دعا را بخوانید، این دعا را زیاد بخوانید ان‌شاءالله که خدای متعال به برکت این دعاها لطف کند و عنایت کند و این صحنه‌ی نامردی که آن‌ها ایجاد کردند و همیشه طوری بوده که بالاخره جبهه‌ی حق مظلوم بوده، خدایا این ورق را برگردان و جبهه‌ی حق را یاری بفرما. خدایا همه این دعاهایی که کردیم به زبان امام سجاد (علیه‌الصلوة والسلام) در حق رزمندگانمان مستجاب بفرماید. خدایا رهبر معظم‌مان، فرماندهانمون، همه کسانی که مفیدند برای این مردم، برای دینت، برای مملکت، خدایا همه‌شان را حفظ بفرماید. خدایا نقشه‌ی دشمن بر آب بفرماید. شرشان به خودشان برگردان. عاقبت امر ما ختم به خیر و شهادت بفرماید. سلام و تحیت ما به محضر امام عصر برسان. با فرج ایشان همه مشکلات را مرتفع بفرماید. بالنبی و آله.

۱. منطق قرآن در شناخت ماهیت دشمن

اگر انسان فهم و منطق خود را مطابق با قرآن کریم قرار دهد، هیچ‌گاه از دشمن سر سوزنی انتظار خیر نخواهد داشت. خداوند در قرآن می‌فرماید آن‌ها هیچ خیری به شما نمی‌رسانند و آرزو دارند همیشه شما گرفتار و در مشکل باشید. دشمن غیظ، غضب و کینه‌ی شدیدی از شما به دل دارد و غیر از این هم از او انتظاری نیست؛ لذا از هر حالتی که دشمن نسبت به ما دارد باید بترسیم و حواسمان را جمع کنیم. مخصوصاً بر اساس آیات قرآن کریم، باید آن زمانی بیشتر ترسید که دشمن از خود نرمش نشان می‌دهد؛ یعنی وقتی یک ظاهر موجه، خوب و متمایل به صلح و مذاکره از خود نمایان می‌سازد. در این حالت باید بیشتر ترسید، زیرا لابد حیله و مکری در کار است.

۲. دو کلید طلایی قرآن برای بی‌اثر کردن مکر دشمنان

خداوند متعال فرموده‌اند اگر می‌خواهید مکر و حیله‌ی دشمنان به شما آسیبی نرساند، به دو اصل نیاز دارید: «إن تصبروا و تتقوا لا یضركم كیدهم شیئا». از دشمن غیر از مکر و حیله هیچ‌وقت انتظاری نمی‌رود، حتی آن زمان که در ظاهر نرمش نشان می‌دهد؛ چراکه پشت این نرمش، یک حیله‌گری و نقشه‌ی پنهان نهفته است. تجربه نیز این موضوع را ثابت کرده است. خداوند ۱۴۰۰ سال پیش این حقیقت را در قرآن کریم فرموده است تا ما عبرت بگیریم. بر این اساس، برای اینکه دشمنان نتوانند سر سوزنی آسیب برسانند، به دو عامل کلیدی نیاز داریم؛ یکی صبر در برابر مشکلات سنگینی که دشمن برای از پا درآوردن ما ایجاد می‌کند، و دیگری تقوا و عمل به دستورات الهی.

۳. اصل استقامت و ممنوعیت اظهار ضعف

خداوند می‌فرماید: «یا أیها الذین آمنوا إذا لقیتم فئة فاثبتوا»؛ وقتی با دشمن مواجه شدید، سفت سر جایتان بایستید، محکم قرار بگیرید، موضع را خالی نکنید، عقب ننشینید و از خود ضعف نشان ندهید. در عرف روابط میان جوامع و حکومت‌ها، هر کلام، رفتار، گفتار، واکنش و عملی که سر سوزنی نشان‌دهنده‌ی ضعف باشد، ممنوع است. این فرمان «فاثبتوا» معنای بسیار عمیقی درون خود دارد؛ یعنی سر سوزنی نباید شل بیایید، نباید سست شوید و نباید اظهار ضعف کنید. در کنار این ایستادگی، کار مهم دیگری که باید انجام دهید این است: «و اذكروا الله كثيرا»؛ در آن لحظات، امکانات شما کم باشد یا زیاد، مسئله‌ی اصلی نیست، بلکه اصلِ کار، ایستادگی و یاد خداست.

۴. مرز قدرت نظامی؛ نقطه‌ی هراس دشمن

خداوند می‌فرماید: «و أعدوا لهم ما استطعتم من قوة»؛ شما باید هر آنچه در توان دارید از امکانات و فنون نظامی فراهم بکنید. حد و مرز این آمادگی کجاست؟ حد آن این آیه است: «ترهبون به عدو الله و عدوكم». ما باید در هر موقعیت، فن، صنعت و تکنولوژی به نقطه‌ای برسیم که دشمن از ما حساب ببرد و بترسد. از لحاظ تجهیزات نظامی، فنون رزمی، بمب و موشک، هیچ حد یَقِفی وجود ندارد. مرز نهایی آنجایی است که دشمن وحشت کند و جرأت تعرض نداشته باشد. هر جا دشمن احساس کند طرف مقابل قدرت ندارد یا دچار ضعف است، دندان تیز می‌کند و ما را می‌ترساند؛ پس باید تا جایی پیش رفت که دشمن کاملاً عقب‌نشینی کند.

۵. خطرات دلبستگی به ابزار مادی و امید به غیر خدا

در لحظه‌ی مواجهه با دشمن، محکم بایستید و ضعف نشان ندهید. دوم اینکه: «و اذكروا الله كثيرا»؛ یعنی تمام توجه خود را به سمت خدا ببرید و زیاد یاد خدا کنید. مبادا دل، ذهن و فکر شما به موشک‌ها و فنون نظامی‌تان آرامش و اطمینان پیدا کند. اگر به این ابزارها دل ببندید و آن‌ها را نقطه‌ی امید خود قرار دهید، از جایی که فکرش را نمی‌کنید ضربه خواهید خورد. در میان مؤمنین، امید اگر به چیزی غیر از خدا وصل شود، قطعاً به ناامیدی می‌کشد: «خاب الوافدون علی غیرك». هر کس در هر جایگاهی، دلش به نقطه‌ای غیر از خدا گرم شود و با آن آرامش بگیرد، در نهایت ناامید و محروم خواهد شد.

۶. ضرورت اطاعت محض از فرماندهی در میدان

خداوند می‌فرماید: «و أطیعوا الله و رسوله»؛ باید اطاعت خود را در میدان زیاد کنید و ببینید خدا و پیغمبر چه دستور می‌دهند. در زمان حاضر نیز این امر به جانشین بزرگوار آن‌ها، یعنی ولایت فقیه می‌رسد و باید از او اطاعت کرد. اگر ولی فقیه فرمود بترسید، باید مراقبت کرد؛ اگر فرمود نترسید، نباید ترسید. اگر فرمان حرکت یا ایستادگی داد، باید دقیقاً همان را عمل کرد، چراکه او صلاح و تدبیر را تشخیص می‌دهد. باید اطاعت کنید از آن کسی که فرماندهی جبهه را بر عهده دارد و ببینید او چه می‌گوید. کاری به حرف این و آن نداشته باشید؛ ذهن، فکر و گوش خود را از تحلیل‌های متفرقه خالی کنید و تنها مطیع فرمانده باشید.

۷. ممنوعیت نزاع و مچ‌گیری در شرایط جنگی

خداوند می‌فرماید: «و لا تنازعوا»؛ با یکدیگر دعوا و اختلاف نکنید. در موقعیت حساس مواجهه با دشمن، سر سوزنی نباید تفرقه ایجاد شود. اینکه در شرایط بحرانی، مسئولان تصمیمی می‌گیرند و ما بنشینیم با هم بجنگیم و مدام ایراد و اشکال بگیریم که چرا فلان اتفاق افتاد، ممنوع است. در حین جنگ با دشمن، هر چیزی که به اختلاف، دو دستگی، نزاع و یقه‌گیری منجر شود، ممنوع است. نتیجه‌ی نزاع چیست؟ «فتفشلوا»؛ فشل یعنی ایجاد ضعف، تردید و ترس. اگر نزاع کنید، در دلتان خالی می‌شود، اراده‌تان سست می‌گردد و ترس شما را برمی‌گیرد. در این حالت، غلبه و پیروزی شما بر دشمن از بین خواهد رفت و انگیزه‌ای برای دفاع باقی نمی‌ماند.

۸. سنت الهی در نصرت جبهه‌ی مخلص و باایمان

در جنگ بدر، لشکر اسلام تنها ۳۱۳ نفر با کمترین تجهیزات و یک اسب بود، در حالی که لشکر کفر ۱۰۰۰ نفرِ مجهز بود. اما چون نیت‌ها خالص بود، ذهن‌ها به یاد خدا بود و به هیچ چیز دیگری امید نداشتند، خداوند آن‌ها را یاری کرد؛ حتی با فرستادن ملائکه. در ماجرای طبس نیز ما در آن موقعیت هیچ امکاناتی نداشتیم و نقطه‌ی امیدی جز خدا نبود. اما خداوند در همان نصف شبی که همه خواب بودند و دشمن نقشه‌اش را عملی می‌کرد، با دست خالی از ما حمایت کرد. هر جا که ما هیچ ابزاری نداشتیم اما صادقانه به خدا توکل کردیم، پیروز شدیم؛ اما هر جا ذره‌ای به اسباب مادی امید بستیم، ضربه خوردیم.

۹. کارکرد یاد خدا در خشکاندن ریشه‌ی تعلقات دنیا

خداوند می‌فرماید در میدان جنگ، بسیار یاد من کنید. این یاد خدا، یاد چیزهای دیگری را که مانع ایستادگی انسان می‌شوند، از ذهن پاک می‌کند. امام سجاد (ع) می‌فرماید: «و أنسهم عند لقائهم العدو ذكر دنیاهم الخداعة الغرور». دلبستگی و چسبندگی به مال، زن، فرزند و مادیات دنیا، باعث می‌شود انسان در میدان نبرد بترسد، عقب بنشیند و نماند. یاد خدا این موانع را از پیش پا برمی‌دارد. در دوران دفاع مقدس، رزمندگان به این دلیل پاک، تمیز و الهی می‌شدند که جلو چشمشان چیزی جز خاک نبود و از تجملات دنیا غافل بودند. وقتی توجه به دنیا کم شود، توجه به خدا فروزان‌تر می‌شود و روحیه شهادت‌طلبی حاکم می‌گردد.

۱۰. عقبه‌ی راهبردی دشمن و لزوم ضربه‌ی عبرت‌آموز

امام سجاد (علیه‌السلام) در دعای ۲۷ صحیفه سجادیه تبیین می‌فرمایند که دشمن تنها آن نیرویی نیست که جلو چشم شما در میدان ایستاده است، بلکه او عقبه، امتداد و حامیانی دارد. اگر این دشمن خط‌شکن جلو بیاید، بقیه نیز به دنبال او خواهند آمد. بنابراین، جبهه حق باید بلایی سر دشمن اصلی بیاورد و چنان او را زمین‌گیر، نابود و نقش بر آب کند که مایه‌ی عبرت و وحشت حامیان و عقبه‌ی او شود، به‌طوری که بعدی‌ها هم بترسند و جرأت پیشروی نداشته باشند. ما باید از خداوند بخواهیم که با نصرت خود، اراده، تمرکز و تمام محاسبات و نقشه‌های دقیق آن‌ها را متحیر و نابود سازد.